الب ارسلان و اجنه

الب ارسلان و اجنه

 

الب ارسلان، آن نامدار

که در نبرد بد کامکار

شکست داده خصمان را

می شد رواش فرمان ها

روزی میتاخت اندر دشت

مواجه با یک جن گشت

دونیم کردش با شمشیر

با جفت جن شد درگیر

چو ایشان را کرد دونیم

گشتش پدید هشت خصیم

شانزده شدند از ضربش

خسته کردند از حربش

گر نمی گفت بسم الله

از جن می ماند بی پناه

مغلوب شود از شیطان

هر بی باور بر رحمان 

در باورت بر یزدان

عمل بکن بر فرمان

زور نیاید گه بکار

راه حق را پیش بدار

توركىنى اقىن قىتاي - مىس

توركىنى اقىن قىتاي-مىس

 

توركىنى اقىن قىتاي -مىس

وقىمىستى ونى سانايمىز

شىعارماشى بولماي جازو^شى

ونه رپاز ده پ قالاي اتايمىز؟

 

اقىننان كه لمه سه ءجون ءبىر ءىس

قو^اعاش ده رمىز جه مىسسىز

شىعارا الماسا جاك^ا ءسوز

جازو^شى دا بولار كه لىسسىز

 

وزگه رگه نىن زامان اك^عار سىن

زه رده سى ده سولاي وك^دالاسىن

سوندا بولار زيالى ولار

ه لدى الدىعا قوزعاسىن

 

شریعتی از امت

شریعتی از امت

کرده بسی خوش صحبت

امت  را خواند ناتمام

اگر ماند بی امام

شیعه شاید نبوی

بی شیوه صفوی

همه خواهد این با خود

ورنه راند کل لابد

آن یک داند خود با کل

از گلستان یکتا گل

باید وقتی دشمن تاخت

از مذاهب امت ساخت

جالب بسی رهبر گفت

از من شهید برتر گفت

بهر وطن داده جان

بیخیال از مال ونان

نک جانباز و آزاده

بدنیایند واداده

دنیاخوارند ای بسا

گذارده شان در قفا

از شهدا یاد آریم

ما به کجا می تازیم

این را گویی چون امت

مانده اش ملل در ذلت؟!

جه ر جاراتتى جاهاندا

جه ر جاراتتى جاهاندا

 

جه ر جاراتتى جاهاندا

جاراتقان ده پتی:ادامعا.

ولىك ه دى ، ءتىرلتتى،

ولتىرهدى وعان ورالتا. 

وندا قايتا ءتىرىلتىپ،

بارادی عوي قو'دايعا. 

جه رده گىنىك^ بارشاسىن،

ده مه ك ونىك^ ءو'ستى-استىن. 

قويدى ه ركىنده،ركىنده سول راحيم

كوره السىن ده پ پایداسىن.

كوشىپ قونىپ ته ك ءجو'ردى،

بىله ده الماي ایلاسىن. 

تاك^ىرگه بالاپ اللانی،

قوسىپ وعان باسقانی؛

دانه که ر ده پ باقسىنى.

كو'رسىك ه كه ن ده پ اسپانی،

باقسىعا ونى شاقىرتىپ؛

ده رسىك^ قالاي ساسقانى.  

اسپان جه رگه شاک^ىراق،

كه تپه سىن ده پ قاك^ىراپ.

بو'نی بىلگه ن بىلگىر حاق،

جىبه رگه ن  ه لشی شاپقىلاپ.

ساله مده مه ه ستىله ر،

ىقىلاسپه ن سال قو'لاق. 

ولار بولسا ءتو'ر-ءتو'رلى،

ه سه پته مه ته ک ءتىلدى.

قو'لاق ه ستىر ، كوز كوره ر،

قول دا و'ستار ءار قىيلى. 

مىناو^جاقىن، الىستا ول،

ىزده ي تاپ تا ال سىيدى. 

اسپاندا بار قو'داي ده پ،

جه ر استىندا مو'ناي ده پ ؛

ه کی ورتادا اداي ده پ،

ایلاسى كوپ شایتاندار،

تالاو^دی تاپتی وک^اي كه پ؛

باتىر اك^عال ادايدى. 

او^ليه عىپ سو'مداردی،

قو'بىلاشا بو'ردى ماك^دايدى.

ولار قو'داي ه مه سىن

بىلسه ه ندى جارايدى.

جه م بولماو^عا تالايعا،

بايقاپ باقسىن ماك^ايعا. 

مو'شه ، اقىل ، كوك^ىلدى،

قولدانا بىلسىن قالايشا. 

سونىمه نه ن سه نه الار،

به رگه ن جالعىز قو'دايعا.  

تسلیت به ماغیش ، عیال عبدالرحمان

تسلیت به ماغیش ، عیال عبدالرحمان ، ( آبای )

 

دست برداشته از گریه

پاس بداریم اعتدال.

ورنه ز اندوه سخت

صحت یابد اختلال.

گل سرخت پژمرده

دلت شده پرملال.

همگان را بسنجد

شهنشاه ذوالجلال.

تنها نیستی تو گریان

از غم هجر مالامال.

بر ما داری اگر لطف

صبوری کن ، پس منال.

حاشا مباد فراموش

آن خالق با تعال.

سلاطین فرمان ده

سرنگونند بالمآل.

فرا رسد چون وقتش

بس گل شود پایمال.

مرگ که گرفت رسول

از کی بکرد خود سوآل ؟

بسا کسان توفیدند

سرکشی را کو مجال ؟

خوب می دانم زادنش

چنین اصیل است محال.

هر چند نالی با زاری

باز ندهد هیچ مجال.

اگر خواهد ستاند

عالم را هست بی خیال.

ایا ماغیش ، بیاندیش،

هر گل خشکد لامحال.

عقبا طلب از خداش

کس نماند در یک حال.

از سر گیرد گر مدام

بنده نیابد قبال.

گریه مکن ، ماغیش جان

اجل مخواه از خدای !

باز نگردد بدستت

سنقر گشود چونکه بال.

 

از یک مادرزادگان

بهترینم رفت ز دست.

از تحمل چاره نیست

مصیبتم گشته سخت.

خداوندا رحمی کن

بر اولیاش گشته بخت.

غالب کرده بر خود صبر

عقبی جوئیش بهترست!

 

باقی نماند اصیلم

از میان جمع برفت.

من من بودم پرغرور

این بار کمر را شکست.

ای آرام و قرارم

بی تو مگر امید هست ؟

بی اعتنا به اقوام

ترا بودم من دلبست.

از تو شدم چون جدا

آه کشیدم از دل سخت.

 

فارغ بوده از هرکس

به تو کردم اقتدا.

سرخوش و با افتخار

می کردمت تماشا.

ماغیش اگر بنگرد

شوربخت منم همانا. 

چون زر زنند از ضرار

چون زر زنند از ضرار

 

چون زر زنند از ضرار

زیشان طمع پس مدار

خود انگارند تک ولی

پس نتابند همدمی

اولوالامرند در پندار

خبطی بود خود بسیار

اولو بود جمع ذو

نبرده اند پی بدو

تا نبرند پی به این

غافلانند پس ز دین

نافقیهند نادانا

امت دانند تا کانا

فرض و سنت گر دانند

پس به مدن رو آرند

رب ندهد هیچ تغییر

در آنچه قوم نی درگیر

نبیش نجست سیطره

بلکه بجست مشوره

گوشی بوده سر تا پا

تا دریابد آرا را

کس را نداشت برحذر

دیگر بودش گر نظر

ولی باید صغیر را

ملت پاید امیر را

چونکه اینها سفیهند

ملل زیشان سفیلند

امت خواهد گر عزت

رستن باید از ذلت

ارمان

ارمان

یاسي تاو^ىپ ارماندی

بارشامىزدى شاتتاندى

سونىمه نه ن سه زىندىك

مو'راتتى ءبىر تاپقاندی

ءبىراق كورىپ جو'رمه يىك

قو'تى ونىك^ قاشقاندى

بالا ده گه ن ءبىر پاله

پايداعا تىله ك^ اسقاندى

بالالارى كه ييبر ه ل

بولىپ جؤ'ر عوي تاستاندى

بو'ل سو'مدىققا نه ده رسىك^

اكه ده ن باس تارتقاندى

ه له سته ته شوشىرسىك^

شه شه سىن بالا و'رعاندى

ال، و'ل به رسه نه قىزدى

قادىرلە گه ي اللاك^دى

ءتىپتی بوپه سو'يمه ي ده

ايتا به ر گه ي الحامدى

وگه ي ده بالا الا به ر

جاقسى كوره ىنساندى

جانىك^دى كوپ قیناماي

قوي قايعىنى جو'تقاندى

یقین بدان ای جانان

یقین بدان ای جانان

 

یقین بدان ای جانان

بمانده ای بس نادان

از امانی در نفست

باید باشی هم نالان

کنیز خواهی گر باز هم

دست ببریش در دامان

وسوسه را این گونه

از دین مباش هم خواهان

بر این نمط تا مانی

هیهات ز تو پس سامان

لااکراه گفت رب فی الدین

لااکراه گفت رب فی الدین

 

لااکراه گفت رب فی الدین

برخی لافند غیر از این

آنچه گفتند کانایان

حتی نیافت کس در چین

این جاهلان تو گویی

دینی خواهند دست برچین

گویند آید گر مهدی

باشند ازو دلچرکین

امت خواهند چون الاغ

ناملایان نصرالدین

زود بروند زین برپشت

نک گرچه اند پشت بر زین

ام القراء می خواهی

أم القراء می خواهی

خود را قریش می نامی

هم مهاجر - انصار را

بر ضد هم می رانی

 

منافقی بل هنوز

حقدت کند گه بروز

خواهی شوی آسوده

رو ریشه خود بسوز

 

مداینند قریه ها

ولو کنی گریه ها

کس نخواهد نوحه ات

نو بخواهد کهنه را

 

تهمت مزن بر زنان

بیشتر مشو بدزبان

گه چادر بس سیاه

فحشاء دارد در نهان

تسلی خود پس از مرگ عبدالرحمان ( آبای )

تسلی خود پس از مرگ عبدالرحمان

 

نداده است روزگار

کشمکش را اختیار.

باری آید چون اجل

گردد بیتاب استوار.

یقین کردم بغربت،

از من گرفت چون که یار.

خدا که داد بوی عمر،

کرد ه اجل برقرار.

گر نگویم ، چه گویم:

پسین تکیه برمدار.

تقدیر را نیست تبدیلی

توبه آید پس به کار.

نه زور فیل، کرگدن،

یا دل شیر در شکار.

نه عقل سقراط ، افلاطون،

حتی علی ، آن کرار.

من خود بخود پنداشتم

داده مرادم دادار.

این مرگ گرفت عثمان*را، 

توبه آید پس به کار.

مردمان را نکرده

عبث امری ناگوار.

لیک پرستیز عدو را

دست ببسته کرده خوار.

با زکوة و زراعت

غريب نواخت، ساخته کار.

سکندر ، تیمور ، چنگیزسان

ملت را بود کارگزار.

بنی قزاق جملگی

بودند ویرا سرسپار.

در طوبقتی** طایفه اش

وحدت نمود برقرار.

موقوفه ساخت در مکه،

متولیش دست بکار.

بهر خدا ، آن یکتا،

فدا کرده مال بسیار.

فرا رسید چون اجل،

گلش پژمرد گلعذار.

این مرگ گرفت حاجی*** را

توبه آید پس به کار.

     _ _ _

* برادر کهتر آبای

** طایفه آبای

*** قونانبای ، پدر آبای   

نعمت احمدی: بدحجابی شرعی و مجازات قانونی

 

نعمت احمدی: بدحجابی شرعی و مجازات قانونی

 

دکتر نعمت احمدی

 

دوشنبه, ۱۶ام بهمن, ۱۳۹۶

نعمت احمدی – حقوق‌دان

موضوع دختری که در خیابان انقلاب تهران با بالارفتن از جعبه مخابرات، روسری خود را از سر برداشت و عکس‌های آن به‌سرعت در شبکه‌های مجازی منتشر شد، هم‌زمان با اعتراضات دی‌ماه اتفاق افتاد و مسئله «دختر خیابان انقلاب» به فراموشی سپرده شد. تا اینکه بار دیگر زنان و دختران دیگری همان حرکت را انجام دادند و تصاویر آنان باز هم در فضای مجازی منتشر شد. زمانی موضوع حساس شد که دادستان کل کشور به این اتفاق واکنش داد که این سخنان نیز بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های کشور داشت: «دختر جوانی در نقطه‌ای که افراد زندگی طبیعی‌شان را می‌کنند و راه خود را می‌روند، در خیابان ناگهان روسری خود را بردارد و خود را نشان دهد و برخی مأموریت داشته‌اند از او فیلم بگیرند و بلافاصله در فضای مجازی منتشر کنند… اگر کسی مرتکب این حرکت شده و بی‌حجاب در جامعه حرکت کند، به موجب قانون مرتکب جرم شده است». در این مدت خبرنگاران مختلفی این سؤال را مطرح کرده‌اند که قانون در این زمینه چه می‌گوید؟ فصل هجدهم از قانون مجازات اسلامی چندین ماده را به جرائم ضد عفت و اخلاق عمومی اختصاص داده است.

ماده ۶٣٨ مقرر می‌دارد:

– هرکس علناً در انظار و اماکن عمومی و معابر تظاهر به عمل حرامی نماید، علاوه بر کیفر عمل به حبس از ١٠ روز تا دو ماه یا تا ٧۴ ضربه شلاق محکوم می‌گردد و درصورتی‌که مرتکب عملی شود که نفس آن دارای کیفر نمی‌باشد، ولی عفت عمومی را جریحه‌دار نماید، فقط به حبس از ١٠ روز تا دو ماه یا تا ٧۴ ضربه شلاق محکوم خواهد شد. تبصره ماده صراحتا برمی‌گردد به موضوع حجاب و از عبارت «بدون حجاب شرعی» استفاده شده است. زنانی که بدون حجاب شرعی، در معابر و انظار عمومی ظاهر شوند به حبس از ١٠ روز تا دو ماه یا ۵٠ ‌هزار تا ۵٠٠ ‌هزار ریال جزای نقدی محکوم می‌شوند، مسئله قانونی «حجاب شرعی» تاکنون از سوی قانون‌گذار تعریف نشده است در همین مصاحبه دقیق و عالمانه دادستان کل کشور هم به سه نوع پوشش اشاره شده است… این مسئله را بسیار جزئی و توجیه‌ناپذیر می‌دانم، چراکه بیشتر بانوان ما یا محجبه چادری هستند یا حجاب اسلامی درستی دارند یا برخی‌ها اگر حجاب درست و کاملی ندارند، قطعا پاکدامنی و عفاف لازم را دارند و حرکتی را انجام نمی‌دهند که مورد نظر دشمن است، شاید این اولین اظهارنظر حقوقی شرعی یکی از مقامات رسمی کشور در تقسیم‌بندی حجاب باشد.

١) محجبه چادری: به نظر دادستان کل کشور اصلی‌ترین حجاب، محجبه چادری است، یعنی زنانی که علاوه بر حجاب، چادر هم دارند و پوشش آنها با چادر تکمیل می‌شود.

٢) حجاب اسلامی: هرچند تعریف دقیقی از حجاب اسلامی ارائه نفرموده‌اند، اما همین که در مقابل محجبه چادری، حجاب اسلامی را آورده‌اند، برمی‌گردد به اکثریتی که پوششی غیر از چادر دارند، یعنی همین روسری یا مقنعه و مانتو می‌تواند مورد نظر باشد.

٣) حجاب درست و کامل نباشد: بخش سوم یعنی حجابی که درست و کامل نباشد، سومین نوع پوششی است که دادستان محترم کل کشور به آن پرداخته‌اند و با قید – قطعا پاکدامنی و عفاف لازم را دارند – این نوع حجاب هم با گفته‌های دادستان محترم کل کشور با تکیه بر پاکدامنی و عفاف بانوان می‌تواند مورد قبول باشد.

نوع سوم در گفتار منتقدان به بدحجابی هم تعبیر می‌شود. اینکه در ٣٩ سال گذشته نتوانسته‌ایم تعریف ثابت و مورد قبولی درباره پوشش بانوان به دست دهیم باعث شده طراحان مد و کسانی که دست‌اندرکار تهیه لباس هستند، با ذوق و سلیقه شخصی طراحی لباس‌های زنانه را بر عهده داشته باشند؛ از مقنعه به روسری، از روسری به شال و درباره مانتو هم در این سال‌ها انواع و اقسام مانتوها مد شده است؛ گاه بلند، گاه کوتاه و با دکمه یا جلوباز. مأموران هم هرازگاهی تصمیم می‌گیرند به تقابل با مصرف‌کنندگان و حتی تولید‌کنندگان بپردازند. دو، سه سال پیش با عده‌ای از دانشجویان قرار گذاشتیم به نمایشگاه کتاب برویم. تعدادی از دانشجویان دختر بودند، برخی دانشجویان که زودتر به نمایشگاه رسیده بودند و به‌اصطلاح جو و فضای درهای ورودی را دیده بودند با تلفن به دیگر دانشجویان خبر می‌دادند از فلان در وارد نشوید، چراکه مأموران این در سختگیری می‌کنند و به مانتوی مثلا رنگی گیر می‌دهند، از در فلان وارد شوید که گیر نمی‌دهند. اتفاقا یکی از دانشجویان که گرفتار مأموران سختگیر در ورودی دیگری شده بود هم با تلفن خبردار شد و بعد از جروبحث، تغییر مسیر داد و از در مورد نظر وارد شد! وقتی دانشجویان به هم رسیدند دانشجویی که با مأموران درگیری لفظی پیدا کرده بود اصرار داشت که می‌خواهد از داخل نمایشگاه نزد مأموران سختگیر برود و ورود موفقیت‌آمیز خود را به آنها اعلام کند! اما درباره ماجرای دختران خیابان انقلاب، دادستان محترم تهران نیز نگاه ویژه‌ای به این حرکت نشان داد و با استفاده از واژه «تجاهر به گناه»، آن را جرم دانست. به‌عنوان یک حقوق‌دان نمی‌دانم هر مسئله‌ای که گناه باشد آیا جرم هم هست یا مسئله حجاب و برداشتن آن مصداق جرم و گناه است؟

همچنین دادستان تهران از وثیقه ۵٠٠‌میلیون تومانی دختری که بعد از اعتراضات دی‌ماه مورد تعقیب قرار گرفت خبر داد. حال سؤال این است؛ اگر اتهام دختر مورد بحث مشمول ماده ۶٣٨ قانون مجازات اسلامی و تبصره ذیل آن باشد، با میزان مجازاتی که دادسرا بعد از صدور کیفرخواست از دادگاه درخواست می‌کند، تناسبی ندارد، زیرا حسب تبصره ذیل ماده ۶٣٨، مجازات زنانی که بدون حجاب شرعی در معابر و انظار عمومی ظاهر شوند، حبس ١٠ روز تا دو ماه است یا جزای نقدی از ۵٠ ‌هزار تا ۵٠٠ ‌هزار ریال، یعنی دادگاه می‌تواند متهم را به یکی از دو مجازات یا حبس حداکثر تا دو ماه یا جزای نقدی حداکثر تا ۵٠‌ هزار تومان محکوم کند. وثیقه ۵٠٠ ‌میلیون تومانی که به علت عجز از تودیع آن به‌وسیله متهم در حکم بازداشت موقت است، تناسبی با اتهام انتسابی ندارد مگر اینکه در کیفرخواست اتهام یا اتهامات دیگری متوجه متهم شده باشد. حال که موضوع حساس شده لازم است تعریفی حقوقی از حجاب شرعی داشته باشیم تا در مواردی که زنان و دختران روسری خود را برنمی‌دارند، اما نوع پوشش آنان مورد ایراد مأموران قرار می‌گیرد، تعریف واحدی از حجاب شرعی داشته باشیم. این مسئله، چالشی است که باید آن را به‌نوعی مدیریت کرد که به تقابل بین دختران و دستگاه قضائی و ضاطبان آن تبدیل نشود.

از: شرق

یک نظر

Reply

سکایی راستین

بهمن ۱۶, ۱۳۹۶ at ۵:۴۰ ب.ظ

ستر خاصه حره است

نه توسری بر همه است

این را گفته خود عمر

این راه آخوند رفته است ؟

از تقلید و تهافت

ملت دلش خسته است

لعنت کند عمر را

مگر خیلی پخمه است ؟

ىا رىن توككه ن "كارى قو'دا"

كارىن توككه ن " كارى قو'دا "

 داۋلەتبەك بايتۇرسىنۇلى

 (ابايدىڭ "قىسى")

 سۋىق دەگەندە قىزىق نارسە. سوناۋ سولتۇستىكتەگى مۇزدى مۇحيتتا، انىعى پوليۋستە تىنىش جاتا بەرمەي ورنىنان قوزعالىپ وڭتۇستىك-شىعىسقا قاراي لاپ قويدى. جولىنداعى ورمان-توعاي، قالا-قىستاق، جاندى-جانسىز زات بىتكەندى تاپتاپ، جانشىپ، ءبۇرىستىرىپ، دىردەكتەتىپ اپىرىپ-جاپىرىپ ءجۇرىپ وتىردى. شىنىندا قاھارلى الىپ "ادام" سەكىلدى، بۇگىنگى كۇننىڭ كوزىمەن قاراساق، 100 توننالىق شىنجىر تابان اۋىر تانك سەكىلدى باسا-كوكتەپ كەلەدى. وسى سۋىقتى كورىپ، انىعى سەزىپ ابايعا سوقپاي امالىمىز جوق.

 "اق كيىمدى، دەنەلى، اق ساقالدى،

 سوقىر مىلقاۋ تانىماس ءتىرى جاندى.

ءۇستى-باسى اق قىراۋ، ءتۇسى سۋىق،

 باسقان جەرى سىقىرلاپ، كەلىپ قالدى.

 دەمالىسى ۇسكىرىك، اياز بەن قار،

 كارى قۇداڭ - قىس كەلىپ، الەك سالدى، -دەپ سۋرەتتەپتى.

 اباي دانىشپان عوي، سۋىقتى سەزۋ، اقتۇتەك اراسىنان شىعۋ باردا ونى بەينەلەپ بەرۋ بار. ايتىپ-ايتپاي ايازدىڭ ءتۇر-تۇلعاسى سۇركەيلى. قازاقتا قۇدانىڭ جولى ۇلكەن. قۇدا بولعاندا قىز بەرەتىن قۇداڭىز سۇمدىق ەندى... قازاق دالاسىندا جول-جونەكەي كولدەنەڭ كوكاتتىعا مىنگەسىپ قىز كەتە بەرمەگەن، قۇدا بولادى، قالىڭىن تولەيدى، جىلدار بويى قۇدانىڭ قاباعىنا قاراپ كۇتەدى. مەزگىل سايىن سوعىمىن سويىپ بەرىپ، قوناققا شاقىرىپ، الدىنا كيىتىن قويادى، استىنا التى قابات كورپە سالىپ، قايتارىندا ءمىنىس مىنگىزىپ بايەك بولادى. ايتەۋىر كوڭىلىن تاۋىپ ريزا قوش ەتۋ كەرەك. ءسويتىپ جۇرگەندە تاعى بىردە كارى قۇداڭ اۋىلىڭا كەلىپ ات تۇمسىعىن تىرەسە، تۇتاس اۋىل بولىپ جىگى-جاپار ءيىلىپ جاپىرىلىپ قالاسىڭ. سەنىڭ سىي-قۇرمەتىڭە جارايدى دەسە جاقسى عوي، مىندەتسىنەدى، سالىق سالادى، تاپسىرما بەرەدى (قازاققا ءتان كەرەك مىنەز). ءسويتىپ ءجۇرىپ قۇر سۇلدەرىڭ قالىپ شىعارىپ سالاسىڭ!.. كارى قۇدانىڭ الەك سالدى دەگەنى وسى. وسىلايشا مىڭ قيىندىقپەن العان ايەلىڭدى ايالاماي كور، ونى شىعارىپ جىبەرۋ دەگەن سۇمدىق ەندى، ول دا كەتە المايدى قاتاڭ ءداستۇر دالا زاڭى بار، «قايتا كەلگەن قىز جامان، قايتا شاپقان جاۋ جامان» دەپ، ۇياتى كۇشتى، اكە-شەشە باۋىرلارىنىڭ موينىنا مىنەتىن قالىڭ مالدىڭ قارىزى دا وڭايعا سوقپايدى.

 سوندىقتان قىز توركىنگە قاشپايدى. اندا-مۇندا كارى قۇدانىڭ كەلىپ الەك سالعانى بولماسا، ايتارلىقتاي وقيعا بولماق ەمەس. قالىڭ مالدىڭ كەرەك بولاتىنى دا سوندىقتان، ول ەكى جاقتى مىقتاپ بايلايدى. جاستارعا جاۋاپكەرشىلىك ارقالاتادى (بۇل بولەك اڭگىمە).

 اباي قىستى باسقاعا ەمەس كارى قۇداعا ۇقساتقانى تەگىن ەمەس. قازاق دالاسىندا قۇدادان قيىن نە بولۋشى ەدى. جاۋ بولسا ايقاساسىڭ. ۇرى بولسا تۇمسىقتان ۇراسىڭ... ال، قۇدانى تەك قۇرمەتتەۋ كەرەك. «قازاق وسى، قۇدا بول دەپ قينايتىن، قۇدالارىن قۇدايىنداي سىيلايتىن» دەگەن وسىدان شىققان. شىنىندا سۋىق ەكى اياعىمىزدى ءبىر ەتىككە تىعىپ، قوينى-قونشىمىزدى كەۋلەپ قالتىراتتى ەمەس پە!.. بۇدان بۇرىن مۇنداي سۋىق بولمادى ما، الدە ۇمىتىپ قالدىق پا قايدام، بيىلعى قاقاعان قىس كادىمگىدەي قىسىپ تاستادى. پەشكە جاققان وتتىڭ قىزۋى جەتپەي، ىستىق سۋ ءجوندى اينالماي ۇيدەن بوران گۋلەدى. تۇنىمەن تۇرعان كولىكتەر تاڭ اتا كىلتىن قانشا بۇراساڭدا «عىر-عىر» ەتكەننەن ارىعا بارماي دەمىنە تۇنشىعىپ قاقالا بەردى. ماتورداعى ماي قويمالجىڭعا اينالىپ كوك تەمىرگە شايىرلانىپ جابىسىپ، تىستەي قاتىپ قوزعالتپادى. بۇرىككەن بەنزىندى وتالدىرماق بولعان ەلەكتر ۇشقىنى دا ولەۋسىرەپ سونە بەردى. «باسقان جەرى سىقىرلاپ» ەكى اپتاداي الەك سالعان اياز قالادان قايقايىپ شىعىپ بارا جاتىپ تا تىنىش كەتپەي سۋىمىزدى قاتىرىپ، سۋ قۇبىرلارىن توڭدىرىپ كەتتى. جىلداعى توبىقتان تومەن تۇسپەيتىن توڭ بەلۋاردان بويلاپ، جەردىڭ توڭى تەرەڭدە كومۋلى جاتقان سۋ جولىن مۇزعا اينالدىرىپ جىبەرىپتى. ءۇش كۇن بويى قىزدىرىپ، ەرىتىپ ەرمەك ەتتىك... ايتەۋىر ساۋساعىمىزدى قوقيتىپ، بەتىمىزدى ءۇسىتىپ بارىپ سۋ ءجۇردى. ءيا، «كۇننىڭ جامانى كەتەدى» دەپ «اق كيىمدى، دەنەلى، اق ساقالدى» كارى قۇدا ۇسكىرىگىن ۇدەتىپ قىتايعا قاراي اسىپ بارادى. ولاردى دا تاۋبەسىنە ءتۇسىرىپ «جۋلارىن» ساناتىپ، جۋاسىتىپ شىعىس تەڭىزىنە تىرەلىپ القاپقا جايىلار. اللاعا شۇكىر باس-امان دەن ساۋ بۇل قىسپاقتاندا وتتىك.

 

قانشاما رەت وقىساق تا ابايدىڭ «قىسىن» ابايلاماعان ەكەنبىز، بيىلعى اۋا-رايى، اقىرعان اياز، اپتىققان ىزعار ابايدى جاقسىلاپ ءسىڭىردى. اباي كورەگەندىگى، اباي جىرىنىڭ قۇدىرەتى، وزگەشە شەبەرلىگىنە كوزىمىزدى جەتكىزدى. باسقا ۇلتتار ءۇشىن ەجەلگى «كارى قۇدانىڭ» قانشالىقتى ايباتتى بولاتىنىن بىلمەدىك، ءبىزدىڭ قازاققا بۇدان ارتىق سالىستىرۋ جوق ەدى. دەگەنمەن، زامان ىڭعايىنا باقساق كونەنىڭ كوزىن كورىپ، قاتىن الۋدىڭ قانداي قيىن بولاتىنىن بىلەتىن بىزدەرگە بۇل ولەڭ وتە تۇسىنىكتى. ال، قۇداسىن تويدا ءبىر رەت كورىپ ءومىر بويى ارالاسپاي وتەتىن جاڭا قازاقتار مەن قىزدى جول-جونەكەي «تەگىن» الىپ، تەرىس كەتەتىن توبىر ءۇشىن ابايدىڭ بۇل ولەڭى مۇلدە اقىلعا قونبايتىن ءجاي نارسە بولار.

 قايتكەن كۇندەدە سۋىق اكەمىزدى تانىتتى، ابايدى ەسىمىزگە ءتۇسىردى.

 داۋلەتبەك بايتۇرسىنۇلى

 Abai.kz

  1 پىكىر

  

қажы мұқамбет қаракедей 2018-02-05 12:33:48

 Қазақстан қазақтардың аталарын танытқан" Кəрі құда" болса кейбір жердегі шашырандылары қуаңшылыққа тап болып жүр. Тек Құдай тағала пенделерін бұл пәлелерден аман сақтасын. Айтпақшы, пəле адамның өзінен де қайыр Құдыреттен келеді.Неге десеңіз қазіргі қатты боран мен ыстық немесе қуаңшылық біздердің ысырап яки немқұрайдылықтың салдары деп əбден болады.

 

گفتن هست و گفتگو

 گفتن هست و گفتگو

 گفتن هست و گفتگو
گفته ، بده گوش بدو
مگوی تنها من دانم
با گفتمان حق بجو
پیشداوری مبادات
قبل از درک مو بمو
انست باید با انسان
ورنه شوی بد عدو
خدا که هست الاحد
ما را خواهد همچو او
خلاق می باش خالقوار
چنانچه ای عبد هو
گرنخواهی مثلت را
با ضد گردی روبرو
سیطره است ناروا
حرف درشت پس مگو

دین که شده سیاسی

شادکام

دین که شده سیاسی
قضا شدست چو بازی
ملت دیده چون چنین
از قاضیست ناراضی

داور بود چو کهتر
حق نبیند چو محور
دیده امت علی را
منم نگفت هیچ برتر

قاضی که شد ناعادل
راءيش باشد پس عاطل
ویرا کنند گرچه عزل
دوری بود خود باطل

نفس ، ذهن و قلب

نفس ، ذهن و قلب

نفست دارد شکل از قلب

از ذهن زاید فکر دلچسب

نفس و ذهن را ده تغییر

ممکن شود بل تدبیر

کافر ماند تا فلبت

باور آرد کی نفست؟

هرگز مگوی علیمم

بلکه بگوی ظلومم

اقرار نما به جهلت

طاعت نما به عقلت

عالم را بین کماهی

هیهات از تو تباهی

چون بشنوی هر کلام

حکمت یابی والسلام!

دشمن باشد تا مجهول

بنمایدت همچون غول

با آن نما گفت و گو

هرگز مده پشت بدو

زنهار مکن ظلم بخصم

تن بداده بس به خشم

با خوش زبان بودنت

یار بساز از دشمنت

کنی پیشه گر تندی

افتد امور در کندی

چو زبانست پر ز شر

اندر سکوت سر ببر

گوشها دویند یک زبان

با آن دو مان در امان

به این رسد چون نوبت

بباش هلا خوش صحبت

بدین نمط زین مشکل

راحت شود نفس هم دل 

#دختران-خیابان -انقلاب-را-دریابیم

۱۱ بهمن ۱۳۹۶

#دختران_خیابان_انقلاب را دریابیم

سروش دباغ

در دی ماه سال جاری، ویدا موحد، زن جوانی که به «دختر خیابان انقلاب» معروف شد، در تقاطع خیابان وصال و خیابان انقلاب، به نشانۀ اعتراض به «حجاب اجباری»، روسری سفیدرنگی را بر سر چوب کرد و آن‌را پیش چشم عابران تکان داد و به گردش در آورد. در بهمن ماه، چند دختر و پسر جوان دیگر، از پی ویدا موحد روان گشتند و با برداشتن روسری خود، به حجاب اجباری اعتراض کردند. طنز روزگار است که تمام این معترضان، پس از انقلاب بهمن ۵۷ متولد شده و در زمرۀ فرزندان نسل انقلاب به حساب می‌آیند.

پس از تحولات و تلاطم‌های سالیان اول انقلاب و راه‌پیمایی زنان در اعتراض به حجاب اجباری، نهایتا در سال ۶۲ شمسی، حجاب اجباری قانونی گشت و در قانون مجازات اسلامی گنجانده شد. از آن زمان تا روزگار کنونی، شهروندان ایرانی، خصوصا نسل جوان با مقولاتی چون «گشت ارشاد»، «مبارزه با بدحجابی» و «امر به معروف و نهی از منکر» مواجه شده و دست و پنجه نرم کرده‌اند.

تجربۀ زیستۀ جهل سالۀ اخیر بر ناکارآمدی اجرای اجباری احکام شریعت گواهی می‌دهد. امروزه، افزون بر هم وطنان غیر دیندار، بخش قابل توجهی از زنان و مردان دیندار نیز معتقدند اصرار بر تحقق احکام فقهی توسط حکومت، راهی به جایی نمی برد، کما اینکه تا کنون نبرده است و فی‌المثل «بدحجابی» و «بی حجابی»، نه تنها ریشه‌کن نگشته، که بیش‌تر شده است.

از ابتدای انقلاب تا روزگار کنونی، نواندیشان دینی، بر خلاف روحانیون حکومتی، به نقد حجاب اجباری همت گمارده‌اند. مرحوم محمود طالقانی، با ژرف‌بینی و شجاعتی مثال‌زدنی، صراحتا مخالفت خود با قانونی و اجباری شدنِ حجاب را ابراز کرد. در ادامه، اواخر دهۀ هفتاد شمسی، حسن یوسفی اشکوری در کنفرانس برلین، با اشاره به شعار «روسری یا توسری» و نقد آن، زبان به نقد حجاب اجباری گشود و البته تاوان آن‌را هم پرداخت و رنج «ارتداد» و سال‌ها زندان را بر خود هموار نمود.

در دهۀ هشتاد و نیمۀ اول دهۀ نود شمسی، فارغ از مقولۀ «حجاب اجباری»، نواندیشان دینی در آثار خویش، قصۀ «حجاب شرعی» را از مناظر مختلف به بحث گذاشتند. مرحوم احمد قابل، از شاگردان مبرّز آیت‌الله منتظری، از منظر فقهی بدان پرداخت و فتوایی در این باب صادر کرد. مطابق با فتوای ایشان، نپوشاندن موی سر و گردن زنان و دختران در روزگار کنونی مجاز است و حرمت شرعی ندارد. قابل بر سویۀ هویتی حجاب شرعی تاکید کرد و تمایز میان «زنان حرّه» از «زنان غیر حرّه» را قوام بخش اجرای این حکم دانست، امری که قویا تخته‌بندِ زمان و مکان بوده است. برخی از روشنفکران و نواندیشان مسلمان عرب ِ معاصر نظیر محمد عابد الجابری و نصر حامد ابوزید نیز بر سویۀ هویتی حکم حجاب در عصر پیامبر تاکید کرده‌اند. امیر ترکاشوند، با انتشارِ اثر «حجاب شرعی در عصر پیامبر»، به نحوۀ پوشش زنان در دوران پیامبر از منظر تاریخی پرداخت. به نزد ایشان، پوشش زنان در دوران پیامبر و صدر اسلام، از جنس دستار بوده (نه مقنعه و چادر)، دستاری شبیه به عماّمه که ساتر و پوشانندۀ تمام موی سر و گردن نیست. بر این مبنا، ایشان قرائت بدیل و نامتعارفی از مقولۀ حجاب در سنت اسلامی به‌دست داد.

نگارندۀ این سطور نیز در جستارهای مختلف کتاب «حجاب در ترازو»، از مناظر اخلاقی و هرمنوتیکی به مسئلۀ حجاب پرداخته و استدلالی اخلاقی له روایی نپوشاندن موی سر و گردن زنان و دختران در روزگار کنونی اقامه کرده؛ چرا که آن‌چه ضدّ اخلاقی و فرونهادنی است، کنش غیر عفیفانه و «بی عفتی» است، نه لزوما «بی‌حجابی». افزون بر این، به نزد وی، می‌توان با مدّ نظر قرار دادن اصول هرمنوتیکی موجه، فهم و روایتی دیگر از متن مقدس و آیات دو سورۀ نور و احزاب در باب مسئله حجاب به‌دست داد. قاعدتا نواندیشان دینی یاد شده که قرائتی نامتعارف از «حجاب اختیاری» به‌دست داده و نپوشاندن موی سر و گردن توسط زنان و دختران در روزگار کنونی را از منظرهای فقهی، تاریخی و اخلاقی روا انگاشته اند، با «حجاب اجباری» بر سر مهر نیستند و آنرا غیر موجه می‌دانند.

چنان‌که در می یابم، «آزادی پوشش» و به رسمیت شناختنِ سبک‌های مختلف زندگی، که از حقوق بنیادین انسانی است، امری اخلاقی و برگرفتنی و کارآمد است. از قضا، مجال زیستن معنوی و اخلاقی و از سر گذارندن تجربه‌های کبوترانه، در جوامعی که تکثر نحوه‌های زیست را به رسمیت شناخته شده‌اند، فراهم‌تر است، که «ایمان مجبورانه»، امری متناقض و خودشکن است. دینداریِ مسبوق به اختیار و آزادی، اصالت دارد و ارزش‌مند است و برگرفتنی، نه نحوۀ زیستی که از سر اجبار و اکراه تحقق یافته است.

بنا بر آن‌چه آمد، می‌توان چنین انگاشت که هم شهروندانی که تعلق خاطر دینی ندارند، هم شهروندانی که با آراء نواندیشان دینی دربارۀ حجاب بر سر مهرند، هم شهروندانی که تلقی متعارف و سنتی دربارۀ وجوب شرعیِ حجاب دارند، می‌توانند و « بایسته» است که با حجاب جباری مخالفت کنند و از آزادی پوششِ دختران و زنان دفاع کنند. نقد حجاب اجباری و به رسمیت شناختنِ سبک‌های مختلف زندگی، هیچ خللی در نحوۀ زیست دینی پدید نمی‌آورد، کما اینکه پیش از انقلاب بهمن ۵۷، دختران و زنان محجبه در کنار زنان غیر محجبه در جامعه به نیکی زندگی می‌کردند. آنچه غیر اخلاقی و فرو نهادنی است، «حجاب اجباری» و «بی‌حجابی اجباری» است؛ از این دو که در گذریم، باید نحوۀ زیست شهروندان را، مادامی که مخل قوانین جامعه نباشند، به ایشان وانهاد، همان‌گونه که عموم عقلا در اکثر جوامع ، امروزه بر این اساس مناسبات و روابط انسانیِ خود را تنظیم می‌کنند.

هر چند «حجاب اجباری» در حال حاضر در کشور مادۀ قانونی دارد؛ اما قانونی غیر عادلانه و ناموجه است. در جوامع امروزین، به چند نحو می‌توان با قوانین غیرعادلانه مواجه شد، یکی از این روش‌ها که مسبوق به سابقه است و در جای خود موفق و کار آمد بوده، اعتراض مدنیِ غیر خشونت‌آمیز است. به عنوان نمونه، در کشور آمریکا، جامعۀ سیاهان برای احقاق حقوق خود و رفع تبعیض نژادی، از روش اعتراض مدنیِ مسالمت‌آمیز مدد گرفتند.

نسل جدید، برای ابراز خواسته‌های خود و مخالفت با قانون غیر عادلانۀ «حجاب اجباری»، روشِ «نافرمانی مدنی» را اختیار کرده است. امیدوارم پارلمان‌نشینان که به اقتضای شغل و مسئولیتی که دارند، قرار است خواسته‌های شهروندان را رصد کنند و پی‌گیری نمایند و بر آفتاب افکنند، به‌رغم همه موانع و بادهای ناموافقی که می‌وزد، مجدانه و مشفقانه و صادقانه با این خواستۀ به حقّ و انسانیِ نسل جدید مواجه شوند. اعراض کردن و به روی خود نیاوردن و به حاشیه‌بردن و احیانا سرکوبِ این خواسته ها توسط پلیس و قوای قهریه و خاست‌گاه آن‌را در آمریکا و اسرائیل جستجو کردن و سراغ گرفتن، رهزن است و غیر کارآمد. هر چند ممکن است در کوتاه‌مدت مسئله را به محاق براند؛ اما مسلما به آتش زیر خاکستری می‌ماند که دوباره و در موعد مقتضی سر بر خواهد آورد.

دیروز یکی از هم‌نسلان من که در تهران مشغول طبابت است، نوشته بود اگر مادر نبودم و در قبال فرزندم مسئولیت نداشتم، حتما به نشانۀ اعتراض به پوشش اجباری به این جوانان می‌پیوستم. وی افزوده بود روزگاری که دانشجوی پزشکی بودم، به‌رغم همه اعتراضاتی که به تضییقات اجتماعی و «گشت ارشاد» … داشتم، به مخیله‌ام خطور نمی‌کرد با حجاب اجباری بدین شکل مخالفت کنم. نسلی که خالق جنبش دوم خرداد بود و دل‌بسته «اصلاحات»، به رغم انتقاداتی جدی‌ که به محدودیت‌های اجتماعی و سیاسی داشت، در اندیشۀ نافرمانی مدنی به سبکی که این روزها شاهد آن هستیم، نبود؛ اما «دائما یکسان نباشد حال دوران» و «کس را وقوف نیست که انجام کار چیست».

هربرت مارکوزه می‌گفت:«تاریخ شرکت بیمه نیست»، ندیدن و نادیده انگاشتن و انکارکردن امور پیرامونی و تحولات اجتماعی و در جهانی خودساخته و تخیلی و فانتزی به سر بودن و غوطه خوردن، شرط زیرکی و تدبیر و عقلانیت نیست؛ چرا که «ناگهان زود دیر می شود»

حم شادکام:

عمر بکرد فتح باب
بهر تمییز این حجاب
خاص حره دانستش
خارج باقی زین خطاب
تندتر روند از ایشان 
گرچه خوانند ناصواب
با این همه تهافت
کرا کنند پس مجاب؟

دروغ گوید آنچنان

• دروغ گوید آنچنان

  دروغ گوید آنچنان
  دجال پبشش بیزبان
  با مرده کرد مشورت
  یا دید دروغ مصلحت؟
  از سیاهیست بالاتر
  رنگ رویش سرتاسر
  یکی کوردل گفته غیب
  کوری مگربوده عیب ؟!

  دروغ یک گوست از بالا

  به برف گردد هم مانا

  هرچند غلطد تا بزیر

  گنده تر است ناگزیر

  بهمن شود پس آوار

  هردم کند بد آزار

اناسىنىڭ قىتايدا تو'تۋىندى وتىرعان سبيله ردىك^ زارى

اناسى قىتايدا تۇتقىندا وتىرعان سابيلەردىڭ زارى

 

قانات بىرلىكۇلى

قازاقستان ازاماتى مۇقامەت قىزىربەكۇلىنىڭ قۇداي قوسقان قوساعى امانجول قيساقىزى ءۇش ايدان بەرى قىتايدىڭ ءۇرىمجى قالاسىنداعى "ساياسي ءتالىم-تاربيە ورتالىعى" دەپ اتالاتىن لاگەردە قاماۋدا وتىر.

مىنا ۆيدەو "مەن - قازاقپىن" دەيتىن ءار ازاماتتىڭ كوزىنەن جاس شىعارارى ءسوزسىز. بىراق، كوزىمىزدى جاسقا شىلاپ وتىرا بەرمەكپىز بە؟

 

 

 

;app=desktop

 

اناسىن ساعىنعان سابيلەردىڭ زارىن ەستىر قۇلاق تابىلار ما؟ ءبىزدىڭ ۇلتشىل ازاماتتار قايدا؟ قازاق بۇلدىرشىندەرىن جىلاتىپ قويىپ، سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى نە قاراپ وتىر؟ بۇۇ-عا، باسقا دا ادام قۇقىقتارى جونىندەگى حالىقارالىق ۇيىمدارعا قىتايدا بولىپ جاتقان سوراقى جايلاردى جەتكىزەر جان تابىلماعانى ما؟

ساياسات - ساياساتىمەن. سولاي ەكەن دەپ مىنانداي ءبۇلدىرشىن بالالاردى زار قاقساتىپ قويۋ - تاۋەلسىز قازاق ەلىنە سىن.

قىتاي قازاقتارىنىڭ باسىنا قارا بۇلت ءۇيىرىلدى. وسىنداي ساتتە قازاقتىڭ مەملەكەتى قازاق ازاماتتارى سۇلەسوق كەيىپتە وتىرۋى "قازاقتىڭ قايعىسىن ءوز قايعىم" دەپ بىلمەۋى ءبىزدى وكىندىرەدى.

قانات بىرلىكو'لى

қажы мұқамбет қаракедей 2018-01-30 00:55:29

Тек ұлт демес адамдар

ҮмбеттІ де бағамдар

Мұндайлар және толғайды

Адамдықты ойлайды

Айуанатты да қорғайды

Тіршілікті де қамдайды

Орман, теңіз сулар да

Қор болмас дер сұмдарға

Мемлекеті бұл қытай 

Санар өзін паң құдай 

Атасын таныт таяқпен 

Айтар болсаң Қазақ-мен 

Арғы тегім сақ бола 

Жүр ғой көзім қан тола 

Дінсіз түгіл молда да 

Жүрмес мені алдата

Бұл шырылды сен ести

Жұдырыңды тастай түй

Би болмай ақ қи болсын

Деген қалта тек толсын

گشته نازل این قرآن

گشته نازل این قرآن

گشته نازل این قرآن
نشان بوده خود هر آن
عوالمی است آیاتش
تا کرد توان اثباتش
جهان کنی گر انکار
آیاتت نی هم در کار
در دل باشد گر نفاق
نی توفیقی بر وفاق
خود فریبد چون دورو
گول بزند رب هم او
سفیه خواند مردم را
بسکه ماند کژدم را
پر سم سازد جانشان
در چنگ آرد مالشان
پس حق خود بستانند
ور نه از فقر درمانند
گر نکنند خود چنین
با گنج رود در زمین
قارون بود او چون چنین
چاره نبود جز که این

 

كوكجيەك  1071  67 پىكىر 26 قاڭتار, 2018 ساعات 04:19

انتيادرولىق قوزعالىستىڭ باسىنداعى قوس تۇلعا: اۋەزوۆ جانە نازارباەۆ

 

داۋرەن قۋات

(اقش-قا ساپار كۇندەلىكتەرىنەن. جالعاسى. باسى مىنا سىلتەمەلەردە: 

http://abai.kz/post/65074 

http://abai.kz/post/65155)

... سول كەزدە ەلگە تۇتقا بولعان ابىلاي

دۇشپاننىڭ ءبىرىن الداپ، ءبىرىن ارباپ.

ماعجان

18 قاڭتار. ءۇش جۇلدىزدى Affinia Shelbrune قوناقۇيىنەن ءبىزدى قر پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىندەگى جاۋاپتى ازاماتتار شوقتاي ءۇيىرىپ الىپ شىقتى دا، بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە ارنالعان ءماجىلىس سارايىنا جەتكىزدى. قك-ءنىڭ وتىرىسى باستالعانشا، نۇرتورە ءجۇسىپ، ءشامشيددين پاتتەەۆ، سرايل سمايىل، ەرلان قارين، دارحان قىدىرالى بار – ءبارىمىز اڭگىمە دۇكەن قۇرىپ تۇردىق. اڭگىمەمىز، ارينە، نازارباەۆ پەن ترامپتىڭ كەزدەسۋىنەن وربۋدە. ۆاشينگتوندا رەسمي كەزدەسۋلەردى كوزىمەن كورگەن ەرەكەڭ ترامپتىڭ نازارباەۆتى ەرەكشە ىقىلاسپەن، قۇپ كەلىسكەن قۇرمەتپەن قارسى العانىن ايتتى. بۇگىنگى كوپكە ءمالىم بولىپ بىتكەن ءبىر ىڭعايسىزداۋ جايت: ترامپ ارىپتەستەرىن مەنسىنبەيدى. ءتىپتى، سارت مەزىرەت جاساۋدى دا بىلمەيدى. مىسالى، ول انگەلا مەركەلمەن كەزدەسكەندە تەرىس قاراپ وتىرىپ الدى. جاپونيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترىن مۇلدە كوزگە ىلگەن جوق. ترامپتىڭ تاعى ءبىر تارپاڭ مىنەزى قول الىسقان كەزدە كورىنەدى. قولىن بەرگەن ادامدى دوبالداي دونالت وزىنە سىلكىپ كەپ، تارتىپ قالادى. قىسقاسى، ترامپ دەگەنىمىز – كەلىسسوزدە كەرى، قارىم-قاتىناستا قىڭىر ادام. قىزىل سارى ما، جيرەن بە، قان كۇرەڭ بە – ءتۇر ءتۇسىنىڭ بوياۋى دا تۇسىنىكسىز. سونداي تۇسىنىكسىز تۇلعانىڭ قازاق مەملەكەتىنىڭ باسشىسىمەن كەزدەسكەندە سىپايى سىلىق بولا قالعانىنا بىزدەن بۇرىن امەريكالىق ساياساتكەرلەردىڭ ءوزى تاڭداي قاقتى. اسىرا دارىپتەپ، ۇشىندىرا جازۋدان اۋلاقپىز، راسىندا سولاي بولدى. الايدا، ەكى ليدەردىڭ رەسمي كەزدەسۋى اقش باسپاسوزىندە جاڭالىقتاردىڭ ورامىندا كەتكەنىمەن، باتىس ەلىنىڭ جۋرناليستەرى مەن ساياسي ساراپشىلارى اق ۇيدەگى باس قوسۋعا كادىمگىدەي ءمان بەردى. ويتكەنى، باتىس ساراپشىلارىن نازارباەۆتىڭ رەسەي مەن ۋكرايناعا، سيريا مەن سولتۇستىك كورەياعا قاتىستى پىكىرى بەي-جاي قالدىرعان ەمەس. قازىر باتىس الەمى باستاماشىل بولۋدان دا، قانداي دا ءبىر ماسەلەنىڭ شەشىمىنە بايلانىستى باتىل بايلام جاساۋدان دا شەتتەپ بارادى. مەركەل سياقتى مەملەكەتشىل تۇلعالارى دا قاداۋ-قاداۋ. كوبى بۇگىنگى پوپۋليستىك ساياساتقا كۇيلەگەن كەزدەيسوق جاندار. ءبىر ەسەپتەن ترامپ تا سولاردىڭ قاتارىندا قابىلدانادى. بىراق ونىڭ ءىس باسقارۋى، ويى، ارەكەتى ءوزىنىڭ الدىنداعى سەركەلەردىڭ ءجۇرىسىن قايتالامايدى. ترامپ – وزىنشە، وزگەشە تۇلعا. قازاق پرەزيدەنتى ونى �ىسكەر ادام� دەپ باعالادى. �ترامپ – بيلىككە بيزنەستەن كەلگەن ادام. ءىستىڭ جايىن سوزبۇيداعا سالىپ وتىرمايدى. ماسەلەنىڭ تەز شەشىمىن ىزدەيدى. مەن دە سوندايمىن. سوندىقتان ماعان ترامپ سياقتى ىسكەر اداممەن كەزدەسۋ، پىكىر الىسۋ، كەلىسىمدەرگە قول قويۋ وڭاي بولدى�، - دەدى ەلباسىمىز قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنان كەيىن جۋرناليستەرمەن جۇزدەسكەن ساتىندە.

جەرگىلىكتى ۋاقىت ون بىرگە تاياعان. انە-مىنە، قازاقستان توراعالىق ەتەتىن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسى باستالۋعا جاقىن. ءماجىلىس زالىنا ءباسپاسوز وكىلدەرى، ساياسي ساراپشىلار تولا باستادى. تەلەوپەراتورلار ءتىزىلىپ ورىندارىنان تابىلۋدا. سپيكەرلەر القا قوتان جايعاساتىن ۇستەل جاققا قاراپ قويامىز. قاربالاس. بايقايمىز، اركىمگە تيىسىنشە بۇيرىق بەرىپ، كىمنىڭ قايدا وتىراتىندىعىن بەلگىلەپ، جەبەي باسىپ جۇرگەن جىگىتتەردىڭ  ءبارى ءوزىمىزدىڭ جىگىتتەر. سولاردىڭ ىشىندە قر پرەزيدەنتى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مامانى مەيىرلان راحانوۆ كوزگە ەرەكشە تۇسەدى. مەيىرلاننىڭ قولىندا توقپاقتاي قارا تەلەفون، بۇۇ-نىڭ سارايىندا ەمەس، بىرگە تۋعان اعاسىنىڭ ۇيىندە جۇرگەندەي ەركىن، باتىل. ەشكىمگە دەس بەرىپ، بەت قاراتار سىڭايى بايقالمايدى. مىنە، ساعان قازاقتىڭ قارا بالاسى!

ءالى ەكى قۇرىلىقتاعى ۋاقىت ايىرماشىلىعىنا ۇيرەنە الماي، تاپا-تال تۇستە مىزعىپ كەتەتىن بىزدەر ەپتەپ ماۋجىراي باستاعان ەدىك، جۇرت گۋ-ۋ ەتە قالدى. ءماجىلىس زالىنا مامىلەگەر تۇلعا، بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان توراعالىق ەتەتىن پرەزيدەنت – نۇرسۇلتان ءابىشۇلى نازارباەۆ كىرىپ كەلە جاتىر ەكەن. مۇنداي مارتەبەلى جيىنداردا ءسوز سويلەپ، تالاي دىلمارمەن پىكىر تالاستىرىپ توسەلگەن نۇرەكەڭ الشاڭ باسىپ كەلدى دە، توردەگى توراعانىڭ ورنىنا جايعاستى. وڭ قاپتالىندا – بۇۇ-نىڭ قازىرگى باسشىسى گۋتەرريش. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى لاۆروۆقا سول قاپتالداعى ەڭ تومەنگى ورىنداردىڭ ءبىرى بۇيىرىپتى. وسى لاۆروۆ كەشە عانا قازاقستان مەن اقش پرەزيدەنتتەرىنىڭ جىلى ءجۇزدى جۇزدەسۋىن اسا جاقتىرماي، سىڭارجاق پىكىر بىلدىرگەن ەدى. ەندى كۇمىلجىپ ەتەكتە وتىر. قازاق كوشباسشىسى كەڭ سارايدىڭ ءىشىن قوڭىر ۇنىمەن تولتىرىپ سويلەي جونەلگەندە لاۆروۆتىڭ ەبى كەتىپ، قۇتى قاشقانى انىق اڭعارىلدى. بىرەسە ەسىنەدى، بىرەسە قۇلاعىن شۇقىدى، بىرەسە الدىنداعى قاعازدارىن اقتارىپ، جان-جاعىنا الاقتاي بەردى. حاريزماسى مىقتى تۇلعانىڭ مىسى باسادى دەيدى عوي. ءسىرا، لاۆروۆتى نۇرەكەڭنىڭ مىسى باسىپ كەتسە كەرەك، ايتەۋىر، انشەيىندەگى مىزعىماس قالپىنان اينىپ، اپالاقتاعان تۇرىنە قاراپ ەزۋ تارتپاسقا امالىمىز قالمادى. قر پرەزيدەنتىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە قازاق ەلىنىڭ اتىنان جاساعان مالىمدەمەسىنە قايرىلىپ سوقپاي-قا قويالىق، ويتكەنى ونى Abai.kz اقپاراتتىق پورتالى دەر كەزىندە جاريالاعان بولاتىن. پرەزيدەنت ءوز مالىمدەمەسىندە يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ جونىندەگى قازاقستاننىڭ باستاماسىن جەرىنە جەتكىزىپ ايتقان ەدى. ءبىزدىڭ ويىمىزعا تاپ سول كەزدە ۇلى مۇحاڭنىڭ – مۇحتار اۋەزوۆتىڭ جاپونياعا بارعان ساپارىنداعى امانات ءسوزى ورالا بەردى. 1950 جىلداردىڭ سوڭىندا جاپونيادا زيالى قاۋىممەن قاۋىشقان مۇحتار ومارحانۇلى اتوم اتتى تاجالدىڭ ادامزات بالاسىنىڭ باسىنا ۇيىرگەن قارا بۇلتتى قاتەرىن اشكەرەلەپ كەتكەن-ءدى.

مۇحاڭنىڭ سونداعى اماناتى جارتى عاسىردان استام ۋاقىت ساپارىنان سوڭ نيۋ-يوركتە، بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە توراعالىق ەتكەن قازاقستاننىڭ اتىنان، پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ اۋزىنان ەستىلىپ، جاھان جۇرتىنا جاريا ەتىلدى. ارينە، يادرولىق دەرجاۆا بولۋعا ۇمتىلعان الپاۋاتتارعا قارسى قوزعالىستىڭ بۇگىنگى دارا ليدەرى – نازارباەۆ. الايدا ونىڭ ار جاعىندا قازاقتىڭ تاعى ءبىر ۇلى پەرزەنتى اۋەزوۆ تۇر. جاۋىنىڭ وزىنە جاماندىق تىلەمەيتىن قازاق بالاسىنىڭ بىرىنەن بىرىنە جالعاسقان وسىنوۋ يگى تىلەگىنە، بەيبىتشىل ارمان مۇراتىنا جانىمىز تولقىدى. ن. نازارباەۆ �بەيبىتشىلىك كىندىگى� اتتى كىتابىندا بىلاي دەيدى: �سوناۋ 1957 جىلدىڭ وزىندە جاپونيانىڭ استاناسىندا وتكەن اتوم جانە سۋتەگى بومباسىنا تىيىم سالۋ جولىنداعى حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا سويلەگەن سوزىندە جەر بەتىندەگى العاشقى يادرولىق سىناقتاردىڭ تاجالدى زارداپتارى تۋرالى مۇحتار اۋەزوۆ ايتقان بولاتىن. ول ءوزىنىڭ كىندىك قانى تامعان وڭىرگە، ەجەلگى سەمەي جەرىنە اتوم پوليگونىمەن ىلەسە كەلگەن قاسىرەت تۋرالى، تۇسىنىكسىز سىرقاتتاردان باز كەشكەن ادامدار مەن مۋتانتتار تۋعان جۇزدەگەن انالار تۋرالى تولعادى�.

قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە ەلدەردىڭ وتىرىسىنا وكىنىشكە قاراي، باستان اياق قاتىسا المادىق. ءبىز زالدان شىعۋعا ىڭعايلانعاندا پولشا رەسپۋبليكاسىنىڭ جاڭادان سايلانعان پرەزيدەنتى دۋدۋ مىرزا رەسەيدىڭ ۋكرايناعا كورسەتىپ وتىرعان ساياسي قىسىمىن، ۇلكەن ساياساتتاعى ەلدەردىڭ قارەكەتسىزدىگىن، اتوم قارۋىن جاساۋعا ىنتالى ەلدەردىڭ قاتارى وسۋگە بەت العانىن ءتىلىپ ايتىپ جاتتى.

ايتپاقشى، بۇۇ-داعى التى تىلگە ىلەسىپ قازاق تىلىندە دە اۋدارما جاسالدى. باستاپقىدا بۇعان �ە-ە� دەسىپ، قۋانىپ قالىپ ەدىك. سويتسەك، اۋدارماشىلارىمىزدىڭ دەڭگەيى گۋگل-پەرەۆودچيكتىڭ دەڭگەيىنەن دە ناشار بولىپ شىقتى. شەشەندەردىڭ ءسوزىنىڭ باسى اۋدارىلسا، اياعى جوق، اياعى اۋدارىلسا، باسى جوق. اراسىندا ءوزىمىز بىردەڭە قىلىپ ءتۇسىنىپ الۋعا تىرىسقانىمىزبەن ءبارىبىر بولمادى. سودان قۇلاققاپتاعى اۋدارمانى ورىسشاعا اۋدارۋعا تۋرا كەلگەن. كەيىن بىلدىك، الگى ءتارجىمانداردى ءتىزىپ اكەلىپ اۋدارماشىلاردىڭ قاتارىنا وتىرعىزعان ءوزىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ەكەن. ۇيات-اي! قازاق ۇكىمەتىندەگى شەنەۋنىكتەردىڭ قازاق تىلىنە شەكەدەن قارايتىن نويىستىعى بۇۇ-دا تاعى دا الدىمىزدان شىعىپ، جەرگە قاراتتى. ەسكە تۇسەدى، قر سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قۇجاتتارى مەن ءتىلى، جالپى بارلىق قىزمەتى مارات ءتاجيننىڭ تۇسىندا تۇزەلىپ-اق قالىپ ەدى, ماكەڭ اتالعان ۆەدموستۆودان كەتكەن سوڭ تاز قالپىن قايتادان تاپتى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى سودان بەرى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتتاعى جۇمىسىن قوسالقى اتقارۋعا مىندەتتەنگەن رەسەيدىڭ ءبىر گۋبەرنياسىنداعى مەكەمەنىڭ شەكتى قىزمەتىمەن عانا شەكتەلگەن سياقتى.

قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنان كەيىن �St. Regis� قوناقۇيىندە پرەزيدەنت نازارباەۆ قازاقستاننىڭ جانە شەتەلدىك جۋرناليستەردىڭ سۇراۋمەن سۇحبات بەردى. سۇحبات ساتىندە ترامپتىڭ قولايسىز ساياساتكەر ەكەنى كەزەكتى رەت ەسكەرىلىپ، پرەزيدەنتكە سۇراق تۇرىندە قويىلدى. ول سۇراققا نۇرەكەڭ كۇلە جاۋاپ قايىردى. �الدىمەن جۇزدەسۋ دەگەن بولادى، - دەدى پرەزيدەنت، - جۇزدەسۋ بارىسىندا تانىسىپ، بىلىسەمىز، حال سۇراسامىز. سوسىن، رەسمي اڭگىمەگە كوشەمىز. ءبىز ترامپ ەكەۋمىز اڭگىمەمىزگە كولدەنەڭ كىسىنى ارالاستىرماي وڭاشا وتىرىپ سويلەستىك. سوسىن ءارى قاراي كەتتىك...� اقش پرەزيدەنتىمەن قازاق پرەزيدەنتىنىڭ اراسىندا قانداي اڭگىمە بولدى؟ ول، ارينە، قۇپيا. الايدا، رەسەيدىڭ قازىرگى احۋالى تۋرالى ءسوز بولعان سياقتى. وسى جايتتى قادالىپ سۇراعان �مير� تەلەارناسىنىڭ ساۋالىنا  نازارباەۆ ءوزىنىڭ اككى ساياساتكەرلىگىنە سالىپ، ماسەلەنى سولتۇستىك كورەياعا قاراي اۋدارىپ جىبەردى.

كۇندەلىگىمىزدىڭ بۇگىنگى بەتىندەگى جازباعا ەپيگراف رەتىندە الىنعان ماعجاننىڭ �باتىر بايان� پوەماسىنداعى دۇشپاننىڭ ءبىرىن الداپ، ءبىرىن ارباعان ابىلاي سياقتى نۇرەكەڭ دە بۇگىنگى باسەكەلەستەرىنىڭ ءبىرىن ولاي جىعىپ، ءبىرىن بۇلاي جىعىپ الەمدىك ساياسات ارەناسىندا قازاقتىڭ ەسەبىن تۇگەندەپ، مارتەبەسىن ارتتىرىپ كەلە جاتىر. ورتا ازيا ەلدەرى مەن اقش اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ءۇشىن قۇرىلعان س5 1 فورمۋلاسى دا سونىڭ ءبىر كورىنىسى. وسى ايماقتاعى ەلدىڭ باۋىرى ءبۇتىن، بىرلىگى بەكەم بولسا، باياعى �بولشەكتەپ الىپ بيلەي بەرەتىن� سىرتقى كۇشتەردىڭ دىمى تاۋسىلار ەدى. ورتا ازيا دەگەندە، 1979 جىلدان بەرى قاراي تىنىش، بەيبىت ءومىردىڭ نە ەكەندىگىن بىلۋدەن قالعان اۋعان جۇرتىن ۇمىتپاۋعا ءتيىسپىز. اۋعان – كسرو-نىڭ كەزىندە الىستا ەدى، قازىر ول بىزگە وتە جاقىن تۇر. مەن بۇل ارادا اۋعاننىڭ تەرريتوريالىق جاقىندىعىن عانا ەمەس، سول تاراپتان جەدەل جەتىپ كەلە قوياتىن سوعىس لاڭىن، ءدىني ەكستەرميزمنىڭ قاۋىپىن ايتىپ وتىرمىن. اۋعان حالقىنىڭ تىنىشتىعىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى بۇرىننان ايتىپ جۇرگەن ءسوزىن ەلباسى قازاقستاننان بارعان جۋرناليستەرگە، مەنىڭ ارىپتەستەرىمە، ەرىنبەي قايتالاپ، كەزەكتى رەت مىقتاپ تۇرىپ ەسكەرتتى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىن قورتىندىلاعاندا پرەزيدەنت ساتكە تولقىپ كەتتى. �وسىنىڭ ءبارى قازاعىم ءۇشىن� دەدى ول. بايقادىم: كوز جيەگىن ەپتەپ جاس جۋىپتى...

 �جۋىلماعان جاتىردان شىققاندار�

ترامپ – تىم لاس سويلەيتىن ساياساتكەر. ول افريكالىقتاردى �جۋىلماعان جاتىردان شىققاندار� دەدى بىردە. ال، پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ قاراسىڭىنداعى ناۋقاندا ءناسىلى بولەكتەردى اقش-قا كىرگىزبەيمىن دەپ جار سالعان. قايداعى-ى؟  بىزبەن بىرگە نيۋ-يورككە ۇشىپ كەلگەندەردىڭ دەنى قارا قۇرلىقتان شىققاندار بولدى. قارا قۇرلىقتان اۋعاندار اتالعان قالادا قاپتاپ ءجۇر. �نيۋ-يورك قوڭىرقاي تارتىپ كەتىپتى�، - دەگەن-ءدى ترامپ. ونىسى راس ەكەن. قازىر افروامەريكاندىق اتانعان زاڭگىلەر اشاڭ ءجۇزدى ەۋروپالىق ناسىلدەن كوپ كورىنەدى. اقش – ميگرانتتاردىڭ مەكەنى. جىلىنا قانشا جۇرت اقش-قا بارىپ تۇراقتاپ قالۋدىڭ جولىن ىزدەيدى – بىلمەيمىز، بىراق، كوپتىڭ اڭسارى سول – �بوستاندىق ارالى�.

ستامبۇل اۋەجايىندا قىرعىز ازاماتىمەن كەزدەستىم. ءتۇر ءتۇسىمىز، بەت الپەتىمىز ۇقساعان سوڭ شۇيىركەلەسە كەتكەنبىز، سويتسەك، ءبىرىمىز – قازاق، ءبىرىمىز – قىرعىز ەكەنبىز. قىرعىز باۋىرىم قازىر رەسەيدىڭ ازاماتتىعىن الىپتى. رەسەيدە جۇمىس ىستەيمىن دەدى. نە جۇمىس ەكەنىن، بىراق، ايتپادى. ەندىگى بەتالىسى – شۆەتسيا. سوندا ءبىر دوستارىم جۇمىس تاۋىپ قويىپتى دەيدى. نە جۇمىس ەكەنىن تاعى دا بىلدىرگىسى كەلمەدى. ءوزى ىستىقكول ماڭىنداعى قاراقولدان ەكەن. جازدا ىستىقكولگە كەلىڭىز دەپ قويادى. قىرعىز – باۋىرىم. ءبىر تۋعانىم. ونىڭ تاعدىرى، الداعى بولاشاعى مەنى كادىمگىدەي ويعا قالدىردى. مەن دە ءوز الىمشە تۇتاس تۇركى تۋرالى تولعانعىم كەلەدى. تۇركى جۇرتىنىڭ تۇتاستىعى مەن بىرلىگى نازارباەۆتى دا تولعاندىرادى. سوندىقتان دا ول كىسى تۇركى ەلدەرىنىڭ بىرلىگىنە باستاماشى بولىپ، ورتا ازيانىڭ بۇتىندىگىن ويلايدى. بىراق، بىرەۋ بەرى تارتسا، بىرەۋ كەرى تارتپاي تۇرا الا ما؟ كەشە كەجەگەسىن كەيىنگە سالعان كىسىمىز ورتا ازيادا كاريموۆ مارقۇم بولىپ ەدى، ەندى سونىڭ جولىنا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ساۋرانباەۆ تۇسە باستاعان سياقتى. نازارباەۆ اقش-تا س5 1 فورمۋلاسىن ۇسىنىپ وتىرعاندا، ساۋرانباەۆ: �بوربور ازيانىڭ اتىنان سويلەۋگە وعان كىم رۇقسات بەرىپتى؟�، - دەپ كەرگىدى.

ءجا، باستاپقى اڭگىمەمەزگە ورالايىق. مەنىڭ اقش-قا اتتانىپ بارا جاتقانىمدى ەستىگەن قىرعىز ازاماتىنىڭ جانارى جالت ەتە ءتۇستى:

-بايكە، بىلەسىز بە، مەنىڭ لوس-اندجەلەستە وكىل اتام تۇرادى.

-وكىل اتاڭا بارمايسىڭ با؟

-ءتۇبى سول اتامنىڭ قاسىنا بارىپ تۇرامىن.

اقش-تا زاڭگىلەر عانا ەمەس، ازيالىقتار دا جەتىپ ارتىلادى. ازيالىقتاردىڭ اراسىنان �وكىل اتاسىن� ساعىنىپ جۇرگەن قىرعىز جاستارى دا، قازاقتىڭ ۇل-قىزدارى دا تابىلادى. قايتەسىز، بۇگىنگى زامان – ارى بەرى اعىلىپ كوشۋدىڭ، قونىس اۋدارۋدىڭ، جايلى جەر ىزدەۋدىڭ زامانى. �قازاقستاندى توبەمنىڭ تەسىگى كورسىن، قايتسەم اقش-تا قالامىن� دەپ جۇرگەن قازاق جاستارى از ەمەس. وندايلار تەگىندە دىلدەن دە، تىلدەن دە ادا بولىپ كەلەدى. الايدا، سولارعا قاراپ ءبىر جاقتى وي ءتۇيۋ – مۇلدەم قاتە. جانە ءبىز ولار تۋرالى �جۋىلماعان جاتىردان شىققاندار� دەپ، ەشقاشاندا ايتپايمىز.

قۇلقىن سارىدەگى نيۋ-يورك. قوقىس – ءومىر

ەلباسىنىڭ اقش-قا جاساعان رەسمي ساپارى اياقتالىپ، ازداپ قول بوساعان سوڭ، Affinia Shelbrune قوناق ۇيىنە تاياۋ ماڭدى ارالاپ شىعۋدى ءجون كورىپ، �Jas qazaq� گازەتىنىڭ باس رەداكتورى سرايىل سمايىل مىرزا ەكەۋمىز قۇلقىن سارىدە سەيىل-سەرۋەنگە اتتاندىق. ەرتەڭگىلىك نيۋ-يورك. اۋا تاپ-تازا. بۇنداعى اۆتوكولىكتەردىڭ ارتىنان �قۇسىپ�، كوك تۇتىندەتىپ جۇرگەنىن كورمەيسىز. ويتكەنى، اقش-تا وتە جوعارى دەڭگەيدە وڭدەلگەن ساپالى جانارماي عانا قولدانىلادى. اۋاسى سونداي ءمولدىر قالانىڭ، الايدا، كوشەسى تولعان قوقىس. قوقىستاردى تۇرعىندار ءتۇنى بويى پوليەتيلەن قاپتارعا سالىپ، كوشەلەردىڭ بويىنا ءۇيىپ تاستاي بەرەدى ەكەن. قۇداي-اۋ، قوقىستاردىڭ ىشىندە نە جوق دەيسىز؟ تەلەۆيزور، كومپيۋتەر، ءۇي جيھازدارى. سونشالىقتى ەسكىرىپ، توزىپ كەتپەگەن. ال، وسىنىڭ ءبارىن اقش-تا نە ىستەيدى، بىلەسىز بە؟ افريكا قۇرلىعىنىڭ كەدەيلىكتەن ءسىڭىرى شىققان ەلدەرىنە اپارىپ تاستايدى. قوقىس – افريكادا ءومىر. اش-جالاڭاش بالالار سول قوقىستاردى اقتارىپ، كەرەگىن تاۋىپ الادى.

قوقىس – اقش-تا دا ءومىر. تاۋ بوپ ۇيىلگەن قوقىستاردىڭ قاسىندا جامباسىنا قاباتتاپ كورپە سالىپ العان كوشە كەزبەلەرى جاتا بەرەدى. قۇراما شتاتتار قوعامى – قاتىگەز قوعام. ول جانتالاسا ەڭبەك ەتىپ، ءار قادامىڭدى اڭداپ باسپاساڭ قۇردىمعا قۇلاتا سالادى. توقتىقتان ءبۇيىرى شىققان اقش-تا اش قالۋ دا قيىن ەمەس. سرايىل مىرزا ەكەۋمىز �مەن – اشپىن� دەپ الاقان جايىپ وتىرعان اقشا ءجۇزدى جاسامىس ايەلدى كوردىك. الگى ايەلدىڭ زيپا بويىنان كۇنى كەشە عانا نۇرجايناعان ءومىردىڭ كولەڭكەسى كوشىپ بارا جاتقانى اڭعارىلادى. بالكىم، ول ءبىر كۇنى ەسىن جيىپ، اياعىنان تىك تۇرىپ، قاتارعا قايتا قوسىلىپ كەتۋى دە مۇمكىن. سەبەبى، امەريكا – شەكسىز مۇمكىندىكتەردىڭ وتانى.

 

ءتىل ەمەس، ءتۇسىنىسۋ ماڭىزدى

ءبىز جاتقان قوناق ءۇيدىڭ ماڭىنداعى ساۋدا ۇيلەرىنەن ادام ۇزىلگەنىن كورمەدىك. ءبىرى كىرىپ، ءبىرى شىعادى. بارلىق ساۋدا ۇيلەرىندە ساتىلاتىن تاۋارلار ءۇشىن 50-80 پايىز ارالىعىندا جەڭىلدىكتەر جاسالعان. ونىسى جانە راس. بىزدەگىدەي كوز الدايتىن وتىرىك جەڭىلدىك جوق. زاتتىڭ ءاۋ باستاعى باعاسى مەن ونى ارزانداتىپ ساتاتىن باعانىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي. ءبىز دە ازىن-اۋلاق ساۋدا جاساعان بولدىق. سوندا بايقاعانىمىز: نيۋدە ساتۋشى مەن ساتىپ الۋشىنىڭ اراسىندا ءتىل ەمەس، ءتۇسىنىسۋ ماڭىزدى ەكەن. ءدامحانالارىندا دا سولاي. تابەتىڭ تارتقان استى ىممەن بىلدەرسەڭ بولدى، داياشى ءبارىن دايار ەتە قويادى. قاسىق پەن شانشىقىنى دا، شىنى مەن شاينەكتى دە ءوز تىلىڭدە سۇراي بەر. بىزدەگىدەي قازاقشانى قاپەلىمدە قاقپاي قالاتىن ءازىربايجان، كۇرت نە ۇيعىر اعايىندى ەمگە تاپپايسىز. �گوۆوريتە پو-رۋسسكي� دەپ زەكيتىن ناكوستەردىڭ كولەڭكەسى دە جوق. راحات. ەركىنسىڭ، ەرىكتىسىڭ. بىراق، زاڭعا قايشى كەلمە. بىردەڭەنى جىمقىرىپ قالۋعا تىرىسپا. سوسىن، الباتى بىرەۋگە ءتيىسىپ، ۇرىسپا. ميىعىڭا كۇلكى ءۇيرىپ ال دا، ءجۇر بەر. ىڭعايىڭ كەلسە، وزدەرى سياقتى ىرجيا سال. امەريكا – وسىنداي: ول وزىنە ۇقساعانداردى ۇناتادى.

كوڭىلى كول-كوسىر قاۋىمعا �كوتەرىلىسشىلەر� كەلىپ ارالاستى

اقش-تا بولىپ، �امەريكا اسەرلەرىن� جازعان مۇحتار اۋەزوۆ مانحەتتەن ارالىنداعى ءزاۋلىم ۇيلەردى اسپانعا جازىلعان پوەمانىڭ جولدارىنا تەڭەگەن ەدى. ال، سول ءزاۋلىم ۇيلەر مەن زاڭعار عيماراتتاردىڭ ىرگەتاسىن نە دەسەك بولار ەكەن؟ مىڭ جىلدار وتسە دە مازمۇنىنا قىلۋ تۇسپەيتىن حالىقتىق داستاندار اۆتورى بەلگىلى پوەمالاردى ومىرگە اكەلدى ەمەس پە؟ ءسىرا، �اسپانعا جازىلعان پوەماعا� دەيىنگى �جىردىڭ� باستاۋى ىرگەتاستار بولسا كەرەك. حالىقتىق ىرگەتاستار.  ەندەشە اسپان كوگىنە ۇمسىنىپ، بويلاپ بارا جاتقان �بويشاڭ� ۇيلەردىڭ ىرگەتاسىنا قاراپ تا، امەريكانىڭ قۇدىرەتتىلىگىن تانۋعا ابدەن بولادى. ەڭسەلى ادام بويىمەن پارا پار ىرگەتاستار الىپ عيماراتتاردى عانا ەمەس، اسپاننىڭ سالماعىن كوتەرە الاتىنداي تەگەۋرىن بايقاتادى. امەريكانىڭ بيلىگى مەن ساياساتىندا دا وسى ءبىر ىرگەتاستارعا ۇقسايتىن كەرەمەت بار. امەريكا حالقى ساياسي ەرىك-جىگەرىن ەركىن بىلدىرە الادى. پىكىرىن اشىق ايتادى. ازات ويلايدى. ساياسي ەرىك-جىگەردەن، اشىق پىكىردەن، ازات ويدان ۇرەيلەنىپ كۇن كەشۋ – بيلىك ءۇشىن وتە جات نارسە. مۇندا اركىم ءوز كاللاسىنداعى قيالدى قىزىقتاپ ءومىر سۇرە بەرەدى.

كەشقۇرىم. تۇندە قىزىلدى-جاسىلدى دۇنيەنىڭ الاڭىنا اينالاتىن Tايمس-سكۆەرگە (Times Square) شىققانبىز. كۇن – سەنبى. اينالامىز قارا ءنوپىر حالىق. سۋرەتكە ءتۇسىپ ءجۇر. ءجاي قىدىرىستاپ ءجۇر. كول-كوسىر كوڭىل. ەشكىمدە ەشكىمنىڭ جۇمىسى جوق. بارىنە ورتاق جاي: مىناۋ عاجاپ ءومىردى قىزىقتاپ قالۋ، ءبىر-بىرىنە جىلى ءسوز ايتۋ. قۋانتۋ. وسىلايشا جارقىن ءۇن قاتىسىپ، دابىرلاسقان قاۋىمنىڭ ىشىنە ۇران كوتەرگەن توپ كەلىپ ارالاستى. ولار ترامپتىڭ ساياسي بيلىگىنە قارسى ەكەن، ءتىپتى، قايسىبىرى اقش اقش بولعالى بىرگە جاساپ كەلە جاتقان كاپيتاليزمگە قارسى ەكەن. الگىلەر ۇرانداتىپ كەپ سكۆەردەگى جۇرتتىڭ اراسىنا ءسىڭدى دە كەتتى. بىرەۋ ولارعا قوي دەمەدى، قوشتاعاندار دا بولمادى. بىزدە مۇنداي اكتسياشىلاردى �كوتەرىلىسشىلەر� دەپ تۇسىنەتىن پوليتسيا دا قارا كورسەتپەدى. پوليتسيا دەمەكشى، سولاردى اندا-ساندا بولماسا، نيۋ-يوركتىڭ كوشەلەرىنەن كوپ كەزدەستىرە قويمادىق.

كۇندىزگى جۇمىسباستىلىقتان بوساپ، وزدەرىنىڭ شات-دۋماندى ومىرىنە لاپ قويعان نيۋ-يورك تۇرعىندارىنىڭ كەشكى سايرانىنا قاراپ تۇرىپ ەلگە قايتاتىن ۋاقىتىمىزدى ەسكە الدىق تا، تايىر جاروكوۆ  اعامىزدىڭ جىرىنا قول قويدىق:

�نيۋ-يورك، لوندونمەنەن تۇمان باسقان،

الماتى، سەن عاجاپسىڭ كوركىڭ اسقان!�

(سوڭى)

داۋرەن قۋات

الماتى – ستامبۇل – نيۋ-يورك –

نيۋ-يورك – ستامبۇل – الماتى.

Abai.kz   

қажы мұқамбет қаракедей 2018-01-27 18:30:03

 

Трамп нағыз ұрыспаз

Ешбір жөнді шығыспас

Қалағаны зиюнизм

Тіпті асқан ырымпаз

 

Менсінбейді адамды

Жұтпақ барша ғаламды

Оған сеніп болам ма?

Жиеркендіреген талайды

Қоқан-лоқы былшылын

Айтпай əркез қоймайды

 

Көрсе көксер теңдікті

Көрсете алмай кеңдікті

Шіріген ауыз ірік сөз

Бастар оны сөкбекті

 

Есірер деп кедейді

Қамын мүлдем жемейді

Бұлданады мол пұлын

Лық толтыра көмейді

 

Тажал деген тап осы

Шайтан деген жан досы

Есек мінген біркөзді

Арбау болар қас ісі

 

Көнбегенді өлтіріп

Қайта жанын кіргізіп

Тажал өзі ақ екенге

Көзді жүрер жеткізіп

 

Жаратылыс заңдарын

Меңгергенін аңғарың

Мұны істеу өзі үшін

Ісі демең Алланың

 

Алданбалық мұндайға

Жазулы тұр маңдайға

Кəпірмін деген жазуы

Оқылар көзі барларға

 

Соқыр болма тас керең

Бойлағайсың тым терең

Керең болып жүрмесін

Абайламай лас жеген.

ماحامبه ت جایلی جاک^ا ده ره ک ...

 

ەلىم-اي  798  7 پىكىر 26 قاڭتار, 2018 ساعات 16:31

ماحامبەت جايلى جاڭا دەرەك....

 

Abai.kz

 

 سوڭعى كەزدە قۇپيالىق گريفى الىنعان ورىس وفيتسەرلەرىنىڭ، زەرتتەۋشىلەرىنىڭ كۇندەلىك، ەستەلىك جازبالارىن قازاقشالاپ ءجۇرمىن. سولاردىڭ اراسىنان جاقىندا ءبىر ورىس وفيتسەرىنىڭ «حيۋا جورىعى» (ورىس وفيتسەرىنىڭ كۇندەلىگىنەن ۇزىندىلەر، قاراشا 1839 جىل) دەگەن جازبالارىنىڭ ىشىنەن ماحامبەت وتەمىسوۆكە بايلانىستى  جازعاندارى كەزدەستى. بۇل جازبا اتى-ءجونى جازىلماعان ورىس وفيتسەرىنىڭ كۇندەلىگىنەن ءۇزىندى دەپ 1846 جىلى «جۋرنال دليا چتەنيا ۆوسپيتاننيكام ۆوەننو-ۋچەبنىح زاۆەدەنيي. كيرگيزسكيە ستەپي توم № 243-244»  باسىلىمىندا جاريالانىپتى. مەنىمشە بۇرىن جارىق كورمەگەن سياقتى. نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىن.. سوڭىندا ءوز ويلارىمدى بەرىپ وتىرمىن. ساعات ءجۇسىپ.

« ...ءبىز اۋىلدا بولعان كەزىمىزدە ءوز حالقىنىڭ ىشىندە ەرەكشەلىگىمەن تانىلاتىن ءبىر قازاقتى كوردىك. ول قاسىندا ەكى جولداسىمەن ۇيگە كىردى، ءبىزدىڭ ادەتىمىز بويىنشا قوياتىن «كىمسىڭ؟» دەگەن سۇراعىمىزعا «ءوزىم جايلى ءبىلىپ العانشا اتىمدى سۇراما» دەپ جاۋاپ بەردى. مۇنداي قۇپيالىق بىزگە ۇنامادى ارينە، بىراق قۋ قازاق  مايدا-ءشۇيدا اڭگىمەنى ايتا وتىرىپ، از عانا ۋاقىت ىشىندە ءوزىنىڭ اقىلى مەن قىزىل ءتىل شەبەرلىگىن تانىتتى. ازيالىقتاردىڭ وسى ءبىر تابيعات بەرگەن ءتىل دارىنىن تانىتا ءبىلدى، ءسوز اراسىندا دالەل رەتىندە قۇراننىڭ سوزدەرىن تۇپنۇسقادان كەلتىرە بىلەدى، ول سوزدەردى بۇحارا مەن سامارقاننىڭ مەدرەسەلەرىندە ايتىلاتىن جاۋىر بولعان جاتتاندى سوزدەرمەن، ءسۋفيزمنىڭ ىلىمدەرىمەن ەمەس، ءوزىنىڭ جەكە تانىمدىق جانە بىلىمدىك وي-تولعامدارىمەن، ونى تەرەڭ تۇسىنە بىلۋىمەن ايتا بىلەدى، ءسوز اراسىندا ورىنبور مەن پەتەربۋرگتەگى كەيبىر ۇكىمەت ادامدارىنىڭ دا اتتارىن اتاپ ءوتتى; باسقارۋ جاعىندا قانداي وزگەرىستەر بار دەگەن سۇراقتاردى قويىپ، ءبىزدىڭ قىزىعۋشىلىعىمىزدى قوزدىرا ءبىلدى. اڭگىمە ءبىزدىڭ جاعدايىمىزعا كوشۋى ءتيىس بولاتىن، بۇل تاقىرىپقا ەرەكشە اقىر زاماندىق جاعداي ءۇيىلۋى ءتيىس ەدى، بىراق جاساعاننىڭ قۇدىرەتى كۇشتى عوي،  سىزدەردەن ءبىر عانا وتىنەرىم بار: - قايدا بارساڭدار دا، نە ىستەسەڭدەر دە، مەنى تاستاپ كەتپەڭدەرشى، وزدەرىڭە قوسىپ الىڭدار، جانىمدى جاندارىڭا قوسىڭدار، سەندەرمەن بىرگە العا دا، ارتقا دا بارامىن، قانداي قاۋىپ-قاتەر بولسا  دا، مەنى سىزدەرمەن بىردەي قاۋىپ-قاتەر كۇتىپ وتىر، وسىندا قالامىن، سىزدەرمەن بىرگە باسىمدى پىشاققا توسامىن; مەيلى ءبىر ءوزىمدى «وتريادقا» جىبەرىڭدەر، مەيلى ورىنبورعا جىبەر، بارامىن، نە بولسا دا باسىممەن ءبارىن كوتەرەمىن».

-ازيالىقتاردىڭ ءاربىر ءسوزى مەن ءىس-ارەكەتتەرىنەن الداۋ مەن پايداكۇنەمدىكتى كوپ كورگەن اداممىن،  وز اتىن جاسىرىپ وتىرعان ادامعا سەنبەيمىن – دەدىم.

-مەن ءوز اتىمدى ايتۋعا ۇيالىپ وتىرمىن، - دەدى ول، - بىراق ايتايىن، مەنى وسى جەردەن يت سياقتى قۋىپ جىبەرسەڭدەر دە.

— ءبىر مينۋتتا دوس بولىپ، ءبىزدىڭ دۇشپاندارىمىزعا كۇشپەن قوسىلىپ كەتەرسىڭ،    شاقىرىلماي كەلگەن قوناق بولۋ ساعان وتە قىمباتقا ءتۇسۋى مۇمكىن، - دەدىم ونىڭ تاۋسىلمايتىن مەتافورالار مەن شەگىنىس سوزدەرىنەن مەزى بولىپ.

«-ماعان تاعى ءبىر جاڭا كۇنا ارتپاڭدار: بۇرىنعى كۇنالارىم ءۇشىن تارتقان ازابىم جەتكىلىكتى. مەن دالادا بىرنەشە جىل بويى كەزىپ ءجۇرمىن. وتانىم جوق، باسپانام جوق، اركىمنىڭ تاستاعان ءبىر ءتۇيىر نانىن جەپ جۇرەگىمە جىلى وتباسىمنان جىراقتا ءجۇرمىن، - مەن – ماحامبەت وتەمىسوۆپىن (مۋگامەت ەۆتەميشەۆ دەلىنگەن ورىس اۆتورىنىڭ تۇپنۇسقاسىندا. -  س. ج.).

ماحامبەت وتەمىسوۆ، ىشكى بوكەي ورداسىنان شىققان، جاڭگىر حاننىڭ اعا كەڭەسشىسى بولعان، حاننىڭ ۇيىندە، ورداسىندا ەشكىمگە ەسەپ بەرمەيتىن جارلىق بەرۋشىسى جانە حاننىڭ وزىنە جاقىن دوسى بولعان. ونىڭ ساتقىندىققا نە سەبەپپەن بارعانى جايلى ماسەلەنىڭ توركىنىنە ۇڭىلگىم جوق.  جاڭگىر حاننىڭ حان بولۋعا تىرىسقان ءىنىسى قايىپقاليدىڭ (پلەمياننيك دەلىنگەن. - س. ج.) ۇيىمداستىرعان بۇلىگىنە كىرىسىپ كەتكەن ماحامبەت كوپ ۇزاماي بۇلىكتىڭ جەتەكشىسى جانە باس قوزعاۋشىسى بولادى; بۇلىكتى كوپ ۇزاماي ورىستىڭ وتريادى باسادى، قايىپقالي ۇستالادى، ال ماحامبەت قاشىپ قۇتىلادى. كوپ ۋاقىتتان سوڭ قايىپقالي قاشادى، ونىڭ كومەگىمەن ورىنبوردىڭ تۇرمەسىنەن قاشقان سول كەزدەگى اتاقتى باتىر يساتايدىڭ توبىنا ماحامبەت كەلىپ قوسىلادى. ەرەكشە باتىرلىعىمەن، توناۋ، شابۋمەن اتى شىققان يساتايدىڭ جاقىن دوسى، جول كورسەتۋشىسى بولادى. يساتايدىڭ ورىس شەكاراسىندا جاساعان ءىس-قيمىلدارىنا ورىس ۇكىمەتىنىڭ شىدامى تاۋسىلادى.  دالاعا وترياد جىبەرىلەدى. قۋىپ جەتەدى، بىراق دۇرىسى، كۇتپەگەن جەردەن يساتايدىڭ توبىمەن كەزدەسەدى، ارتيللەريادان  بىرنەشە دۇركىن اتىلعان وقتان كەيىن قازاقتار كەيىن شەگىنەدى. كوپ ۇزاماي ءبىزدىڭ وترياد العاشقى ساسىپ قالعان جاعدايىن تۇزەپ، قازاقتاردىڭ ءتارتىبى جوق توبىرىنا شابۋىل جاساپ، امان قالعاندارىن جويادى. يساتاي كوپكە دەيىن قاشقان دوستارىن قورعان ەتىپ ءجۇردى، ءبىر توپتان ەكىنشىسىنە اۋىسىپ، ورىستارعا وق اتۋىن كوپكە دەيىن توقتاتپادى. ول ءوزىنىڭ اتىنا ەرەكشە سەنگەن بولاتىن، بىراق ونىڭ سەمىرىپ قىزىل ماي بولعان اتى تەز بولدىرىپ قالدى; سول كەزدە ماحامبەت ونىڭ اتىن جۇگەنىنەن ۇستاپ شابا جونەلەدى، بۇل ارادا كازاكتار يساتايدى تانىپ قويىپ وعان وقتى جاۋدىرادى: بىراق وعان وق دارىمايدى، سوندا عانا ءبىزدىڭ ادامدار يساتايدىڭ  ساۋىت كيىپ العانىن بايقايدى دا اتىن كوزدەپ اتا باستايدى، كوپ ۇزاماي اتىن قۇلاتىپ اتىمەن بىرگە يساتاي دا قۇلايدى. وتەمىسوۆ ونى كوتەرىپ ءوز اتىنا سالۋعا سوڭعى ارەكەتىن جاسايدى، بىراق كەش ەدى، شاۋىپ كەلگەن كازاكتار يساتايدى قىلىشپەن كەسكىلەپ ولتىرەدى. ماحامبەت بۇل جولى دا قۇتىلىپ كەتەدى.

جالپىلاما سوزدەرمەن وتەمىسوۆكە ۇكىمەتكە ونىڭ وكىنىش بىلدىرگەن سوزدەرىن جەتكىزەتىنىمدى، ءوز اتىمنان ءوتىنىش جاسايتىنىمدى دا ايتتىم، بىراق قىزمەتىنەن باس تارتتىم. «ءسىز ماعان جۇماقتىڭ ەسىگىن اشتىڭىز، بىراق تابالدىرىقتان قايتارىپ وتىرسىز – دەدى كۇماندى كەيىپپەن باسىن شايقاپ ول. – بىلەمىن، ءسىزدىڭ ۇكىمەت مەنى كەشىرەدى،  ورىستاردىڭ نەمەسە رەسەيدىڭ الدىندا قىلمىسىمدى قىزمەتىممەن جۋسام عانا كەشىرەتىندەرىڭىزدى بىلەمىن. مەنىڭ شىن پەيىلىممەن اقتالىپ وتىرعانىما سەنە مە، ءسىز وعان سەنبەي وتىرسىز عوي، ال ەگەر سەنگەن كۇندە سول ءۇشىن ماعان تولەم قايتارا ما، ماعان وتانىمدى قايتارىپ بەرە مە؟.. مەنىڭ بار ءۇمىتىم سىزدە بولعان ەدى! ەدىلدىڭ جايناعان جاعالاۋى، ءۇيىم، ايەلىم مەن بالالارىم كوز الدىما كورىندى: بارلىعى قاسىما جينالىپ تۇرعانداي بولدى...»  ماحامبەت وسى سوزدەردى ەرەكشە شابىتپەن ايتا باستادى، كوزىن جۇمىپ، دەمىن الماي سويلەپ وتىردى..

اڭگىمەنى باسقا جاققا بۇرۋ ءۇشىن  قازاققا بۇرىلىپ، شىنىمەن بارلىق جان-تانىڭمەن وتانىڭا ورالعىڭ كەلە مە دەپ سۇرادىم. ول ۇندەمەدى; ءۇڭىلىپ قارادىم، جانىپ جاتقان وتىننىڭ ءالسىز جارىعىنان  تامشىلاپ اققان ءىرى كوز جاسىن اڭعاردىم. قۇدايىم-اۋ، شىنىمەن بە، الدە جادىگويلىكپەن جىلاپ وتىر ما! شىنايى، كوڭىلىنىڭ تۇكپىرىنەن شىققان سەزىم بە؟ كۇمان كوڭىلىمدى تولقىتىپ جاتتى. مەنىڭ ويىمدى تۇسىنگەندەي بولعان ماحامبەت: - ءسىز مەنەن پىشاقتان قورىققانداي قورقىپ وتىرسىز: يا، مەن – پىشاقپىن، بىراق ەكى ءجۇزى دە وتكىر پىشاق ەمەسپىن، مەنى كىم جاقسى پايدالانا الادى، سونىڭ قولىندا پايدالىمىن، - دەدى.

ونى وكىنىشتىڭ قۇربانى ەتىپ قالدىرا المادىم، ەگەر ول شىن مانىندە وكىنىپ وتىرسا، ونى قابىلداماۋ ماعان كۇنا. بىراق وعان سەنىپ جول باستاۋشى ەتىپ الۋ، ەش اقىلعا سىيمايدى. ناقتى جاۋاپ بەرۋىم قاجەت. كەشكى ساعات 10-ا كەل، كەرۋەندەگىلەر ءبىزدىڭ ءجيى كەزدەسۋلەرىمىزدى بىلمەسىن دەپ ەسكەرتتىم. «ءبىر ءوزىم كەلەيىن بە، الدە جولداستارىممەن كەلەيىن بە؟» دەگەن سۇراعىنا «جالعىز كەل» دەدىم.

جولعا شىعاتىن ءتۇن دە ءتۇستى. ەشتەڭە كورىنبەيتىن قاپ-قاراڭعى، بوراندى ءتۇن: جولىمىزعا وڭتايلى بولىپ تۇر، بىراق، جول باستاۋشى ءالى كەلمەي جاتىر.

ماحامبەتتىڭ كەلگەنىن ءبىزدى كۇزەتكەن قازاقتار ءبىلىپ قويىپتى، بىراق بۇل جاعداي ولاردىڭ كۇدىگىن تۋدىرعان جوق، سەبەبى ماحامبەت رەسەيگە قارسى جاساعان قىلمىستارىمەن ايگىلى بولاتىن.

اتتار ۇيلەردىڭ قاسىنداعى قازىققا بايلاۋلى تۇراتىن، بۇل جاعداي ەشكىمنىڭ كۇدىگىن تۋدىرماۋى ءتيىس; كازاكتاردىڭ قوستارى توبەنىڭ ەتەگىندە ورنالاسقان، ولار وت جاقپايدى، جاققان كۇندە قوستىڭ توبەسىنەن شىققان وتتىڭ ساۋلەسى ءبىزدى كورسەتىپ قويۋى مۇمكىن: ءبىر عانا جاعداي مازامىزدى الادى، ارىستان مەن ەسەت باتىردىڭ كەرۋەندە تۇنەۋى، ماحامبەت پەن ەسەت باتىردىڭ (كوتىباروۆتى ايتىپ وتىر. - س. ج.) دوستىق جاعدايدا بولعانى دا بىزگە بەلگىلى بولاتىن. بۇل جاعداي كەزدەيسوقتىق بولار، بىراق ەشكىمگە سەنبەي ۇيرەنگەن  كوڭىلىمىزگە كۇمان تۋدىردى.

ۋاقىت ءوتىپ جاتتى; شىدامىمىز تاۋسىلۋدا، ءاربىر مينۋت ساعاتتاي بولىپ كورىنەدى. جۇرگەن اتتىڭ دىبىسى ەستىلە مە دەپ قايتا-قايتا قوستان شىعا بەرەمىز; جول باستاۋشىلار جوق، تەك اندا-ساندا كەرۋەننىڭ كۇزەتشىلەرىنىڭ ءبىر-بىرىنە ايتقان «كاراب-ۋتىر» دەگەن سوزدەرى كەرۋەننىڭ شەت جاقتارىنان، كەيبىر جەردەن تويلاپ جاتقانداردىڭ داۋىستارى  ەستىلەدى. سەن ءتۇن ىشىندە ەشقايدا بارمايسىڭ، بىزبەن بىرگە قون دەدىم ماحامبەتكە. وسى جەردە العاش رەت كوڭىلىمە وعان دەگەن ءبىر كۇدىك پايدا بولدى. ول ءبىزدىڭ مامبەتتى وتريادقا جۇمساعانىمىزدى بىلەدى، ءبىزدىڭ شىدامسىزدىعىمىزدى بايقاپ وتىر، ورىستىڭ وتريادىن شاقىرىپ ۇستاپ بەرەر دەپ ويلاپ وتىرعان بولار. ەگەر ويىڭا جامان وي كەلگەن بولسا، دۇعاڭدى وقىپ، مىنا وقتالعان پيستولەتتەردى الىپ ارامىزعا جاتىپ ۇيىقتا، وتەمىسوۆ تىنىشتالدى.

ءتۇن ورتاسى بولعان كەز; ءبىر كەزدە كيىزدىڭ ءبىر شەتى قوزعالىپ كوتەرىلدى، ار جاعىنان قۇپيا ءبىر قازاقتىڭ باسى كورىندى، جان-جاعىنا قارايدى: بۇل ءوتارالىنىڭ بالاسى نياز ەدى، ءبىزدىڭ جول باستاۋشىمىز! سول ساتتە ءبارى دايىن بولدى. كەرۋەنباسى مەن ەلشىگە كەتىپ بارا جاتقانىمىزدى ايتۋ جانە كەيبىر زاتتاردى تاپسىرۋ عانا قالدى. ول زاتتاردىڭ بىزگە جەتەرىنە كۇمانىمىز كوپ بولسا دا، بۇل شارا وتە قاجەت ەدى، كۇتپەگەن جەردەن كەتىپ بارا جاتقانىمىزدى ءبىلدىرۋ ءۇشىن قاجەت ەدى. بۇحارانىڭ ەلشىسى ءبىزدىڭ باتىلدىعىمىزدى قولدادى، بىراق ءبىز ءۇشىن وتە قورقاتىنىن، وتريادىن قورعاۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ۇكىمەتىمىز وترياد جىبەرسىن دەپ ءوتىنىشىن ايتىپ جاتىر، وپ-وڭاي ورىندالاتىن ءىس سياقتى.  كەرۋەنباسىمەن جاعداي ءتىپتى وزگەشە بولدى، اكەسى ءتىرىلىپ كەلسە ول بۇلاي تاڭدانباعان بولار ەدى، اسىرەسە ءبىزدىڭ كۇتپەگەن جەردەن كەتەتىن بولدىق دەگەنىمىزگە  تاڭ قالدى! شىنىندا دا ۇرەيىن الاتىنداي جاعداي بولسا كەرەك!  وز جاعدايى، اسىرەسە جولداستارىنىڭ جاعدايى نە بولادى،  حيۋا كەدەنىنە جەتكەندە كەرۋەننىڭ بارلىق شىعىنىن ءبىزدى ۇستاپ بەرۋ ارقىلى ەسەسىن قايتارماق ەدى عوي! ەندى بۇكىل جوسپارىنىڭ بىت-شىتى شىقتى. ول مەنى جولىمنان قايتارماق بولدى، بىراق ونىسىنان تۇك شىقپايتىنىن ءبىلىپ قورلانىپ ماعان دەگەن شىن بەرىلگەندىگىن، بولعان ىستەردى ۇمىتۋىمدى جالىنىپ سۇراپ، قۇلىڭ بولايىن دەگەن سياقتى سوزدەردى ايتا باستادى. بۇل سوزدەرىن تىڭداپ بولىپ قۇلاعىنا سىبىرلادىم، تاڭەرتەڭگە دەيىن امان بولمايسىڭ، ەگەر مەنىڭ كەتكەنىمدى بىرەۋگە ايتار بولساڭ! سەنى بۇگىن تۇندە بىزگە وتە بەرىلگەن ادامدار كۇزەتەدى دەدىم.

قوسىما ورالعان سوڭ ماحامبەتكە: «ءبىز جۇرەمىز! ەگەر سەن شىن پەيىلىڭمەن اقتالعىڭ كەلسە، بىزگە ادالدىعىڭ شىن بولسا، وندا بىزبەن بىرگە ءجۇر، ءبىزدىڭ كورگەنىمىزدى كورەسىڭ» دەدىم. «قاشان جۇرەمىز؟» دەدى. قازىر جۇرەمىز، اتتار ەرتتەلگەن، ءبارى دايىن. «قايدا؟» - سوسىن بىلەسىڭ. « - مەنىڭ اتىم جامان ەدى» دەدى ول. «ولسە، قازىنانىڭ اتىن بەرەمىز». –  «تاماقتى قايدان ىشەمىن؟» — «تاماقتى ءبىز بەرەمىز». — «مەن جانىممەن دە، تانىممەن دە سەندەرمەن بىرگەمىن، - دەپ ماعان قولىن جايدى; مەن سىزدەر ءۇشىن وسىندا جولداسىمدى قالدىرامىن، مەن ونى بالامداي جاقسى كورەمىن، مەن ونىڭ اكەسىندەي بولدىم. ەگەر جولىمىز وڭعارىلسا، ءسىز ونى ۇمىتپاڭىز». ول شەكا دەگەن ءبىزدىڭ زاتتارىمىزدىڭ قاسىندا قالعان قازاقتى شاقىرىپ جولداسىنا ەسەتتىڭ اۋىلىندا جاتىپ مەنى كۇتسىن، جاقسى كۇندەردى كۇتسىن دەپ ايتۋدى تاپسىردى. شەكا بىزبەن قوشتاساردا ەڭىرەپ جىلادى، بيشارا قانداي تاعدىر كۇتىپ تۇرعانىن بىلسە كەرەك.

-اتقا! - اتتاردىڭ وسقىرۋى مەن كوكجيەكتەگى وتتاردى ءبىزدى كۇزەتىپ تۇرعان قازاقتار بايقاپ قالدى: دابىل قاعىلدى، اسىعۋ كەرەك، شۋ مەن قاربالاس ابىگەر كۇشەيە باستادى: بۇل نەمەنە دەگەن كورۋشىلەر كوبەيىپ جاتىر، بىراق قاراڭعىدا قايدا شابارىن، قاي جاقتان بوگەت قويۋدى بىلمەيدى. ءجۇرىپ كەتتىك، توپىرلاعان اتتىڭ دىبىسىنىڭ باعىتىنا بىرنەشە رەت اتىلعان مىلتىق داۋىسى ەستىلدى. قاتتى جەلىسپەن ءبىر شاقىرىمداي ءجۇرىپ، ايقاي مەن شۋ، بوقتاۋ سوزدەر مەن قۋعىندى ارتىمىزعا تاستاپ، 14 ادامنان تۇراتىن كىشكەنتاي وتريادىمىزدى تارتىپكە كەلتىرىپ الۋ ءۇشىن توقتادىق: ادامدارىمىزدى تۇگەندەي باستادىق، ءبىر ادامىمىز جوق بولىپ شىقتى. مەن العاشقىدا ماحامبەت جوق شىعار دەپ ويلادىم، بىراق ول داۋىستاعان كەزدە تابىلدى. ءار ادامنىڭ بەتىنە ءۇڭىلىپ قاراي باستادىم: ءتىلماش جوق! ماحامبەتتى كەرۋەننىڭ اينالاسىن كورىپ كەلۋگە جۇمسادىم، تابا الماي قايتىپ كەلدى. نە ىستەۋ كەرەك؟ ىزالانعان توپتىڭ ورتاسىنا جالعىز ءوزىن قالدىرىپ، قۇتقارۋعا ارەكەت جاساماي كەتۋ ەشقانداي زاڭسىز جانە كوپ قيسىنعا كەلمەيتىن نارسە، قايتۋ كەرەك... ماحامبەتتى كەرۋەنگە قايتادان جۇمسادىم ءتىلماشتى ىزدەۋگە...

ىسقىرعان بوران بەتىمىزگە تۋرا سوعىپ تۇردى. تۇندە اتىلعان مىدتىق داۋسىنان قورقىپ قالعان اتتار وسقىرىپ، العا ۇمتىلىپ تۇر; ءسىرا قۋعىن سوڭىمىزعا تۇسكەن بولسا كەرەك، ولاردىڭ ايقايى مەن شۋى بىزگە جەتە باستادى. ءبىر كەزدە اتتىڭ ءدۇبىرى ەستىلدى دە ارتىنشا ءبىر سالت اتتى كورىندى: ءبىزدىڭ ءتىلماش! ۇركەن اتى ونى باسقا جاققا الىپ قاشىپ كەتىپتى:  اتتىڭ ءوز تۇيسىگىنە سەنىپ، تىزگىندى بوس جىبەرىپتى، ادال جانۋار ءبىراز ۋاقىت دالامەن ءجۇرىپ ءبىر ۋاقىتتا اتتاردىڭ وسقىرۋىن ەستىپ، امان-ەسەن الىپ كەلىپتى. – قۇدايعا شۇكىر!  يىقتان ءبىر ۇلكەن جۇك تۇسكەندەي بولدى... العا! ال ماحامبەت شە؟ ونى كۇتۋگە ۋاقىت جوق. سودان كەيىن ول تۋرالى ەشتەڭە ەستىگەن جوقپىن.»...

 

  وسى جەردە ورىس وفيتسەرى ماحامبەت جايلى اياقتاپ باسقا اڭگىمەلەرگە كوشەدى. ورىس وفيتسەرىنىڭ سوزدەرىنىڭ قانشالىقتى ناقتى ەكەندىگى جايلى ايتۋ قيىن. ءسىرا، ورىس وفيتسەرى بۇل قازاقتىڭ اقىل، وي، شەشەندىك مىقتىلىعى جايلى ايتا وتىرىپ ونىڭ قازاقتىڭ دالا باتىرى بولعان ماحامبەت ەكەندىگىنەن حابارى بولماعان سياقتى.

1839 جىلى ورىس گەنەرالى  ۆ. پ. پەروۆسكي حيۋاعا قىسقى جورىققا شىعىپ ونىڭ ءساتسىز اياقتالعانى بەلگىلى. جورىقتىڭ ءساتسىز بولۋىنا سول جىلعى سۇراپىل قىستىڭ ەرتە باستالۋى باستى اسەرىن تيگىزدى. قالىڭ قارلى بوراننان ورىستىڭ بەس مىڭ اسكەرىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى سۋىقتان قىرىلدى (مىڭعا جۋىق قازاقتىڭ تۇيە ايداۋشىلارى مەن لاۋشىلارى ءولدى), كىشى ءجۇز قازاقتارىنىڭ قارسىلىق كورسەتۋلەرى دە اسەر ەتتى. جوعارىدا ايتىلعان ەپيزود جايلى جازۋشى ءا. ساراي ءوزىنىڭ «يساتاي-ماحامبەت تاريحى» كىتابىندا (الماتى، «مەرەكە» 2012, 436-437.) مىناداي پايىمداۋ جاساپتى.

«سەرىكتەرىن جاۋعا الدىرعان ماحامبەت بار-جوعى ەكى جولداسىمەن قالادى. سول بەتتە ءىز تاستاپ، جول شيىرلاپ كەلە جاتىپ ولار بورسىققۇمدا تاۋ-كەن ينجەنەرى ورىس گەوگرافيا قوعامىنىڭ عىلىمي سەكرەتارى، اكادەميك ەگور پەتروۆيچ كوۆالەۆسكيدىڭ ەكسپەديتسياسىنا كەز كەلەدى. ەكسپەديتسيا بۇقاراعا بارا جاتقانى جايلى جەلەۋ ايتادى. ولار دا حيۋا جورىعىنىڭ ماقساتىنا قىزمەت ەتۋشى توپ ەدى. ماحامبەت ە. پ. كوۆالەۆسكي وتىرعان جولىم ۇيگە كىرىپ كەلىپ، ورىسشا سويلەي جونەلەدى. وتكىرلىگىمەن، شەشەندىگىمەن، اقىل پاراساتىنىڭ بيىكتىگىمەن ورىستاردى تاڭقالدىرادى. ءوزىنىڭ ىشكى وردادان قۋىلىپ 4-5 جىلدان بەرى ءۇي-كۇيسىز جۇرگەنىن بايان ەتەدى. ماحامبەتپەن كەزدەسۋى تۋرالى ە. پ. كوۆالەۆسكي 1843 جىلى سانكت-پەتەربۋرگتە جارىق كورگەن «سترانستۆوۆاتەل پو سۋشي ي موريام» دەگەن كىتابىندا بايان ەتەدى.

ماحامبەت سۇرانىپ ەكسپەديتسياعا ىلەسىپ شىققان دا، جولدا ءىزىم-عايىپ جوق بوپ كەتكەن. كوۆالەۆسكي يساتاي جەرلەنگەن جەردە بولىپ، ونىڭ مولاسىن كورگەنىن جازىپ كەتكەن.

ءسۇيتىپ، 1839 جىلى اق پاتشا وتارشىلارىنىڭ حيۋاعا اسكەري جورىعى كەزىندە ماحامبەتتىڭ ورىنبور-حيۋا كەرۋەن جولىندا بولىپ، قولىنان كەلگەنشە قارسىلىق كورسەتكەنىن بايقايمىز. بۇل جايت اقىن ءومىربايانىنا تىڭ بەتتەر قوسادى» 436-437 بب. دەگەن پىكىر جازىپتى.

جوعارىداعى جازبالار ە.پ. كوۆالەۆسكيدىكى مە، الدە باسقانىكى مە، ماحامبەتتىڭ يساتاي سەرىگىنەن ايرىلىپ تورىعىپ جۇرگەن جالعىزدىق كەزى مە، الدە ورىستاردىڭ حيۋا جورىعىن بولدىرماۋ ءۇشىن ادەيى جاساعان شىن مانىندەگى تاۋەكەلى مە، ول جاعىن  ايتۋ قيىن.

 ساعات ءجۇسىپ

Abai.kz

 

қажы мұқамбет қаракедей 2018-01-27 14:52:12

Мынау ащы бір шындық

Оңдырмайды рушылдық

Кесірінен бұл қырсық

Кенже қалған ел болдық

Көшпенділер хандыққа

Көрсетіпті көп құлдық

Салдарынан əлі де

Қалып жүрміз үш жүздік

Соныменен ала алмай

Жүрміз дағы ал теңдік 

Біреу емес үш қасқа

Қасқа бола ал көндік.

قازاقستان ؤ'شىن ستالين ولمه گه ن به ؟

 

تالقى  739  25 پىكىر 26 قاڭتار, 2018 ساعات 15:46

قازاقستان ءۇشىن ستالين ولمەگەن بە؟

 

نۇرگەلدى ابدىعانيۇلى

kinopoisk.ru

قازىر الەمدى جاۋلاعان الەۋمەتتىك جەلى بريتانيا مەن فرانتسيا بىرلەسىپ تۇسىرگەن «ءستاليننىڭ ءولىمى» اتتى كوركەم ءفيلمدى تالقىلاپ جاتىر. تالقىلايتىن نەسى بار دەرسىز، مۇمكىن. ءبىز ايتايىق ەندەشە.

«ءستاليننىڭ ءولىمى» – سابەت ليدەرلەرىنىڭ ساياسي كاريكاتۋراسى

«ءستاليننىڭ ءولىمى» ساياسي ساتيرالىق كومەديا جانرىنداعى ەڭبەك. سيۋجەتى مىناداي: 1953 جىلدىڭ 5-ناۋرىزى كۇنى كەڭەستەر وداعىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان تيران - يوسيف ستالين اجال قۇشادى.

قاندىقول ءستاليندى جەرلەۋ ءراسىمى اياقتالىسىمەن، كسرو تاعىنا تالاس باستالادى. تاقتالاسقا تۇسكەن باقتالاستاردىڭ ءبىرى – نيكيتا حرۋششەۆ بولسا، ەكىنشىسى – لاۆرەنتي بەريا.  بۇل ەكەۋى پوليتبيۋرونىڭ كارى سۇيەك، قۋ باس، ىشقىرى توقتامايتىن ىلعي شالدارىن وزدەرىنە قاراتپاققا جانتالاسادى. ول از دەگەندەي، ءستاليننىڭ بالالارى: سۆەتا دەگەن ءساۋسالىمىن ءبىرى، ۆاسيلي دەگەن ناكوسىن ەكىنشىسى اينالدىرا باستايدى. وزىنە قاراتپاققا، ارينە. ءسويتىپ، بۇل ەكەۋىنىڭ تالاسىنا سابەت ارمياسىن باسقارعان گەورگي جۋكوۆ ارالاسادى. اقىرىندا حرۋششەۆ پەن جۋكوۆ اۋىزجالاسىپ ءجۇرىپ، بەريانى ىعىستىرىپ شىعارادى.

فيلم فرانتسۋز اۆتورلارى فابەنا نۋري مەن تەرري روبەننىڭ گرافيكالىق كوميكسىنىڭ جەلىسىندە تۇسىرىلگەن. تۇپنۇسقاداعى اتاۋى: «La Mort de Staline. Une histoire vraie… soviétique» («ءستاليننىڭ ءولىمى. سابەت تاريحىنىڭ شىندىعى...»), دەپ اتالادى.

ستسەناريدى جازىپ وتىرىپ، بريتاندىق اۆتور ارماندو ياننۋچچي نۋري مەن روبەننىڭ نەگىزگى سيۋجەتىنەن الىستاماۋدى ۇيعارادى. تەك ساتيرالىق ەكپىندى كۇشەيتىپ، گرافيكالىق نوۆەللاداعى ترادەگيانى قاز قالپىندا قالدىرادى.

ياننۋچچي بىلاي دەپتى: «ءبىز تاريحي وقيعالاردى مازاق ەتۋدەن اۋلاقپىز. تاريحقا قۇرمەتپەن قارايمىز. كسرو كەزىندە ميلليونداعان حالىققا وڭاي بولعان جوق. ءبىز تەك سابەت ساياساتكەرلەرىنىڭ ءىس-ارەكەتىن، وي-تانىمىن زەرتتەۋ بارىسىندا  كومەديالىق جانردى تاڭدادىق».

تۋىندى اۆتورلارى ىزدەنىس جولىندا ماسكەۋ بارىپ، ءستاليننىڭ ءۇيىن ارالاپ تا كورىپتى. سابەتتىڭ كوزىن كورگەن، 50-جىلدارداعى سول وقيعالاردى انىق بىلەتىن ادامدارمەن سويلەسىپ، دەرەك جيناپتى.

قىسقاسى - وسى. بريتانيالىق رەجيسسەر، رەجيسسەردەن بۇرىن جازۋشى ارماندو ءياننۋچچيدىڭ بۇل كاريتيناسى – سابەت ليدەرلەرىنىڭ تاققا تالاسىن ءزىل ازىلمەن كورسەتەدى. ءبىر اۋىز سوزبەن ايتقاندا، «ءستاليننىڭ ءولىمى» - سابەت ليدەرلەرىنىڭ ساياسي كاريكاتۋراسى!

ارماندو

بۇل ساياسي كاريكاتۋرانىڭ اۆتورى - شوتلاندىق ساتيريك، جازۋشى ارماندو جوۆاني ياننۋچچي دەيتىن ازامات. بريتان يمپەرياسىنىڭ رىتسارلىق وردەنىنىڭ يەگەرى. ارماندو – رىتسار.

ءوزى جازۋشى، ءوزى وفيتسەر ارماندو جوۆانني – وسىعان دەيىن دە ساياسي ساتيرالىق فيلمدەر تۇسىرگەن. 2012-2015 جىلدار ارالىعىندا «ۆيتسە-پرەزيدەنت» دەيتىن سەريال ءتۇسىرىپ، ونىسى كورەرمەننىڭ وڭ باعاسىن العان. 2009 جىلى «كۇل بولماساڭ ءبۇل بول» دەگەن ساياسي ساتيرالىق جانرداعى كوركەم ءفيلمى وسكار الدى. تاعىسى تاعى بار. بۇل اۆتور تۋرالى از كەم اقپار بولسىن دەگەندە جازعانىمىز.

 

 

 

باتىس مەنتاليتەتىنە ءتان ديالوگتىق قۇرىلىم

ەندى فيلمگە قايتا ورالايىق. «ءستالينىڭ ءولىمى» سابەتتەن قالعان سارقىنشاق تسەنزۋراعا ءىلىندى. ورىس پەن بەلارۋستە، ەندى بىزدە دە بۇل فيلم ەكرانيزاتسيالانبايتىن بولدى. وي، ءتاڭىرى، وسىنداي ينتريگامەن كۇتكەن تۋىندىنى، انە-مىنە كورەمىزبە دەگەنىمىزدە، تىيىم-تۇساۋدىڭ قۇرىعى ءىلىنىپ، الگى ارماندونىڭ تۇسىرگەنىن كورۋدىڭ ءوزى ارمان بولىپ قالدى.

ەندى ءماتىن جايلى ايتايىق. «ءستاليننىڭ ءولىمى» تۋىندىسىنداعى ءماتىن باتىستىڭ ەركىن ويلى مادەنيەتىنە ءتان جازىلعان. ول تۇسىنىكتى. جوعارىدا اۆتور ارماندونىڭ ءوزى ايتقانداي، سابەتتىڭ سۇستى ليدەرلەرىنىڭ ەسالاڭ كەيىپىن كورسەتۋگە ابدەن جاراپ-اق تۇر.

«قۇداي اتسىن، ءبىزدىڭ گەنسەك بوق-سىدىككە شىلانىپ جاتىر عوي...». بۇل فيلمدەگى حرۋششەۆتىڭ ءسوزى.

ءولىم مەن ستالين  جۇمىس كابينەتىندە جولىعادى. ءوز قاقىرىعىنا ءوزى قاقالىپ-شاشالىپ جاتقان ءسلاتيننىڭ ەسىگىن كۇزەتىپ تۇرعان ەكەۋدىڭ ءبىرى: «مۇمكىن، كىرىپ كورەمىز، بىردەڭە بولىپ قالعان جوق پا؟» دەيدى. ەكىنشىسى: «اۋزىڭدى جاۋىپ تۇر، ايتپەسە، ەكەۋىمىزدى دە اتىپ تاستايدى» دەيدى.

«مەن بەرليندى العانمىن. مىناۋ كوزىلدىرىكتى بوققارىندى بىرجاقتى ەتۋگە شامام جەتەدى» دەيدى حرۋششەۆپەن ىمىرالاسقان جۋكوۆ.

جالپى كينوداعى ديالوگتار وسى اۋاندا. بادىك دەۋگە كەلمەيدى. اۋىزەكى تىلدە بار لەكسيكوندار. ءفيلمنىڭ ورىس تىلىندەگى دۋبلياجى ءسال-ءپال اسىرەلەپ جىبەرگەنى دەمەسەڭىز، بۇل مانەردەگى ديالوگ باتىسقا دا، ورىسقا دا ءتان. ال ەندى قازاق تىلىنە ءتارجىمالانۋىنا كەلسەك، بالكىم مەنتاليتەتىمىزگە ساي ءماتىن جازۋعا بولار. بولار دەيمىز-اۋ، بۇل ءفيلمدى بىزدە دە كورسەتپەيدى ەكەن عوي...

رەسەيدىڭ ىقپالىمەن تىيىم سالىنعان فيلمدەر

بۇل تۋىندىنى رەسەيدە كورسەتۋگە  كرەملدىڭ كابمينى اۋەلدە رۇقسات بەرگەن. العاشقى كورسەتىلىم 25-قاڭتارعا جوسپارلانعان ەكەن. ءسويتىپ، اياق استىنان دۋما مەن رف مادەنيەت مينيسترلىگى رايىنان قايتىپ، «تاريحىمىزدى مازاق ەتتى» دەگەن جەلەۋمەن كورسەتىلىمگە تىيىم سالعان.

بۇعان ىلە-شالا بەلورۋسسيا دا «ءستاليننىڭ ءولىمىن» كورسەتۋگە بولمايدى دەگەن شەشىمگە كەپتى. ەندى قازاقستاندا دا بۇل تۋىندىنى كورۋگە مۇمكىندىك جوق.

ورىستىكى تۇسىنىكتى. وسىنداي التەرناتيۆتى دۇنيەلەرگە تۇلەن تۇرتكەندەي تىكسىنىپ قارايتىن اۋەلگى مىنەزى. بىزگە نە جوق دەسەڭىزشى؟..

ايتسە دە، رەسەيدىڭ ىقپالى عوي بۇل. الدىمەن رەسەيدىڭ، سودان كەيىن قازاقستاننىڭ كورسەتىلىمىنەن الىنىپ تاستالعان جالعىز فيلم ء“ستاليننىڭ ءولىمى” ەمەس. ودان بۇرىن  “ينتەرۆيۋ”، “44 ءنومىرى” اتتى فيلمدەر دە رەسەيدىڭ ىقپالىمەن قازاقستان كينوتەاترلارىنا شىقپاي قالعان.

“ينتەرۆيۋ” - ەۆان گولدبەرگ پەن سەت روگەن رەجيسسەرلىك ەتىپ، 2014 جىلى جارىققا شىققان امەريكالىق كومەديا. فيلمدە سولتۇستىك كورەيا ليدەرى كيم چەن ىننىڭ بۇگىنگى ارەكەتى مەن تەرىس كوزقاراسى سىنعا الىنادى.

"44 ءنومىرى" - رەسەيدىڭ ىقپالىمەن قازاقستاندا كورسەتىلمەي قالعان ەكىنشى فيلم. "44 ءنومىرى”"- 2015 جىلى شۆەدتىك رەجيسسەر دانيەل ەسپينوسانىڭ اقش، ۇلىبريتانيا، چەحيا جانە رۋمىنيامەن بىرلەسىپ تۇسىرگەن تريللەر جانرىنداعى فيلم.

تاس-ءتۇيىن تىيىمعا قاراماستان «ءستاليننىڭ ءولىمى» رەسەيدىڭ كەيبىر كينوتەاترلارىندا كورسەتىلگەن ەكەن. BBC-ءدىڭ ورىس تىلىندەگى قىزمەتى سولاي دەپ جاتىر.

ماسكەۋدەگى «پيونەر» كينوتەاترى «ءستاليننىڭ ءولىمىن» كورسەتكەن. ايتكەنمەن ادەتتەگىدەي انشلاگ بولماعان. سەبەبى تۇسىنىكتى. ورىس اگيتاتسياسى.

تاك، كەشەلى-بەرى جۇرت ءستاليننىڭ قازاققا جاساعان قياناتىن جىپكە ءتىزىپ جاتىر. سول ەسەپتەن ء"ستاليننىڭ ءولىمىن" ءبىز دە جازعاندى ءجون كوردىك.

ءتۇيىن: قازاقستان مادەنيەت مينيسترلىگى ءبالىن-تۇگەن دەمەگەنىمەن، كينوتەاترلار «بۇل فيلمگە سۇرانىس جوق» دەگەن جالاڭ جەلەۋمەن پروكاتقا جىبەرمەيتىن بولىپ شەشتى. «ارمان» كينوتەاترى 1-اقپان كۇنى ءبىر رەت قانا كورسەتۋگە نيەتتى ەكەنىن بىلدىك. بولدى.

بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ قازاقستان ءۇشىن ستالين ولمەگەن بە؟ بۇلاي دەپ توپشىلاۋىمىزدىڭ ءجونى بار. سەبەبى، قازاقستان رۋحاني تاۋەلسىزدىك، مادەني تاۋەلسىزدىكتى تولىق الماعان. بۇنىڭ ايقىن كورىنىسى – «ءستاليننىڭ ءولىمى» ءفيلمىنىڭ رەسەي مەن بەلارۋسسيا سەكىلدى اشىق تسەنزۋراعا ۇشىراماسا دا، ۇساق-تۇيەك سىلتاۋمەن، پروكاتقا شىقپاي قالۋى.

بىزدە ءستاليننىڭ بيلىگىن كورگەن اعا بۋىن، اتا بۋىن بار. ءتىپتى، كەرەك دەسەڭىز، قازاقستاننىڭ باسقارۋشى بيلىگىندە دە كەشەگى كومپارتيانىڭ وكىلدەرى كوپ. بيلىككە جاڭا بۋىن، تاۋەلسىزدىك جاستارى كەلمەي، كەشەگى كۇلى كوككە ۇشقان كومپارتيالىق تسەنزۋرانىڭ بولعانى بولعان.

«ءستاليننىڭ ءولىمىنىڭ» كورسەتىلمەۋى – رەسەيدىڭ قازاقستان بيلىگىنە ءام قازاقستان قوعامىنا ىقپالىنىڭ تاعى ءبىر كورىنىسى بولسا كەرەك.

نۇرگەلدى ابدىعانيۇلى

Abai.kz

قاجی مو'قامبه ت قاراکه ده ي :

ورىس ه مه س ستاه كه

گو'رجی ده ه مه س بو'ل نه مه

حرو^شچه و^ په ن به ریا دا

باسقالاو^ بولار کىشكه نه

جالاستی او^ىز قو'زعىنمه ن

دؤ'نيه ده گی ارنه گه

پو^تین مه نه ن ترامپ تا

پارقی بار ده پ ؤ'نده مه

اي، نو'ره كه ، اباي بول

بولىپ جو'رمه که له که 

اقشقا ءبىرنشى بارعان قازاق-اباي

АҚШ-қа бірінші барған қазақ – Абай

 

Дәурен Қуат

 

(АҚШ-қа сапар күнделігінен. Жалғасы. Басы мына сілтемеде: http://abai.kz/post/65074)

 

...Сөйтіп, алып лайнерге аяқ арттық. Біз мінген Boeing 737 ұшағы Еуропаны көктей өтіп, Атлант мұхитынан асып барып, Нью-Йорк әуежайына қонады. Әлемдік аренадағы көшбасшы әуекомпаниялардың бірінен саналатын - «Turkish Аirlines» компаниясы бізге Алматы аэропортынан бері қызмет етіп келеді. Ұшақ командирі Ньюге дейін 11 сағат 30 минут ұшатынымызды хабарлаған. 16 қаңтар. Нью-Йоркке жеткенімізше, күнтізбе парағы сол 16 қаңтарда «қатып» қала бермек. Ал, бұл кезде қазақтың ұлы даласындағы жұрт 17 қаңтардың таңын қарсы алып жатады. «Ұйқы – дұшпан» дейді қазақ. Бұндай алыс жолда адамға ұйқы – дос. Жарты тәулікке жуық уақыттың шегінде жапалаққа ұқсап жарбиып отыра алмайсың, көзіңді ұйқы қамалап, қалғып та кетесің... Қалғып кетіппін, кенет, әуе кемесі қатты бір толқығанда жандәрмен ұшып ояндым. Астапыралла! Монитордан маршрут бойынша, Атлант мұхитын бауырымызға алып ұшып бара жатқанымызды көрдім. Бұндайда пендені қайдағы-жайдағы үрейлі ойлар иектейді емес пе: мен ғана емес, сапарластарымның дені үрпиісе қалыппыз. Ойыма Әбіш Кекілбаевтың «Шыңырауы» оралды. Құдықшы Еңсеп... Еңсекең шыңыраудың терең қойнауындағы ағысты аяғымен сезеді ғой, дәл сол Еңсеп секілді (артық айтты демеңіздер) мен де Атлант мұхитының ақжал толқындар төңкерген күркірін тұла бойыммен тұтас сезінгендей болдым. Атлант мұхиты... Ол туралы Википедияда мынандай деректер келтіріліпті. Біле жүрген артық етпейді, қараңыз:

«Атлант мұхиты — Жер шарындағы аумағы жөнінен Тынық мұхиттан кейінгі екінші мұхит. Оны ежелгі гректер Африканың солтүстік-батысындағы Атлас (Атлант) тауына байланысты атаған. Шығысында Еуропа мен Африканың, батысында Солтүстік және Оңтүстік Американың, оңтүстігінде Антарктиданың аралығында орналасқан. Солтүстігінде Дейвис, Дат бұғаздарымен және Солтүстік Мұзды мұхитпен, оңтүстік-шығысында Африка мен Антарктида аралығында Үнді мұхитымен, оңтүстік-батысында Дрейк бұғазы арқылы Тынық мұхитпен жалғасады. Мұхит солтүстіктен оңтүстікке қарай 15 мың км шамасында екі жарты шарға созыла орналасқан. Ені басқа бөліктеріне қарағанда экватор маңында 2830 км-ге дейін тарылады. Мұхиттың теңіздермен қоса есептегендегі жалпы аумағы 91.6 млн. км2, орташа тереңдігі 3597 м, суының көлемі 329.7 млн. км3.» 

Е-е, бұл мұхитты кімдер кешіп өтпеді?.. Кешегі даңықты саяхтшылар, теңізшілер: финикиялықтар, карвагендіктер, Б.Диаш, Васко-да-Гама, Христофор Колумб, Дж.Кабот, Фернан Магеллан, Дж. Дейвис, Г. Гудзон, Баффин, Г. Эллис, Дж. Кук, О. Соссюр, И.Ф. Крузенштерн, Э. Ленц, т.б. Олардың бірі  мұхиттың шекарасын, мөлшерін, құрлықпен ара қатынасын анықтаумен айналысты. Енді бірі мұхит суының температурасын, ағыстары мен тереңдіктерін анықтады. Қызыл терілі үндістер мекен етіп жатқан жерлерді ашты. Осылайша сапырылысып кеткен мұхит бетімен адамзаттық ақыл ойды баянды белге көтерген, «Адамзаттың бәрін сүй бауырым» деп үн қатқан Абай да «жүріп өткен». Иә, біздің дәл осылай деуге қақымыз бар. Өйткені АҚШ-қа хакімнің өзі бармаса да сөзі барды, есім-сойы жетті. Абайдың атын Америкаға алып барған ақжолтай азамат – журналист-жазушы, саяхатшы Джордж Кеннан. Мистер Дж. Кеннан он тоғызыншы ғасырдың соңында орыстың мүлгіген ормандарын аралап, Сібір өлкесіне сапар шегеді. О заманда қазақ даласы, соның ішінде Семей, Өскемен тегіс Сібір өлкесі деп танылған. «Сүрініп-қабынып» Сібірге жеткен Кеннан Семей кітапханасында болып (орыс билігінің қатаң бақылауы мен қырағы сүзгісінен өтіп тұрса да, философиялық, саяси кітаптарға бай болған ХІХ ғасырдағы Семей кітапханасы туралы әңгіме бөлек, оның жайын осы порталда жазушы-ғалым Тұрсын Жұртбай жазған еді), Санкт-Петербург университеттерінде оқыған, саяси айдауда жүрген жас ғалым А.А.Леонтьевпен кездеседі. Леонтьев сонда америкалық саяхатшы-журналист Кеннанға Абай туралы былай дейді: «Я знаю одного образованного старика-киргиза, которого зовут Ибрагим Кононбай, так он не только ходит в библиотеку, но и читает таких авторов, как Бокль, Милль, Дрейпер. ...Когда я впервые увидел его он поразил меня тем, что спросил разницу между индукцией и дедукцией. Потом я узнал, что он и вправду изучал английскую философию и прочитал в русском переводе всех названных мною авторов», – «Мен Ибрагим Құнанбай деген білімдар қартты білемін. Ол кітапханаға бас сұғып қана қоймайды, Бокль, Милль, Дрейпер сияқты авторларды оқиды. Бірде ол менен индукция мен дедукцияның айырмашылығын сұрап, таң-тамаша етті. Кейін мен оның расында, ағылшын философиясымен таныстығын, жоғарыда аттары аталған авторлардың шығармаларын орыс тіліндегі аудармасы арқылы оқығандығын білдім». (Кеннан Дж. Сибирь и ссылка. С-Пб, 1999, 1-том, 198-бет).

Джордж Кеннан Сібірді кезіп, Сібірге жер аударылғандар жөніндегі очеркін  1887-89 жылдары Нью-Йорктың сол уақыттағы ең беделді журналының бірі «Сэнчури мэгэзинге» жариялайды. Оның бұл жазбаларын мұхиттың қос жағалауындағы Марк Твен, Лев Толстой бастаған әдебиет алыптары қуана қостап, үлкен баға берген көрінеді. Бұл жазбалар 1891 жылы «Сібір және сүргін» деген атпен бір мезгілде Нью-Йорк пен Лондон қалаларында басылып шығады.

Тұрсын Жұртбай, Мұхтар Құл-Мұхаммед ағаларымының Абай Хакімге қатысты соны ізденістерінен туған жоғарыдағы естеліктер жадымда жаңғырып, ішімнен мейірлене күлдім: әй, қара шал-ай, Нью-Йоркке сен бізден бұрын барып үлгеріпсің ғой!

Әйткенменде, осы бағыттағы ізденісті жетілдіре түсу қажет сияқты. Ол ізденістің ізгісі -  «Сэнчури мэгэзиннің» 1887 жылдардағы тігіндісін тауып, жазбаны түпнұсқадан оқу болса керек. Бірақ, бірер күндік сапарамызда бұл мәселемен шұғылдануға уақытымыздың да, мүмкіндігіміздің де шектеулі екендігін ескеріп, қынжылдық. Алайда, талап-тілегімізді АҚШ-та оқып жүрген қазақ жастарына, қала берді елшіліктегі азаматтарға табыс еткенді жөн көрдік.

(Жалғасы бар)

Дәурен Қуат

Abai.kz

қажы мұқамбет қаракедей 2018-01-27 00:03:00

Қазақстан мен АҚШтың

Арасында көр мұхиттық

Назарбай мен Трамп та

 Келісуге олар жарап .па?

Мынау тегі - Сақ Қыпшақ

Анауы тексіз мақтаншақ

Ол мен дейді сайланды

Дүние маған байланды

Нұрмын дейді бұл Сұлтан

Жауы торыр тұс - тұстан,

Сорақысы осы албасты 

Достары оның алжасты

Бұл тажалда есек бар

Əр талында əуез жар

Елітеді ол саздармен

Қашпағанды жандəрмен

Алдар көсе болсаң да

Алдармын деп алданба

Орыс- Қытай қақсатты

Оларға АҚШ жалғасты

Абайды олар мақтаса

Көрген шығар жақтаса

Сақтана бер Сақтай боп

Елге болма жаттай боп.

Уақыт ұзақ, жер шалғай...

 

Дәурен Қуат

 

(АҚШ-қа сапар күнделігінен)

Ататүрік әуежайында: Константинополь емес, Стамбұл!

...Бұны өзі күнделік деуге келер ме екен? Оның үстіне біз, бір топ әріптестер, Елбасымыздың АҚШ президенті Дональд Трамппен ресми кездесуіне орай сапарға арнайы шыққанымызбен, Нью-Йоркте ғана болып қайттық. Құрама Штаттарды армансыз аралауға мүмкіндігіміз толық жетпеді. Әйтсе де, Алматыдан Стамбұлға ұшқанымыз, Стамбұлдағы Ататүрік атындағы әуежайда екі, үш сағат аялдағанымыз, содан Ньюге бет алғанымыз, Аталант мұхитынан асып өтіп, аталған алып шаһардың бірер күн ауасын жұтқанымыз – осы жолда көргеніміз, көңілге түйгеніміз бек құрметті оқырман қауымға бір қыдыру әңгіме айтуға жарап қалар деген оймен компьютеріміздің алдына келіп жайғастық.

 

Біз мінген әуе кемесі қаңтардың 16-сы күні Алматыдан таңғы 07:50-де ұшып шығып, АтатүріріБіз мінген әуе кемесі қаңтардың 16-сы күні Алматыдан таңғы 07:50-де ұшып шығып, Ататүрік халықаралық аэропортына Анкара уақытымен 10:30-дар шамасында барып қонды. Бұл менің Ататүрік аэропортын алғаш көруім. Әуежайды көрген бетте көңілімде не тұрғанын бірден айтайын ба? Мақтаныш. Иә, жасырып жабары жоқ: мақтаныш тұрды. 2003 жылы қаңтар айында АҚШ-қа бара жатып, алман еліндегі Франкфурт әуежайына тоқтағанбыз. Франкфурттің айлапат ауанына қарап сол кезде таң қалған едім. Қарасам, біздің Ататүріктің одан еш кемі жоқ екен. Түбі бір түркі баласы ретінде Ататүріктің мынандай ғажап келбетіне, ат шаптырым аумағына көз тастаған сәтте іштей желпініп алдық та, маңайымызды жіті шолуға тырыстық. Төрткүл дүниенің халқы, не деріңіз бар ма, осында жүр. Зәңгілер, үнділер, мулаттар, арабтар, парсылар, скандинавтар, өзіміздің орекеңдер... ана қапталдан да, мына қапталдан да шыға келіп, мидай араласып кетеді. Ататүрік әуежайы адам нөпірінің алып ағысы сияқты: құлағыңа әр түрлі тілде сөйлеген дауыстар да жетеді. Бір кереметі әлгі дауыстар өзара үйлесіп, үндесіп жатыр. Көптен қаламыз ба, біз де дабырлап сөйлеп қоямыз.

Күн сиыр сәскеден ұзаған шақ. Қуырылған тауық пен балық етін баптап асылған күрішпен қоса сатып тұрған түрікке жақындап, түстенуге ыңғай білдіріп едік, әлгі байқұс қалбалақтап дал ұрды да қалды. Қызметшісі болса да құрақ ұшуда. Олар – түрікше, біз – қазақша бір-бірімізге тіл қаттық және еш қиналмай-ақ ұғыса жөнелдік. Осы арада байқағаным, бұрынғыдай емес, қазақ пен түріктің туыс тілі өзара жақындаса түскен сыңайлы. Біз бұны әуежайда да, әуе кемесінде де анық аңғардық. Стюардесса түрік қызынан таңдай жібітер су сұраңыз, ол сізге тұнық қара көздерін қадап, «сұу ма?» - дейді. Көңіліңіз шалқыса, шарап сұрап алсаңыз да болады. Түрік қызы: «Шараптың қандай түрін қалайсыз?» - десе, «қырмызы» деңіз. «Қызыл шарап» деген сөз. Қазақ тілінде сирек қолданылуға айналған «қырмызыны» түріктер жиі айтады екен. Әдебиет бойынша Нобель сыйлығын иеленген Орхан Памуктің шығармасын біздің жігіттер «Менің атым қызыл» деп қотарып жүрді. Кейін оны қытайдағы бізге есім-сойы белгісіздеу қаламгер бауырымыз «Менің атым қырмызы» деп аударды. Дұрысы – осы. Ең бастысы тіліміздегі әуезе әдемі сақталған. Қысқа, шолақ қайрылған қызыл емес, қырмызы. Әуезді әрі шығарма табиғатын ашатын аударма.

Ататүрік атындағы халықаралық әуежайды көріп айдарымыздан жел ескенінін жоғарыда білдірдік. Солайы солай. Өйткені Ататүрік – әлемдегі ең үлкен, ең ғажап, әм сән-салтанаты келіскен, кемелденген, жолаушыларға сан-салалы қызмет көрсете алатын әуежай. Стамбұл әуежайына күніне орташа 1171 - 1500 шамасында  ұшақ қонып, ұшады. Аспан көгіне қарасаңыз, алып лайнерлер бірінен соң бірі тырна тізбек жасап, әуежайды бетке алып келе жатады. Сондай тырна тізбекпен және көтеріліп бара жатады. Сондықтан ұшақ сөзі біреулерге ұнамаса да, Стамбұл әуежайындағы қарабаласқа қарап тұрып жақсыға, жаңаға ұмтылудың еш сөкеттігі жоқтығын еске алдық. Иә, мен ұшақ сөзі турасындағы ойымды білдіріп отырмын. Самолеттер сап түзеген Мәскеудің Шереметьево әуежайындағы дөрекілік пен дөкір қызметтен кетіп, ұшаққа ұмтыла түссек, сірә, ұтылмаспыз...

Ататүрік әуежайының көгілдір шынылы қабырғасының ар жағынан әйгілі Стамбұл қаласының биік үйлері, мұнаралы мешіттері көрінеді. Мешіт демекші, бұл шаһарда 70 мыңға жуық мешіт бар көрінеді. Соның жүзге жуығы тарихи мазмұны терең мешіттер. Арасында атақты  Сұлтан Баязит 1505 жылы  салдырған Баязит мешіті, Фатих мешіті, Аясофия,   Сүлейманийе мешіті бар.

Стамбұл – қазақтың аяулы ұлдарының есімін еске салатын қала. Бұл қалада 1906 жылдары Абай ағасының аманатын орындау үшін қажылық сапарға аттанған Шәкерімдей ғұлама болған. Ғұлама сапар барысында Стамбұлда аялдап, он-он бес күн осындағы көне кітапханаларды аралап, рухани шөлін басыпты. 1911 жылы Стамбұлға әлемнің алыптарын асықтай үйіріп атқан қазақ палуаны Мұқан деген атпен келіп Қажымұқан атанып кеткен. Мұстафа Шоқай да аз кем күн Стамбұлдың тұрғыны болған. Бірақ, со замандағы саяси жағдайға байланысты Ленинмен, Сталинмен тіл табыса қалған Мұстафа Кемал Мұстафа Шоқай бауырын Стамбұлға сыйдыра алмаса керек. Апыр-ай, дейсіз осы арада еркісіз таңданып, қуғында жүрген қазақтың бір оғыланы коммунистер үшін қандай қауіпті адам болған,ә?.. Ол елден жырыққа кетсе де, өзінің айбарын алыстан сездіріп, тықыраңдаған тапал «көсемнің» тынышын алған екен ғой. Қайран, Мұстафа...

Стамбұлдың Стамбұл атануы жырдан қызық әңгіме. «Бұл әңгімені қазақ түгіл түріктердің өзі көп біле бермейді» , - дейді менің Анкарада тұратын әріптесім Ұфұқ бей. Стамбұлдың ірге тасын біздің дәуірімізге дейінгі VІІ ғасырда гректің Мегәрі қаласынан шыққан отаршылдар қалаған дейтін дерек бар. О заманда Стамбұл Византия атанады. 330 жылы Ұрым императоры Ұлы Константин І Ұрым империясының астанасын Византияға көшіріп, шаһарға Жаңа Рим деген ат береді. Бірақ, Жаңа Рим құлаққа сіңбей, қала ел аузында Константиннің қаласы, яғни Константинополь аталып жүре береді. ХІІІ ғасырда арабтар Константинопольді «Истинполин» – грекше мәтіннен алғанда, «қалаға» деп атады. Ал, түріктер Исламбул деді. Еуропалықтар мен орыстар Исламбул атауын өз тілдеріне ыңғайлап, Истанбул деді. Мұның бәрін Стамбұлдың тарихын ақтарып отырып тауып алуға болады. Қысқасы, сіздерге уәде етіп айтпақ болған қызығымыз мынау: Мұстафа Кемал билігі тұсындағы қарым-қатынастың бәрінде ресми өкілдер де, жай жүргіншілер де, сауда-саттықтың адамдары да Стамбұлды Стамбұл демей  Константинополь дей береді. Жұрттың мынандай тақыстығына, бір елдің астанасының атын дұрыстап білмейтіндігіне кейіген Кемал Ата мекен-жайы «Константинополь» деп жазылған хаттардың бәрін кері қайтартып отырады. Хаттарға мемлекеттік бақылау жасатады. Әйтсе де былайғы көптің немкеттілігі тиылмайды. Ақыры болмаған соң Кемал американдық бір эстрадалық топқа «Стамбұл» деген ән салдырып, әлемге Стамбұл атын әйгілі етеді. Джаз жанрындағы әуенге елтіген әлем жұрты аз уақыттың ішінде Константинопольді Стамбұл деп таниды. Міне, тыңдаңыз:

 

 

;feature=youtu.be

 

Стамбұл 1502 жылы әлемде тұрғыны көп ең үлкен қала болған, қазір жан саны мол қалалардың қатарында 15-ші орында тұр.

Стамбұлдың әзелгі аты Константинополь (Constantinople) дедік. Рим империясының орталығы Рим қаласы сияқты Стамбұл 7 төбенің үстіне салынған. Жеті төбе қазір де Стамбұлдың белгілі рәміздерінің бірі болып табылады.

Стамбұл Еуропа мен Азия құрлықтарын бір-бірімен байланыстыратын және әлемде екі құрлықта да топырағы бар қалалардың бірі. Екі құрлықты үш үлкен көпір (15 шілде шәйіттер көпірі, Фатих Сұлтан Мехмет көпірі, Явуз Сұлтан Селим көпірі) және теңіз астынан жүретін Мармарай туннелі байланыстырады.

Стамбұл 2000 жылдық тарихы бар әлемнің ең көне шаһарларының бірі. Сондай-ақ Византия және Османлыдан бастап, 3 үлкен империяның бас қаласы болған.

Әлем бойынша экономикасы ең жылдам өскен 7-ші метрополитен.

2017 жылы Түркияға 26 миллион турист келген. Бұл туристтердің 10 миллионын Стамбұл қаласы қабылдаған. Енді есептей беріңіз, 10 миллион туристің қалтасынан кемінде мың доллардан шыққанда, Стамбұлдың бюджеті неше есеге артты екен?..

Осынау әйдік шаһарды қазақ баласы еш жатсынбауы керек. Стамбұл ортақ қаламыз, ортақ мәдениетіміз. Алтайдан Анадолыға ауған бауырларымыздың ұрпағы мекен етіп жатқан ұланғайыр ұлы мекен. Түрік Республикасының өркендегені, өскені бізге аса қажет. Біздің Елбасымыз Түркияның экономикалық, саяси ахуалына жіті көңіл бөліп отырады. Ердоған мен Путиннің арасында алакөздік туған 2016-2017 жылдары Нұрекең екі тарапқа ағалық ақылын айтып, келеге шақырды. Өйткені, Қазақстанның геосаяси әлемдегі дамуы мен бейбіт өміріне Түркия мен Ресейдің ықпалын сызып тастай алмаймыз. Ресей – көрші, Түркия – туыс ел. Бірінен кетіп, бірімен ауыз жаласып отыра алмаймыз. Осыны қапысыз білетін қазақ президенті тараптардың тізгінін тең ұстауға барын салып бағуда. Әрине, ол әрекеті нәтижесіз емес. Түркиямен де, Ресеймен де қарым-қатынас қалыпты, барыс-келіс баянды.

Ататүрік әуе алаңында отырып, Астанадағы Назарбаев атындағы халықаралық әуежайдың да жайын ойладық. Біздің әуежайдың халықаралық дейтін мәртебесе болмаса, шігінен түскен асықтай шағын дүние. Ататүрікте ұшаққа шығарып салатын 712 дәліз бар. Біздікі асса, 10 шақты ғана. Ұшақтарымыз да аз. Әйтсе де, үміт алда, қазан аузы жоғары. Қай тарап пен қандай қарекеттерге де Хаб болуды қалайтын Қазақстанның әуежайы 10 дәлізбен шектеліп қаламаса керек. Осы сапарында Елбасына ерген қазақ кәсіпкерлері АҚШ-тан 11 Бойнг ұшағын сатып алу жөнінде коммерциялық келісімге қол қойды. Бұл деген алдағы күндері Астана мен Алматыдан АҚШ-қа тікелей әуе қызметі көрсетіледі дегенді білдірсе керек. Егер, Астана, Алматы әуежайлары АҚШ-қа жолаушылар тасымалдайтын мүмкіндікті иеленсе, шығысымыздан ханзулар, солтүстігімізден Ресей азаматтары ағылып келетін еді. Жуырда Ташкенттен АҚШ-қа арнайы әуежолы ашылды. Мұндай игіліктен қазақтың шет қалуы бүгінгі жаһанданған заманда, әрине, жарамайды-ақ... Осы ойлардың жетегіне ілесіп біз Атлант мұхитынан асып ұшатын алып лайнерге аяқ арттық. Уақыт ұзақ, жер шалғай: ойлануға мүмкіндік мол. Мен АҚШ-қа қазақ баласының арасынан суырылып шығып, тұңғыш сапар жасаған кәдімгі хакім атамыз Абай туралы жадымда барды жаңғыртып көрмек болдым...

(Жалғасы бар)

Дәурен Қуат

Abai.kz

 

қажы мұқамбет қаракедей 2018-01-26 13:39:50

Исламболды Истанбол

Атапты-мыс азған құл

Қабылдамай жер де оны

Мүрдесі əлі тыста тұр

Ұлтшыл неме ол байғыс

Дінсіз бопты шектен тыс

ТекТүрікті құт санай

Ұлтын қыпты қорғансыз

Аю менен құзғынға

Жаға жүпті құлдықта

Ердоған боп елбасы

Белді бұған құлдыққа

Есеп берген ұмбетке

Бола қоймас тентек те

Осы жолмен ел жүрсе

Құдай келер медетке.

اهل سنت می گوید

اهل سنت می گوید

اهل سنت می گوید:
رهبر با خلق می پوید
خلق نایب خالق است
رهبر رایش می جوید
وانکه دم زد از غناش
از داد دستش می شوید
تن ندهد چون به قدر
بر کوس زور می کوبد
وانکه گوید من سرم
بر ریش خود می تیزد
منکر نشد وقتی نهی
ذلت جایش بنشیند
هیهات منا الذلة
نی در نیزار می موید
شاکله است قلب ما
كز آن عمل می روید
هر کو بشد قلبش پاک
عطر خوشش می بوید

*   *   *

معترضند شیعیان

با کینه از دیگران

شیعه گیرد چون دولت

قفل می زند بر زبان

شیعه بود فرقه ای

منزوی از مردمان

امام خواهند بهر خویش

پس رو کرده او نهان

بر خویش شاید اعتراض

نمانده بیش پرگمان

انگار همه شیعه ایم

با شمایم ، مؤمنون!

 

بی رایحه روحی نیست

بی رایحه روحی نیست

بی رایحه روحی نیست
دونش بگو هیچی نیست
گل که باشد بی هیچ بو
گویی مگر موجودیست ؟
روح خدای اندر نفس
به بنده اش موهوبیست
ذهنیت است باری نفس
این را مخوان موهومیست
این هبه را خوش دریاب
که معجزه گر نیروئیست
چرخ و فلک ، جن ، ملک
هر یک تو را مخدومیست
خلاق می باش ،کامت شاد،
گویند، عجب مخلوقیست

" وای به حال قومی که نیاز به قهرمان داشته باشد!"

"وای به حال قومی که نیاز به قهرمان داشته باشد! '

دسته: یادداشت

منتشر شده در 24 دی 1396

اکبر محمدی*:  در باور پیشینیان، قهرمان کسی بود که می توانست به دنیای ارواح و مردگان برود و زنده بازگردد. قهرمانی‌گری، در درجه اول، بازتابی از وحشت مرگ است. ما شجاعت روبرو شدن با مرگ را می ستاییم و بالاترین وپایاترین تحسین خود را نثار چنین شهامتی می کنیم. قهرمان‌های ملی عموما از این گونه‌اند. خوشی هایمان را اغلب مدیون کسانی هستیم که در عرصه های وحشت آفرینِ زندگی پا پیش نهاده اند. رشد روافزون محبوبیت سلبریتی ها نشانگر فقدان چنان قهرمانانی است. به نظر می‌آید دیگر کسی توان مقابله با مرگ را ندارد. هیچ کس نمی خواهد آبروی پوشالی خود را به خطر اندازد.

وضعیت نابسامان اقتصادی و اجتماعی امروزمان، از آن روست که روشنفکران دردهای خود را مقدم بر دردهای جامعه قرار داده‌اند، روحانیان و سیاستمداران در تله حفظ نظام گرفتار آمده اند و دانشجویان وفرهیختگان به عرصه خصوصی پناهنده شده اند. 

عباراتی همچون "حرکت های کور، اعتراض فرودستان، بی ریشه، جنبش گرسنگان، پابرهنگان، مثلث شوم، توطئه رقبا، داعشی های وطنی، غیراصیل و آشغال" که برای توصیف اعتراضات اخیر بکار می رود نشانگر ترس نخبگان فکری و ابزاری از بهم خوردن شرایط و از دست رفتن موقعیت های اجتماعی- سیاسی نمادینی است که در این سال‌ها در پندار خویش ساخته اند. 

اگر اعتراضات لیدری ندارد این ایراد نه عیب کار معترضان بلکه متوجه کسانی است که عُمری خود را رهبران فکری و اجرایی جامعه جا زده اند. به جد بر این عقیده اصرار دارم که رویدادهای اخیر را نباید به پای قدرنشناسی معترضان نوشت بلکه بهتر است آن را گواهی آشکار بر ناکارآمدی پیشقراولان جامعه بدانیم. 

از طرفی سیاست‌های نخبگان ابزاری، امیدِ به آینده‌ای روشن را در محاق فرو برده است و از سوی دیگر بی تعهدی نخبگان فکری نسبت به درد و رنج مردم خویش، انتظار از هر روشنفکری را بیهوده ساخته است. مگر غیر از نابسمانی‌های موجود چه انتظار دیگری می توان از جامعه ای داشت که در آن نه کاری از دست سیاستمداران آن بر می آید و نه روشنفکرانش حاضر به هزینه کردن و ایستادگی در مقابل سیاست های غلط هستند؟! 

اکنون که به لطفِ نخبگان فکری و ابزاری، جامعه به این بلوغ اجتماعی رسیده است که از قهرمان پروری عبور کند، بهتر است این عبور را به فال نیک گرفت. دیگر جامعه اجازه ظهور قهرمانان کاغذی را نخواهد داد و عرصه برای بقا آنان زین بس تنگ تر خواهد شد مگر آنکه پا به پای مردم از حنجره و تریبون هایی که در اختیار دارند، درد و رنج و صدای مردم شنیده شود. در یک جامعه معتدل و عقلانی، ارج و قرب انسان‌ها نه براساسِ وعده‌های آنان که بر مبنای فایده ای است که به مردم خویش می رسانند. بنابراین اگر دوران ثمردهی قهرمانان فکری و ابزاری به سرآمده است بهتر است همگان به فکر آغاز فصلی نو باشیم و این آخرین بازمانده مقتدر دوران سنت را نیز به فراموشی بسپاریم. 

هر چند به نظر می رسد شعله اعتراضات اخیر فروکش کرده است اما این به معنای تغییر شرایط نیست. تنها بازنگری و اصلاحات انقلابی در همه عرصه ها می تواند پاسخگوی تقاضاهای سرکوب شده باشد. در غیر این صورت، گُر‌‌گیری مجدد آتش خشم مردم، دامان خیلی ها را خواهد سوزاند.

 

* دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه مفید

دیدگاه‌ها   

# پاسخ به متن — حم کدی 1396-10-29 18:30

1- مشکل حضرت موسی ( ع )بابنی اسرائیل این بود که از او میخواستند هر مساله ای را باتفاق ربش حل کند. انگار خدا و دینش ربطی به ایشان نداشت.ظاهرا همین فرار از عمل سبب سرگردانی در تیه بود. شاید علت دق مرگ آن پیامبر اولو العزم همین بود.
2- همین قوم بود که حضرت عیسی ( ع )را بدست رومیان سپرد تا وی را مصلوب سازند و درعین حال مجری امر دست خود را از این فاجعه پاک نشان می دهد.
3- تاریخ صدر اسلام حاکیست که رسول اکرم ( ص ) همیشه بمثابه اسوه امت عمل می فرمود تا امتش بر وی اقتفاء نمایند.
4- واقعه کربلاء را نیز باید درسی تلقی کرد که در معامله با عوام الناس باید به مشارکت مبادرت ورزید؛ نه اینکه همراهی با مستضعفان را دون شاءن والای خود شمرده تنزه طلبی کرد. والسلام!

به عبدالرحمان( آبای )

به عبدالرحمان

سخن گزافه نگفت

از را حق برنگشت

هر جا نیکی روا بود

تا به آخر پیش برفت

در حلقه کافران

از هر ناپاک لب ببست

جهاد بکرد همه عمر

دانش جسته هیچ نخفت

زانکه بوده از همه سر

مغرورانه شاد نگشت

تنگه * آمده صد ، هزار

پی خیانت نرفت

با آنهمه بلاغت

همیشه بود حقپرست

گر حق می بود با طفلی

قبول می کرد خود شکست

بسکه می کرد او ایثار

نمی ماندش هیچ بدست

دل دوست را نواخته

 نه هیچ دلی را بخست

بی گفتگو پذیرفت

هر خطایی زوبرفت

قوم و خویش و غیره را

از ستایش لب نبست

آدم آموخت چونکه نام

آدم آموخت چونکه نام
جانشینیش شد تمام
این زمین و ما فیها
خدا دادست بنده را
بنا شده این زمین
بر سماوات همچنین
سجده کنند ملک ها
کرده گردان فلک ها
اما شیطان در میان
از کبر نداد تن بدان
رانده بشد از آن در
پس حیله زد از هر سر
این آتش بس سرکش
برکین ببست پس کمر
بازش بداد رب رخصت
بکار گیرد هر خدعت
لیکن فرمود یزدانش
نتوان فریفت هر آنش
به من دارد تا باور
با من شده هم یاور
با تو کند چون ستیز
زو نیابی دست بچیز
بازی آموخت هم رمرش
بنده اش شود همرزمش
گرچه خورد گه شکست
راه رجوع رب نبست
باز راه یابد تا بهشت 
با تقدیر خود نوشت
این کجایش اکراهست
قایل بدان گمراهست