حاجي محمد شادكام

گفتمان بيست و هفتم

( سخن سقراط حكيم )

يك روز سقراط حكيم به يكي از شاگردان دانشمندش ، بنام ارسطيفس كه عبادتگران را استهزاء مي كرد ، درباره عبادت خداوند تبارك و تعالي گفته است :

ـ اي ارسطيفس ، طبق معرفت تو ، آيا كسي هست كه به سبب هنرش لايق تعجب آدم باشد ؟

پاسخ داد : ـ فراوانند ، جناب .

گفت : يكيشان را نام ببر .

ارسطيفس جواب داد : از هُمِر به سبب شاعريش ، از سوفوكل به سبب تراژديش ، يعني تقليد ديگران ، از زئوكسيس به سبب صورتگريش تعجب مي نمايم .

او چند تن ديگر را كه هنرشان شهرت يافته بود ، نام برد .

سقراط گفت : پس چه كسي به تعجب لايقتر است ، صورتگري كه پيكره بيجان ، بيعقل و پوك مي سازد يا آفريننده انسان خردمند ؟

گفت : دومي لايقتر است ، اما بشرطي كه آن خالق با حكمت و علم سابق خود خلق كرده و بخودي خود حادث و چنان نشده باشد .

گفت : بلي ، در جهان چيز مفيد بسيار است ، فايده يكي نمايان و معلوم است . فايده بعضي آشكارا معلوم نمي باشد . كدام يكشان را حكمت مي داني ؟

گفت : مي گويم هر آينه بايد آنچه را كه فايده اش نمايان است حكمت ناميد .

گفت : خوب ، پس آشكار است ، آفريننده آدم وقتيكه حواس پنجگانه ظاهري را دارد ، به تحقيق انديشيده و همه موارد احتياج را داده است . اول چشم داده تا ببيند . اگر چشم نباشد ، چگونه از زيبائيهاي دنيا لذت ببريم ؟ بخاطر لطافت چشم ، براي اينكه حسب احتياجش باز و بسته شود ، پلك داده است . براي دفع باد و ذرات مژه داده است . اگر گوش نباشد ، نمي توانيم نه از طنيني ، نه از هيچ آوائي ، نواي خوش ، آهنگ و آوازي لذت ببريم . اگر بيني بو را حس نمي كرد ، نه مي توانستيم به عطر خوش مايل شويم و نه از بوي گند بيزار باشيم . اگر كام و زبان مزه را در نيابد ، در دنيا از كدام شيرين و كدام تلخ و كدام مزه لذت مي توانيم ببريم ؟ آيا همه اينها به نفع ما نيست ؟

چشم را و بيني را اينگونه به دهان نزديك آفريده است تا غذائي را كه مي خوريم و مي آشاميم با ديدن پاكي و حس بوي آن بخوريم و بنوشيم . با وجود ضرورت ، تمام مخارج نفرت آور را دور از محل عزيزمان ، سر ، قرارداده است . آيا همه اينها دال بر اين نيست كه از روي حكمت و دانش عمل كرده است ؟

آنگاه ارسطيفس ، چون براستي انديشيده و پيروي كرد گماني در وي نماند كه خالق آدم داراي حكمت عالي بوده و از روي محبت هم آفريده است .

سقراط ادامه داد : بنابراين ، باز چه مي انديشي وقتي كه مي بيني همه مخلوقات به نوزادانشان مفتون بوده به آنها انس دارند ، و همه آفريدگان مرگ را بد داشته ، خواهان زندگي جاويد بوده و بخاطر آن مي كوشند و به امري غير از رشد و بالندگي نمي انديشند . همه اينها براي آن است كه مردمان وجود داشته ، رشد و ترقي نمايند . اينكه دل آنها را چنان علاقه مند بهمديگر خلق كرده نيز نشانه لطف و محبت او نمي باشد ؟

باز گفت :

ـ اي ارسطيفس ! چگونه مي پنداري كه در غير تو ، يعني آدم ، خرد نمي باشد ؟ جسم آدم همانند ذره اي از خاكي كه بر آن گام مي زني ، نيست ؟ رطوبتهاي بدنت مگر قطره اي از آبهاي زمين نيست ؟ خوب ، تو چگونه صاحب اين عقل گرديدي ؟ هر آينه ، از هر جا بيايد ، چيزي بنام جان آمد و سپس تو عاقل شدي . اين عالم را مي بيني كه عقل تو به ميزان آن نمي رسد . همچنين جلوه شايان و قانون شايسته اي را مي بيني كه مطابق آن آفريده شده و هيچكدام آنها باطل نخواهد بود . از همه آنها در حيرت مانده و عقلت به آنها نمي رسد . اينها همه بر حسب اتفاق است يا ربّ آنها يك عقل بينهايت بزرگ است ؟ اگر با عقل نباشد ، دنيا بدين گونه كه انديشه به حساب و اندازه آن نمي رسد ، چگونه طبق و وفق قانوني محكم و زيبا كه عقل آدم به آن نمي رسد ، آفريده شده است ؟

در جواب گفت :

ـ براستي اين گفته هايت هم درست است ، معلوم گرديد كه آفريدگار داراي عقل عالي مي باشد . من منكر عظمت آن خداوند نيستم . اما چنان خداي بزرگي به پرستش من چرا نيازمند است ؟

ـ اي ارسطيفس ! خطا مي گوئي . اگر يكي بدون نياز هم غمخوار تو باشد ، آيا براي اثبات دين تو به او استادي لازم است ؟

ارسطيفس گفت :

ـ من از كجا بدانم كه او غم مرا مي خورد ؟

ـ خوب ، در آن صورت ، بر همه مخلوقات هم بنگر ، بر خود هم بنگر ، به همه ما نيز جان داده است . آيا فروغ جان را بر همه ما با قابليت فهم داده است ؟ آدمي آينده ،گذشته و حال خود ، هر سه ، را مورد تفكّر و بررسي قرار مي دهد . حيوان گذشته و حالش را نيز بطور مبهم مي داند و از بررسي آينده اش كاملاً ناتوان است . به پيكري كه به حيوان داده بنگر و به هيكلي كه به آدم داده است بنگر . آدم بر روي دو پايش راست ايستاده از توانائي مشاهده مستقيم عالم و بررسي آن و همچنين بكار كشيدن حيوانات و استفاده از آنها برخوردار مي باشد . جانوران برخي بر پاي خود متكّي و بعضي بر بالهايشان متكّي مي باشند و ياراي استخدام حيواني مثل خود را ندارند . آدم اگر اعتماد بنفس نداشته مانند ساير حيوانات خلق مي شد ، به هيچ كاري نمي آمد . اما او شايستگی تسلّط بر حيوان را دارد . اگر به حيوان عقل آدم را بدهد ، اينهمه مهارت ، اينهمه ضرورت و صلاحيت سخنوري براي تعليم يكديگر مناسب آن جسم نخواهد بود . كدامين گاو داراي چنان قابليتي است كه از عهده شهرسازي ، ابزار سازي و مهارت در سپاهيگري برآيد ؟ اما اينكه غير از آدميزاد اين عقل شگفت انگيز را در چنين جسم اعجاب آوري قرار داده و حائز چنين صلاحيتي نساخته ، آيا دليل آن نيست كه از روي حكمت بر حيوانات ديگر تسلط داده است ؟ اگر چنين است ، آيا اين دليل ترجيح آدميزاد و غمخواري ذات الهي نسبت به او در خلقت وي نمي باشد ؟ حال مگر معلوم نمي گردد كه آدميزاد به عبادت او مكلّف است ؟

انشراح

بي تاب شده از شكست ،

مگو كه بخت در ببست .

هر چند شود وضع بدتر ،

از حق مباد دل گسست .

مع العسر يسراً نيز ،

از ربّ بحقّ وحي بگشت .

از فشار سنگين بار ،

بار ها دادی تاب زدست .

اينكه كردی كمر راست ،

يعنی جبّار ربّ بسست .

پس در پی يك فراغ ،

كا ررا بگير باز بدست .

هر كو پويد سوی ربّ ،

از هر چه شرّ خوش برست .

ӘЛЕУМЕТ

«Қозы Көрпеш – Баян Сұлу» күні

Көрнекі сурет.

15.04.2011

Мақпал МҰҚАНҚЫЗЫ

Қазақстанда «Ғашықтар күні» белгілі бір күнге тұрақтамай келеді. «Әулие Валентин» мен «Қозы Көрпеш–Баян Cұлу» тартысында кімнің жеңетінін ешкім білмейді.

Қазақстанда сәуірдің 15-ін «Қозы Көрпеш – Баян Сұлу» ғашықтар күні деп атамақ. Білетіндердің айтуынша, бұл күн ешбір құжатпен белгіленбеген, ешбір тарихи оқиғаға да байланбаған.

МЕРЕКЕ БАСТАУЫ

Журналист Талғат Балтабай бұл күн ең алғаш 1999 жылдан бастап аталып өткен дегенді айтады.

– Бұл мерекені атап өтуді, негізі, бірінші боп республика көлемінде Оңтүстік Қазақстан облысында 1999 жылы Дархан Мыңбай деген кісі ұсынып, жастар ұйымдарын, оқу орындарын, ақпарат құралдарын соған шақырған. Батыстағы мерекелерді ескеріп, ешқандай күнге тура келмесін деп дәл осы күнге қойылған болуы керек, – дейді Талғат Балтабай.

Қазақстанда «Еңлік–Кебек», «Қыз Жібек» сияқты түрлі ғашықтардың атымен аталатын махаббат мерекесін тойлау туралы ұсыныс айтылып та, жазылып та жүр. Іс жүзінде олардың ешқайсысы 14 ақпан күнгі «Әулие Валентин» сияқты кең дәрежеде аталып өткен емес. Бірақ ұлттық мерекенің қоғамға сіңіп кететіне сенетін адамдар көбейіп барады.

«ИНТЕРНЕТ-КҮРЕС»

Қазір бұл мерекенің ұлттық сипат алуына интернет қауымы да күш салып жатқан сияқты. Сәуірдің 15-і күні түрлі блогтарда ұлттық мерекені қолдауға шақыратын жазбалар пайда болса, дәл осы күні виртуалды ақындар мүшәйрасы да жарияланып жіберді. Идея авторы әрі mushaira.qazaquni.kz

Программист, блогер Аршат Оразов.

сайтын жасаушы программист Аршат Оразовтың айтуынша, негізгі мақсат – ғашықтар мерекесін насихаттау. Жаңадан ашылған сайтқа кез-келген ақын өлеңін қосып, мүшәйраға қатыса алады.

– Бұған дейін «Әулие Валентинге» қазақтардың өзінің баламасы болуы керек» деген сияқты пікірлер айтылып жүр. Бірақ соның бәрі сөз күйінде қалды. Сөйтіп осындай идея келді және «Жас қазақ үні» қолдады. Бұл конкурс әрі акция болады дедік, – дейді Аршат Оразов.

Ал жазушы Амангелді Кеңшілік қазір қоғамда мұндай мерекеге қатысты тар көзқарас қалыптасып отырғанына қынжылады.

– «Валентин күнін» тоқтату үшін осындай «Ғашықтар күнін» ойлап тапқаны – құптарлық іс. Дегенмен махаббат деген нәрсені қыз бен жігіттің арасындағы махаббатпен ғана байланыстырып, соның аясында ғана қалдыруға болмайды. Бұл ананың балаларына махаббаты, баланың ата-анасына махаббаты сияқты кең ауқымды қарастыру керек, – дейді Амангелді Кеңшілік.

Ал журналист Жанболат Мамайдың пікірінше, «Ғашықтар мерекесін» жастарға жасанды түрде таңуға болмайды. «Өкінішке қарай, бұл мереке қазір билікке қарасты жастар ұйымының есеп беру амалына айналды» деп

Журналист Жанболат Мамай. Алматы, 6 сәуір 2010 жыл.

есептейді ол.

– Түрлі деңгейдегі әкімшіліктегі жастар департаменттері жастарды жинап, жеңіл тақырыптарды қозғап, бүкіл жастардың басын қосып, әйтеуір жұмыс істеп жатыр. «Жаңа дүниелер әкеп жатырмыз», «жаңа идеялар келіп жатыр» деген сияқты есеп беру үшін сондай дүниелер керек. Мұндай мейрамдарды өткізуге белгілі бір деңгейде тендерлер бөлінеді. Сондықтан қаражатты жұмсау үшін, «жастар бөлімі жұмыс істеп жатыр» деген бір образ қалыптастыру үшін кейбір кезде осындай бір жасанды мейрамдар ойластырылып жататын сияқты, – дейді Жанболат Мамай.

Қазір Алматыда «Ұлттық ғашықтар күніне» орай Бірінші президент саябағында флешмоб өтейін деп жатыр. Ақпарат бойынша, интернет арқылы тараған бұл шараға «В контакте» қоғамдық желісіндегі 4300 адам қатысатынын айтқан. Бұл кеште махаббат тақырыбына арналған өлеңдер оқылып, түрлі байқаулар ұйымдастырылады.

Басып шығару
Досыңа жібер
Бөлісу

Пікірлерді іріктеу

Пікір қосыңыз (22)

Келесі

Пікір жарияланған бет , жиыны 2

Кімнен: Алмас ата Қайдан: Алматы

17.04.2011 12:32

مقالات و اطلاعات كتابهاي تاليفي حاجي محمد شادكام

«Қозы Көрпеш – Баян Сұлу» күні

Пікір жарияланған бет , жиыны 2

Қабылдау

Пікір

«Нұр Отанның» хатшысы 60 адамды қажылыққа жіберді

Пікір

Қазақстандағы «ұлт әкесінің» бүйірінен түртіп отыратын уақыт туды

Пікір

ӘЛЕМ / Ресей

Шешенстан үкіметі оқушы қыздардың етегін тобығына түсірді

Пікір жарияланған бет , жиыны 2

САЯСАТ / Сайлау-2011

«Жеткен жетістік – президенттің өзіне қауіпті»

Пікір

САЯСАТ / Сайлау-2011

Назарбаев ант беру кезінде бір сөйлемнен сегіз қате жіберді

Президент Назарбаевтың инаугурацияда салтанатты ант берген сөзі. Астана, 8 сәуір 2011 жыл

Пікір

САЯСАТ / Сайлау-2011

Cайлау қорытындысын мойындамайтындар «президентпен саяси кеңестерге қатысуға дайын»

Пікір

Қазақ ССР-інің президенті қандай жолмен Қазақстан президентіне айналды?

Пікір

«Кері қайт, білетінің көп екен!»

Пікір

САЯСАТ / Сайлау-2011

Қазақстанда президент сайлауы өтті

Пікір жарияланған бет , жиыны 3

«Қыз Жібектің» жаңа нұсқасы немесе «Мәңгі Жұртбасы» жыры

Пікір

Өзін-өзі билеген ел бақытты

Пікір

Ақорданың саяси сахнасындағы қолжаулықтар

Пікір

Азаптауға қатысты омбудсмен мен құқық қорғаушылар кереғар пікір айтады

Пікір

پیوندهای روزانه

نوشته‌های پیشین

آرشیو موضوعی

برچسب‌ها

پیوندها