جبهه بخورد پس شکست
علی نگفت من خدام
برخیش گفتند رب مدام
فرقش بشد زان شقه
وحدت بمرد والسلام
با سنی ها پیوندید
امت خواهید گرتمام
در هفته وحدتیم
اما فقط در کلام
آن مولود این ایام
که گویا رفت نابکام
مبعوث نبود جز بدین
بهر ایلاف از سلام
تفرقه در جماعت
باری بوده بد مرام
قارسىلاستى قاراپتی
مي دالادا ءبىر جىندى
قولايلى ده پ ساناپتی
سه رمه گه نده قىلىشتى
جىندى ه كىگه ءبولىپتی
ه کی بولگه ن ولىكته ن
قوس جىن شىعا كه لىپتی
بولگه ن سايىن جىندارى
كوبه يه به ردى ساندارى
سه مسه ر قالىپ اللانىک^
ه سكه ءتو'ستى نامدارى
جىندار قاشتى سول كه زده
حاقتان قاشقان ءار كه زده
باستاك^ قو'داي اتىمه ن
حاققا بولا ءسىز په نده
الباستى دا جىنداردان
ادامعا ءوش بولعاننان
قاستىق قىلار ءارقيلى
قاپی قالماي پو'رساتتان
یمان بولار قورعانىك^
اللاعا به ت بو'رعانىك^
قىلىشقا ته ك سه نگه ندى
ده ي به ر ؤلىپ قالعانىك^
ايتىپ قالدثم سوندا مه ن :
باسقانى باسقا بىلسه ده
دىنده ده مه مولدا مه ن
تانىمايسىك^ دو'نيه نى
بولا المايسىك^ مولدا سه ن
ه ل تو'يتكىلىن شه شه الماي
به ره الماسسىك^ پایدا سه ن
جه ر مه ن کوکته ایاتتار
بىلىمى بولار جانعا ه م
كوپپه ن بولعاي وندا ته ك^
كه ك^ستىك^ قو'ر دو'كه نىن
بولا الارسىك^ تاقو^ا سه ن
كوپپه ن بىرگه کوره به پ
بولشی و'لی تویدا سه ن
جاقتادی مه نی ال بىره و^
داتتاي به ردى ول نه مه ك^
ايتىپ سالدىم به تىنه اق
سه نده اقىل بار ما ه كه ن
ءجونىن بىلمه ي زاماننىك^
جو'رسىك^ ءتىپتی ارتتا سه ن
که سىرىنه ن سه نده ردىك^
جاستار بولدى او^ جاو^عا جه م
ايلا شارعى قولداعان
بولدى ده رسىك^ جىنعا ته ك^
زيانكه ستى سو'مداردان
زيانى اسقان بار ما ه كه ن ؟!
نخواه بخت بخیلان
ز حق خواسته آن نبی
مده ملکم ، هان ، کسی
قارون زکات چون نداد
با گنج به آتش فتاد
پس کن پرهیز از سلطه
بهر گریز از فتنه
دون زکات از مالت
برند آخر به غارت
یا ایها الاولوالامر
رب کردتان چنین امر
گردن کشید باز اگر
باشدتان جای سقر
Шырмауық демей ғашықты
Ойнасқа да асықты
Махаббаты дəн демей
Мый далаға шашыпты
Махаббатпен ел өсер
Ғашықпенен Ол өшер
Жынды есер жанды жер
Яки өзін құл етер
Өнімді ғой махаббат
Өркендетер адамзат
Есіл дерті кеуделер
Жанға болар жаман жат
Қазақ болды масқара
Ертең күні қап-қара
Танй алмай жйенін
Жүре бермек сандалӘ
Дубаралар қазақта
Салып жүр ғой азапқа
Өзіменен кетсе екен
Тастамай ақ дозаққа
به عام مكن تو باور هر چند كنند تمجيدت ،
با حيله هاي پنهان لابد كنند تعذيبت .
بخود نما اعتماد كه كوشش و عقل تو ،
دست بدست هم داده بنمايند ترخيصت .
خود را مكن گرفتار به باور بيهوده ،
مباش پی افتخار دل به هوا سپرده .
ترا مگر برازد ، بدنبال يك سراب ،
بهمراه ديگران ، خود را كني فريفته ؟
در پيش غم ، از پا ميفت ، برپا خيز ،
از حظ مشو ذوق زده از بي ثبات بپرهيز .
در قلب خود غوطه زن ، به عمق آن بنگر ،
هر چه يابي از آنجا گوهر باشد دور مريز .
حكمت 102 یسوی
نيّت كعبه داريم ، رضا باشيد دوستانم
يا بميريم يا آييم ، رضا باشيد دوستانم
نيّت كرديم كعبه را ، روضه حقّ مصطفی
نصيب شود جمله را ، رضا باشيد دوستانم
دلتنگ شوند دوستان ، دشنام دهند فاسقان
آن مساجد تاركان ، رضا باشيد دوستانم
از سرّ بشد اشارت ، اينجا كرديم عمارت ،
ياران كنند عبادت ، رضا باشيد دوستانم
كعبه كنيم ما سفر ، از ظالمان بر حذر ،
اولاد مانده پشت سر ، رضا باشيد دوستانم
بنده گذشت از جانش ، كم گشته خلق شمارش
دوستان باشند جويايش ، رضا باشيد دوستانم
خواجه احمد ، چشم ببند ، . . . . . . . . .
. . . . . . . . . ، رضا باشيد دوستانم
Соңғы күндері Маңғыстау облыстының әкімдігінде жалғыз облыс әкімі Ералы Тоғжанов қана қалғандай жағдай туып отыр.
Ақтау халықаралық әуежайында Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының өкілдері Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасарын құрықтаған.
Маңғыстау облысы әкімінің бірінші орынбасары Серік Аманғалиев өзімен бірге 100 мың еуродан астам қаржыны алып бара жатқан екен. Қазіргі уақытта Серік Аманғалиев Ақтау ІІБ уақытша ұстау изоляторына қамалды.
Осы оқиғадан кейін облыс әкімінің тағы бір орынбасары М.Скаковтың науқастанып жатқаны туралы ақпарат тарады. Ералы Тоғжановтың тағы бір орынбасары Р. Сакеев еңбек демалысына шығып кеткен. Ал, облыс әкімінің орынбасары лауазымын атқарған тағы бір Б. Жусупов атты азамат жұмыстан шығып кеткен.
Қазір Маңғыстау облысындағы аппарат, Ішкі саясат басқармасы, Білім беру басқармасы, Қаржы басқармасы жетекшісінің орны бос қалған.
Осылай 100 мың еуроның буы талай мемқызметкерді тентіретіп жіберсе керек. Елбасының сенімді серігі саналатын, көп жыл Ассамблеяның тізгінін ұстаған, облыс әкімі Ералы Тоғжановтың ендігі жағдайы қалай болар екен?
Ендігі қойылар сауал осы...
Шәріпхан Қайсар
Abai.kz4
به مثابه یک علاقمند به مطالعات تاریخی- بخاطر توصیه یکی از اساتید حقوق دائر بر لزوم کسب معلومات عمومی جهت توفیق انجام وکالت در امور مدنی و جزایی و غیره - اقرار می نمایم که با خواندن این تحقیق جامع به وسعت دید کافی نائل شده ام. دو دیگر اینکه عنوان انگلیسی"تاریخ تمدن" story of civilization یعنی داستان تمدن است. انگار تاریخ مانحن فیه را همچون قصه های هزار و یک شب بیان کرده اند که بی شباهت به کلام الله مجید در قصص الانبیاء نیست. می دانیم که واژه تاریخ ریشه اش ارخ به معنای آرشیو یا بایگانی وقایع اتفاقیه زمانه است . حال آنکه قصه عواقب یا سرانجام ماجرا را حکایت می نماید. انگار ویل دورانت مانند شهرزاد قصه گو در شرح ماجرا های تاریخی از جان خود مایه می گذارد؛ چنانکه پیش از نگارش بقیه جلد های مورد نظر از دنیا می رود و همسرش نیز به او می پیوندد. آن دو از مشرق زمین ( گاهواره تمدن ) آغاز کرده سپس یونان باستان، تزار ومسیح، عصر ایمان، رنسانس، اصلاح دین، آغاز عصر خرد، دوران لویی چهاردهم، عهد ولتر، روسو و انقلاب را کاویده بالاخره به زندگی و اعمال ناپلئون بناپارت می پردازند که افراط انقلاب ناشی از "فلاسفه" اخیرالذکر را تعدیل می نماید ولیکن چنان به اقبال خود غره می شود که ابداعاتش را رقبا و اعداء وی تخطئه کرده و خود در تبعید جان می سپارد.گرچه این رجل کم نظیر سیاسی و نظامی در اقداماتش به کتب دینی ، منجمله قرآن ، استناد می کرد ، تفسیر و تاویلاتش مورد مخالفت سایرین قرار گرفته چالشش مغلوبه می شود. یعنی عدم اعتنا به ذهنیات انام ایام منجر به شکست اقدامات افراد -ولو نابغه - می شود.جالبتر اینست که مؤلف عنوان فلاسفه را داخل گیومه نهاده و چندان جدی نمی گیرد. البته ویل دورانت فلسفه باز دیدی غرب محور هم داشته فلذا در سایر تمدن ها ، از جمله اسلامی کماینبغی تامل نمی ورزد.وگر نه ابغریت محمد ( ص ) در براه انداختن مدنیت اسلام و برپا داشتن امت خاصش- شامل مهاجرین ، انصار، اهل کتاب و حتی مشرکین - پدیده ای فراتر از نبوغ می باشد.در گفتمان تمدن گذر از شاکله قبایل و شعوب مد نظر است تا روابط آحاد جامعه محدود به تعلقات قبایلی و قرایی نماند و زمینه تعاون مدنی شهروندی فراهم گردد. حضرت محمد( ص ) از مکه که ام القراء یعنی مادر قریه ها تلقی می شد به یثرب هجرت فرموده و با تشکیل امتش مدینه را بنیاد می فرماید که حقوق و تکالیف همه در قانون مورد وفاق جمهور معین شده بود.بنا بر باور اسلامی انقلاب و خروج علیه امارت رسمی مملکت منکور بوده عواقب نامطلوبی خواهد داشت که عقلا باید نهی از این منکر نمایند و به امر به معروف مبادرت کنند. وانگهی خود را رب الاعلی خواندن گفتاری طاغوتی می باشد که امثال فرعون و نمرود را از بروج و قصورشان به مزبله تاریخ افکنده است. عواقب "انقلاب کبیر فرانسه" شاهد صادق این فرضیه تواند بود."فلاسفه" کذایی دین را عاملی ضروری می شمردند که برای اجتناب از بی نظمی لازم است بکار گرفته شود وگرنه باید با تکیه بر عقل مستقل جایگزینی برایش تراشید. اینهم ناگفته نماند که بقول دورانتها ظهور تمدن مستلزم قبول قانون جهانگیر است تا قاطبه انسانها به صلح و سلم نائل شوند که اتفاقا به معنای اسلام و مراد این آیین است.
اینجانب افکارش را بشرح ذیل منظوم ساخته که تحفه دوستان است:
انسان دارد تاریخی
پر ز نور و تاریکی
اگر آن را بکاوی
بسی قصص بخوانی
قصه های پر عبرت
زانها یابی بس حکمت
دورانت گفته استوری
نگفته است هیستوری
درر را سخت بسفته
کشیده شان برشته
کاویده خوش آغاز را
هم نشیب و فراز را
نظر کرده در اسباب
سپس کرده فتح باب
در علوم و در فنون
در هنر ها گونه گون
تحقیق کرده بخوبی
کافرینش تو گویی
النهایه می گوید :
هر امتی می پوید
جویان بود گر صلاح
بی تشبث بر سلاح
باشند یارا اولوالامر
یابند یاران پر ز صبر
بالان مانند قاطبه
دون خوف و واهمه
و گر خیزد شورش ها
بی بر شود کوشش ها
ویل دورانت قصه گو
شرح می دهد مو بمو
نمرود بمرد در برجش
فرعون فسرد در نعشش
اسکندر آن ذوالقرنین
بنگر برفت بد از بین
گرچه شمرد خود برتر
ذلیل مردست هم ابتر
او که بگشت دارا را
وارث نیافت کارآ را
جمله رفتند بر فنا
هجمه بکرد چون سکا
ساقط شدند پارتیان
غالب شدند پارسیان
چونکه یافته دل تغییر
دیگر بگشت هم تقدیر
چون دین بشد وسیله
دلها پر شد ز کینه
قهرش هرکه بیشتر بود
امرش لابد پیشتر بود
عرب که داد سر بدین
سبق ببرد در زمین
لشکر روم پس نشست
عسکر فارس در شکست
ناکار شدند رستم هاش
چو خلق بدید استم هاش
چون داد برفت از میان
روی گرداندند مردمان
شاه در فرار کشته شد
ننگش ز خاک شسته شد
هرگاه شود انقلاب
کار ها رود بیحساب
بهر سامان در امور
سالار آید پر ز زور
سپس آید بیگانه
تسخیر کند ویرانه
انقلاب ها واپسند
فرجامشان ناپسند
فرزندان را می خورند
زبان ها را می برند
خود هم کشند عاقبت
ای دریغا عافیت !
وارث بادا مستضعف
شاکله اش خوش در صف
هم کمال و هم رضا
هر دو ترکند از قضا
این ترکان عسکری
سخره کردند کشوری
آن را خواندند از یهود
این را گفتند فرس نبود
آن یک بیافت گر کمال
این یک نیافت جز زوال
ملت کند هر که دون
بختش کند سرنگون
فرق کمال با رضا
باید آریم ما بجا
آن پو شیده کشوری
وین در زی عسکری
آن کوبیده گر دشمن
این توپیده بر میهن
ولو بودند ضد دین
جدا کردند ره گزین
آن شکسته فرقه را
این بخسته شیعه را
کمال بوده با مایه
رضا گشته آمپایه
خوانند این را ملعونی
دانند آن را محبوبی
گرچه ترکند این هر دو
توفیرشان دان هم تو
آن می گفته ترکم من
این لاف زده فرسم من
آن نداشته عار از خود
این می زده زار از خود
این آورده هم بردند
در تبعیدش بسفردند
آن بکرده خود قیام
پس لایق شد باحترام
شاملو هر چند شاعر بود
بس در فارسی ماهر بود
ننگش آمد از ترکی ؟
از وی باید پس پرسی
چتر طاووس گر زیباست
شرمش زیاد هم از پاست
پا را بیند هرکه زشت
سرنوشتش بد نوشت
سنت بوده رد پا
یادگار از جد ما
برون مرو زین مدار
دمار آرد روزگار
سنت دارد خدا هم
نحجت شده فراهم
بی پایه شد گر بنا
سر خود را پس بپا
شهریار را خوان استاد
که هیچ نبرد خود از یاد
فارسی سرود گر بسیار
ترکی دارد بس اشعار
ترکی بوده از دلش
فارسی نبود مشکلش
دل و زبان همنوا
کردند شوری خوش بپا
کرد و عرب ، ترکمان
خوشا باشند همدلان
بلوچ و زابل با قزاق
توانند بود بس خلاق
ایران بوده بومشان
با هم شود سودشان
تبعیض آید گر میان
گردند نفور مردمان
از نفرت و از دروغ
دل ها شود بی فروغ
بهار ناید بی گلی
هم نخواند بلبلی
بستان شود گر کم بو
مرغان کوچند دیگر سو
گلزار گردد گر کم گل
زان پر کشد هر بلبل
دوات بود تفاهم
بس تلخ بود گرچه صبر
بدان رحمان کرده امر
رادع اگر هیچ نبود
واجد نبود جز رکود
الصمد است تک مطلق
که دائم است خود برحق
ریاضت نیست جز ورزش
این را بدان خود کوشش
اگر نبود هیچ رادع
ممکن نبود هیچ واقع
الصمد است تک مطلق
که دائم است هم برحق
هرکه بیشتر کرده جهد
حاصل خوشتر بهره کرد
چم و خم را چو داند
توفیق حاصل تواند
زور تنها نیست کافی
بایسته است کاردانی
او می داند حدش را
خط داند و رسمش را
نه عجول است نه بطئی
خوش ندارد تخطی
راکد بماند چونکه آب
کرد ز گندش اجتناب
جاری باشد در مینو
جویها با بوی نیکو
اجه پتاو^ىر ءىس كوردىم
حومايرا جان باقىردى
كوپ نه ه که ن ده پ جاپىردى
مه ن ده سوندا كورو^که
نه بولعاندى بىلو^گه
مويىن سوزا قارادىم
ده دى و'نده مه قاراعىم
ه ش زاتتى مه ن كورمه سته ن
پارقىم بولماي ءبىر كه سنه ن
و'نده مه دىك بارشامىز
بولا قالدىق جوقشا ءبىز
كوره الماعان مه ن ه دىم
كورسه م ءبىر ءسوز ده ي ه دىم
كوز بايلاو^لى ءتىل كه سكه ن
تابا المادىم ءتىاده س مه ن
باس كه سسه ده ءتىل كه سپه س
ءتىل كه سكه نگه ه ل وشته س
سویله سه دی ىنساندار
كىسىنه سه ر ايو^اندار
ءسوز اتاسىن ولتىرمه ي
ه ركىن جانىم سويله گه ي
حكمت 101
بندگان را خدا جوي جا در جنّت بديدم
حور و غلمان به ايشان اندر خدمت بديدم
بندگاني كه دائم « فاذكروني » بخواندند
جمله شان را همجوار اندر عزّت بديدم
خير و سخا كردگان ، دل ايتام جستگان
بهمراه چهار يار يافته بركت بديدم
قاضيان خبره را ، خوردگان رشوه را
زير سقر جايشان اندر ذلّت بديدم
عالمان فتواگر ، مفتيان نا بر حقّ
پايشان را بر صراط اندر زلّت بديدم
از جماعت گسسته ، ترك نماز كرده را
گام به گام عزازيل اندر خفّت بديدم
ظالمان را ستمگر ، موذيان مؤمنان
روز محشر سيه روي اندر حسرت بديدم
بنده خدا ، خواجه احمد ، كان گشوده در پاشيد
آنرا كه نشنيد سخن اندر غفلت بديدم
مه آلود است بشدت آينده پيش رو ،
بسي چشم اميدوار دوخته شده روبرو .
سنوات فراوان پيش براند بس ايام ،
بي كم و كيف چشم من خسته شد از جستجو .
برابرند آن روزها با يك روز بگذشته ،
مي آيند و مي روند ردي ز خود ننهشته .
يكي ديگر از آنهاست همين روز زود گذر ،
سپس خدا مي داند چه منتظر بنشسته .
جان و خرد خود من و تن مراست ،
بين « من » و « مال من » تفاوتي با معناست .
مرگ « من » را از ازل نكرد خدا مقدر ،
شايد ميرد « مال من » كه احتمالش رواست .
به « مال من » ، عزيزان مدام بوده ميلتان ،
شبانه روز مي جوئيد رضايت جسمتان .
عدالت و شرافت باضافه محبت ،
مونس شوند شما را چون گور ماند پشتتان .
خواهي فروش به مالي يا به سودي خصالت ،
به آب لاي بيالاي طينت باصفايت .
با اينهمه نتواني رندتر باشي تو از عمر ،
كز تو خوشي ربايد ماهرانه بغايت .
فرد غافل بگويد مال من است اين جهان ،
آنچه گويد مال من در واقع است مال آن .
تن مانده و مال ماند بعد از اينكه جان برفت ،
انديشه كن چه ماند براي تو آن زمان ؟
از جان و دل رحمت نما بر مظلوم ،
تو بنما عملي نفعش رسد به عموم .
خير عموم از ازل خدا داشته در نظر ،
رضايت را در رضاش بکن باری تو معدوم .
توده همه عوام نی ، عموم بود مستثنا ،
خيل سگها غالبند بر سگ گرگي تنها .
عدالت و مرحمت آذوقه عموم است ،
هر جا ديدي آنها را مدد رسان بي پروا .
رفع نياز هر كس او را بباشد آمال ،
ندانستم من آخر كي زيرك است كي محتال .
سطحیان سبكسر باري غافل بمانند ،
از آنچه هست در حق و دين بالمآل .
ده گه ن ءگاپتی که ل ءتو'سىن
ايه ل - ه ركه ك ءناپسی ورتاق
مو'نی ایتقان حاق بو'رىن
كو'مان بولسا سه نده ه گه ر
قو'راننان و'ق حاقتىعىن
زه رتته گه نده ر جانداردی
تاپقان مو'نىك^ شىندىعىن
جو'بأي بولماي كه ي و'يده
شىعا الماعان تىك ءتو'تىن
و، و'رعاشى ه ر كه كته ر
داو^ دامايدى تىم قويىك^!
بالاك^ وندا وك^الماس
قاراك^ بولار ءار كو'نىك^
مو'نداي سىندى اللادان
تىله گه نسىك^ سه ن ءوزىك^
دو'نیه ده گی بار نارسه
تو'گه نده یدی ءبىر - بىرىن
قوسىلماسا قوس باسقا
جوعالتادى ءوز ءىزىن
ارالاسسا ه كى وزگه
تولىقتىرار كه متىگىن
تانىماعان باسقانى
تاني دا الماس كىمدىگىن
سونىمه نه ن و'قسايشى
تابيعاتتىك كه ك^دىگ ىن
ه ره كشىلىك ءمىنى جوق
تاعدىرعا ساي ءجون جو'رىك^
تىرىسادى الداو^عا
وعان نانو^ شارتى بو'ل
تارتا به رو^ ارمانعا
بارشا ءدىندى مانسو'قتاپ
بالاي دا به رو^ جالعانعا
الاشتار دا سه نگه نده ي
تسارعا قارسى بولعانعا
سونشا نانا به رگه نده ر
و'قساي به ردى ايو^انعا
قىلمىستاردىك^ قىساسى
قالماسا كه ره ك ماحشارعا
ه ندى قىتاي - اقشقا
عيبرات الماي الدانسا
توته مى قاسقىر قازه كه ك^
زار يله يدى قاقپاندا
جاقىن كو'ره تامىردان
جو'گىنبه سه اللاهعا
ول كوز به ردى قو'لاق تا
كورىپ ءسوزدى تىك^دارعا
سويله سو^گه ءتىل به رگه ن
و'عىسسىن ده ي ىنسانعا
مىيدى به ردى جىيىك^ ده ي
سه زگه نده ردی اک^داو^عا
کوک^ىلدى ده سىيلادى
جاقسى - جامان تاك^داو^عا
ايات ه مه س ته ك سوزده ر
ولار جه ر مه ن اسپاندا
کورىپ ، تىك^داپ و'يعارعان
بوي به ره دى جاببارعا
دوستى سو'يه ر جانىنداي
سه نه به رمه س قاسجانعا
Үстіміздегі жылдың 30 наурызында «Нұр Отан» партиясы Республикалық қоғамдық қабылдау бөлмесі және аймақтық филиалдарының қоғамдық қабылдау бөлмелерінде «Көш көлікті болсын!» акциясы өткізіліп, Тәуелсіздік жылдары алыс-жақын шетелдерден көшіп келіп, әлі күнге дейін құжатсыз жүрген неше мыңдаған қандастарымыздың құжаттандыру мәселесі талқығы түскен еді.
Аталған акцияға ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау, Ішкі істер, Сыртқы істер, Денсаулық сақтау, Әділет министрлігі және Астана мен Алматы қаласы, облыс, қала және көші-қон полициясының құрылымдық бөлімшелерінің жауаты өкілдерімен бірге «abai.kz» ақпараттық порталының сол кездегі бас редакорты Дәурен Қуат та қатысып, «Құжатсыз қазақтар: олар санда да, санатта да жоқ» атты мақала жазып, жариялан болатын.
Өкінішке орай, құжатсыз жүрген қандастарымыздың сол мәселесі әлі күнге дейін шешілмепті. Акцияға қатысқан оралман ағайындар телефон соғып, жанайқайын жеткізумен келеді.
Естісек, бүгін «Нұр Отан» партиясы Республикалық қоғамдық қабылдау бөлмесінде ҚР ішкі істер министрінің орынбасары, Полиция генерал-майоры Ерлан Тұрғымбаев қабылдау өткізеді екен.
Осы орайда біз аталған мақаланы қайта жариялап, құзырлы министрлік пен Үкіметтің назарына сол санда да, санатта да жоқ қазақтардың мәселесін тағы бір салуды жөн көрдік.
Иә, олар санда да, санатта да жоқ. Сан мен санатта қайдан болсын, өйткені: шетінен құжатсыз. Қазақ, бірақ, Қазақстанның азаматы емес. «Нұр Отан» партиясының пәрменімен өтіп келе жатқан «Көш көлікті болсын!» Республикалық акциясының үшінші отырысы, міне, осы мәселеге арналды. Айта кетейік, акция «Нұр Отанның» Астанадағы қабылдау бөлмесінен басталып, Алматы қаласында, сондай-ақ облыс орталықтары мен аудандарда тікелей байланыс желісі арқылы жалғасып жатты.
«Нұр Отанның» Алматыдағы филиалына біз бас сұққанда біраз адам 201-бөлмеде жиын отыр екен. Танысып, жөн сұрасып үлгерген жоқпыз, ашық эфирде акция басталды да кетті. Модератор, яғни, «Нұр Отан» партиясы Республикалық қоғамдық қабылдау бөлмесі меңгерушісінің орынбасары Арыстанғали Сансызбаев бүгінгі акцияның мақсатына аз кем тоқтала келіп, алғашқы сөзді Зүлфия Жарылқановаға берді. Зүлфия Алматы облысының аумағындағы елді мекендердің бірі Нұра ауылында тұрады екен. Олардың отбасындағы алты адамда азаматтық жоқ. Бұның себебін Зүлфия былай деп түсіндірді:
- 1990 жылы анамыз Қазақстанға көшіп келіп, қайтадан Өзбекстанға көшіп кетеді. Өзбекстан тарапы анама 5 жылдық қызыл паспорт берген еді, оны анамыз жоғалтып қояды. Содан ол кісі 2012 жылға дейін құжатсыз жүреді де, азаматтығы жоқ деген анықтама алып, Қазақстанға оралады. Бұл жерге келген соң бір айға тіркеуге тұрып, қайта тіркелмеген. Сол себепті ағам, мен және менің үш балам құжатсыз жүрміз. Еш жерде тіркеуде жоқпыз. Мен өзім 1995 жылы қыркүйек айының 29 күні дүниеге келгенмін.
Бұл сөзден ұққанымыз: Зүлфия анасының құжатқа салақытығы мен салғырттығынан, турасына көшсек, сауатсыздығынан зардап шегіп жүргенге ұқсайды. Сауатсыздық пен салақтықтың сыбағысы сол – қазір бір үйде алты бірдей адам, жоғарыда айтқанымыздай, санда да, санатта да жоқ.
Осы кезде акцияға Оңтүстік Қазақстан облысынан Гаухар Өтемұратова қосылды. Гаухар Әшірбайқызы 1969 жылы 9 қыркүйекте туыпты. Қазір ОҚО-ның Сарыағаш ауданында тұрады. Оның да азаматтығы жоқ. Ол 2010 жылы Өзбекстанда тұрған тұрғылықты мекенінен тіркеуден шыққан соң Сарыағашқа келіп тіркелген. Бірақ, Өзбекстанның төлқұжатын жоғалтып алған. Заң бойнша Гаухар ӨР-дің төлқұжатын Өзбекстанның Қазақстандағы елшілігіне не консулдығына апарып тапсыруы керек екен. Төлқұжатты жоғалтқан соң Гаухар Әшірбайқызы не анда жоқ, не мында жоқ, әрі-сәрі күйде қалған. Сол әуре сарсаңмен азаматтық ала алмай әлі жүр.
Акцияға Үкіметтік емес ұйымның өкілі, әрі Abai.kz ақпараттық порталының тілішісі ретінде қатысқан біз тікелей эфирде сөз сұрап ұмтылған Гүлжаханды әңгімеге тарттық (суретте). Гүлжахан да Өзбекстаннан көшіп келген бауырымыз екен. «Мен – қазақпын, адаймын», - дейді Гүлжахан. Гүлжахан осы күндері Алматының іргесіндегі Әли дейтін ауылда (Іле ауданы) екі баласымен тұратын көрінеді. Әлеуметтік ахуалы – жалғыз басты ана. Бірақ, Гүлжаханда әлеуметтік мәртебе түгілі, азаматтық мәртебе атымен жоқ. Азаматтығы болмаған соң әлеуметтік мәртебесі қайдан болсын?..
- Гүлжахан-оу, - деймін мен, - Өзбекстаннан келген бетте неге азаматтық алуға арыз бермедің?
- Бердік қой, - дейді ол мұңайып, - бірақ, арызымызды еш жер қабылдамай қойды. Бәрі бедірейіп отырып ақша сұрайды. Біздерде қайдан ақша болады-ей,а? Жоқ ақша, жанымызды әрең бағып күнелтіп жүрміз.
- Қазіргі қарекеттерің не сонда?
- Кәрістердің «поляларында» ертеден қара кешке дейін тоңқаңдап жұмыс істейміз. Сонда күнделікті беретіндері – 500, кейде 1000 теңге. Оның өзін көші-қон полициясының адамдары келіп сыпырып алып кетеді. Бермесек бізді апарып қамайды. – Осыны айтып Гүлжахан маған күдіктене қарады:
-Сіз мені тергеп отырғанға ұқсайсыз. Мені қамап тастамайсыз ба?
- Жоқ мен қамаймын. Мен сенің, сендердің басыңдағы мына бір жайсыз ахуалдың шешімі табылса екен деп жүрген адаммын. Журналистпін.
- Аға, сонда журналист бәрін шеше ме? Сіз мысалы, любой мәселені шешесіз бе?
- Бағанадан өзің көріп отырсың, акцияға өте жауапты орындардан лауазымды адамдар қатысуда. Біз солармен бірігіп біраз мәселенің түйінін тарқата аламыз. Ал енді айтшы, балаларың мектепте оқи ма?
- Оқиды. Бірақ, ИНН деген пәле керек екен ғой мектепке, сол ИНН болмағандықтан балам, әйтеуір, мектепке қара тану үшін ғана барып келіп жүр. Үлкен қызым жергілікті жігітпен бас құраған-ды. Сәбилі болып еді, перзентханадан 200 мың теңгенің үстінде ақша беріп әрең шығарып алдық.
- Неге ақша бердіңдер?
- Өйткені оның да азаматтығы жоқ. Азаматтықтың жоқтығы қиын екен: біз Қазақстандағы барлық әлеуметтік жеңілдіктерден қағылған қауымбыз. Бізге жәрдемақы берілмейді, аурухана тегін емдемейді, ешқандай мекеме зейнетақы тағайындамайды. Құжатсыздықтан құқайды көріп-ақ жүрміз. – Көңіл жабырқатар жайттарды айтып ақтарылған Гүлжахан маған сұрақ қойды:
- Қазақстанға қазақ керек пе осы? Гүлжахан әңгімесін аяқтап үлгерген жоқ: «Менің өзім қазақ, жеті атам, жетпіс пұштым түгел қазақ, бойым да, сойым да қазақ», - деп көпшілік ортасын киіп жарған кейуананың сөзіне көңіліміз ауа берді. Бұл – Калиман әже екен. Ауғаннан Атажұртына жеткен бейбақ. Кеудесінде Қазақстанның «Батыр ана» дейтін медалі жарқырайды. Жасы жетпістің екеуінде екен. Әйтсе де, тың, ширақ. Еті тірі, өжет адам екендігі бірден байқалады. Ол кісі күйеубаласына азаматтық әперудің қамымен келіпті акцияға. Күйеубаланың түбі Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданынан болып шықты. Бірақ, күйеу Ауған жерінде дүниеге келген. Қазақша тіл білмейді. Енесі күйеу жігітті: «Айналайын бір жақсы бала, тыншып аққан судан да тыныш. Шатаққа ұрынбайды» деп алқап отырды. Әрине, Ауғанстаннан келген күйеудің «тыншып аққан судан да тыныш» болғаны бір ғанибет қой! Калиман әже Қазақстанға оралған қызы мен күйеуінің ғана емес, алыста қалған бауырларының да қамын жеп қайғырады. «Үйбай-ау, ол жерде сағат сайын помба жарылып жатады ғой. Сол помбаның ортасында от кешіп жүр қазақтар», - деп шырылайды кейуана. Бақсақ, әжеміздің әрекеті мейілінше орынды екен әрі заңға да сыйымды. «Қазақстан Республикасы азаматтарының шетелдерде тұратын этникалық қазақтардың арасынан туыстарын Қазақстан Республикасына отбасына біріктіру мақсатында қоныстандыру үшін шақыруларын қарау және куәландыру қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрінің м.а. 2016 жылғы 13 қаңтардағы № 13 бұйрығы бар. Бұл бұйрық Әділет министрлігінде тіркелген заңды құжат. Әлгі бұйрық бойынша, Калиман әже жергілікті әкімішілікке өтініш жазып, тиісті құжаттарын көрсетсе болды, Ауғанда от пен судың арасындағы арпалыстан көз ашпаған бауырларын елге алдыра алады.
Акцияға Ақмола облысынан да бір ағайынымыз қатысып, сөз сөйледі. Ол кісі Қытайдан келіпті. Өкініштісі, Қытайдан оралған отағасы нақты мәселеден ауытқып, мақал-мәтел айтып отырып алды. Оның басындағы мәселе де сол азаматтық екенін ептеп ұқтық. Қазақстанға келген, тұрақты тіркеуде бар, бірақ, ҚХР-дың азаматтығынан зейнетақы үшін шықпай жүрген. Енді ҚХР-дағы ахуал күрделеніп тұр. «Арғы бетке» өтсе, Қытай сақшылары ұстап алып: «Осы уақытқа дейін қайда жүрдің?» - деп қамап тастауы әбден мүмкін. Отағасы осыны ойлап уайымдайды.
Бұл жайт Қазақстан мен Қытай арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас жөнімен, Сыртқы істер министрлігінің деңгейінде шешіледі деп тоқтам жасаған жауапты азаматтар «Көш көлікті болсын!» акциясының кезекті үшінші отырысын (30 наурыз) қортындылады. Акцияға ҚР Сыртқы істер министрлігі, Консулдық қызмет департаментінің басқарма бастығы Айдашев Айтжан Ыдырысұлы, ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі, Еңбек, әлеуметтік қорғау және көші-қон комитетінің төрағасы Сарбасов Ахмади Әділұлы, ҚР Ішкі істер министрлігі Көші-қон қызметі комитетінің азаматтық және иммиграция басқармасының бастығы Сейтжанов Сабыржан Жарылқағанұлы, ҚР Денсаулық министрлігі, Медициналық көмекті ұйымдастыру департаменті директорының орынбасары Жанғарашева
Гүлнар Хасенқызы, Әділет министрлігі Тіркеу қызметі және заң қызметін ұйымдастыру департаменті Азаматтық хал актілерін тіркеу және апостиль қоюға әдістемелік қамтамасыз ету және бақылау басқармасының басшысы Хамзина Жанар Ғалымжанқызы қатысып, сауалдарға жауап берді. Үкіметтік емес ұйымдардан аталған акцияға Оралмандардың «Асар» республикалық бірлестігінің төрағасы Бодаухан Қайрат, «Тарихи-Атажұрт» республикалық қоғамдық бірлестігінің төрағасы Пернебаев Ғалым Жұмабайұлы ат салысты. Көш-қон төңіргендігі мәселелерді жақсы білетін бұл азаматтар лауазым иелеріне іс-тәжірибе тұрғысынан келелі кеңес берді.
Түйін: Тәуелсіздігіміздің алғашқы жылдарынан бастап Атажұртына оралса да, әлі күнге дейін Қазақстан азаматтығын ала алмай жүрген ағайындарымыздың саны аз емес. Сол үшін, жиналыс соңында акцияға қатысқан бес министрлік пен мемлекттік емес ұйым жетекшілері бұл мәселе толық шешімін тапқанға дейін әрекет ету үшін бірлескен комиссия құру жөнінде уағдаласты.
Д. Қасенұлы
Abai.kz
خداست بیدین ، من کافر
حق است حرفم، کن باور
بی نیاز است حق ز دین
محتاجانیم خود بدین
آدم و حوا ، هم شیطان
داشتند جنت کل اسکان
می دانستند ملائک
گویا داشتند مدارک
آن دو مفسد خونریزند
هم فتنه بس انگیزند
خدا چو خواست جانشین
از سوی خود در زمین
بس اعتراض شد برپا
در جواب آن غوغا
من بدانم گفت خدا
آنچه ندارید علم شما
سپس آموخت آدم را
اسم و رسم عالم را
چو امتحان خوب پس داد
یعنی گرفت درس خوش یاد
ملائک را گفت آخر
فرود آرید بر او سر
پس برفتند سجده زود
شیطان طفره رفته بود
خود را می دید چون برتر
خدا کردش خاک برسر
به آدم گفت و به حوا
در جنت کن نک مأوا
هر چه شاید برخورید
هوس ز دل در کنید
این ابلیس پر کینه
در کار کند هر حیله
شیعه او گر شوید
اندر آتش سر برید
لیکن خوردند گول او
ناحق داشتند گفت و گو
گفتا کردید چون سقوط
اینک بایست پس هبوط
با این همه در زمین
زمن شوید جانشین
اعداء خوانيد همدگر
از امتعه بهره ور
معمور کنید دنیا را
پاداش برید عقبا را
همچو شیطان هر که بد
اندر دوزخ پس رود
*******
کافر منم شیطان را
باور کنم رحمان را
دین را دانم همان راه
بدین دانم آن ز چاه
روش باشد چونکه دین
صمد باشد حق ز دین
خود بسازم گر جنت
ربم دهد بی منت
از آن ما را خطابیست
برخی شوند گر گمراه
از گمراهی پناهیست
قصص گوید خداوند
زانها قولی فرا نیست
بهر عمل به صلاح
شاکله ات بنائیست
قو'داي-ءدىنسىز، مه ن - كاپىر
ايتادى شىن بو'ل پاقىر
ءدىن مو'ك^ ه مه س قو'دايما
قو'ران دا ونى ده پ جاتىر
بول ده گه نی بولعان - دی
دانه که ر ده قولداندی
جه رده ارنه تو'رعاندی
بىزگه ارناپ قویعان - دی
ال جو'زه گه اسىر ده پ
و'یره تکه ن - دی ءادىس كوپ
ساله مده جه تکىزه
انبيه كه لگه ن ه لشىله پ
ءدىن ده گه نىم نو'سقاو^لار
جه تکىزدى ونى پایعامبار
ورکه نده یمىز سونىمه ن
مو'ك^سىز عانا ته ک جاپپار
که يبىر نه مه رابسىنه ر
حاق بار ده سه ك^ تىكسىنه ر
تاسقاندارعا توسقانداي
سىندىرا ساعىن جو'رگىنده ر
تاو^ه كه ل ه ته تاس جو'تىك^
جاو^ جاعاسىن اپ تو'تىك^
ولسه ك^ شه يىت بولارسىك^
ولتىره عازي قاس بولىك^
قو'دايدى ايتا كاپىر بول
تابا الماسىن كاپىر جول
يمان شه رتى وسى عوي
اسقاندارعا به رمه قول
قوس ءمو'يىزدى زو'لقارناي
سىرىن جو'رگه ن ايتالماي
ءبىلىپ قويعان ءبىر كو'ك^ى
قو'دىققا بارعان ايقايلاي
بايقو'س سىرىن ايتقاندا
و'لگه ردی جاي جاتقانعا
ه ستىپ قالعان قامىستار
كىرىستى سىر شاشقانعا
و'قپاعان تالاي ادامدار
مىلجىك^ساناي جاماندار
ته ره ك^ ويعا بويلاعان
ءبىراق ءمانىن باعامدار
زو'لقارنايدى قو'داي ده
قوسءمو'يىزدى ورأي ده
بو'يرىقتارىن ءار قيلى
ورىنداو^ىن قولاي ده
جاندى به ردى ءتاندى ده
تالاپ به ردی ءالدى ده
قولدانباعان ءجون ءبارىن
قايىر كورمه ي ءولدى ده
دو شاخ داشته اسکندر
کنیزک دید در بستر
سر را باید می پوشاند
ورنه می رفت از تن سر
ناچار برفت بر چاهی
از آن نیافت ره بهتر
هر چه بیشتر کرد فریاد
درد درون شد کمتر
چون چه ببود در نیزار
نی ها گشتند پیغمبر
لب چو نهی بر نیی
خوش بشود سرگستر
لهجه اش را نشناسد
هر آنکه است ابله تر
لب مطلب گر گویی
با تو شود دشمن تر
ابیطالب شعب ماست
عشق قریش غصب ماست
قریش گویا کوروش بود
این فرض آمد اینک راست
لیک نخواهیم ما کسری
کسر قرنین کسب ماست
انسانست و علقه اش
آید هم از عهده اش
وگر کند نقض آن
ددی کند طعمه اش
اینک شرطی انسانی
ور نه ماند حیوانی
قسر که آید در میان
اوضاع شود بحرانی
اندر امت زن یا مرد
برابر است فردافرد
ذیحق باشند جملگی
سفید ، سیه ، سرخ و زرد
هم ملل و هم نحل
پیوسته اند بی خلل
در مدینه کامشان
جمله باشد چون عسل
قوم و شعب و قبائل
بهم هستند چو مائل
تنوع است فضیلت
نه در ذیل رذائل
بی امکان همدلی
اماکنست چون دهی
دهاتی بود هرمکی
مدنی شد یثربی
قریش بوده کورشی
بر حق کرده شورشی
امت شکست شاخش را
الفت را داد جوششی
یهود ندارد وجود
خزر آن را برنمود
غصبی باشد ترابش
جعلی باشد نژادش
هم قابوس و هم سیسی
با ساداتند خسیسی
سادات را کشت سربازی
آن دوش کنند انبازی
