عدد
نوعی از کلمه که
تعداد ، اندازه و ترتیب اشیاء را بیان می نماید عدد نامیده می شود.
عدد از لحاظ ساختار
به دو گروه بسیط و مرکّب تقسیم می گردد. اعداد اصلی و مشتق از یک ریشه مشترک اعداد
بسیط و اعدادی که از ردیف یا زوج شدن دو یا چند ریشه ساخته شده باشد اعداد مرکّب
نامیده می شود. مثلاً کلمات بئر ، ه کی ، به س ، ون ، وننشی ، جیرمالاردا از اعداد
اصلی و کلماتی مانند ون بئر ، بئر مکٌ توعز جؤز ، قرق – ه لوٌ ، جه تی – سه گئز ،
بئر – بئرده ن ، جؤزده ن بئر از اعداد مرکب بشمار می روند.
انواع معانی عدد
در زبان قزاقی عدد از
لحاظ معنی به شش نوع شمارشی ، ترتیبی ، مجموعی ، کسری و تقریبی تقسیم می شود.
عدد شمارشی
عدد شمارشی تعداد و
مقدار دقیق اشیاء را می رساند و به پرسش چند و چه اندازه پاسخ می دهد.
مثلاً بئر ، به س ،
ون ، وطز ، ون سه گئز ، جیرما به س ، جؤز مکٌ ، ون به س مکٌ تسس. دیگر انواع
معنایی عدد از عدد شمارشی ساخته می شود. ارقام عدد مرکّب ، چنانکه فوقاً نشان داده
شده است ، جدا جدا نوشته می شود.
عدد ترتیبی
اعداد ترتیبی ترتیب و
توالی اشیاء را بیان داشته و به سؤالات چندمی و چندمین جواب می دهد. اعداد ترتیبی
با الصاق اضافات –انشی ، - ئنشی پس از آواهای مصوّت به اعداد شمارشی ساخته می شود.
مثلاً ه کئنشی ، آلتنشی ، بئرئنشی ، وننشی ، جؤزنشی ، مکًنشی ، مکً جؤز به سئنشی
تسس.
عدد مجموعی
اعداد مجموعی که
مقدار فی الجمله اشیاء را می رساند با الصاق اضافات – آوٌ ، - ه وً به اعداد
شمارشی ساخته می شود و به سؤآل چند تا جواب می دهد. مثلاً بئره وٌ ، ه که وٌ ، ؤشه
وٌ ، تورته وٌ، آلتاوٌ ، جه ته وٌ. هنگام الصاق اضافات فوق الذّکر آواهای ی و ء ی
انتهای ریشه ساقط می شود. از اعداد بالاتر از جه تی ( هفت ) عدد مجموعی ساخته نمی
شود.
عدد تقریبی
اعداد تقریبی ، نه
تعداد دقیق اشیاء ، بلکه شماره تقریبی آنها را می رساند.
اعداد تقریبی بطرق
ذیل ساخته می شود:
1)
با الصاق اضافات – لاعان / - له گه ن ، - داعان / - ده گه ن ، - تاعان
/ - ته گه ن ، - لاپ / - له پ ، - داپ / - ده پ ، - ناپ / - نه پ ، - داي / - ده ي
، - تاي / - ته ي ساخته می شود. مثلاً ونداعان ، جؤزده گه ن ، مکٌداپ ، قرقتاي
تسس.
2)
پس از الصاق اضافه جمع با الصاق اضافه مفعولٌ فیه ساخته می شود. مثلاً
آلپستاردا ، ونداردا تت.
3)
با جفت کردن اعداد شمارشی ساخته می شود. مثلاً ه لوً – آلپس ، قرق- ه
لوً ، به س- آلتی.
4)
با آوردن کلماتی مثل شامالی ، شاقتی ، قارالی ، تامان ، تارتا ، جوًؤق
ساخته می شود. مثلاً جؤز شامالی ، جؤزگه تارتا ، وطزعا تامامان ، قرق شاقتی.
5)
با ردیف کردن کلماتی همچون جارم ، جارتی و اعداد شمارشی ساخته می شود.
مثلاً بئر جارم ، به س جارم ، جارتنان جب.
عدد دسته ای
اعداد دسته ای تعداد اشیاء را نه به صورت تکی بلکه دسته ای می رساند و
با الصاق اضافه مفعولٌ عنهی به اعداد مفرد ساخته می شود. و به سؤالات چندتا چندتا
جواب می دهد. مثلاً بئر – بئرله پ ، ه لوٌله پ ، به س – آلتدان ، جیرما – وطزدان ،
ون ه کئده ن ، جیرما
به سته ن ، ون – ونداپ ، جؤز – جؤزده پ جب.
عدد کسری
اعداد کسری جزئی ز یک چیز را می رساند و اصولاً با الصاق اضافه مفعولٌ
عنهی به هجای اول اعداد شمارشی عبارت و الصاق اضافه به هجای آخر آن ساخته می شود.
مثلاً
به سته ن بئر یا به ستکٌ بئری ، وننان بئر یا وننکٌ بئری ، جؤزده ن
بئر یا جؤزدئکٌ بئری.
املای عدد
1) اگر عدد ترتیبی با
ارقام عربی ارائه و پس از آن اسم بیاید به جای اضافات – بئرئنشی ، - انشی ، - نشی
، - نئشی ، نشانه ( - ) گذاشته می شود. مثلاً 1- قاتار ، 5- قابات ، 2- سنپ تسس.
2) اگر عدد ترتیبی با
ارقام رومی ارائه شود نشانه ( - ) گذاشته نمی شود. مثلاً V جانه X سنپ وقوٌشلاری ، XXI عاسردکٌ آدامداری ، XI عاسر تت.
3) اگر اسامی سال و ماه
با ارقام عربی ارائه شود پس از آن نشانه ( - ) نمی آید. مثلاً 22 ناوٌرز ، 1965
جلی توٌؤلعان ، 1 ماوٌسم – بالالاردی قورعاوٌ کؤنی .
4) هر یک از اجزای اعداد
مرکّب جداگانه نوشته می شود. مثلاً بئر مکٌ توعز جؤز آلپس آلتنشی جل ، ون به سئنشی
ماوٌسم.
اعداد شمارشی ،
ترتیبی و دسته ای مثل اسم صرف می شود :
صیغه ها شمارشی ترتیبی دسته ای
مرکّب
نهادی ه کی ؤشئنشی به سه وٌ جؤز جیرما تؤرت
ملکی ه
کئنئکٌ ؤشئنشئنئکٌ به سه وٌدئکٌ جؤز جیرما تؤرتتئکٌ
مفعولٌ به ه کئگه ؤشئنشئگه به
سه وٌگه جؤز
جیرما تؤرتکه
مفعولٌ علیه ه کئنی ؤشئنشئنی به سه
وٌدی جؤز جیرما تؤرتتی
مفعولٌ فیه ه کئده ؤشئنشئده به سه
وٌده جؤز جیرما تؤرتته
مفعولٌ عنه ه کئده ن ؤشئنشئده ن به سه وٌده ن جؤز حیرما تؤرتته ن
کارکرد عدد در جمله
عدد در جمله همه
کارکرد های اعضای ثابت و غیرثابت آنرا دارد.
کارکرد نهادی ، مثل :
آلتاوٌ آلا بوسا آوٌزداعی که ته دی ،
تؤرته وٌ تژگه ل بولسا
توبه ده گی که له دی ( ماته ل )
کارکرد دسته ای ، مثل
: ول – جالعز ، بئز – ه که وٌمئز.
کارکرد مفعولی ، مثل
: ؤشته ن ه کئنی آلسا بئر قالادی.
کارکرد توصیفی ، مثل
: جینالس ؤش ساعاتقا سوزلدی.
کارکرد قیدی ، مثل :
آدام باسپایمن ده گه ن جه رئن ؤش باسادی.
سؤالات تمرینی
1-
عدد چیست ؟
2-
عدد چه معنایی از رسم را می رساند ؟
3-
اعداد مرکّب چگونه ساخته می شود ؟
4-
عدد از لحاظ معنا چند گونه است ؟
5-
اعداد شمارشی را تعریف کنید.
6-
عدد ترتیبی چه را می رساند ؟
7-
عدد دسته ای را تعریف کنید .
8-
عدد تقریبی چه را می رساند ؟
9-
ویژگی اعداد جمعی و کسری از چه قرار است ؟
1 کارکرد عدد در جمله چیست ؟
پرویز بهادرزهی از مشاورین ارشد مولوی عبدالحمید و عضو سابق شورای شهر زاهدان در نامه ای به حسن روحانی نوشته است :”انشاالله این آرزوی ایرانیان اصیل بلوچ واهل سنت در دوران ریاست جمهوری حضرتعالی که وعده تدوین قانون شهروندی را داده اید محقق وقانون های نا نوشته ای که مانع دسترسی ومسؤلیت پذیری اهل سنت وقوم بلوچ در پست ها ومسؤلیت های اجرایی رده بالا ملغی شوند .”
به این …… بگید که کجا بودی حالا سرو کلت پیدا شده؟
چندتا شهید سنی برا این کشور دادی؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
چندتا مولوی برا این کشور دادی؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
نیومده صاحب همه چی میخای بشی؟
……… فقط حیدر امیرالمومنین است
خیلی خیلی خیلی خیلی خوشحال شدم
جناب مولوی اسماعلی زهی
به شهر مان خوش آمدید امید وارم که موفق باشید
در گفتمان اسلامی بر خلقت همه مردمان از یک مرد و زن تأکید شده که شعوب و قبایل گوناگون باید همدیگر را یرسمیّت بشناسند تا از آسیب های مختلف در امان مانند. تحقّق چنین برنامه سترگ را در مدینه نبوی شاهدیم که وفق اوّلین قانون اساسی مکتوب جهان حقوق و تکالیف همگی شهروندان آن مشخّص بود. از یمن چنین امتّی بود که مسلمانان شکاف در طاق کسری ، قیصر و خاقانها افکندند و قلوب همه مردمان را فتح کردند. استقرار امّ القرای اسلامی نیز بدون رجعت به اصل مذکور میسور نتواند بود.