حاجي محمد شادكام

28/5/74

7صبح بيدار شده نماز خواندم. تا بقيه بيدار شوند ساعت 9 شد. بعد از صبحانه ، ساعتي مشغول بررسي كتابهاي « بالسوُلو » شدم و دلم مي خواست چند تايي از آنها را بردارم كه چون خودش نبود منصرف شدم. من، حاجي مراد و شانازار از بقيه خداحافظي كرده بسوي دفتر اياز رفتيم. آنجا بود. با ماشينش – در واقع مال علي چالاك – به هتل رفتيم تا اطاق را تحويل بدهيم. جلوي دفتر اياز شخصي بنام جواد ميرزايي را ديديم كه تعريف مرا از علي چالاك شنيده بود. مشكلاتي را مطرح كرد كه بحث راجع به آنرا موكول به فرصتي ديگر كرديم. بعد از هتل به آپارتمان جواد رفتيم. من آنجا مانده به بررسي مسأله حقوقي وي پرداختيم. ناهار كنسرو ماهي خورديم و منتظر اياز و بقيه نشستيم.

حدود 8 بعد از ظهر « بالسوُلوٌ » زنگ زد. شماره تلفن جواد را از شانازار گرفته بود. به شام دعوتمان كرد. جواب دادم منتظر اياز و سايرين هستم. چند لحظه بعد اياز تلفني اعلام آمادگي كرد كه مرا به خانه آن دختر عمويم خواهد رساند. او با ماشينش يوسف پيلتن و شانازار را آورد تا دسته جمعي به مهماني برويم. اياز اين را هم خبر دادكه كه حاجي مراد با « ه رجان » در خانه علي چالاك مانده استراحت كند. « بالسوُلو » زني 40 – 35 ساله ، معلم ادبيات قزاقي بود كه براي نگهداري از بچه خردسالش بدون حقئق گرفته و دو فرزند ديگر هم داشت : گوهر ( 14 ساله ؟ ) و ( دآوٌره ن 9 ساله ؟ ). شوهرش « نوُر ماخان » سرمكانيك است با دو روز كار و دو روز استراحت كه به ساخنمانسازي مي پردازد. آنان خانه اي كلنگي ، داراي باغ ،را خريده به جايش مشغول بناي ساختماني دوطبقه اند. مرد آپارتماني سه خوابه پس از 15 سال خدمت دريافت كرده كه فعلاً در اجاره صالي ، پسر محمّد ايسگلدي است به ماهي 3000 دلار !؟ بنظر خانواده سالم و فعّالي مي آيند. « نوُر ماخان قوٌمانف » 6 برادر و 3 خواهر دارد كه كوچكترين برادرش را از ده به شهر آورده با خود سركار برده دستيار خود قرار داده است. برادر ديگرش هم در همين آلماتی زندگي مي كند كه شغلش از يادم رفته است. اين برادر به عنوان بزرگ خاندان در جمع حضور داشت. سفره را در حياط كوچك روي ميزي زير تاكها پهن كردند. از گوسفندي كه ذبح شد قورمه اش را با چاي و ميوه پيش غذا آوردند. از ما انكار بود و از آنها اصرار تا مشروب هم سرسفره آمد با اين بهانه كه طبق رسم و عادت بايد گيلاسها پر چلوي مهمانها گذاشته شود. از ميان جمع من ، حاجي مراد ، شانازار و اياز لب به گيلاسها نزديم. بقيه به سلامتي ! بالا مي انداختند. از من هم خواسته شد كه مطالبي به اين مناسبت بگويم. بخاطر اياق نبودن با بقيه پوزش خواسته و گفتم خيلي خوشوقتم كه در صد و پنجاهمين سالگرد تولد آباي توفيق ديدار از سرزمين آباء و اجداي دست داده است. اميددارم بررسي احوال و آثار چنين دانشمند سخنوري ما را با فرهنگ اصيل قزاقي بيشتر آشنا سازد. بايد ديد تا چه حدّ آرزو و آمال وي تحقّق يافته است. او مي خواست از روسها هنر و صنعت جديد را ياد بگيريم تا با تغيير و تحولات لازم امرار معاش درخوري ممكن شود. البتّه نمي خواست قزاقها در همه موارد مقلّد روسها شوند. بلكه مي خواست دين ، اخلاق ، زبان و آداب اصيل محفوظ ماند. نه اينكه مفاسد اخلاقي بيگانگان به فرهنگ ما سرايت نمايد. متأسفانه مشاهده مي شود كه حتّي بزرگان قوم نيز در همه مجالس با مشروبات الكلي پذيرايي مي شوند.حال آنكه آباي در يكي از اشعارش كه مرثيه فرزند عزيزش عبدالرّحمان است كه در 28 سالگي جوانمرگ شد ، خودش راچنين تسلّي مي دهد كه وي گرچه سالها در بين كفار پي علم و هنر بود « لب از حرام او ببست.».

دومبراي قزاقي را آوردند و ، بنوبت ، يوسف ، نوُرماخان ، و يكبار هم صالي آواز خواندند. « بالسوُلو » و دو زن ديگر كه همسر برادر ميزبان و همسايه ايشان بودند خواننده را همراهي مي كردند. واقعاً رژيم شوروي موسيقي و آواز را جانشين همه چيز كرده است. كوچك و بزرگ همه اهل ساز و آوازند. سعي كردم مضمون آواز ها را دريابم . گويا درباره شادي و سرور بود. از چه ؟ ندانستم.

تقريباً ساعت يك بامداد اياز به خانه اش رفت. مجلس ادامه يافت تا ساعت 2.5 الی سه صبح كه غذاي اصلي ، به سبارماق ، را كشيدند و كلّه را جلوي بنده كه ارشد سنّي جمع بودم گذاشتند. طبق معمول محل كمي خام بود. گوش راستش را بريده خواستم چشمش را هم در بياورم كه نشد. آن را كنار نهادم و كارد را دست برادر نوُرماخان دادم تا كار را تمام كند. ادامه حرفهايم نيز تأكيد بر بازگشت به خويشتن بود. ولي انگار گوش جماعت مثل كلّه ذبيحه قطع شده و دلشان را شراب سوزانده بود.

بعد از شام سحرگاهي ، من ، حاجي مراد و شانازار در اطاقي خوابيديم و يوسف و صالي با ديگر مهمانها خدا حافظي كرده و رفتند.

ӘЛЕУМЕТ / Діни төзімділік

Әбсаттар Дербісәлі терактіні айыптап, Назарбаевты дәріптеді

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, бас мүфти Әбсаттар қажы Дербісәлі. Алматы, 25 шілде 2011 ж.

17.11.2011

Азамат САЛАМАТ

Қазақстан дінтанушыларының бірінші форумындағы сөзінде мүфти Әбсаттар қажы Дербісәлі елде өзін-өзі жарғандардың ісін айыптап, ислам дініндегі кейбір ағымдарды жаратпайтындығын да ашық білдірді. Сондай-ақ, мүфти «Нұрсұлтан Назарбаевты Қазақстанға жаратушы сыйлаған» тұлға ретінде атады.

Қарашаның 16-сы күні Астанада Қазақстанның дін істері жөніндегі агенттігі, білім және ғылым министрлігі және сыртқы істер министрлігі бірлесіп, Қазақстан дінтанушыларының бірінші форумын өткізді. Оған дін агенттігінің аймақтық департаментінің жетекшілері, Қазақстан мұсылмандар діни басқармасының басшылығы, жекелеген діни конфессиялар өкілдері, Астанадағы орта мектептердің дінтану сабағының оқытушылары және Еуразия университетінің студенттері қатысты.

Астанадағы Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің мәжіліс залында өткен жиынға тек арнайы шақырылған баспасөз құралдарының журналистері ғана кіргізілді.

МҮФТИДІҢ СӨЗІ

Форум жұмысы Тараздағы атыс пен жарылыстан қаза болған құқық қызметкерлерін бір минут үнсіздікпен еске алумен басталды.

Жиында сөйлеген сөзінде Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрғасы, бас мүфти Әбсаттар қажы Дербісәлі өз-өзін жарып жазықсыз адамдардың қанын мойнына жүктегендердің ісін айыптады.

– Кейде газеттерден оқимыз, «шәхид» болды деп, шәхид емес олар! Өздерін жарғандар – ол арам өлгендер! Қайдағы шәхид?! – деді Әбсаттар Дәрбісәлі.

Қазақстанда жақында қабылданған «Дін туралы» жаңа заңды құптап, қазіргі заманда ислам дініндегі кейбір ағымдарға қатысты пікірін де бүкпесіз айтып салды.

– Біздің ата-бабаларымыз Әбу Насыр Әл-Фарабилер, Хусамеддин Сығанақилер, Сауранилер, Түркістанилер, Иханилер, Дулатилер ғылым-білім жолын ұстанған. Салафилік емес, вахаббилік емес, құрысын вахаббиіңіз де, салафиіңіз де! – деді мінбеден Әбсаттар қажы Дербісәлі.

Бұдан кейін ол Қазақстанда мұсылман әйелдер киетін хиджапқа қатысты да тоқталды. Мүфти қазақ әйелдерінде тұмшаланып орамал тағу болмағанын айтып, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мақұлдаған киім үлгілері бойынша киінуге кеңес берді.

– Біздің кейбір қыздарымыз Пәкістанның, Иранның киімін киіп алады. Тағысын тағылар, оны айтпай-ақ қояйын. Біз осы мәселе туралы ұзақ ойладық. Өркениетті жолмен қалай шешуге болады деп. Біз киім үлгілерін жасап ұсындық, – деді мүфти.

Сөзінің соңына таман Әбсаттар қажы Дербісәлі Үндістанда болған жиында жергілікті «белгісіз дін өкілінің: «Тәуелсіздік алған қиын уақытта жаратушы иеміз бізге Джавахарлал Неруды, ал Қазақстанға – Нұрсұлтан Назарбаевты сыйлапты» деп айтқанын естігенін осы жердегі көпшілікке айта кетуді жөн санады.

Әбсаттар қажы Дербісәлінің сөзінен үзінділер, Астана, 16 қараша 2011 ж.

Менің тізімім
Жүктеу

ЖАУАПСЫЗ САУАЛДАР

Астанадағы жиынға қатысқан ұстаздар форумның «Білім және дін: өзара әрекеттесу перспективалары» атты секциясында «Дінтану» пәнін саралап, талдауға әрекет жасады. Көзге бірден ұрып тұрған олқылық ретінде - көптеген негізгі түсініктер мен анықтамаларда ең алдымен мұғалімдердің өздерінің арасында ауызбіршіліктің болмауын атады. Бір ғана - «дінтанушы» және «теолог» деген түсініктердің өзі біраз талас тудырды. Дегенмен, қазір мектептерде дінтану мүкәммалын әзірге тарихшылар арқалап жүргені айтылды.

Оқыту методологиясының бұлыңғырлығы да тілге тиек етілді. Мысалы, Астанадағы Лев Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің доценті Ұлболсын Сандыбаева дінтанушылар сүйенетін кітаптар лютерандық-батыстық сарында жазылғандықтан, Қазақстан қоғамының дүниетанымына тіпті сәйкес емес дейді. Ал астаналық мектеп өкілдерінің бірі «Дінтануға» бөлінетін 34 сағаттық жүктеме тіпті мардымсыз деп есептейді.

Оқулықтың әлде жетіспеуі, әлде жоқтығы да күрделі мәселе екен. Айталық, 2009 жылы бұл пән философ ғалым Ғарифолла Есімнің оқулығымен, 2010 жылы Досай Кенжетайдың кітабымен оқытылған. Ал 2011 жылы қайтадан Ғарифолла Есімнің еңбегі бойынша оқытыла бастаған.

Мұғалімдерге сопыларды және сопылықты түсіндірмек болған модераторлар күтпеген тосын сұраққа килікті. «Дінтану» мамандығы бойынша оқитын IV курстың бір студенті: «Президент Назарбаевтың өзі Түркістанға барғанда «қазақ сопылықты ұстанған, біз де сопылықты ұстануымыз керек» деп айтқан, сіздер қай сопылық туралы айтып отырсыздар?» деген сұрақпен тығырыққа тіреді. Төтеден қойылған сауалға аздап абдырап қалған жауап берушілер енді сопылық пен Иассауидің арасын ажырату үшін ұзақ сөйлеуге мәжбүр болды.

Форумға қатысушылар «секта» дегеніміз кімдер, ал «дәстүрлі дін өкілі» деп кімді айтамыз? Бұлардың арасына көрінетін шекара салу барысында сенім-наным бостандығы жырылып кетпей ме?» деген сауалдарға толыққанды жауап ала алмай тарады.

Төрағалар мен модераторлардың айтуынша, бұл форум енді дәстүрлі түрде өткізіліп тұрмақ.

Басып шығару
Досыңа жібер
Бөлісу

Пікірлерді іріктеу

Пікір қосыңыз (44)

Келесі

Пікір жарияланған бет , жиыны 2

Кімнен: мусылман

21.11.2011 15:03

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

мупти мырза "биз киим улгисин корсеттик. айелдер пакистан ба баска жактын киимин киип жур" дейсин . киим улгиси емес мода корсеттиниз гой. ол Исламда бар ма еди. кай китаптан окыдыныз Исламда айел кисилер турли киим киип еркектердин алдына шыгуына болады дегенди.

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

21.11.2011 14:57

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Әбсаттар мүфти Дербісәлі
Қолдағаны болды елдің НӘНІ
Бұл қылықпен білмес пе ол
Кететінін діннің тіпті мәні
Дүмше молда дін бұзар
Айтып жүрген емес пе ел бәрі
Құр бекерден қарсы боп
Сөйлегеннің жоқ мәні
Шектен шықса бір елдегі шенділер
Торыққан да кетеді ғой ұшқары
Ең жақсысы , елбилігі есірген
Ауыз жауып к..ін енді қысқаны
Дүмше молда , жауыз НӘН
Тура келді өз орнынан кеткені
Егер олар өз еркімен кетпесе
Шығар тентек екеуін де тепкелі

ادامه نوشته

آه سردى از نهادى نيم صد و اند ساله

طبق روال چندين سال اخير ، كانون وكلاى دادگسترى گلستان ، روز پنج شنبه 13/12/1388، در كانون فرهنگى طه ، جشنى گرفته علاوه بر اعضاى خود از روئساى دادگاهها و ادارات دعوت بعمل آورده و ميزبان آقاى بهمن كشاورز ، وكيل سرشناس دادگسترى، رئيس هيئت مديره اتحاديه سراسرى كانونهاى وكلاى دادگسترى ايران ، و دكتر كاتوزيان ، استاد بى همتاى حقوق مدنى ، هم بود . استقبال مدعوين شايد خارج از حد انتظار و متولّيان برنامه را كمى دستپاچه كرده بود . از مراسم فيلمبردارى و عكاسى مى شد و گروههاى موسيقى سنتى براى ايجاد فضائى شاد و فرحبخش اهتمام مى كردند . عليرغم اشاره مجرى مراسم به مناسبتهاى چندگانه آن ، منجمله ميلاد خاتم الانبياء (ص) ، امام جعفر صادق (ع) ، هفته وحدت و وكيل مدافع ، بيانات سخنرانان : رئيس كانون وكلاى دادگسترى به علت عدم رعايت استقلال آن ، بعد از نيم قرن از تأسيس اين اولين سازمان مردم نهاد (سمن) توسط قوه قضائيه و بى اعتنائى باقى قواى مملكت به اين امر حياتى بود . از قرار معلوم كسى گوشش بدهكار اعتراضات مستدل وكلاى دادگسترى نمى باشد . اولياى امور قضائى چنان در اوج اقتدارند كه نمى توان مصّدع اوقات شريفشان شد . رئيس جمهور و هيأت تحت امر وى هم انگار دل خوشى از مدافعان حقوق بشر، شهروند و اهل قلم ندارند و مى خواهند سر به تنشان نباشد مگر اينكه زير علم دولت سينه بزنند . نمايندگان مردم در مجلس شوراى اسلامى هم كه خود را وكيل واقعى ملّت مى دانند ، و نبود وكلاى دادگسترى برايشان على السويه است . سرجمع ، وكالت دادگسترى از نهادهاى بيگانه به حساب مى آيد كه بايد با طرح ژنريك مشاورين قوه قضائيه آن را با مقتضيات ايرانى سازگار نمود تا ريش و قيچى در دست اولياء باشد و هر كه دست از پا خطا كرد جواز كاريش به ورق پاره واقعى تبديل گردد . انگار نه انگار وكيل و دادرس دو بال فرشته عدالتند تا روند محاكمه به سرمنزل عدالت نائل شود .

ادامه نوشته

در مهماني سركنسول

ديشب سركنسولگري جمهوري قزاقستان به مناسبت بيستمين سالگرد استقلال كشورش در هتل آذين گرگان جشن گرفته و مهماني داد. آقاي دولت بردئبايف شخصاً بمنزل بنده آمده دعوت بعمل آورده و توصيه اكيد هم كرده بود از آوردن همراه و طفيلي خوددارب ورزم ؛ چون به علّت وضعيت ناجور مالي از پذيرش نامحود مهمانها معذورند. فاصله همّت آباد در گوشه شهر تا هتل مذكور در جاده گرگان به بهشهر ( در موقع نامناسب ) طي كردنش براي من بي وسيله بسيلر سخت بود. بعدي از يك عالم فكر و تأمّل بالاخره از فرهاد شادكام تقاضا كردم مرا با ماشينش به محلس برساند. مي دانستم قرار بوده امشب جهت حضور در كلاس درسش عازم تهران شود. بهر حال قبول كرد مرا به آنجا برساند و خود برگردد. سپس خبر يافتم كه پسرم سعيد امشب شبكاريش را با همكار خود تعويض كرده است. لذا با وي به مهماني رفتم و با خود گفتم يك نفر اضافه جاي كسي را تنگ نخواهد كرد. چند نفري از مدعوين پيش از ما وارد شده بودند . بنظر آمد كه ناخوانده ها كم نيستند. از بندر تركمن ، گرگان و گنبد قابوس قزاقها آمده بودند. بهر حال هم تدارك مفصّل بود و هم جا فراوان به نحوي كه نه تنها احساس تنگنا نشد بلكه هر چه ميوه ، شيريني و امواع اغذيه ميل شد يك عالم خوراك بر ميز ها تلنبار ماند. دوستان روايت مي كردند كه در قزاقستان خدمه رستوران ظروفي دراختيار مهمانها مي گذارند كه الباقي غذا و مخلفات را با خود ببرند تا اسراف نشود. شنيده ام كه بعضي مهمانها از قاشق و چنگال ها و بقيه چيز ها نيز نمي گذرند و كش مي روند.

شروع به تماشاي نمايشگاه عكس هاي دستاورد قزاقستان كرديم كه ديدني بود. پشت تريبون برپرده اي چند حلقه فيلم در باره كشور مزبور نشان داده مي شد تا بينندگان از اعتبار و اهميت منطقه اي و جهان آن مطلع شوند . نورپردازي ضعيف سالن تصاوير را چندان خوب نشان نمي داد. صداي گويندگان نيز واضح نبود. مجري ناشي نمي توانست رايانه را خوب تنظيم كند . مشكل وقتي بيشتر شد كه در شروع برنامه اصلي بين سرود هاي ملّي جمهوري قزاقستان و جمهوري اسلامي ايران فاصله مفتضحي افتاد. تا آنجا كه حاضرين كه باحترام سرود ملّي قزاقستان برپا ايستاده بودند مجبور شدند بنشينند . بهر كلكي بود فرمت كامپيوتر تنظيم و سرود ملّي ايران نيز پخش و مردم بعد از قيام به افتخار آن بعد از كف زدني كوتاه نشستند. سركنسول كه اعصابش خورد شده بود سخنرانيش را تا به آخر بدون مكث خواند و مترجم مجبور شد ترجمه آن را يكجا قرائت كند كه درباره مناسبت اين برنامه و دستاوردها و اهداف كشور متبوعش منجمله گسترش روزافزون همكاري با كشور هاي منطقه و بويژه ايران و تشكر از اوليائ امور استان گلستان ، منجمله از برخورد انساني با همخونان قزاقشان ، بود. نفر آخر سخنران آقاي باقري - رئيس نمايشكاه دائمي گرگان بود كه شامل عرض تبريك بمناسبت سالگرد اسثقلال قزاقستان و ابراز اميدواري به توسعه بيشترروابط ميان دو مملكت بود.

سپس مهمانها به صرف چاي و شيرني در قسمت مجاور تالار هدايت شدند. چند فنجان چاي و قهوه با شيريني ميل كردم. آقاي چالاك ( پسر آيجارق ) گوشي دستم داد كه مبادا از شام خوردن بيافتم. جواب دادم گرچه اين چهارمين وعده اي است كه از ظهر تا حالا مي خورم هنوز از اشتها نيافتاده ام. راستش در اين ايّام بعد از عيد قربان هسايگان به كله و پاچه قرباني دعوت مي كنند كه نمي توان از لذّت اين طعام مبارك گذشت. يكي گفته است بگذار شكم پي هنر پيچ در پيچ بتركد ولي نبايد خوراك لذيذ ناخورده بماند ! از خدا كه پنهان نيست از شما هم پنهان نماند ، پس از نماز ظهر دو پرس كله پاچه با بسبارماق خورده و بعد از نماز مغرب مهمان پسر عمويم رمضان پيلتن بوديم كه با چلو كله پاچه از اهل مسجد پذيرايي كرده براي رفتگانش از آخوند ختم صغير و از بنده دعاي خير گرفت. اينك سر سفره جشن استقلال قزاقستان بوديم. دور از ادب و صرفه بود كه دست سركنسول را ردنمائيم.

سرانجام به يك طبقه بالاتر رفته ازخودمان با انواع چلو سبزي و زرشك پلو با گوشت مرغ و گوسفند يا گوساله ، فسنجان وعيره پذيرائي كرديم. دو ديس پر و در خندق بلا خالي شد. ترتيب ماست ، سالاد ، نوشابه و دسر را نيز داديم. از گلابي و پرتقال هم نگذشتم ولي جرأت نكردم دست به موز و نارنگي هم بزنم.

حوالي ساعت ده شب ، از ريش سفيدات قزاق ، جانگئر كورپه ، دعاي سفره گفت و حاج ملا بايرام آياتي از كلام الله مه جيد تلاوت كردكه همگي آمين گفته با تشكر مجدد و آرزوي توفيق سركنسول و اولياي دولت قزاقستان محل را ترك كرديم.به خانه كه رسيديم اهل بيت از شنيدن ماوقع به من اعتراض كردند چرا از همان هتل – ولو با موبايل - به آنها خبر ندادم تا با آژانس هم شده خود را به سورخوران مي رساندند. به خانم جواب دادم تو كه اهل بخو بخور نيستي و تبليغات ديپلماتيك راهم بي تفاوتي. وانگهي شما با مادر و دختران و عروسها رفته بوديد به خواهرم فاطمه بابت نامزدي پسرش تبريك بگوئيد . لابد بد هم نگذشته است.

نتيجه : جمهوري قزاقستان مثل اغلب كشورهاي شرقي در پذيرايي از مهمانان داخلي و خارجي حسابي ريخت و پاش مي كند. دولت يادشده از پيشرفتهاي بالنسبه خوبي برخوردار بوده و در مقايسه با اغلب همسايگانش آزاديهاي بيشتري به جامعه مدني مي دهد. عيب كار رياست بسيار طولاني نورسلطان نظربايف است كه رو به مدام العمري مي رود. همين هفته قبل بود كه در شهر آلماتي مجسمه اي در يك بوستان آن برپا نموده و او را به عنوان آفتاب پرفروغ قزاقستان مورد مداحي قرار دادند. خبر ديگر اين است كه محققين دانشگاهي بنام ايشان دنبال توليد داروئي براي تمديد عمر مي باشند. ميل خلود در مقام رياست جمهوري در نامبرده بي شباهت به اشتهاي بي حدّ امثال بنده به پرخوري نيست. گاهي دلم براي احساس گرسنگي لك مي زند ؛ اما سر ميز و سفره غذا همه چيز از ياد مي رود. در قزاقستان با وجود رونق اقتصادي و بالا رفتن درآمد افراد فقر حسي اكثريت مردم را آزار مي دهد. نوميدي از عدالت بعضي را به افسردگي و خودكشي كشانيده و گرايش به عمليات انتحاري رو به تزايد گذاشته است. از سوي ديگر خرس قطبي روسيه دوباره جان گرفته دهانش را جهت بلعيدن اعضاي سابق اتخاد جماهير شوروي باز كرده كه تشكيل اتحاديه گمركي ميان بلاروس ، قزاقستان و روسيه مقدمه آن بشمار مي رود. به نظر مي آيد شخص نور سلطان بيش از ساير رؤساي اتحاد كذايي به احياي آن مايل يا مجبور باشد. همو بود كه ديرتر از همه سركردگان ممالك ياد شده اعلام استقلال كرد . اين روز ها مصادف با قيام دانشجويان قزاق عليه حكومت زورگوي روسيه است كه مبين استقلال جويي اين ملت به حساب مي آيد. اينك اما از مطرح شدن ياد آن جنبش به طرق مختلف از جمله جشن روز استقلال و روز ژانويه جلوگيري مي شود . با توجه به تأثير نمايان نهضت ژلتوقسان در اسقلال طلبي ساير ملل شوروي سابق بي توجهي به آن در قزاقستان فعلي خالي از تعمد و سوء نيت نمي نمايد. علي ايّ حال اوضاع كنوني قزاقستان براي امثال بنده چندان خوشايند نيست. گوش بزنگ تحولات بوده در عين حال از خدا نمي خواهم جناب نورسلطان بدست عوامل افراطي به هلاكت رسيده و شرايطي همچون عراق و افغانستان درآن كشور پيش بيايد.

نویسنده:

طه شریف‏زاده

]" href="http://www.islahweb.org/sites/default/files/imagecache/700x700/islahweb1321170363.jpg"> مبانی حكومت اسلامی و حقوق شهروندی؛ «بازخوانی دیدگاه سیاسی استاد شهید ناصر سبحانی»- بخش اول

مبانی حكومت اسلامی و حقوق شهروندی؛ «بازخوانی دیدگاه سیاسی استاد شهید ناصر سبحانی»- بخش اول

استاد شهید ناصر سبحانی در سلسله درس‏گفتارهای «نظام سیاسی اسلام»[1] به بیان دیدگاه خود در خصوص پایه‏ها و ساختار حكومت اسلامی، نحوه‌ی تشكیل آن و روابط دوسویه‏ی حكومت و شهروندان، با استناد به آیات قرآن و با سبك تفسیری منحصربه‌فرد خویش پرداخته است؛ آنچه بیش از هر چیز مایه‏ی شگفتی است نمود بارز وجهی از نظام فكری استاد در این درس‌گفتارهاست كه در دیگر مباحث ایشان كمتر دیده شده است. در بررسی آثار استاد شهید، ایشان را عالمی[2] آگاه به زبان و روح قرآن می‌یابیم که با تأكید فراوان بر وظایف و تکالیف انسان مؤمن در برابر خداوند، به تربیت مخاطبان خود، در قامت مؤمنانی تكلیف‏مدار می‏پردازد، به بیانی دیگر عصاره‌ی قریب به اتفاق آثار ایشان‏، بر مدار تكلیف چرخیده و انسان را مؤمنی مكلف تعریف می‌كند، هرچند استاد از بیان حقوق مخلوق در برابر خالق خویش نیز بازنمی‌ماند، اما آنچه مسلّم است، حقوق مخلوق در مقایسه با تكالیفش، نمود كم‌رنگ‌تری دارد که البته یکی از مزایای ایجاد چنین فضایی برای مخاطب، فزونی یافتن آمادگی وی برای پذیرش أوامر[3] خالقش در مسیر تزكیه‌ی نفس خواهد بود. چه بسا در دیدگاه شماری از اندیشمندان مسلمان معاصر - كه به دلیل فراگیری گفتمان حقوق‏مدار به جستجوی نکات حقوقی در متون اسلامی می‏پردازند، - آثاری از این دست كه به تكالیف بیشتر از حقوق اهمیت داده است، جایی نداشته باشد؛ اما با قاطعیت می‌توان گفت كه مطالعه و پژوهش در تئوری‌ای كه استاد در «نظام سیاسی اسلام» ارائه می‌دهد، به میزان زیادی این اندیشمندان را به مقصود خود می‌رساند. موازنهی آرا و نظرات استاد در زمینهی حقوق شهروندی با بیانیهی جهانی حقوق انسان در اسلام[4] و نیز نگرش دکتر یوسف قرضاوی در مورد حقوق غیرمسلمان در حکومت اسلامی[5]، این حقیقت را آشکارا جلوه‏گر میکند که به رغم تقدّم زمانی استاد[6] در بیان این مسئله، حقوق مترقیتری برای شهروندان در حکومت اسلامی از جانب ایشان مطرح میشود. وجود درس‏گفتارهای «نظام سیاسی اسلام» در میان آثار استاد، وجهی از نظام فكری ایشان را به نمایش می‌گذارد كه در دیگر آثار ایشان كمتر مجال بروز یافته است، یعنی همان وجه حقوقمدار كه با استناد به آیات صریح قرآن، چنان حقوق مترقی‌ای را برای شهروندان جامعه‌ی اسلامی (مسلمان و غیرمسلمان) برمی‏شمارد كه در آثار دیگر اندیشمندان اسلامی، به ندرت به چشم می‌آید. در اینجاست كه راز تكلیف‏مداری استاد در بیشتر آثارش آشكار گشته و پیوند زرین عبدِ مكلف با شهروندِ حقوق‌مدار شكل می‌گیرد، مگر نه این‏كه هم حكومت و هم جامعه‌ی تحت امر آن از افراد تشكیل شده است و مگر نه اینكه شرط سلامت هر حكومت و جامعه‌ای، سلامت كارگزاران آن حكومت و افراد آن جامعه است؟ پس هر اندازه افراد، پیش از تشكیل حكومت، به تكالیف خویش در برابر خالق و نیز سایر مخلوقات بیشتر آگاه شوند و این آگاهی را مایه‌ی رفتار- آن هم رفتار ملكه شده[7] -قرار دهند، نه آن هنگام كه در منصب حكم قرار گیرند، حلاوت جاه و مقام آنان را از ادای حقوق شهروندان باز می‌دارد و نه آن هنگام که تحت حاکمیت درآیند، هراس از عاقبت نقد، زبان شهروندان را در برابر قدرت، الكن می‌كند. از این‌رو، استاد، نظام سیاسی حقوق‌مداری را تعریف می‌كند كه ضامن بقای آن، ایمان و اخلاق است، همانگونه كه بنیان اولیه‌ی آن نیز همان بود.

با این مقدمه، به بیان ویژگی‌های دیدگاه سیاسی استاد شهید، پیش‏زمینه‏ی شكل‌گیری نظام سیاسی مدّ نظر ایشان و ساختار و ویژگی‌های آن و در نهایت، حقوق شهروندی به رسمیت شناخته‏شده در این نظام - به ویژه برای غیرمسلمانان - می‌پردازیم:

ویژگی‌های دیدگاه سیاسی استاد شهید

1- قرآنی‏بودن: آن‏چه كه بیش از هر چیز و در مرحله‌ی اول، دیدگاه سیاسی ایشان را متمایز می‌كند، استنباط بخش وافر اجزاى این دیدگاه از آیات قرآنی است. ایشان در ابتدای هر درس با ذكر آیات مرتبط با موضوع آن درس، به ذکر مفردات واژه‏های آن آیات پرداخته و آنگاه تفسیر آیات را در بیان مطالب كلیدی آن درس ارائه می‌نماید. آن‏چه این ویژگی را برجسته نموده و دستمایه‏ای جهت تمایز دیدگاه سیاسی ایشان گشته است، محوری‏بودن آیات قرآن در بیان هر كدام از وجوه نظام سیاسی اسلام است، به گونه‌ای كه مخاطب پس از گوش فرادادن به مباحث، آیات قرآنی را هم در حكم زیربنا و اسكلت ساختمان این نظام می‌بیند و هم در حكم روبنای آن، و البته بدیهی است چنین بهره‌گیری‏ای از آیات قرآنی آن هم در موضوعی همچون نظام سیاسی، آگاهی ژرف و گسترده‏ای بر زبان قرآن، فنّ تفسیر و مهم‏تر از همه، روح حاكم بر آیات و سوره‏های قرآنی می‌طلبد كه به اذعان همگان، از تخصص‌های برجسته‌ی استاد بوده است. آیات مورد استفاده در درس‏گفتارهای «نظام سیاسی اسلام» به شرح زیر می‏باشد:

درس اول: اعراف/54.

درس دوم: أعلی/1 و 2 و 3، إسراء/85، نحل/2، طلاق/3.

درس سوم: طلاق/3، أنبیاء/18، عنكبوت/4، حج/48، صف/8 و 9، توبه/33.

درس چهارم: مریم/83، حج/3 و 4، شورا/21، آل‌عمران/64.

درس پنجم: نساء/165، نحل/44 و 89.

درس ششم: بقره/30، أحزاب/72، هود/61، حجرات/1، أنبیاء/ 105.

درس هفتم: حدید/25، حج/41، بقره/ مقطع اول آیه‌ی 143.

درس هشتم: نور/55، شورا/ 36 و 37 و 38 و 39، نساء/ 59.

درس نهم: زمر/ 17 و 18، مائده/100، نساء/115.

درس دهم: نساء/ 58 و 59 و 83، أحزاب/ 72.

درس یازدهم: قصص/26، مائده/55، نساء/ 34، أنفال/72.

درس دوازدهم: فتح/ 10، نحل/ 91، شعراء/ 151 و 152.

درس سیزدهم: فجر/23، جمعه/2 و3، فاتحه/5، نساء/32.

درس چهاردهم: أسراء/70، حجرات/10 تا 13، ص/26، نساء/65.

درس پانزدهم و شانزدهم: توبه/29، مائده/8 و 42.

درس هفدهم: حجرات/9، مائده/33 و 34، نساء/75، انفال/39 و 40.

درس هجدهم: محمد/4 و 5 و6، أنفال/60.

افزون بر نقش محوری آیات قرآن در این درس‏گفتارها، با نمونه‌های بدیعی از تفسیر آیات قرآن مواجه می‏شویم كه به برخی از آنها اشاره می‌شود:

نمونه‌ی اول[8]: استاد در تفسیر آیه‌ی «... یسئلونك عن‌ الروح، قل‌ الروح من أمر ربی...»، پس از ذكر مقدمه‌ای در زمینه‌ی خلق و أمر و با اسنتاد به آیه‌ی 54 سوره‌ی «أعراف» بیان می‏دارد که: «اگر خداوند را به عنوان خالق قبول داریم، ناگزیریم كه تنها او را فرمانروای خویش بدانیم و در همه‌ی زمینه‌ها، أمر او را پذیرا باشیم» و آنگاه با استناد به آیات 1، 2 و3 سوره‌ی «أعلی»، به مراحل خلق جهان هستی (قدر و قضا) می‏پردازد و در ادامه، وجه تمایز انسان از گیاهان و حیوانات را وجود نیروی محرّكه‌ای به نام روح برمی‏شمارد؛ روحی كه سبب می‌شود انسان علاوه بر ویژگی‌هایی چون رشد و نمو - همسان با گیاهان - و احساس به وسیله‌ی حواس و حركت ارادی – همسان با حیوانات - دارای دو نیروی دیگر به نام‏های «علم و اراده» گردد تا به وسیله‏ی نیروی علم (بصر، فؤاد و سمع)، حق را از باطل بازشناسد و به وسیله‏ی نیروی اراده، آگاهانه مسیر زندگی خویش را انتخاب كند. استاد با بیان این مقدمه، به بیان نكته‌ی كلیدی در تفسیر آیه‌ی «... قل‌ الروح من أمر ربی...» می‌پردازد و می‌گوید: «خداوند پس از «خلق» موجودات به آنان «أمر» می‌كند كه در مسیر ادای وظایف خویش، حركت را آغاز كنند... موجوداتِ بی‌اراده به دلیل آن‏كه از خود اختیاری ندارند، بلافاصله در مسیر طبیعی رشد و حركت - كه برایشان مقرّر شده است - به حركت می‌افتند، اما وضعیت انسان، متفاوت است... در زمینه‌ی «أمر» خداوند به انسان فرمان می‌دهد كه چگونه حركت كند و برای این‏كه انسان از خداوند فرمان بپذیرد، باید در ابتدا روح و به عبارتی، علم و اراده داشته باشد، پس مراد از آیه‌ی «قل الروح من أمر ربی» این است كه روح در زمینه‌ی پذیرفتن «أمر» از جانب خداوند ایجاد شده است.» در این آیه استاد علاوه بر ارائه‌ی تفسیر جدیدی از این آیه، پیوند محكم‌تری بین این آیه و آیه‌ی «... ألا له الخلق و والأمر...» برقرار می‌كند كه مصداق بارز تفسیر قرآن به وسیله‌ی قرآن است. اگر این تفسیر تازه را بپذیریم، در برابر آیه‌ی بعدی (و ما أوتیتم من‌ العلم إلا قلیلاً) و با توجه به معنی «علم» در نظام فكری استاد، ابزارهای كارآمدتری برای فهم این آیه در اختیار خواهیم داشت.

نمونه‌ی دوم[9]: در تفسیر آیه‌ی 64 سوره‌ی آل‌عمران، مصداق «اهل كتاب» را تنها در یهود و نصارا منحصر نمی‌داند، بلكه با بیان تعبیری جدید، «اهل كتاب» را «رهبران فكری بشر» در تمام دوران معرفی می‌كند و می‌گوید: «... اما اصل كلمه (اهل كتاب) معنایی عام دارد و به همین دلیل است كه نمی‌فرماید: «ای یهود» یا «ای نصارا» و می‌فرماید: «ای اهل كتاب» كه منظور رهبران فكری بشریت (فلاسفه، قانون‏گذاران، برنامه‌ریزان برای بشریت و...) است...»

2- اخلاقی‏بودن: از نظرگاه استاد، نظام سیاسی اسلام در تمام مراحل پایه‌ریزی، شكل‌گیری و استقرار، ملزم به رعایت اصول اخلاقی در تعامل با همگان است و تا بدانجا پیش می‌رود كه هدف نهایی از استقرار حكومت اسلامی را شهادت[10] بشریت بر حقّانیت نظام سیاسی اسلام معرفی می‌كند.[11] در توضیح این امر و با استناد به آیه‌ی 25 سوره‌ی حدید، استاد بیان می‏کند: «هدف از پایه‏گذاری نظام سیاسی در اسلام، قیام به قسط[12] است؛ هدف، تأسیس نظام عادلانه‌ای است كه خداوند برای بشریت نازل كرده است و حكومت كردن نمی‏تواند هدف اصلی باشد، در مسئله‌ی الجزایر به یاد دارید كه شماری از زنان مسلمان حجاب را از سر برمی‌داشتند تا بتوانند بمب‌گذاری كنند و فرانسوی‌ها را فراری دهند و سپس حكومت اسلامی را در آنجا تأسیس كنند كه صد البته اشتباه بزرگی مرتكب شدند، زیرا چنین می‌پنداشتند كه تأسیس حكومت، هدف اصلی است. حكومت اسلامی به این دلیل تأسیس می‌شود كه قسط و عدالت اجرا شود، اما كسی كه خود، نظام الهی را رعایت نمی‌كند و حجابش را ترك می‌كند، پس از تأسیس حكومت اسلامی چگونه می‌تواند دیگران را به رعایت حجاب فرا خواند؟ ... خداوند فرموده است: حجاب را رعایت كن، نفرموده است: حكومت كن... خداوند فرموده است: اخلاق اسلامی را رعایت كنید، حال اگر زمانی پیش آمد كه تعدادتان فزونی یافت و اكثریت جامعه خواهان برپایی حكومت اسلامی بودند و امكانات آن مهیا بود، آن‏گاه آن‌را تأسیس كنید، نه آن‏كه از هر طریقی بخواهید حكومت اسلامی تشكیل دهید و از نظر شما هدف، وسیله را توجیه كند... كسی كه از قبل در تزكیه‌ی خود نكوشیده باشد و رعایت اصول اخلاقی برایش به صورت ملكه درنیامده باشد، اگر بر كرسی حكومت اسلامی نشست، تفاوتی با سایر حاكمان غیراسلامی نخواهد داشت و حتی امكان دارد از آنان نیز ظالم‌تر شود، پس حكومت كردن در اسلام مقصود اصلی نیست بلكه هدف، اجرای برنامه‌ی خداوند است، آن‏چه انسان مسلمان در مورد آن در قیامت مورد مؤاخذه قرار می‌گیرد، رعایت اخلاق است نه تأسیس حكومت بدون رعایت ملزومات آن... بر همین اساس است كه ترور حاكمان ظالم، از نظر اسلام كار اشتباهی است، زیرا با ترور و از بین رفتن فرد ظالم، تفكّر ظلم‌پذیری مردم جامعه از بین نمی‌رود و زمینه هم‏چنان مساعد است كه حاكم ظالم دیگری روی كار بیاید... باید افكار تغییر یابد، از بین بردن بت، بسیار كار اشتباهی است باید تفكر بت‌پرستی را تغییر داد، زیرا هر بتی را از بین ببری، تفكّر بت‌پرستی، بت زیباتری می‌آفریند... خداوند هم می‌فرماید: «و لینصرن الله من ینصره» یعنی این‏كه خداوند كسانی را یاری می‌دهد كه پایبند اجرای برنامه‌ی خداوند هستند و از اصول اخلاقی عدول نمی‌كنند... شاید پرسیده شود كه چگونه امكان دارد تنها با رعایت اخلاق، نظام سیاسی اسلامی را تأسیس نمود؟ پاسخ این است كه سنت الهی بر این قرار گرفته است كه وقتی بشریت رفتار و كردار گروهی (مسلمانان) را مشاهده كرد كه اخلاق انسانی و اسلامی را با تمام وجود رعایت می‌كنند، ناخودآگاه در برابر نظامی كه آنها را این‏گونه تربیت كرده است تسلیم می‌شود... وقتی گروهی اخلاق اسلامی را رعایت كرد و در این راه پایداری نمود و شكنجه و اذیت و آزار و حتی مرگ را در مسیر پایبندی به برنامه‌ی خداوند تحمّل نمود و این رویه را نسل‌ها ادامه داد، عاقبت طاغوتیان را به تسلیم و مردم را به اعتراف بر حقّانیت برنامه‌شان وامی‌دارند و در این هنگام است كه مردم دسته دسته به ایشان روی می‌آورند.... مگر نه آن‏كه پیامبر پس از اذیت و آزار فراوانی كه از مشركان دید برای ایشان دعا كرد و فرمود: «خدایا از گناه ایشان درگذر زیرا كه ناآگاهند»، و یا پس از فتح مكه به كسانی كه سال‏ها وی را مورد اذیت و آزار قرار داده بودند، فرمود: «بروید، بروید، همه‌ی شما آزادید»... باید زمانی فرا برسد كه مسلمانان حقّانیت خود را از راه اخلاق زیبا و انسانی به اثبات برسانند و حداقل 75 درصد افراد جامعه این‏گونه تربیت شوند و سپس از طریق رفراندوم و نه ایجاد شورش و ناامنی، اعلام ‌كنند كه ما خواهان حكومت اسلامی هستیم...»[13] و این‏گونه استاد با صراحت تمام، تنها ابزار رسیدن به حكومت اسلامی توسط مسلمانان را اخلاق نیكو معرفی می‌كند، اخلاقی كه در نهایت به ایجاد «أمت وسط»[14] انجامیده و به شهادت جامعه بر حقّانیت ایشان منتهی می‌شود.

3- شوراسالاری: در دیدگاه سیاسی استاد، حكومت اسلامی با شورا مترادف است و شورا قدرت اصلی را در اختیار دارد و دیگر نهادها و مسئولیت‏ها چون خلیفه یا امیرالمؤمنین (در اصطلاح امروزی: ریاست جمهوری)، نیروی قضایی، نظامی، مالی، آموزشی و... – كه همگی توسط شورا تعیین می‌شوند - در ذیل آن قرار می‌گیرند. نام دیگر شورا از نظر ایشان، «نیروی مبیّنه» است، زیرا به تبیین احكام قرآن و سنت در زندگی امروزه می‌پردازد و البته به كار بردن نبروی مقنّنه را برای آن مناسب نمی‌داند، زیرا مقنّن، فقط خداوند است. مصوبات شورا كه در حكم قوانین كشوری هستند، برای همه واجب‌الأطاعه است؛ اما تا قبل از تصویب آن‏ها، حق هرگونه اعتراض برای همه محفوظ است و حتی شورا لازم است در مواردی، مصوبات خویش را به رفراندوم عمومی بگذارد تا مردم نیز آن‌را تأیید كنند.

در تشریح ساختار حكومت اسلامی ـ كه در ادامه می‌آید ـ نقش كلیدی شورا در این ساختار و البته در دیدگاه سیاسی استاد بیشتر مورد بررسی قرار می‌گیرد.

4- حقوق‏مداری: همان‏طور كه پیش‏تر بیان شد تأكید فراوان استاد بر حقوق دوسویه‏ی شهروندان و حاكمیت و به ویژه حقوق شهروندان بر حكومت اسلامی، از نكات برجسته و بارز دیدگاه سیاسی ایشان است. حقوقی كه تنها به مسلمانان منحصر نمی‌شود و در مترقّی‌ترین حالت خویش، غیرمسلمانان را نیز دربرمی‌گیرد و حتی حق تشكیل ایالتی خودمختار و فدرال ـ با ویژگی‌هایی كه در بخش حقوق شهروندی به آن اشاره خواهیم كرد ـ را به ایشان می‌دهد. حق اعتراض به شورا و خلیفه، از دیگر حقوقی است كه برای شهروندان تعریف می‌شود و اگر زمینه‌ی احقاق این حق فراهم نشود، مسبّبین این عدم احقاق حق، از منصب خود عزل می‌شوند.[15] حقوق اساسی شهروندان در حكومت اسلامی بر اساس دیدگاه سیاسی ایشان عبارتند از: 1- حق حیات 2- حق علم 3- حق آزادی 4- حق مالكیت 5- حق كرامت 6- حق برابری (مساوات) 7- حق برادری (أخوت) كه به تفصیل در بخش حقوق شهروندی به آنها می‌پردازیم.

ادامه دارد ...

پانوشتها و ارجاعات:

--------------------------------------------------------------------------------

[1] - 18 كاست (14 ساعت و 54 دقیقه) كه به احتمال فراوان در سال 1360هـ. ش. ضبط شده است.

[2] - در به‏كارگیری واژه‏ی «عالم» همان معنی‌ای مراد است كه استاد در آثار خود به عنوان نمونه در درس‏گفتارهای «اسماء حسنی» به تشریح آن می‌پردازد.

[3] - به‏كارگیری واژه‏ی «أمر» تعمّدی می‏باشد كه این ناشی از نقش بنیادی این كلیدواژه در منظومه‌ی فكری استاد است.

[4] - بیانیهی جهانی حقوق انسان در اسلام، از طرف مجمع بینالمللی اسلامی در تاریخ 21 ذیالقعدهی 1401 هـ.ق. برابر با 19 سپتامبر 1981 م. منتشر شده است.

[5] - قرضاوی، یوسف (1382)، غیرمسلمانان در جامعه‏ی اسلامی، ترجمه: مجروم (داود) دشتی، چاپ اول، نشر احسان، تهران.

[6] - درسگفتارهای نظام سیاسی اسلام در سال 1360 هـ.ش. ضبط شده است که در این صورت تقریبا همزمان با تنظیم «بیانیهی جهانی حقوق انسان در اسلام» و حداقل 15 تا 20 سال پیش از نگارش کتاب «غیرمسلمانان در جامعهی اسلامی» توسط دکتر قرضاوی، از طرف استاد ارائه شده است که البته اطلاع استاد در آن زمان از مفاد «بیانیهی جهانی حقوق انسان در اسلام» بسیار بعید می‏نماید.

[7] - براساس نظر استاد، ارزش اعمال صالح به این است که در جهت تحقّق اخلاق حسنه‏ی ملکه‏شده باشند و در غیر این صورت، ارزشی ندارند. پس از ایجاد ملکه نیز ارزش اعمال صالح به این است که از آن اخلاق نیکوی ملکه‏شده، سرچشمه گرفته باشند و تنها در این صورت است كه انسان به بهشت وارد می‏شود. (ر.ک. درس‏گفتارهای: بندگی، تزکیه، نفس و روح، شرح اربعین نووی و...)

[8] - دقیقه‏ی 52 نوار اول تا دقیقه‏44 نوار دوم

[9] - دقیقه‌ی 28 تا دقیقه 38 نوار چهارم

[10] - در منظر استاد، «شهادت» یعنی حاضر و ناظر بودن بر وقوع كاری که بعدها بر اساس آن حضور و نظارت، گواهی داده می‌شود. «شهید» در فرهنگ قرآنی، یعنی كسی كه بعد از درك و فهم دین خدا و عمل به آن، به صورت مستمر در دو حالت شهادت ‌بدهد: 1) در حالت تبلیغ و بیان آن برای مردم پس از عمل به آن در زندگی شخصی 2) در روز قیامت و در محضر خداوند. هرگاه این صفت به‌صورت مستمر در انسان مؤمنی وجود داشته باشد، وی شهید است حتی اگر در میدان جنگ كشته نشود و به مرگ طبیعی بمیرد. انسان ظالم در روز قیامت، مشرك‏بودن خود را انكار می‌كند؛ در این هنگام، خداوند برای اثبات ظلم او، از ملائكه‌ی مأمور ثبت اعمال، انسان‌های برگزیده (انبیا، صدّیقین وشهدا)، اعضای انسان ظالم و... شهادت می‌طلبد. (ر.ک. درس‏گفتارهای: درس عقیده، خداشناسی، أسماءحسنی، شهادت، نظام سیاسی اسلام، شرح اربعین نووی و...)

[11] - دقیقه‌ی 6 نوار هشتم

[12] - از دیدگاه استاد، «قیام به قسط» یعنی انسان آن‌گونه كه شایسته است، نظام قسط را مراعات کند. قسط، یعنی این‌كه بهرها‌ی عادلانه، برابر با نیاز انسان به او داده شود؛ بهعبارت دیگر، قیام به قسط به این معنا است كه نسبت به ادای حقوق دیگران، افراط و تفریط نشود و‌ بهره‌ی مطابق نیاز به آن‌ها داده شود. (ر.ک. درس‏گفتارهای: أسماءحسنی، شهادت، نظام سیاسی اسلام، نظام اقتصادی اسلام، اقتصاد اسلامی و...)

[13] - دقیقه‌ی 52 نوار هفتم تا دقیقهی 2 نوار هشتم

[14] - با استناد به آیه‌ی 143 سوره‌ی بقره، امّت وسط، امّتی هستند كه: 1– مجری برنامه‌ی خداوند هستند. 2– محترمترین افراد بشر هستند كه با اخلاق والای خود، آن را بع اثبات می‏رسانند. 3– از راه خداوند منحرف نمی‌شوند. 4– در ارتباط با ملّتهای دیگر، با میانه‌روی، قسط و عدل به تعامل می‌پردازند. 5– وظیفه‌شان احقاق حقوق مظلومان است. 6– تمام امورشان را بر حق و عدالت بنا می‌كنند. از این رو، وظیفه‌ی امّت وسط این است كه در میان انسان‌ها به مقام شهادت برسند - كه این غایت نهایی مؤمنین است - تا از این طریق، ثابت شود كه یگانه وسیله‌ی سعادت بشر در دنیا و آخرت، اجرای دین خداوند از مجرای حكومت اسلامی است. انجام مواردی که ذکر شد، از اهداف اصلی حكومت اسلامی است. (ر.ک. ابتدای نوار هشتم)

[15] - دقیقه‌ی 38 نوار سیزدهم

ӘЛЕМ

«Әуе шабуылы жасалуы мүмкін» деген дақпырт Иран халқын үрейлендіріп тастады

Ирандықтар ресми тележаңалықтарды көріп тұр. Тегеран, 10 қараша 2011 жыл

14.11.2011

Гүлназ ЭСФАНДИАРИ

Иранның ядролық нысандарына сырттан соққы жасалу ықтималдығы күшейген сайын қарапайым халық «Батыспен арадағы әскери қақтығыста зардапты біз шегеміз» деп қатты абыржып отыр.

Иранның ядролық құрылғыларына Израильдің шабуыл жасауы мүмкін деген бейресми ақпарат та қарапайым жұрттың үрейін ұшыра түсті. Халықаралық атом энергетикалық агенттігінің қарашаның 8-і күні «Иран ядролық қаруларын дамытуды қолға алды» деген қорытынды баяндамасын жариялауы да отқа май құя түсті.

1980 жылы Иракпен сегіз жылға созылған ауыр соғысты бастан кешкен ирандықтар сол кездегі зобалаң басымызға қайта туа ма деп қатты қобалжиды.

«ИЗРАИЛЬ АТЫП ӨЛТІРЕТІН БОЛДЫ ДЕП ҚУАНАЙЫҚ ПА?»

Атын айтудан бас тартқан исфахандық бір адам кез-келген әскери қимылдың негізгі құрбандары қарапайым жұрт болады деп қорқып отырғандығын айтады.

- Қарапайым халық – санкциялардың құрбандары, ал Иранның басшылары бұдан зардап тартып жатқан жоқ. Соғыстың зардабын қатардағы жұрт тартады, - деді ол Азаттық тілшісіне телефонмен берген сұқбатында.

Соғыс режимді біріктіреді, сонымен қатар бұл көптеген адамдардың өздері жақтырмайтын режимді еріксіз қолдап шығуына әкеп соғады.

Иран астанасында тұратын 56 жастағы әйел «уайымнан түні бойы ұйықтай алмаймын» дейді. Ол ислам республикасына қарсы соғыс орталық билік үшін пайдалы болады, бірақ қарапайым халыққа өте ауыр тиеді деп есептейді.

- Соғыс режимді біріктіреді, сонымен қатар бұл көптеген адамдардың өздері жақтырмайтын режимді еріксіз қолдап шығуына мәжбүр етеді. Сол кезде біз не істеуіміз керек? Атом қуатын өндіру саласында жұмыс жасап жүрген отандастарымызды Израиль атқылап өліретін болды деп қуануымыз керек пе? - деп қарсы сұрақ қойды ол.

Басқалар секілді ол әйел де Иранның атом-энергетикалық саласындағы прогресін баяулатып немесе тоқтатып тастауды мақсат тұтқан Израильдің немесе АҚШ-тың Ирандағы ядролық нысандарға әуеден соққы жасауы үлкен соғысқа түрткі болады деген пікір айтады. Бұл көзқарасты Иранның ресми басшылары елге қарсы жасалатын кез-келген әскери әрекетке қарымта қайтаратынын ескертіп, нықтай түскен.

Аятолла Хаменеи, Иранның рухани жеткшісі (сол жақта), әскери басшылардың бірімен сөйлесіп тұр. Тегеран, 10 қараша 2011 жыл

Израиль премьер-министрі өз үкіметін осындай шабуылдарды жүзеге асыруға үндепті деген бейресми ақпараттың кең тарауы да Ираннан тыс жерлерде де қобалжуды арттырып отыр.

Оптимистік көзқарасы басым кейбір сарапшылар халықаралық қауымдастықтың Иранға қатысты қысымын күшейте түсу үшін Израиль үкіметі соғыс туралы риториканы стратегиялық тәсіл ретінде қолданып отыр деп бағалайды.

АҚШ үкіметі өзінің позициясын анық білдірмей отыр, бірақ мемлекеттік қызметкерлер бұл дағдарысты дипломатиялық жолдармен шешуге мүдделі екендігін білдірді.

«СОҒЫС – ИРАН БИЛІГІ ҮШІН ЖАҚСЫ ЖАҢАЛЫҚ»

Азаттық радиосының «Фарда» иран қызметіне атын ғана жазып хабарласқан, Мешхед қаласының Мухаммед есімді тұрғыны АҚШ-тың бұл сөзіне сенбейді. Ол АҚШ президенті Барак Обаманы Иранға қарсы шабуыл ұйымдастырып жатыр деп айыптайды. Шабуыл бастала қалса, миллиондаған ирандық өз елін қорғау үшін соғысқа сақадай-сай болады деп болжайды.

- Иранның ішінде барлық халық аятолла Хаменеиді қолдағандай үкіметтерін де қолдайды. Өздерін мемлекетпен бірміз деп санайтын миллиондаған адамдар бар. Олардың бірі қалмай отандарын қорғайды, - деп ойлайды ол.

Соғыс бола қалған жағдайда Иран жері АҚШ сарбаздары үшін қабірстанға айналады.

Соғыс бола қалған жағдайда Иран жері АҚШ сарбаздары үшін қабірстанға айналады деп ескертті ол.

Оның осы болжамын Иранның зерттеушілері де растайды. Олар Иранмен соғыс бола қалса бұл елдегі әсіреұлтшылдар жаппай тізе қосып, үкіметті қолдап шығады деп жылдар бойы айтып келеді. Зерттеушілердің ойынша, болжанып отырған әскери іс-қимылдар діни режимді одан сайын күшейтіп, елдегі тапталып жатқан адам құқықтарын одан сайын мүшкіл халге түсіруі мүмкін.

Бір кезде Иранда түрмеге қамалған ирандық атақты әлеуметтанушысы Хусеин Хазиан да осы пікірді жақтайды. Ол Азаттық тілшілеріне: «Соғыс - Иран үкіметі үшін жақсы жаңалық, Ирандағы демократия үшін жаман хабар» деді.

Иран президенті Махмуд Ахмединежад Чахар-Махал-Бахтияри уәлаятына келген бойы жергілікті әскери қолбасшымен амандасып тұр. 9 қараша 2011 жыл.

- Әсіресе елге шетелдік дұшпандар шабуыл жасағанда, мына үкіметтің өз қарсыластарын қудалап, жаншып тастауына сылтау да, себеп те, заңдылық та жетерлік болады. Иран халқы саяси дәстүрі бойынша осындай кез-келген шетелдік басқыншыға қарсы тізе қосып, бірігіп кетеді. Иран үкіметі оппозицияны емес, жаппай мобилизацияланған жұртты пайдаланып кетуге дайын тұр, - деді Хазиан.

Қазір Сиракуз университетінде уақытша дәріс оқитын Хазианның ойынша, сырттан соққы бола қалған жағдайда Иран оппозициясы мемлекет пен өздерінің ұстанған позициясының арасындағы айырмашылықты ажыратуға шамасы келмей қалады.

- Бұлардан бөлек мемлекеттің кейбір инфрақұрылымдары қирап жатса, оларды қайта қалпына келтіруге уақыт қажет болады. Бұл әлеуметтік және және саяси күштердің күн тәртібіндегі демократияны құру мәселесі біраз уақытқа шейін көтерілмей қалады дегенді білдіреді, - дейді ғалым.

СОҒЫСҚА ДАЙЫНДЫҚ

Жасыл оппозиция қозғалысына бүйрегі бұратын Тегерандағы журналист елдің көпшілігі мұның ақырын күтіп отырғанын, бұрынғыша тағы да әне-міне болады деген соғыс қаупі ақырындап басылар деген үмітте екенін жазады.

«Өз жерін басып кіретін сырт елді ешбір қоғам құшақ жайып қарсы алмайды. Бірақ бұл нәрсе бүкіл халық үкіметті қолдап кетеді дегенді білдірмесе керек. Кейбіреулері, бәлкім, қақтығысты сырттан бақылап қана отырар» деген ой айтады журналист.

Иранның ірі банкінде жұмыс жасайтын компьютерлік сарапшы Иранға қарсы кез-келген әскери іс-қимыл қоғамдағы экстремизмнің артуына әкеп соғуы мүмкін деп алаңдаушылығын білдірді.

- Бүгінге дейін бізді «батондар» (демонстрацияны күшпен тарататын Иран билігі құрған жазалаушы топ) өлтіріп келген болса, енді бұдан былай бомбалар мен жанкештілердің жарылысынан қаза табуға дайындала беруіміз керек шығар, - дейді ол.

Шетелде тұратын Иран диаспораларының арасында соғыс туралы әңгіме мынаған келіп тірелді. Ондағы кейбір ирандықтар соғыс бастала қалса өздерінің ағайын-туыстарымен бірге болу үшін елдеріне оралуға бел байлап, тас-түйін дайын отыр.

Таяу арада Канадада, Еуропада, АҚШ-та тұрып жатқан жүзге жуық ирандық белсенді мен интеллигенция өкілі Иран үкіметінің халықты жаншып жатқандығын және елге қарсы сырттан төнген әскери қимылды айыптаған хатқа қол қойды.

Біз халқымыз бен мемлекетімізді күл-талқан қылатын соғысты қаламаймыз. Сондықтан бұған екі жақ та жауапты деп санаймыз.

Хатқа қол қойғандардың біреуі Иранның атақты жазушысы және журналисі Акбар Ганджи Батыс елдері Иранға шабуыл жасаудан бас тартуы тиіс және де Иранның ресми билігі елдің ядролық саладағы қызметіне қатысты түсінбестікті жою үшін қажетті шаралар жасауға міндетті деп мәлімдеді.

- Біз халқымыз бен мемлекетімізді күл-талқан қылатын соғысты қаламаймыз. Сондықтан бұған екі жақ та жауапты деп санаймыз. Қандай жағдайда да Израиль мен Батыс елдерінің Иранға соғыс ашатын құқықтары жоқ. Екінші жағынан, соғыс бастала қалған жағдайда тек Батысты ғана кінәлай беру дұрыс емес. Иран елін осындай бағытқа зорлықпен бұрып әкетіп бара жатқан саяси жетекшілерін де кінәлі деп санау керек, - деді ол Азаттық радиосына.

Қарашаның 13-інде Гаваиде өткен Азия-Тынық мұхиты экономикалық ынтымақтастық саммиті кезінде АҚШ президенті Барак Обама Ресей президентімен Иранның ядролық бағдарламасына қатысты ортақ көзқарас ұстанатындарын мәлімдеді. Бірақ екі ел басшысы ұқсас ұстанымдары туралы журналистерге ашып ештеңе айтқан жоқ.

(Мақаланы қазақ тіліне тәржімелеген - Сағынай Кәрім)

Басып шығару
Досыңа жібер
Бөлісу

Пікірлерді іріктеу

Пікір қосыңыз (17)

Пікір

Кімнен: Kan Alihan

14.11.2011 20:25

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Көп ұзатпай Америка пен Израиль басшылықтары өзара ортақ әскери операциялар жоспарын құрып, Иранның ядролық нысандарына әуеден жойқын жойқын соққылар беріп Тегеранды тас талқан етуі қажет. Бұлай болмаған жағдайда ресми Тегеран толыққанды ядролық державаға айналып әлем қауіпсіздігіне қатер төндіруі мүмкін.

Пікір алмасу

Кімнен: Аты-жөні көрсетілмеген

14.11.2011 22:17

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Тарт қолыңды Тегераннан!

Пікір алмасу

Кімнен: bolat Қайдан: mongolia

15.11.2011 09:50

+0 / -0

oi satkin jemtik sol europa men amerika zdrailda bolgan bomba bizdin musilman elderinde nege boluga bolmaidi? sen hristiansin ba jemtik satkin sol

Пікір алмасу

Кімнен: Асан қайғы

15.11.2011 09:01

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

сонда елдің бәрін қырып жатқан АҚШ (оларда ядролық қару бар екенін ешкімнен жасырған емес, жане де 1945ж Жапонияға ядролык бомба жіберген тарихтағы жалғыз мемлекет) әлемге қауіп төндірмейді екен де ешкіммен соғыспай тыныш жатқан Иран қауіп төндіре қалыпты.

АҚШтан бөлек Ресей, Қытай, Солтүстік Корея, Франция да ядролық қару бар. АҚШ неге солармен куреспейді??? Неге Ресей, Қытай, Солтүстік Кореяда "демократия" орнатпайды Ливиядагсы сиякты?!

Пікір алмасу

Кімнен: асылбек Қайдан: Маңғыстау

15.11.2011 09:03

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Аузыңа жылан жұмыртқаласын соғыс құмар сасық неме

Кімнен: Айтпай Қайдан: Кайтпаевичко

14.11.2011 23:59

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

кума сен олар не сондай акымакта ал ресей акш кытай сондай акылдыма тек атом бомбасы соларда болу керек сияктыма

Кімнен: ара Қайдан: уядан

15.11.2011 09:05

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Менин ойымша Иран масондардын шабуылын кутпей оздери израиль мен АКШка соккы беру керек. Айтпесе боска ана Ирак, Ауганстан, Ливия сиякты сорлап калады. ООН, НАТО деген АКШтын айтагындагы организациялар. оларга сенудин кажети жок.
батыс крестоносецтерин бир токтатса осы Иран токтатады.

Кімнен: Атом Қайдан: Уран

15.11.2011 10:17

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Иранның атомды өндіруі тек өзін қорғау мақсатында туындаған қажеттілік деп ұққан жөн. Ирандықтардікі орынды. Неге АҚШ, Ресей, Қытай, Израйл т.б. батыстың дамыған елдері мен кәпірлер ғана атомды дамытып, мұсылман мемлекеттері пайдаланбау керек. Дұрыс, өте орынды. Біздің жалтақ НӘН құсап, барлығын соларға бере салу керек педі? Атом қаруы өзгені қорқыту үшін, өзін толық қауіпсіз сену үшін өте қажет.

Пікір алмасу

Кімнен: ара Қайдан: уядан

15.11.2011 14:13

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

осы бурын биз ядролык кару жонинен алемде 4инши орында турганымыз рас па..?
сонын барин батыска жагынамын деп НАН куртып жиберди дейди гой?
жане де онын ози де бирнеше марте айткан биз ядролык каруымызды жойдык деп...

Кімнен: асылбек Қайдан: астана

15.11.2011 15:42

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Шынымен де басқа елдерге неге тиіспейді? Иранға мұсылман мемлекеті болған үшін олардың тістері қайраулы.Баяғыда Семей полигоны болғанда Қазақстанға АҚш-тағылар үрке қараған. Өйткені, біз атом қаруын сынайтын ТМД-дағы жалғыз мұсылман мемлекеті болғандықтан, өздері келіп, дипломатия деп, келісім жасаған. Сонда соны жаппай, қазір бәрін үркітіп отыруға болар еді. Иранға барлық мұсылмандарға қолдау жасау керек,Бұл анық басынушылық мұсылмандарға қысым

Кімнен: Жәке Қайдан: Теһран

15.11.2011 18:03

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

бұның бәрі бос әңгіме ешкімнің де Иранға тиісуге батылы бармайды. мұндай әңгіме 30 жылдан астам уақыт бойы айтылып келе жатыр. ирандықтар мұндай лепірме сөздерге құлағы үйреніп болды. қорқып отырған ешкім жоқ.

Кімнен: Kan Alihan

15.11.2011 18:13

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Кешіріңіздер, АҚШ пен өзге де әлемдік алып державаларда ядролық қарудың болуы әлемдік саясаттағы тепе-теңдікті (баланс) сақтар тұру үшін қажет. Не болғанда да Иранның ядролық қаруға ие болуына жол бермей, Тегеранды талқандайтын жойқын әскери операцияларды бастау қажет. Әлем мен адамзат қауіпсіздігіне алаңдайтын әрбір көзі ашық азамат бейбіт сүйгіш әлемді Иран қаупінен азат ететін күнді асыға күтеді деп ойлаймын.

Пікір алмасу

Кімнен: Nurbek Қайдан: Warszawa

15.11.2011 21:43

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Atannyn basy, sonda 1945 zhilindagy Amerikanyn Hiroshimaga atom bombasyn tastaui , 100 myndagan qarapayim adamdardyn ölüi. älemdik sayasattagy tepe tendikti saktau üshin zhasalganba. Iran sol baskinshylardyn eline kelip Tegerandy tas talkan etuine karap otyrady deisinbe katelesesin bauyrym olar ülken tarihy bar zhäne öte patriot halyq. Bugin eldegi rejimge karsy bolip otyrganmen erten Batystyn basqynshylary kelse barlygy tize biriktirip sogisqa, otanin korgauga attanuga dayin otyr. Älemmen adazat kauipsizdigine alandagysh bolsan, Körshin baskynshyl reseiden, Amerikadan, Franciadan tagy baska baskanyn bailigina köz tigüshilerden kork. Sen siakty älemdik alyp <> erten amerikaliktar bir siltau tauip kelip sogis ashyp munaiga köz tikse esikti aiqara ashyp beretin shygar.

Кімнен: Kan Alihan

15.11.2011 23:18

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Сен ең алдымен осы пікіріңді жазбай тұрып, ең бірінші жазған сөзіңе мән бердің ба? Ойын айту деген аузына келгенін айту дегенді білдірмейді, Нурбек. Саған сәл ойланып, мәдениет пен этиканы сақтай отырып жауға, пікір білдіруге кеңес бергім келеді. Радикалды ислам идеологиясына уланған өз-өзіңді ұстай алмайтын уахаббит болсан оныңды да ескертіп қой. Мүмкін оныңа түсіністікпен қарармын.
Сенің қалай ойлайтыныңды қайдам, бірақ не болаған күнде де Иранның әлемге төндіріп тұрған қаупінің алдын алмай іс ушығып кетеді. Сонымен қатар Иранның ядролық қаруға ие болуы Таяу Шығыстағы Израильге аса қауіп төндіреді. Сол себепті ресми Тегеранның жаппай қырып жою қаруына қолы жетпей тұрғанда оның тас-талқанын шығарып, Тегеранның күлін көкке ұшыру қажет. Одан басқа альтернатива әзірге көріп тұрғаным жоқ.

Пікір алмасу

Кімнен: bolat Қайдан: mongolia

16.11.2011 08:13

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

ottapsin!!! Kai senin DERJABA otirgan zdrailin keshikpei jer betinin kartasinan jogaladi, Eshkim irannin kulin kokke ushira almaidi jetesiz jetim neme. Ottaitin jerine barip otta!!!

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

16.11.2011 00:52

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Естің қисса Құраннан
Қорқып жүрмең жуаннан
Сүлеймен патша заманда
Көкке ұшып шыққанда
Құмырысқа айтыпты ау
Керек енді ақ абайлау
Зинһар езіп кетпесін
Түбімізге ол жетпесін
Қайда жүрсе алпауыт
Бола қалар жалмауыз
Күліпті -міс Сүлеймен
Бұл естіген кеңестен
Жайы басқа пайғамбар
Басқаларға нанбаңдар
Жолдас болса орыстан
Я болмаса АҚШТАН
Жаныңа ал айбалта
Қапы қалмай әруақта
Бұл шараны қолданған
Үлгі алыңдар Ираннан
Иран - Ислам арқасы
Талай кәпір жанқасы
Болу керек тілектес
Жауға қарсы білектес
Тартпағандар қарына
Сірә сынар қары да
Азары да болса ағайын
Безер кетіп қалмайын

Кімнен: Аты-жөні көрсетілмеген Қайдан: астана

16.11.2011 11:25

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

еврейлерді жазықсыз төгілген мұсылмандардың көз жасы жібермесін. Оларды Гитлер кезінде дұрыс қырған. Мұсылмандардың жерінен кезінде қанғып кеткен оларға Кеңес Одағы жер алып берді.Мұсылмандарға анық қысым жасап отырған кезде кеуделеріңде мұсылман деп соққан жүректерің болса Иранға қолдау танытыңдар,Ирандықтар, жарайсыңдар.Ешкімнен де қорықпаңдар. Сендерге Алла жар болсын

ولی

شير خدا بود علی ،

بسی بلا ديد ولی .

گويند زاده در كعبه ،

شك می باشد اندكی.

در جواني خود گزيد ،

جای پدر آن نبي .

پس از چنين انتخاب ،

كوتاه نيامد دمی .

باب شهر علم گشته ،

بر او بشد خود وصی.

خلوص وي چندان بود ،

كه شك نكرد هيچ كسی.

گفت از ميل امارت ،

بوده مدام خود بري.

نصبش كردند بالاجبار ،

دون يار و همدمی .

برخي گفتند خدا بود ،

بعضيش خواندند كشتنی.

چه خون ها خورد قلب او ،

تا بكشتش يك شقی .

فزت و ربّ الكعبه ،

آنگه بگفت خود ولی.

عشّاق وی ، بس جاهل ،

كردند جمله دشمنی .

اينك گشته آشكار،

عليست در عدل رستمی.

ولی نبوده است خدا،

ولو بودش نام يكی.

خدا هم خود گفته ،

يارم با هر ياوری.

جمله علی می گويند

از بی همّتيم ما بری

حاجی خواهی گر مدد

همّت نمای پس كمی

ادامه نوشته

برخورد قزاقی با مرگ

قزاقهای ايرانی كه با شدّت گرفتن مظالم رژيم استبدادی كمونيسم مجبور به ترك وطن شده و حدود هشتاد سال از مهاجرتشان به اين سرزمين می گذرد ، به مثابه يك قوم مسلمان اهل سنّت و جماعت حنفی در مورد وفات ، كفن و دفن ميّت دارای آداب و رسومی مشابه ساير مسلمين با ويژگی های خوداند.

آحاد خانواده فرد محتضر ، قوم و خويش و دوستانش گرد او جمع مي شوند تا ضمن قوّت قلب دادن به وی آخرين سخنان و وصايایش را بشنوند. اگر گله و شكايتی باشد از همديگر حلاليت می طلبند. وقتی كه چشم ها بسته شده و نفسها به شماره می افتد ملّا يا شخص وارد به آداب مذهبی شروع به تلقين شهادتين و كلمات ايمان كرده و آياتی از قرآن كريم را تلاوت می نمايد. با خروج جان از تن مرحوم چشم و دهان او را بسته و رو به قبله اش قرار می دهند. نسوان بی تاب از اين واقعه جانگداز شروع به مويه و مرثيه خواندن می كنند.

اجل اگر قبل از ظهر فرارسيده باشد همان روز مردم به مراسم تكفين ، نماز جنازه ، تشييع و تدفين دعوت می شوند. چند نفر از اقوام متوفّی عهده دار عسل ميّت می گردند. عدّه ديگری مشغول تهيه كفن می شوند. پس از غسل و تكفين مرحوم ، جسد به مسجد محل آورده شده و امام جماعت يا فرد مأذونی بر آن نماز مي خواند. مرده را با وسيله مناسبی به گورستان می برند كه گروهي جهت حفر مقبره قبلاً به آنجا رفته اند تا مراسم تدفين را بانجام رسانند. با تلاوت آياتی از كلام الله مجيد و اعلام شهادت مبنی بر خوب بودن مرحوم كه موجب مغفرت او تلقّي مي شود ، به خانه اش بر مي گردند. با برگشتن اين گروه از آنان و حاضرين ، در چادر مخصوص جلسه ترحيم با غذاي ساده اي از گوشت حيواني كه به اين مناسبت ذبح شده است پذيرايي مي شود. در گوشه اي عدّه اي مشغول ختم قرآن هستند.با رسيدن هر دسته جديد از مردم قاري آياتی از قرآن خوانده و جماعت آمين گفته و ثوابش را به روح مرحوم نثار مي نمايد. از حاضرين ، حدّاقل تا سه شبانه روز با چاي ، نان ، خرما و غيره پذيرايي مي گردد. البتّه صبحانه ، ناهار و شام جاي خود دارد. بعضي از نزديكان خانواده فقيد براي استقبال از مهمانان و خدمات لازم در همان چادر يا جاي ديگر اقامت مي كنند. بعلاوه اينها با آوردن انواع و اقسام خوراكي ها و گاو و گوسفند به مشاركت در تشريفات اهتمام مي ورزند تا بازماندگان اضافه بر مصيبت وارده متحمّل مخارج ديگر نشوند. باري شتر اجل جلوي همه خانه ها مي خوابد ولي نوبت هيچكس معلوم نيست.

روز سوم معمولاً اعلام مي شود كه مراسم پنجم و هفتم تذكّر يكجا برگزار خواهد گرديد. اين از تأثيرات اصحاب دين و روحانيت است كه مخالف هرگونه اسراف و تبذير به بهانه آداب مذهبي اند. ادامه بيهوده اين كار براي شركت كنندگان نيز خالي از محذور نيست. در روز آخر منسوبين ميّت به نزد ورثه رفته برايشان عاقبت خير آرزو نموده به صبر و پايداري توصيه مي كنند. همچنين براي هركدام از شركت كنندگان در تغسيل جنازه و تدفين هدايايي به صورت انواع البسه داده مي شود.

تذكّر و عرض تسليت به بازماندگان تا هفت روز طول مي كشد. حضور زنان با مرثيه خوانی همراه است كه شامل تقدير از روانشاد و ذكر خصائل ارجمند او هم مي باشد. گمان مي رود كه روح متوفّی پس از سه روز خانه را ترك مي كند و روز پنجم در مرقدش آرام مي گيرد .اين روح گويا پس از يك هفته به سراي خود باز مي گردد. مي گويند كالبد مرده تا چهل روز سالم مانده سپس شروع به فاسد شدن مي كند كه ظرف صد روز تمام مي شود. لذا به ياد مرحوم مراسم سوم ، پنجم ، هفتم ، چهلم و صده برپا گرديده صدقه داده و ختم قرآن مي شود. ضمناً هر شب جمعه اقوام و اقربا در خانه روانشاد گرد آمده و برايش طلب رحمت و براي بازماندگان صبر جميل آرزو مي كنند. اين عزاداران تا يكسال از شركت در جشن و سرور معاف خواهند بود. بيوه زن بمدت يكسال عدّه نگه داشته و از نكاح خودداري مي ورزد. در عين حال به عنوان عروس خاندان از اداي تعظيم و سلام به زنان و مردان اقوام سببي معاف مي ماند. پس از پايان مدّت عدّه مي تواند با هر كس از جمله خويشاوندان نسبي شوهر متوفايش ازدواج كند كه امانگرلك ناميده مي شود.

سالگرد در گذشت رفتگان با تشريفات مفصل ، صدقه و ختم قرآن برگزار مي گردد. معمولاً اين مراسم حتّی الامكان تا چندين سال تكرار مي شود. همچنين خانواده مرحوم در استقبال از عيد قربان به عنوان شِكتيك مالي سربريده از اقوام و آشنايان دعوت مي كنند تا در مراسم ختم قرآن حضور يابند و ياد رفته شان را زنده دارند.

Алматыда Нұрсұлтан Назарбаевқа ескерткіш қойылды

Қазақстанның тұңғыш президенті атындағы саябақта ашылған Нұрсұлтан Назарбаевтың ескерткішінің ашылуы. Алматы, 11 қараша 2011 жыл.

11.11.2011

Мәншүк АСАУТАЙ

Туынды авторлары Алматыда «таудың шыңында отырған президенттің еліне нұр шашып тұрған сәті» бейнеленгенін айтып жатқан кезде Астанаға жиналған ғалымдар қартаймаудың амалын іздеп отырды.

2011 жылы 11-айдың 11-і күні сағат 11-де Алматыда, Қазақстанның тұңғыш президенті атындағы паркте президент Нұрсұлтан Назарбаевқа арналған ескерткіш ашылды. Президент мүсіні «Қазақстан» деп аталатын мемориалдық кешенінің ортасында тұр.

«ЕЛІНЕ НҰР ШАШҚАН»

Композиция қола, гранит, мәрмәрден бүркіттің қанаты сұлбасында жасалған.

– Мүсіннің артқы бетінде орналасқан қыранның екі қанатында Қазақстан тарихында елеулі орын алатын екі қала – Астана мен Алматы

Нұрсұлтан Назарбаевтың қызы Дариға Назарбаева ескерткіштің ашылу салтанатында тұр. Алматы, 11 қараша 2011 жыл.

бейнеленген. Ал 4 метрлік мүсінді сомдауыма 9 ай кетті. Құдды балам сияқты, – дейді монументтің авторы, мүсінші Шоқан Төлеш.

Ескерткіште президент оң қолын сәл көтеріп отыр.

– Сол қолы орнында мықты – елі бай-қуатты, жалпы тұрақтылықты, мықтылықты білдіреді. Ал мына оң қолын енді «таудың жоғарғы шыңына отырған пезидент қолынан нұр шашып тұр еліне» деп бейнеледім, – дейді мүсінші.

«Мүсін демеушілер қаржысына жасалғанын» айтқан Шоқан Төлеш демеушілердің кім екенін, қанша қаржы жұмсалғанын «айта алмаймын» деді.

«ЖАҚСЫЛЫҚТЫ ТІРІ КЕЗІНДЕ ЖАСАУ КЕРЕК»

Ескерткіштің ашылу салтанатына билік, өнер және мәдениет өкілдері қатысты. Олардың арасында Нұрсұлтан Назарбаевтың үлкен қызы Дариға Назарбаева, Алматы қаласының әкімі Ахметжан Есімов, сенат депутаты Қуаныш Сұлтанов бар.

Ескерткішке келгендер Қазақстан президентінің «мұндай құрметке лайық адам екенін» айтысты.

Жолдастар, мен Нұрсұлтан Әбішұлын... ұлы Бірінші Петрмен салыстырамын

- Жолдастар, мен Нұрсұлтан Әбішұлын батпаққа Петроградты салған ұлы Бірінші Петрмен салыстырамын. Нұрсұлтан Әбішұлы шөл далада әдемі астана орнатты, - деді Екінші дүниежүзілік соғыстың ардагері, Алматы қаласының құрметті азаматы Сұлтан Жиенбаев.

Сенат депутаты Қуаныш Сұлтановтың айтуынша, жиырма жыл бұрын әлемдік державалар басшылары «Қазақстанның қандай ел екенін, қазақтың кім екенін білмейтін». Қазір олар Қазақстанның беделін әлемдік деңгейге шығарған президент Нұрсұлтан Назарбаевтың сөзіне құлақ асады деді депутат.

Ахметжан Есімовтің айтуынша, ескерткішті Қазақстанның суретшілер, сәулетшілер, дизайнерлер мен қала құрылысшылары одақтары тұңғыш президент туралы Конституциялық заңның 9-бабына сәйкес өз қаржыларына орнатқан.

Ал мүсінші Шоқан Төлеш бұл ескерткіш «зиялы қауым өкілдерінің ел тәуелсіздігінің 20 жылдығына жасаған тартуы» деді.

– Жақсылықты тірі кезінде жасау керек қой. Мысалы, шынымен жасалған болса, ондай адамдардың мүсінін адам бар кезінде жасау керек, қастерлеу керек. Өйткені ол кісінің еңбегі зор, – дейді мүсінші.

Оның пікірінше, мүсіннің «ғұмыры ұзақ болмақ».

ҚАРТАЙМАУҒА ҚАРСЫ АМАЛ

Алматыда президент Назарбаевқа ескерткіш орнатып, «ғұмыры ұзақ болсын» деп жатқан кезде Астанада адам жасын ұзартуға байланысты жиын өтті.

Назарбаев университеті ұйымдастырып отырған халықаралық конференцияда ғалымдар адам жасын ұзарту мен ағзаның қартаюына

Қазақстанның тұңғыш президенті атындағы саябақта ашылған Нұрсұлтан Назарбаевтың ескерткіші. Алматы, 11 қараша 2011 жыл.

қарсы жаңа жобаларды сөз етті.

Екі күнге созылатын шараға қазақ ғалымдарына қоса АҚШ, Жапония, Оңтүстік Корея, Ресей, Ұлыбританиядан 40-тан астам маман келді.

ҚазТАГ агенттігінің хабарлауынша, мамандар регенеративті медицина, геномика, жасушалы биология, нанотехнологиялар мен ұзақ өмір сүру саласындағы жаңа стратегияларды ақылдасады.

– Адамның қалыпты, әдеттегі қартаюы шамамен 100-120 жылға созылады. Алайда патологиялық қартаю деген түсінік бар. Осыған байланысты қазіргі уақытта оған қарсы геронто технологиялар мен геронто инжиниринг салалары дамытылып жатыр. Сондықтан біздің алдымызда болашақта гендік және жасуша деңгейінде патологиялық қартаюды анықтайтын биомаркерлерді дайындау мақсаты тұр, – дейді Назарбаев университетінің Өмір туралы ғылым орталығының бас директоры, профессор Жақсыбай Жұмаділов.

Адам жасын ұзарту, қартаюға қарсы дәрі ойлап табу – Қазақстан президенті Назарбаевтың да бірнеше рет айтқан мәселесі. Президент соңғы рет 2010 жылы желтоқсанның 7-сінде Назарбаев университеті студенттеріне дәріс оқығанда болашақта Қазақстаннан Нобель сыйлығын алатын адамның шығатынына сенімді екенін айтып, өзі құралпыластардың кәрілікке қарсы дәріні тағатсыздана күтіп отырғанын жеткізген.

– Менімен жасты адамдар ұзақ өмір сүруге мүмкіндік беретін, өмірді ұзартатын жаңалықтарды қатты тосып жүр, мұның тезірек болғанын қалайды, – деген еді Нұрсұлтан Назарбаев.

Пікірлерді іріктеу

Пікір қосыңыз (31)

Келесі

Пікір жарияланған бет , жиыны 2

Кімнен: кокжал Қайдан: нарын

13.11.2011 12:59

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Тақта отырған патшаны тасқа отырғызғаны қалай, бұл ескерткіштің өмірі өзі кеткенше деп ойлаймын

Кімнен: Аты-жөні көрсетілмеген

13.11.2011 02:16

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

...Сенат депутаты Қуаныш Сұлтановтың айтуынша, жиырма жыл бұрын әлемдік державалар басшылары «Қазақстанның қандай ел екенін, қазақтың кім екенін білмейтін». Қазір олар Қазақстанның беделін әлемдік деңгейге шығарған президент Нұрсұлтан Назарбаевтың сөзіне құлақ асады...

Ойпырмай а, жағымпаздар бір жасап қалған екен де! Алайда Қазақстанды есек басқарса да бүкіл әлем танитын еді. Трансұлттық компаниялар мен өзге мемлекеттер осыншама мол қазба байлығы бар Қазақстанды танымай қара басты деймісің? Мәселе олардың мына президенттің өзі бас болып табанға таптаған халықты анау астыдағы қара тасқа "отырғызып" кеткенінде болып тұр емес пе?! Бұл ескерткіш "Сен алдымен бар байлықты бізбен бөліс те, халқыңды бейшара күйге түсір, содан кейін біз сені оң қолыңнан іліп алып, арттағы бүркіттей ұшырып алып кетеміз" деген намек қой....

Кімнен: АДАЙКА Қайдан: АЛМАТЫ

13.11.2011 00:41

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Ел басымыздың НАДАНДЫҒЫ осыдан белгілі ғой деп ойлаймын!!!

Кімнен: ПАТРИОТ Қайдан: АЛМАТЫ

13.11.2011 00:38

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

ҚУАНЫШ МҰҚТАЙ:

ЖЕРІҢДІ САТЫП БОЛДЫ - ҮНДЕМЕЙСІҢ,
ТІЛІҢДІ МАЗАҚ ҚЫЛДЫ - ТҮК ДЕМЕЙСІҢ!
ДІНІҢДІ АЛЖАСТЫРЫП, МӘҢГҮРТ ЕТТІ:
БЕУ , ҚАЗАҚ!
ӨЛІ ЕМЕССІҢ,
ТІРІ ЕМЕССІҢ -
БҰЛАЙША, ҚОР БОЛҒАНША, ҰРПАҒЫҢНЫҢ -
АЗАТТЫҒЫН ӘПЕРІП НЕГЕ ӨЛМЕЙСІҢ?

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

12.11.2011 21:21

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Бұрыңғы өткен заманда ,
Одан да бері әманда.
Қазақ деген ел бопты ,
Таң қалдырған ол көпті.
Сақ та болып атанған ,
Айрылмаған Отаннан.
Басып кірсе Зұлқарнай ,
Қарсы тұрды тым саспай.
Ол қарағай мүйізді ,
Қара қанын ішкізді.
Басы қалып шелекте ,
Қолы қалып әлекке ;
Кейін қашып кетеді ,
" сақ " деп көзі жетеді.
Жәңгір болған Парсылар ,
Іскендірден шекті зар.
Мұрагері заңғардың ,
Жанын қысты зарлардың.
Сонда келді оңғарып ,
Дай атанған құтқарып.
Сондай жаман қастардан,
Елді жақсы басқарған.
Мен-менсіген Арабты,
Басын жерге қаратты.
Систан деген аймақтан,
Бір ер шыққан сол Сақтан.
Назарбайдан Нұрсұлтан ,
Болмаса егер қалмақтан ;
Сақтан болған Қазақты ,
Қойсын қылу мазақты.
Адай болса ал тентек ,
Қақбасыңды ап теппек.

گفتمان سي ام

لافزني است بنام « لاف گزاف زن » كه حرفهاي صد من يك غاز مي زند . او به چه دردي خورده وجودش چه ضرورتي دارد ؟ وي وجدان و عقل نمي شناسد ، شرف نمي شناسد ، تأمل همه جانبه و تفكّر عميقي ندارد ، نه پهلوان است و نه مرد ميدان ، نه انسانيت دارد و نه عقل و وجدان . بسا كسان گردن كشيده مي گويند : « ترا به خدا دست بردار ، كي از كي برتر است ، كي غلام حلقه بگوش ديگري است ، مگر روزيم را او مي دهد ، مگر من شير از مال او مي دوشم ؟ » ، با هيجان مي گويند : « مگر از جان خود دريغ دارم ؟ آه ، مادر قحبه ، چرا نبايد مرد ؟ فوقش تير باران يا بخاطر اين تبعيد شوم نيز حاضرم ! مرگ يكبار ، شيون يكبار ! » .

خودشان را مي بينند ، آيا قزاقي را ديده ايد كه اين سخنان در خورشان باشد ؟ قزاقي نديدم كه تاب مرگ داشته باشد ؛ قزاقي هم نديده ام كه بگويد تاب مرگ ندارم ، فقط به حنجره اش اشاره مي كند و مي گويد : « بگذار سرم بريده شود . » . اگر كسي پيدا شود كه اين حرفها به او بخورد ، هر چند بي عقل باشد ، مي تواند با همان غيرتش آدمي را مرعوب سازد . به گزافه- گوئي كه در مواجهه با مهلكه واقعي ، دنبال سوراخي براي پنهان شدن مي گردد ، براي ارعاب مردم بيهوده بلوف بزند تا بگويند « امان از اين لا مذهب ! » چه گوئيم ؟ خداوندا ! آيا نشانه هاي گوناگون از جان گذشتگي ، پايبندي به عهد و ميثاق ، سخاوت و بي ارزش شمردن دنيا و رادمردي در وجود مرد باقي نمي ماند ؟ باري او يكي از وراجهائي است كه مصداق « پر روی پر چانه » مي باشد .

نویسنده:

مهرداد فرهمند

]" href="http://www.islahweb.org/sites/default/files/imagecache/700x700/islahweb1320908606.jpg"> راشد الغنوشی: رؤیای مردم ترکیه، تونس و مصر از قرن نوزدهم تا به حال، همراه کردن اسلام و نوگرایی بوده است

راشد الغنوشی: رؤیای مردم ترکیه، تونس و مصر از قرن نوزدهم تا به حال، همراه کردن اسلام و نوگرایی بوده است

اشاره‌: راشد الغنوشی، رهبر 70 ساله‌ی جنبش اسلامی النهضة است که با شعار اسلامگرایی معتدل و نوگرا برنده‌ی انتخابات مجلس مؤسسان تونس شد. او از متفکران برجسته‌ی اسلامگرا در جهان عرب است و الگویی سیاسی در ذهن دارد که به گفته‌ی او، در کشوری چون تونس که از لحاظ اثرپذیری از فرهنگ اروپایی با لبنان پهلو می‌زند، می‌خواهد نظامی‌ پیاده کند که هم با اسلام سازگار باشد و هم از در دشمنی با آزادیهای گسترده‌ی فرهنگی و اجتماعی درنیاید.

راشد الغنوشی دانش‌آموخته‌ی فلسفه در دمشق و سوربن فرانسه است، بیش از 30 سال سابقه‌ی فعالیت سیاسی دارد و در این راه، 2 بار زندانی شده و 22 سال در تبعید زندگی کرده است.

در این گفتگو، راشد الغنوشی از الگوی خود برای نظام اسلامگرای سازگار با دموکراسی و نوگرایی می‌گوید، اسلامگرایان ترکیه و مالزی را می‌ستاید، پشتیبانی آمریکا از اسلامگرایان میانه‌رو را طبیعی می‌بیند، نظامهای عربی را که هنوز دستخوش انقلاب نشده‌اند محکوم به تغییر می‌داند و درباره‌ی الگوی اسلام سیاسی حاکم بر ایران نیز نظر می‌دهد.

- آقای غنوشی به نظر شما چه نوع نظام سیاسی با اسلام سازگار است؟

به گمان من، نظام اسلامی ‌نظام شوراست و امروزه نزدیکترین نظام به آن، نظام دموکراتیک است که قدرت را در دست مردم قرار می‌دهد و حاکم به‌جز قدرتی که مردم به او می‌دهند قدرتی ندارد.

- دموکراسی پارلمانی را ترجیح می‌دهید؟

به نظر من نظام پارلمانی به نظام شورایی نزدیکتر است، چون دولت قدرت را مستقیماً از نمایندگان می‌گیرد و این نوع دموکراسی مانع از شکل‌گیری نظام فردگرا می‌شود.

- اجرای حکم شرع چه می‌شود؟

شریعت قبل از هر چیز، قواعد کلی و عمومی ‌قانونگذاری است مثل قاعده‌ی مصلحت و قاعده‌ی عدالت و ترجیح اکثریت و برابری بین مردم.

تفسیر اینکه مثلاً عدالت یعنی چه، به عهده خود مردم است که از طریق مشورت، قواعدی را که در کتاب و سنت آمده در قالب نظام سیاسی دربیاورند وگرنه در اسلام کلیسا نداریم که حکم قطعی بدهد و مفسر انحصاری قواعد باشد؛ تفسیر این قواعد هم در هر کشوری فرق می‌کند، امام شافعی هم وقتی از عراق به مصر رفت، دید که شرایط فرق می‌کند و فقه او در عراق با مصر فرق می‌کرد، در حالی که به همان قواعد و همان شریعت استناد می‌کرد.

- در شرع اسلام احکامی ‌مثل قصاص و حجاب هم هست، در این اسلام معتدل شما چطور می‌شود چنین احکامی ‌را پیاده کرد؟

ابزارهای دموکراتیک این امکان را فراهم می‌کند چون شریعت خودش را به مردم تحمیل نمی‌کند بلکه این مردم هستند که باید شریعت را بخواهند.

اگر مردم خواهان اجرای احکام شرع باشند، این احکام بر اساس فهم و درک مردم و از طریق علما و نمایندگان اجرا می‌شود؛ ابزارهای دموکراتیک هم نشان می‌دهد که آیا مردم خواهان اجرای این احکامند یا احکام دیگری.

- فرض کنیم که مردم مثلاً به حجاب رأی بدهند و به قصاص رأی ندهند؟ مگر می‌شود با اسلام، انتخابی رفتار کرد، فرد مسلمان چطور می‌تواند بخشی از اسلام را که دوست دارد بردارد و بخشی را که دوست ندارد رها کند؟

اصلش این است که یک مسلمان باید دین را تمام و کمال قبول کند اما چون شرایط زندگی و توانایی و آگاهی مردم با هم فرق می‌کند، مسلمانها در حد امکان و توانایی شان دین را به اجرا درمی‌آورند، خدا هم به کسی تکلیفی فراتر از توانایی اش نمی‌دهد.

احکام شرع برای کسی که از آن بدش بیاید اجرا نمی‌شود، برای کسانی اجرا می‌شود که خواهانش باشند چون دین اسلام اصلاً بر اساس آزادی شروع می‌شود: «اشهد ان لا اله الله» یعنی اینکه من تصمیم می‌گیرم که خدا را بپرستم و دستوراتش را اجرا کنم، حالا اگر فرد دیگری چنین تصمیمی ‌نگرفت ما فقط می‌توانیم با او بحث و گفتگو کنیم نه اینکه اجبارش بکنیم، اگر اکثریت مردم گفتند که چنین چیزی نمی‌خواهند باز هم ما فقط می‌توانیم با آنها بحث و گفتگو کنیم تا قانع بشوند یا نشوند؛ مردم به خواست خودشان به بهشت می‌روند کسی را با زنجیر به بهشت نمی‌برند.

- بین مردم این نگرانی وجود دارد و می‌گویند حزب نهضت ممکن است الآن شعارهای معتدل بدهد اما بعداً که به قدرت برسد ممکن است مواضعش عوض شود و به افراطی و تندروی رو بیاورد.

نهضت، حزب بزرگی است و حزب عده‌ای افراد نخبه و اندک نیست و رنگها و صداهای فراوانی در آن هست اما همه‌ی اعضای حزب بر سر مسائل اصلی با هم اتفاق نظر دارند.

هیچکس در حزب نهضت نیست که در اسلام شکی داشته باشد، اسلام مرجع ماست و هیچکس بر سرش اختلافی ندارد، هیچکس در نهضت در دموکراسی و در برابری زن و مرد شکی ندارد، هیچکس در نهضت نمی‌گوید فلان حزب کمونیستی است و با ما مخالف است و باید از میان برداشته شود اما درون این مجموعه‌ی بزرگ رنگهای مختلفی هست و بر سر مسائل فرعی اختلافاتی هم هست؛ من که غنوشی باشم گاهی خودم را در اقلیت می‌بینم و گاهی در اکثریت، چون این حزب یک نهاد است و نه یک طریقت صوفیه که من پیر و مرشدش باشم.

- بین کشورهای اسلامی ، هیچ الگویی برای نظام اسلامی ‌سراغ دارید؟

هیچ الگوی ایده‌آلی وجود ندارد، این کره‌ی خاکی اساسش بر ایده‌آلها نیست بلکه بر پایه‌ی نقص بنا شده، بنابراین نظام کامل پیدا نمی‌شود و همه چیز نسبی است؛ می‌توانیم بگوییم این نظام از آن نظام به اسلام نزدیکتر است، این نظام عادلانه‌تر است، این نظام بدیهایش کمتر است اما نمی‌توانیم بگوییم فلان نظام، نظام آرمانی اسلامی ‌است.

- از شما شنیده‌ایم که الگوی ترکیه را ترجیح می‌دهید.

اگر نسبی نگاه کنیم و بگوییم کدام نظام بدیهایش کمتر است، من می‌توانم بگویم امروزه نظام ترکیه نمونه‌ای از اجرای اسلام است، نظام مالزی هم نمونه دیگری از نظام اسلامی ‌است که دستاوردهایی برای مردمش داشته، برایشان آزادی آورده و بدون توسل به زور عزت و منزلت برایشان آورده است اما هر نظامی‌ که به مردمش زور بگوید و مردمش حق تعیین سرنوشت، آزادی بیان، استقلال قوه‌ی قضائیه و حق حساب کشیدن از حکومت را نداشته باشند و حق نداشته باشند که بفهمند این پول از کجا آمده و به کجا رفته و حق تغییر حاکمان را نداشته باشند، من می‌گویم این نظام، غیراسلامی ‌است.

همانطور که ابن قیّم [از علمای حنبلی مذهب شام در قرن هشتم هجری] حکیم مسلمان می‌گوید، اساس شریعت، عدالت است و شریعت تمامش عدالت و رحمت است و هر نظامی‌ که عدالت را اجرا کند نظامی‌ مبنی بر شریعت است، حتی اگر اسم شریعت رویش نباشد و هر نظامی‌ که عدالت را اجرا نکند مبنی بر شریعت نیست حتی اگر اسم شریعت رویش باشد.

خداوند برای انسان کرامت قائل شده، هر نظامی ‌بر این اساس که چقدر این کرامت را رعایت کند به اسلام نزدیک می‌شود.

- الگوی ترکیه، الگوی اسلامگراهای معتدل مثل شما شده ...

من دائماً می‌گویم به صورت نسبی ...

- بله نسبی ...

به صورت نسبی، مسلمانها آرزو دارند که نظامشان مثل ترکیه باشد و در کشورشان رجب طیب اردوغان داشته باشند نه علی عبدالله صالح و بشار اسد و اینها.

- آیا ترکیه این الگو را برای گسترش نفوذش در منطقه به کار نمی‌برد؟

حق هر نظامی ‌است که خودش را تبلیغ کند و در خارج، دامنه و تأثیر داشته باشد، شیوه‌اش است که مهم است، اگر بر اساس قوای نرم این کار را بکند، با عرضه‌ی خدمات و کمک و از راه هنر و ادبیات، خیلی هم خوب و مجاز است اما اگر به جنگ و سرکوب و اشغالگری متوسل شود، نه.

- الآن ترکیه نمونه‌ای از اتکا بر قوای نرم به جای قوای سخت است.

- الآن این طوری است، بعدهاً اگر شرایط عوض شود چه؟

انتظار می‌رود که نفوذ ترکیه در آینده در کل منطقه بیشتر شود چون به سطح بالایی از توسعه دست پیدا کرده و بعد از چین، دومین کشوری است که توانسته به نرخ رشد اقتصادی دوازده درصد برسد که خیلی بالاست.

اگر ترکیه ادامه بدهد با توجه به دلائل تاریخی و به دلیل موفقیت در همراه کردن توسعه سیاسی و توسعه اقتصادی و پرکردن شکاف بین نظام خودش و اسلام، نفوذ بیشتری در کل منطقه پیدا می‌کند.

کمالیسم در ترکیه بین اسلام و نوگرایی شکاف ایجاد کرد در حالی که رؤیای مردم ترکیه و تونس و مصر از قرن نوزدهم تا به حال، همراه کردن اسلام و نوگرایی بوده است.

نظام کمال آتاتورک اسلام و نوگرایی را رو در روی هم قرار دارد در حالی که نظام اربکان و اردوغان، اسلام و نوگرایی را به هم نزدیک می‌کند و آن سکولاریسم سخت و پرخاشگر آتاتورک را به سکولاریسم نسبی و نرمی ‌تبدیل می‌کند که می‌تواند با اسلام همزیستی داشته باشد؛ این دستاورد بزرگی است.

همه‌ی مسلمانها آرزو دارند در جامعه‌ای نوگرا زندگی کنند که در آن پیشرفت اقتصادی و علمی ‌باشد و در عین حال جایگاه اسلام هم حفظ شود در حالی که سکولارها در جهان عرب می‌گویند اگر نوگرایی و پیشرفت اقتصادی و علمی‌ می‌خواهید دینتان را کنار بگذارید.

نظام ترکیه الگویی برای همزیستی اسلام و نوگرایی عرضه می‌کند و تمام منطقه هم دارد الآن به همین سمت می‌رود و می‌خواهد که اسلام را با نوگرایی و دموکراسی و پیشرفت همراه کند، در تونس و مصر هم همین طور شده، در حالی که الگوی غربی با مشکلات بزرگی مواجه است.

- با توجه به پشتیبانی آمریکا از ترکیه، آیا ترکیه واسطه آمریکا با جهان اسلام شده؟

ترکیه سنگ خودش را به سینه می‌زند و نه سنگ آمریکا را، ترکیه واسطه یا عامل نیست بلکه دنبال مصالح خودش است، میهن‌پرستی و منافع ملت ترکیه در کار است، حالا این منافع ممکن است مدتی با منافع کشور دیگری همراستا باشد اما در نهایت هر دولتی برای منافع انتخاب کنندگانش کار می‌کند.

- آمریکا هم سعی می‌کند با اسلامگراهای میانه رو رابطه برقرار کند.

آمریکا هم دنبال منافع خودش است و الآن هم شاهد اوجگیری بیداری اسلامی ‌در منطقه است.

منافع آمریکا ربطی به سکولاریسم ندارد، آمریکا مثل کشورهای اروپایی نیست بلکه منطقی عملگرا دارد که ربطی به ایدئولوژی ندارد و می‌خواهد منافع خودش را تضمین کند، صرف نظر از اینکه چه ایدئولوژی در منطقه حاکم باشد.

آمریکا با ملی گراهای عرب کار کرد، با لیبرالها و حتی با سوسیالیستها کار کرد، چرا با اسلامگراها کار نکند؟ وقتی می‌بیند اسلام دست بالا را دارد و باید به وضع موجود اذعان کند.

- از ترکیه زیاد حرف زدیم. عربستان سعودی چه؟ آنها جا ماندند؟

به هر حال عربستان سعودی هم به بعضی از این انقلابها کمک کرد: اگر به رسانه‌‌های سعودی نگاه کنیم می‌بینیم که از تغییر در لیبی پشتیبانی کردند.

جرقه‌ای که از تونس بلند شد به همین انقلابها محدود نمی‌شود بلکه نوری که از این آتش بر جهان عرب تأبید همه نظامها را تغییر خواهد داد.

من معتقدم که این موج از مرزهای جهان عرب هم می‌گذرد و حتی به سیدنی و وال استریت هم می‌رسد، نظامهای عربی که هنوز دستخوش تغییر نشده‌اند در وضع حساسی قرار دارند: اگر رهبرانشان هوشمند و آینده نگر باشند باید دست به تغییرات عمیق و ریشه‌ای و گسترده‌ای در نظامهایشان بزنند و از حالت فردی به حالت دموکراتیک و شورایی برسند تا مردمانشان هم از تغییر به شیوه خشونت آمیز در امان بمانند.

مثلاً الآن در مراکش می‌بینیم که اقداماتی دارد انجام می‌گیرد و آرزو داریم که ادامه پیدا کند چون نظام دارد از داخل خودش تغییر می‌کند و اگر این تغییرات ادامه پیدا کند مراکش می‌تواند از رویاروییهای خشن و ماجراجوییها پرهیز کند اما نظامهای دیگر اگر خط سیر تاریخ را درک نکنند، همان چیزی که اینجا پیش آمده آنجا هم پیش می‌آید.

یا حاکمان هوشمند دست به اقدامی‌ می‌زنند تا مردم چنان هزینه سنگینی ندهند یا اینکه امواج تغییر بر لب هیچ مرزی نخواهد ایستاد.

- به نظر شما رشد سلفیها طرح سعودیها برای اثر گذاشتن بر انقلابهای عربی است؟

سلفی‌گری چیز یک شکل و واحدی نیست، سلفی‌گری مجموعه‌ای از افکار است که در بعضی چیزها با هم شباهت دارند مثل مبارزه با بدعت و خرافات و بازگشت به اصل دین در کتاب و سنت.

نه تنها سلفیها بلکه همه‌ی جنبشهای اسلامی ‌در این چیزها با هم اشتراک دارند، جنبش اخوان المسلمین را هم به عنوان سلفی می‌شناختند چون جنبشی است که خواهان بازگشت اسلام به اصل خودش بود اما شیوه‌‌ها و نگرش به جهان است که بین سلفیها تفاوت ایجاد می‌کند.

سلفیهایی هستند که در خدمت بعضی نظامها هستند و سلفیهای جهادی که به دورترین و قدرتمندترین مکان در جهان حمله کردند، این هم نوعی سلفی‌گری است که با آن سلفی‌گری که هوادار برخی حکام است و مخالفت با حکام را حرام می‌داند، فرق دارد.

- منظورم سلفیهای غیرسیاسی است که هیچ نقشی در انقلابهای عربی نداشتند ولی حالا سیاسی شده‌اند ...

- این حقشان است، طبیعی است که همه‌ی نیروها در صحنه‌ی سیاسی سعی می‌کنند از تغییرات استفاده کنند تا افکار و خط مشی‌شان را پیش بیندازند اما آیا برنامه‌‌ها و سیاستهایشان بین مردم هوادار پیدا می‌کند و راه‌حلی برای مشکلات مردم در آنها پیدا می‌شود یا نه؟

مردم بر اساس ایدئولوژی قضاوت نمی‌کنند بلکه بر اساس دوایی که برای دردهایشان می‌دهی دست به قضاوت می‌زنند: اینکه این برنامه‌‌ها دردی را دوا می‌کند یا فقط شعاراست؟ از شعار هم گندم و کارخانه و دارو درنمی‌آید، مدتی شعارهایشان در دل مردم جا می‌گیرد اما در نهایت، نیازهای مردم است که باید پاسخ گفته شود، مردم بر اساس راه حلی که برای حل مشکلاتشان داده می‌شود قضاوت می‌کنند، اگر به شعارهایشان عمل نکنند بعداً دیگر به آنها رأی نمی‌دهند و ردشان می‌کنند، همون طور که جنبشهای سکولاری را رد کردند که شعارهای پرزرق و برقی درباره وحدت عربی و آزادی فلسطین و توسعه سر می‌دادند اما دیدیم که هیچ کدام از اینها را نتوانستند عملی کنند.

- می‌خواهم از نظرتان درباره‌ی ایران بپرسم به عنوان کشوری که الگو و نظام اسلامی ‌خاص خودش را دارد.

ایران شیوه خودش را برای حکومت اسلامی ‌دارد که از مذهب جعفری بیرون آمده که یکی از مذاهب اقلیت در جهان اسلام است.

- آیا نزاع شیعه و سنی در جریان است؟

شکی نیست که نزاع شیعه و سنی در منطقه در جریان است اما نباید سطحی با مسائل برخورد کنیم: این طور نیست که شیعه‌‌ها همه یکی و سنیها همه یک جور باشند.

مثلاً در ایران هم اختلاف وجود دارد و حکومتی هست که بشار اسد را تأیید می‌کند و مخالفانی که با بشار اسد مخالفند.

بین اهل سنت هم همین طور، سنیها هم با همدیگر می‌جنگند و اختلاف دارند، این طور نیست که یک جبهه‌ی شیعه و یک جبهه‌ی سنی باشه که با هم در جنگ باشند، موضوع پیچیده‌تر از این حرفهاست، پیروان هر عقیده و مذهبی بین همدیگر هم اختلاف دارند، بر سر مسائلی مثل توزیع ثروت و توزیع قدرت و موضع در برابر نیروهای خارجی.

- الگوی حکومت اسلامی ‌در ایران آیا الگوی موفقی بوده یا شکست خورده.

نمی‌شود به این سادگی حکم داد، موفقیت و شکست دو امر نسبی‌اند، ایرانیها هم در چیزهایی موفق بودن و در چیزهایی نه، ایران توانسته در برابر تحریمها بایستد و فناوری‌اش را پیشرفت بدهد، بیش از 30 سال پایداری در برابر تحریم پرفشار بین‌المللی چیز ساده‌ای نیست اما ایران ناکامیهایی هم داشته ...

- و نمونه ناکامیهاش؟

مثلاً انتخابات قبلی اولین انتخابات در تاریخ ایران بود که بر سرش اجماع وجود نداشت، در حالی که همه‌ی انتخابات قبلی از زمان پیروزی انقلاب بر سرشان اجماع و توافق وجود داشته، یکی از علامات سلامتی انتخابات این است که مخالفان، نتیجه‌اش را قبول داشته باشند وگرنه مشکلی وجود دارد.

تصاویر ضمیمه:

]" href="http://www.islahweb.org/sites/default/files/islahweb1320908606_0.jpg"> راشد الغنوشی: رؤیای مردم ترکیه، تونس و مصر از قرن نوزدهم تا به حال، همراه کردن اسلام و نوگرایی بوده است

]" href="http://www.islahweb.org/sites/default/files/islahweb1320908606_1.jpg"> راشد الغنوشی: رؤیای مردم ترکیه، تونس و مصر از قرن نوزدهم تا به حال، همراه کردن اسلام و نوگرایی بوده است

املای حروف آغازين

1- اولين واژه جمله و مصراعهای شعر با حرف آغازين نوشته مي شود.

2- نامهای اشخاص و اسامی جغرافيائی با حرف آغازين نگاشته می شود. مثلاً:

Мұхтар Омарханұлы Әуезов , Абай Құнанбайұлы , Әхмет , Асқар , " Аманеелді " кеңшары , Балқаш көлі, Каспий теңізі, Орта Азия, Нигерия,Африка,т.б.

3- وقايع عمده ، مؤسسات ، جشن ها اساميشان با حرف آغازين نوشته ميشود.

مثلاً :

Отан соғысы , Қазақтың Абай Атындағы мемлекеттік педагогикалық университеті , Наурыз мейрамы , " Ынтымақ " сауда үйі , т.б.

4- همه واژه های اسامی ادارات ، مقامات و عناوين دولتی با حرف آغازين مرقوم می شود. مثلاً :

Қазақстан Республикасы , Қазақстан Республикасының Президенті , Қытай Халық Республикасы , Қазақстан Республикасы Ғылым және Білім Министрлігі , Халық Қаһарманы , Қазақстан Республикасының Халық суретшісі.

5- اوّلين واژه عناوين كتاب ، مجلّه ، روزنامه و انواع آثار با حرف آغازين نوشته می شود. مثلاً :

" Қазақ әдебиеті " газеті , " Егемен Қазақстан " газеті , " Зерде " журналы , " Балдырған " журналы , " Аққан жұлдыз " романы , " Дала" симфониясы , " балбырауын " күйі ,т.б.

6- كلمات اختصاری باحروف آغازين نگاشته می شود. مثلاً :

БҰУ , ТМД , ҚХР , МХР , АҚШ , ЖАҚ ,т.б.

قربان

قربان عيد قرب آمد ،

غربت ز دل شست بايد .

از نفس و مال و منصب ،

باری تشتّت بارد.

گر بگذريم ما ز نفس ،

هموار ره وصل باشد.

انفاق كنند چون ز مال ،

خوش مايه رفق گردد.

خدمت كنيم با منصب ،

راضي ز ما خلق ماند.

هر گاه باشيم نزد خلق ،

ما را به قرب ربّ دارد.

صله رحم چو قطع شد،

شيرازه ی ربط پاشد.

تنها شوند چون تن ها ،

عبث همه عمر باشد.

ادامه نوشته

АДАМ ҚҰҚЫҚТАРЫ / Діни көзқарасы үшін қудалау

Әскери сот Ағызбек Төлегеновтің экстремистік ұйымға қатысы жоғын анықтады

Ағызбек Төлегенов Ақтөбе гарнизоны әскери сотының жанында. Ақтөбе, 1 қараша 2011 жыл.

02.11.2011

Жаңагүл ЖҮРСІН

Ақтөбе гарнизонының әскери соты қарашаның 2-сі күні бұрынғы судья Ағызбек Төлегеновтің «ешқандай экстремистік ұйымдармен байланысы жоқ» деген шешім шығарды. Бұған дейін Ақтөбе облыстық соты судьяны «Таблиғ-и-жамағат» тобымен байланысы бар деген айыппен қызметтен шеттеткен еді.

Ақтөбе гарнизонының әскери соты ұлттық қауіпсіздік комитеті (ҰҚК) Ақтөбе облыстық департаментінде Ағызбек Төлегеновтің экстремистермен байланысы туралы ешқандай мәліметтің жоқтығын анықтаған.

Бірақ бұрынғы судьяның Ақтөбе облыстық сотын жауапқа тарту туралы қосымша арызын әскери сот қабылдамай тастады.

«ЭКСТРЕМИСТЕРМЕН БАЙЛАНЫСЫ ЖОҚ»

Әскери сотқа келген, ҰҚК Ақтөбе облыстық департаменті бастығының бірінші орынбасары Бақтыбек Рахымбердиев қол қойған хатта: «Бізде сот қызметіне қатысты құпия мәліметтердің бары рас. Бірақ оның Төлегеновке еш қатысы жоқ» деп жазылған екен.

Судья Шымболат Қадыров қарашаның 2-сі күні осы іс бойынша шешімді жарияларда

Ағызбек Төлегеновке қатысты ҰҚК Ақтөбе облыстық департаментінен әскери сотқа жолданған құжат. Ақтөбе, 1 қараша 2011 ж.

журналистерді сыртқа шығарып жіберді.

«Қазақстанның сот жүйесінен әділетке жете алмағанын» айтып жүрген Ағызбек Төлегенов әскери соттың шешімі шыққан соң Азаттық тілшісімен сөйлесті.

– Шешімге толық қанағаттандым дей алмаймын. Меніңше, әскери сот объективті көзқарас пен бейтараптық танытқан жоқ. Ұлттық қауіпсіздік комитетінің маған қатысты ешқандай мәлімет бермегені анықталған соң судья Шымболат Қадыров істің анық-қанығын зерттей түсіп, облыстық соттың өкілін процеске шақыруы керек болатын. Өйткені бұрынғы әріптестерім қабылдаған сол шешім менің тағдырымды өзгертті, - дейді бұрынғы судья.

Ағызбек Төлегенов сотқа қысым жасалуы мүмкін деген ойын да айтты:

– Өйткені Жоғарғы сот бәрін қадағалап, карап отыр. Ондай да болуы мүмкін. Бұл - менің өз пікірім. Біз айтамыз ғой «сот бейтарап» деп. Қазіргі жағдайда менің ондай тұжырым жасауға құқым бар. Айдан анық нәрсе ғой.

Ал әскери соттың судьясы Шымболат Қадыров Ағызбек Төлегеновтің бұл күмәніне орай өзіне «ешкім де қысым жасамағанын» айтып, жалғыз ауыз сөзбен жауап берді.

«ҚҰҚЫМЫЗДЫ БҰЗДЫ»

Ақтөбе гарнизонының әскери соты Ағызбек Төлегеновтің облыстық сотты да жауапқа тарту туралы қосымша арызын қабылдамады.

– Қазақстан Республикасы азаматтық істерді жүргізу кодексінің 49, 50-баптарында қосымша арыздана алатындығымыз туралы айтылған.

Ағызбек Төлегенов (сол жақта) адвокаты Зайдулла Қалдыбаевпен бірге. Ақтөбе, 1 қараша 2011 ж.

Біз заң бойынша әрекет еттік. Бірақ, судья Шымболат Қадыров қосымша арызымызды қабылдамай, құқымызды бұзды, – дейді Ағызбек Төлегеновтің адвокаты Зайдулла Қалдыбаев.

Адвокат бұл жолғы әскери сот шешімі Ағызбек Төлегеновтің жұмыстан қуылуына негіз жоқтығын көрсетіп бергенін айтты.

– Сот біздің талап-арызымызды толық қанағаттандырмады. Бірақ мақсатымыз ол емес. Ең бастысы – біз Төлегеновтің экстремистермен байланысы жоқ екендігіне көз жеткіздік, – дейді адвокат.

СУДЬЯНЫҢ БАСЫНДАҒЫ ШЫРҒАЛАҢ

Қыркүйектің 27-сі күні Ақтөбе облыстық судьяларының тәртіп-біліктілік алқасы ҰҚК Ақтөбе облыстық департаментінің мәліметіне сілтеп, судья Ағызбек Төлегеновті «Таблиғ-и-жамағат» тобымен байланысы бар деген негіз бойынша қызметтен шеттету туралы шешім қабылдаған еді.

Облыстық соттың бұл шешімін қазанның 17-сі күні Қазақстан жоғарғы соты да күшінде қалдырғанын Азаттық радиосы хабарлаған.

Бұнымен келіспеген Ағызбек Төлегенов Қазақстан ұлттық қауіпсіздік комитеті Ақтөбе облыстық департаментінің үстінен Ақтөбе гарнизонының әскери сотына жүгінген.

Өзінің дәстүрлі исламды ұстанатынын, «ешқандай экстремистік топпен байланысы болмағанын» алға тартқан Ағызбек Төлегенов бұған дейінгі сұқбатында әділет жүйесінен көңілі қалғандықтан «бұрынғы қызметіне қайта барғысы келмейтінін» айтқан еді.

Алайда сәрсенбі күнгі әскери сот шешімінен соң бұрынғы судья ол ойынан қайтқан сияқты.

– Мен әділдік үшін күресе беремін, ол үшін қызметіме қайта оралуым керек, – деді Ағызбек Төлегенов Азаттық тілшісіне.

Ол үшін экс-судья өзін жұмыстан шеттеткен әріптестерімен соттасуға да дайын екенін білдірді.

Басып шығару
Досыңа жібер
Бөлісу

Пікірлерді іріктеу

Пікір қосыңыз (3)

Пікір

Кімнен: Сауысқан

03.11.2011 15:20

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

"Қарға қарғаның көзін шұқымайды" деген мақалды енді: "Қарға қарғаның көзін өзге қарғалардай болғысы келмегені үшін шұқиды" деп айту керек шығар.

Кімнен: zheltocsan

05.11.2011 22:29

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

өздерінің шығарған заңдарын өздері белден басып заң адамына қиянат жасағысы келгенде, бұлардың қарапайым мұсылмандарды аяуы мүмкін бе?

Кімнен: қажы мұқфмбет қаракедей Қайдан: иранбақ

07.11.2011 12:55

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Жәрдем бермей жауызға
Әрдем жүргей қашықта
Өрмекшідей ол улы
Қояр сені шағып та
Өрмегі оның тым нашар
Онда қалма сасып та
Шыбын - шіркей жемтігі
Бәрін салар ауызға
Жуастарды жақтай бер
Құдайға деп жарылқа

موانع كسب علم و فضيلت

يكي از برادرزادگانم كه امسال در آزمون همگاني دانشگاه ها قبول شده است از من خواست كه راجع به موانع تحصيل علم و كسب فضيلت مطلبي قلمي كنم. با كمي تعجّب پرسيدم چطور نمي داند كه تاكنون از چه موانعي گذشته است ؟ من كه سالها قبل از انقلاب دانشجو بودم از كجا بدانم نسل فعلي با چه مسائلي روبرو است. پيشنهاد كردم كه خودش مواردي را يادداشت كند تا دستمايه كارم باشد. امّا مدتي بعد بازآمد با دست خالي و تقاضاي مبرم كه همه را خود به عهده بگيرم. اين روز ها كه ايّام شِكتئك قزاقها است ،مردم – در استقبال عيد قربان - آخوند و قاري را به خانه دعوت مي نمايند كه پس از ميل ناهار يا شام به قرائت آيات قرآن پرداخته و به ارواح اموات ميزبان ببخشد. ما افراد عادي از طفيل قاري شكمي سير كرده آمين مي گوئيم. گاهي هم از شدت امتلاء به سوء هاضمه دچار مي گرديم. وانگهي اعصابم از مشاجره جاراس با عروسم كه به خانه مادرش شده بود آشفته بود حال و حوصله قلم فرسايي نداشتم ؛ تا اينكه امروز بين نماز عصر و شام در مسجد شروع به نوشتن درباره موضوع مانحن فيه كردم. در اين حيص و بيص جاراس دنبال زن و بچه اش رفت و همه را با خود باز آورد. سگرمه ها باز شده دل و دماغ بازنويسي نوشته كذايي حاصل است.

* * *

اين حديث شريف را همه مي دانيم كه « طلب العلم فريضةٌ علي كلّ مسلم و مسلمه ». دانشجويي بر هر مرد و زن مسلمان فرض است. سروده زيباي فردوسي حكيم :

چنين گفت پيغمبر راستگوي

ز گهواره تا گور دانش بجوي

ترجمه هنرمندانه حديثي ديگر از حضرت رسول الله ( ص ) است كه معروف خاص و عام است. در جهان بيني اسلامي ، امتياز آدم بر ساير مخلوقات ، از جمله فرشتگان ، اين است كه او اسماء الهي را يادگرفت و بهمين جهت ملائك مكلّف به سجده بر وي شدند. آيه كريمه « انّما يخشي الله من عباده العلماء » تأكيدي بر آن است كه از ميان بندگان فقط علماء از خداوند پروا دارند. پرهيزگاري مانع از افتادن در آتش سوزان دوزخ شده باعث نيل به بهشت برين مي باشد.

با اين همه چرا بسياري از ما نادان مانده يا از دانش كافي برخودار نيستيم ؟ جواب از قول الهي اينست كه انسان ذاتاً ظلوم و جهول مي باشد. به عبارت ديگر ، با كوتاهي از جستجوي دانش قبل از همه بر خود ستم روا مي داريم. وگرنه مي توان با شناخت عالم معناي زندگي را دريافت. با كسب مهارت هاي لازم از آسايش و شادكامي برحوردار شد. برخي حتّي نمي دانند كه نمي دانند. ديگران بايد اينها را از خواب غفلت بيدار سازند. البتّه بعضي به علّت نواقص جسماني و رواني قادر به استفاده از سازمان هاي عادي آموزش و پرورش نيستند. مي توان با تشكيل مدارس و آموزشگاه هاي مخصوص افراد موصوف را زير پوشش تعليم و تربيت قرار داد. يكي ديگر از موانع دانش جويي فقر شديد است. از قرار معلوم ، حدود سه ميليون كودك و نوجوان از شدّت ناداري يا به دبستان پاي نگذاشته اند يا براي تأمين امرار معاش خانواده شان ترك تحصيل كرده اند. اينجاست كه اهمّيت نيكوكاري دارايان در راستاي مدرسه سازي و اطعام مساكين آشكار مي گردد. يكي از وضايف واجبه متمكّنين اين است كه چنين خانواده هايي را از زير بار كمر شكن فقر بيرون آورند. دولت هم كه بيت المال را در اختيار دارد بايد همه امكانات مادي و معنوي مملكت را در راه رفع مشكلات اكثريت ملت به كار برد تا سواد اعظم زير بار سنگين گرانی ، تورم و تبعيض خورد نشوند.

به نظر جامعه شناسان ، ارزش هاي زندگي به دو دسته تقسيم مي شوند : مادّي و

معنوي. ارزشهاي مادّي ( غذا ، لباس ، خانه و امنيت ) اولويت دارند. تا وقتي كه

شكم گرسنه ، تن برهنه و بي خانمان است ، ارزشهاي معنوي ( علم ، افتخار و آبرو

) به ذهن خطور نمي نمايد. پدر و مادري كه به نان شب محتاج بوده و از پرداخت

شهريه و هزينه فرزندانش ناتوان است آنها را به گدايي در كوچه و خيابان يا كار در

شرايط ناسالم مي فرستد. از همين رو است كه مي گويند فقر به كفر مي

كشد.خوف و خطر نيز به ذلّت منجر مي شود. آراي اين گروه حقير را مي توان

براحتي خريد و با شعار هاي بي اساس دلشان را خوش ساخت. امّا با سوار شدن

شيادان بر خر حكومت نه تنها كشور سامان نمي گيرد بلكه امور آن روز بروز آشفته تر

شده بر مصايب مردم افزوده شده زمام كار ها از دست عموم خارج خواهد شد. دور

باطل فقر و جهل همه را بستوه آورده و حتّي اهل فن نيز مجبور به ترك وطن خواهند

گرديد. تنها راه خروج از اين سرگرداني اين به نظر می آيد كه اولياء دولت و متمكّنين

جامعه به حكم وجدان به ياري محرومين ، مساكين و يتيمان و بيوه زنان برخيزند و

سهم اين سائلين را از آنچه خدا به ايشان داده است ادا كنند. آنان كه ثروت و مكنت

خود را حاصل عمل خويش مي شمارند اين حقيقت را فراموش مي نمايند كه داشته

هاي آنان جزيي از نظام خلقت است كه بايد با ساير اجزاء مؤلّفه جهان همسازي

كند وگرنه خود نيز در اين ميانه به بلاياي آن مبتلاء خواهند شد. والسّلام علي من

اتّبع الهدی

نویسنده:

عبدالسلام سلیمی‌پور

]" href="http://www.islahweb.org/sites/default/files/imagecache/700x700/islahweb1320133849.jpg"> نماز طلب باران: از کدام منظر؟

از اوایل پاییز به بعد مردم ایران به‌خصوص اهالی جنوب کشور چشم امید به باراش باران دارند. پس از اندی تأخیر، مؤمنان متوسل به نماز استسقاء شده و به قول ما جنوبی‌ها به قبله‌ی دعا می‌روند. نماز طلب باران مانند هرپدیده دینی یا اجتماعی دیگر سؤالات مختلفی حول چگونگی، حکمت‌ها، اهداف و نتایج آن در اذهان مردم به خصوص نزد نسل جوان آگاهی‌یافته و کنکاش گرما بر می‌انگیزاند. مثلاً می‌پرسند چرا با لباس ساده و با هیئتی متواضعانه به قبله دعا می‌رویم؟ هدف از انجام این عبادت چیست؟ آیا باید نتیجه و دستاورد آن، اجابت دعا و بارندگی باشد؟آیا عدم بارش باران پس از دعای ما نشانه عدم اخلاص نیت‌های ما و خشم باری تعالی است؟ بنده در سطور زیر به طور خلاصه به تحلیل سؤالات فوق می‌پردازم. امید است که فتح بابی رسانه‌ای کرده باشم تا دیگران هم قلمفرسایی نمایند وگرنه بحث در این زمینه در خلال کتب و منابر دینی همیشه جاری بوده است

گروهی بر آن‌اند که صرف تبعیت از فرامین خداوند و سنت‌های نبوی(ص) از روی تعبد و به قصد تقرب کافی است و دیگر نیازی به پرسش از علت و حکمت آن نیست. این نوع نگرش قرن‌هاست مردم را از پرس و جو در مورد مسائل دینی باز داشته است. گفتگو، بحث و مناقشه، بر عقول انسان‌ها پرتو افشانی می‌کند و اندیشه‌ها و آرا را صیقل می‌دهد. اینگونه نیست که مردم در غیاب بحث و مناقشه، در اذهان خود به دنبال چرایی موضوع نگردند. حاصل گفتگوی فرد با خود، چیزی جز توهم و خیالپردازی نیست. به عنوان مثال به ما می‌گفتند که آب داغ روی گربه نریزیم که خوب نیست. چرا؟ کسی نمی‌دانست. اصلاً کسی سؤال نمی‌کرد که بداند. عوام‌النّاس چه به این حرف‌ها؟ نتیجه این شده بود که در گذر زمان مردم خیال کنند آب ریختن بر گربه باعث زگیل زدن دست و پا می‌شود. این خرافات و اوهام، نسل به نسل ریشه گرفته تاجایی که مردم حتا واعظان دینی گمان برده‌اند این برداشت دارای اصالت منقول دینی است. هرچند بعضی عقیده دارند که وعاظ دینی عمداً برای اطاعت مردم، به دستورات دینی جنبه تقدس داده و برای برحذر داشتن از بدی‌ها آن‌ها را دارای عواقب غیرمادی و ماورایی جلوه داده‌اند. فرقی نمی‌کند در دو هر صورت، کرامت انسانی که تعقل و حق پرسیدن و دانستن است، نادیده انگاشته شده است.

قضیه نوع لباس در وقت نماز استسقا نیز از این قاعده مستثنا نیست. بدون این که بحث درباره حکمت آن شود یا بینند قضیه اصلی شرعی دارد یا نه، گفته شده این نوع لباس و هیات، سنت است. این باعثشده که بسیاری از مردم فکر کنند باید خود را فقیر و بینوا جلوه دهند تا دعا اثرنماید ( نعوذ بالله یعنی خدا را بفریبند). اصل قضیه از آنجا سرچشمه گرفته که در روایتی غیر صحیح به نقل از ترمذی از ابن عباس (رض) آمده که رسول الله (ص) با ظاهری ساده حاضر شدند. حالا ببیند فقها چه طول و تفصیلی به قضیه داده اند تا جایی که مردمبیچاره فکر می‌کنند یکی از شروط اجابت دعا خرقه پوشی است. با یکی از همشهریان که صحبت می‌کردم می‌گفت رفتیم قبله دعا، ولی چه فایده. جوونا با لباس‌های شیک و موبایل و موی ژل‌زده آمده بودند.

اما مهمتر از آن صحبت‌ها و سؤالاتی است که پیرامون اصل قضیه بر سر زبان‌ها مطرح می‌شود و متأسفانه به ندرت در مجامع عمومی و در رسانه‌ها توسط متخصصان جواب داده می‌شود. سؤالاتی از قبیل: آیا پس از نماز و دعا باید منتظر بارندگی باشیم؟ عدم بارش باران قبل از دعا نشانه چیست؟ اگر دعا مستجاب نشد نشانه چیست؟

یکی از معضلات مبتلا به ما مسلمانان ساده‌سازی و ساده‌انگاری قضایاست. جوان ساده‌دل و مخلص می‌پرسه چرا اوضاعمون خرابه؟ چرا رفاه و اقتصاد سالم نداریم؟ چرا رشوه و باجگیری و دروغ و هزار و یک درد بی درمان اجنماعی داریم؟ بلافاصله جواب می‌دیم علت عدم اخلاص و تقوای مردم است. یعنی اینکه مقصر خودتان هستید و دیگر چیزی نپرسید. مدیران و مسئولان جامعه هم همین را می‌خواهند تا از پاسخگویی بابت ناکارآمدی خود معاف باشند. اهل منبر که باید سخنگوی مردم باشند بدین شیوه خود را معاف می‌دارند. لااقل یکی بپرسد پس نقش ما در ضعف تقوای مردم چیست؟ عرض شد که چرا و چگونه مردم دچار اوهام می‌شوند. این باعث شده حتا در جهان آگاه و مدرن امروزی نیز، هر از گاهی خبرهای عجیب به گوش برسد. یک روز گفته می‌شود چون در فلان شهر مسلمان در ترکیه مردم در شرابخواری اسراف کرده‌اند آن زلزله و حشتناک آمد. روزی دیگر خبر می‌پیچد که چون فلان فرزند چادر مادرش را با قیچی تکه‌تکه کرد تبدیل به میمون یا سگ شد.

عدم بارش باران نیز از آن بلایایی است که به بی‌تقوایی مردم نسبت داده می‌شود. علت آن هم همانگونه که عرض کردم یا خلأ بي‌گفتگویی برای روشن شدن قضایاست یا فرصت‌سنجی و مبالغه‌گویی مبلغان برای تحذیر و هدایت خلق الله یا ساده انگاشتن قضیه و خود را از جواب دادن خلاص نمودن. مگر ما از پیش خدا آمده‌ایم که پرده از اسرار او بر می‌داریم و از اراده او حرف می‌زنیم. بله در قرآن آمده که جوامعی در گذشته در راه فساد در پی گرفتند و دچار بلایای آسمانی شدند و در این داستان‌ها درس عبرتی برای ماست، ولی چه کسی ثابت کرده این مصیبت هم از آن مدل است؟ چه کسی گفته فساد زمان ما در حد آن اقوام گذشته است. مگر ما دستگاه تقواسنج داریم؟ چرا با جواب نامطمئن قضیه را فرمالیته و مردم را به فساد متهم می‌کنیم. خواهر مسلمان و با تقوایی که چند روزی از مالزی بازدید می‌کرد به شوخی می‌گفت مسجد می‌رویم، روزه سنت و فرض می‌گیریم، عبا و مقنعه و جوراب پوشیده‌ایم، زبان را گاز می‌گیریم تا غیبت و دروغی نگوییم ولی خبری از باران نیست، درحالی که اینجا خیلی از زنان نیمه عریان‌اند ولی هر روز بارندگی است. خوب است که همه شاهدند که در عصر کانال‌های ماهواره‌ای و چت روم و فیسبوک و موبایل و روابط نسبتاً آزاد دختر و پسر، میزان استقبال، مشارکت و پایبندی مردم به خصوص جوانان به امور دینی نسبت به گذشته بسیار بیشتر شده است.

جوانان امروزی ما که میانگین سطح سوادشان لیسانس است می‌پرسند و واقعاً هم میپرسند مگر ما از فلان کشور یا منطقه(مسلمان یا غیرمسلمان) پر باران چه کمتر داریم که از رحمت الهی محروم گشته‌ایم؟ مگر ما چه خطایی مرتکب شده‌ایم که دیگران نشده‌اند؟ اگر به تقوا و دوری از گناه است چرا بعضی مناطق و کشورهایی که آمار بالایی از لحاظ حافظان قرآن و تهجد خوانان و حاضران در نماز‌های جماعت دارند، دچار کمبود باران‌اند؟ قصد من این نیست که جواب دهم علت واقعی عدم بارش باران چیست. اصلاً سوادم به این چیزها قد نمی‌دهد. شاکی یا سخنگوی منتقدان هم نیستم که با کسانی دمخور بوده‌ام که مخاطب این انتقادات‌اند. فقط خداوند به این بنده حقیرش این توفیق و توان را داده تا درد دل و ندای نسل آگاه و دلسوز ما را بشنود و آنرا در رسانه‌ها مطرح کند.

پس از دعا و نماز چه؟ آیا انتظار داریم بلافاصله دعای مان مستجاب و آثار ابر در آسمان ظاهر شود؟ اصلی دینی می‌گوید باید به استجابت دعا امیدوار بود (ادعونی استجب لکم) یا (لاتقنطوا من رحمة الله). اصل دوم می‌گوید چنان چه دعا متضرعانه و با اخلاص نیت باشد، احتمال قبول آن بیشتر است. شاید همین دو اصل است که بعضی از مردم را به این گمان انداخته که بعد از دعا و نماز، باید منتظر بارش باران باشند. زمینه این گمان هم همان سه قضیه که بر شمردم فراهم می‌کند: خلأ گفتگو و روشنگری، مبالغه در وعد و ترغیب و ساده‌سازی قضایا.

به نظر این حقیر دعای طلب باران نیز به مانند بقیه ادعیه است و هیچ استثنا و ضمانتی در استجابت آن نهفته نیست. حتا اگر از دیدگاه اسباب و مسببات صرف نظر کنیم که می‌گوید بارش باران تابع فعل و انفعالات جوی و قوانینی است که خداوند در نظام هستی به ودیعه نهاده است و جهان را بر اساس این قوانین اداره می‌کند و تغیر و خللی نیز در آن صورت نمی‌گیرد و بپذیریم که خالق هستی قادر به خرق عادت است، باز هیچ دلیل عقلی و نقلی وجود ندارد که ثابت کند که دعا و نماز باران (حتی اگر به بهترین وجه ادا شود) مستلزم بارندگی است. یعنی این که دعای باران موجب خرق عادت گردد. استدلال می‌شود که پیامبر(ص) خواند و بلافاصله باران بارید. پیامبر در مواقع دیگر و برای حل مشکلات دیگر هم دعا می‌فرمودند و استجابت می‌شد. مگر دیگر دعاهای ما که به تبعیت از آن وجود مبارک ادا می‌کنیم متضمن اجابت خداوند است که چون دعای باران پیامبر استجابت شد، پس دعای باران ما هم مستجاب گردد؟

مستلزم دانستن دعا به باران متضمن دو فرض است: یا نعوذ بالله خداوند را مکلف به استجابت طلبمان می‌دانیم، که مسلمان جرأت چنین جسارتی به خود نمی‌دهد، یا در صورت نباریدن باران نفوس مؤمنین را متهم به ناپاکی و بی‌تقوایی می‌کنیم که باز به ورطه قضاوت افتاده‌ایم. از کجا معلوم شد که تقوای مؤمنین کم است؟ چه کسی گفته دعای کم تقوا و بی تقوا اجابت نمی‌شود؟ آیا این نه همان خدایی است که دعای کافران و طاغوتیان را در بحبوحه غرق شدن در دریا را اجابت می‌کند؟ جالب اینجاست که چون علمای جدید حاضر به بحث و بازنگری در این برداشت‌های غیرمستند و لرزان نیستند، توسط مخالفان و منتقدانشان من جمله مریدان علمای قدیم، متهم به کمبود اخلاص می‌شوند. چرا که دعای بارانشان موجب رعد و برقی هم نشده است. میزانی که ما خود به دست آن‌ها داده‌ایم.

دعا یک عبادت است بیش از آنکه طلب باشد. بله، طلب در بر دارد، اما نه اینکه متوقع باشیم هر آنچه خواستیم او جل و علا بدهد. به مؤمن توصیه شده تا در هنگام مواجهه با مشکلات که انسان به عظمت رب(جل جلاله) پی می‌برد و احساس نیاز بیشتری به وی می‌کند به دعا و عبادت بپردازد تا تزکیه و تسکین یابد. همین که خداوند به ما توفیق داده تا او را بخواهیم یعنی این که استجابت و پذیرفته شده‌ایم. با خدا نباید و نمی‌شود حساب و کتاب کرد.

تو بندگی چو گدایان به شرط مزد مکن

که خواجه خود روش بنده‌پروری داند

(حافظ)

27/5/74

قرار بود خبرنگاری از هفته نامه « قازاق ه لی » ارگان جمعيت جهانی قزاقها ( قائومداستق ) برای مصاحبه بيايند. به دفتر جمعيت مذكور زنگ زدم. خط ثطع بود. من و حاجي مراد به سوی آن راه افتاديم پياده.چندان فاصله ای نبود. در راه اياز و شانازار را ديده و با آنها به دفترشان رفتيم كه در همان ساختمان قائومداستق بود.قالداربك نايمانباي را ديديم و از او خواهش كرديم كه هرچه زودتر ترتيب پروازمان به به آقتائو را بدهد. ساپارغالي گفت كه حسابدارشان رفته مشكل تلفن را حل كند كه به علت عدم پرداخت پول آن قطع شده بود! در دل گفتم اگر ندارند پول تلفن را بدهند چگونه می توانند برای ما بليط هواپيما تهيّه كنند ؟ ساعتی بعد خانم حسابدار آمد و گفت روز دوشنبه ترتيب كار را خواهد داد. امروز نمی رسد. فردا و يكشنبه تعطيل است. چاره ای جز صبر نبود. امور خيلی كند پيش می رود. بهر حال حوصله ام سررفته و دلم برای بچه ها تنگ شده است. كاش می توانستم قيد كومك قائومداستق را بزنم. می خواستيم شخصاً بليط بگيريم ولی ظاهراً دير شده بود. قرار شد به منزل اياز برويم. از دفترش به يكی دو جا سرزديم. در گاراژ كاميونهای ايرانی عظيم آداي را ديديم كه مسؤول تنظيم بارنامه ها بود. گفت كه ارازباي و مريم امروز به تهران پرواز خواهند كرد. آقتوره ش ( همسر عظيم ) من و جاجي مراد را به چای مهمان كرد. حدود 2 بعد از ظهر در يكی از رستوران های تركيه ای برای ناهار كباب تركی خورديم. خوشمزه بود. اياز ما را به ارتفاعات كوكتوبه برد. از آنجا منظره عمومی آلماتی ديدنی بود.كوكاكولا نوشيديم. سپس به منزل علی چالاك آمديم كه خودش به ايران رفته و شانازار در آن ساكن بود. وضو گرفته و نماز ظهر و عصر را خواندم و ساعتی چرت زدم. سعی كردم با آقتائو و جانگا اوزه ن تماس بگيرم. نشد. نزديك غروب به خانه محمّد ايسگلدي رفتيم كه خودش نبود. پس در منزل سالي ( پسرش ) منتظر مانديم. آنجا در واقع متعلق به بالسوُلو دختر عمویم بود. او آپارتمانش در يك ساختمان چند اشكوبه را به سالي اجاره داده و خودش در جايي ديگر زندگی می كرد. نامبرده دبير ادبيات قزاق بوده تعداد زيادی كتاب در قفسه كتاب خانه اش به چشم می خورد. به او خبر داديم كه به آنجا آمده ايم. قرار شد فردا مهمانش باشيم. برای شام ، تقريباً ساعت 10 شب ، در خانه محمّد ايسگلدی آش ماكارونی خورديم با ميوه و چای. وی در طبقه نهم يك مجموعه مسكونی آپارتمانی خريده و از راه دلالی درآمد قابل توجهی بايد داشته باشد. از گرانی ، بی نظمی و فساد اداری شكايت داشت. بهر حال اينجا را به ايران ترجيح می داد. می گفت اگر قزاقهای ايران به اينجا بيايند واقعاً بيچاره خواهند شد. پرسيدم پس چرا خود خانواده اش را به اين مملكت آورده است ؟ جواب داد چاره ای جز اين نداشته است. حدود ساعت 1:5 بامداد پعد از اقامه نماز شام و عشاء در يكی از اطاقهای خانه سالي خوابيديم.

يادم رفت بنويسم كه در گاراژ كاميونهای ايرانی محمدرحيم ( مادره ي ) را ديدم كه ديروز از ايران آمده بود. خبر تازه ای نداشت جز اينكه صادق را در سفارت ديده كه پي ويزا يود. در مرز لطف آباد يك روز به علّت درگيری مأمورين گمرك با رانندگان ترك معطل شده بود.

گرفتارند اغنيا به حفظ اموالشان ،

صد خود را باز خرند در قبال ده از آن .

چنين قوم را خداوند مگر لعنت نكرده ،

كه دهش را گرفته به نود است چشمشان .

اگر رفته باز آيد آب چشيده از ارتيش [1]،

داده باشد عرضحال پرت و پلا متن آن .

سر مست شود از اينكه اتيل [2] گرفت با مردم ،

هيچ نگنجد از غرور وجود وی در جهان .

ويلان شده بهرسو ، نزار گشته اسب او ،

غرقه شود در زيان سودی نبرده زآن .

خدا كرده خمارش از جان ودل بشدّت ،

كه محتال و كار كشته بنامندش مردمان .

ثروتمند هم فرستد پيغام به شهر پياپی ،

زيرا ساكت گر ماند جری شوند دشمنان .

قوی دهد شكست و دارا برد از اوّل ،

مغلوب شود حريفش آمده او سخت بجان .

از براي انداختن بجان يك ارجمند ،

نگهدارد هر كسی يكی سگ را بس غران .

[1] نام رودخانه اي در شمال شرقي قزاقستان كه از سميپالاتينسك مي گذرد .

[2] نام رود خانه اي در شمال غربي قزاقستان و مرز روسيه .

БЛОГСТАН

Ливия мен Қазақстан

Муаммар Каддафи. Рим, 10 маусым 2009 жыл.

24.10.2011

ЖЕҢІС

Интернетті ашсаң болды, Муаммар Каддафи туралы ақпараттарды еріксіз кездестіресің. Бүкіл әлем бейне оның жақсы әрекеттері мен жаман әрекеттерін таразыға салып, өлшеп жатқандай.

Бірі оның тірі кезінде мұнайдан түскен қаржыны шашауын шығармай, халқына бөліп бергенін, қанша арбаса да Батыстың илеуіне түспей, «ат үстінде» қасарысып өлгенін ерлікке баласа, бірі оны халықты уысында ұстап, білгенін істеген, ақыр соңында қаңғыған иттей өлген қаһарлы диктатор ретінде көрсетіп отыр.

Мен Ливия туралы өте аз білем. Бірақ соңғы шыққан деректерге қарап, ондағы жайттар мен елімізде болып жатқан жағдайлар арасында біраз ұқсастықтар бар екенін аңғардым. Ол қандай ұқсастықтар?

1. 1969 жылы Муаммар Каддафи билікке алғаш келіп, басқарған жылдары халқы үшін көп жақсылық істеген деседі. Халықтың жағдайы мұнайдан түскен қаржы есебінен біраз жақсарып, ел еңсесін түзеген екен. Тек 2000 жылдарға келгенде билік пен байлық, айналадағы қошаметтен басы айналған Каддафидің мінезі құбылып, дүниенің арбауына түбегейлі түскен екен.

2. Каддафи «басқарудың үшінші түрі» немесе «жамахирия» (аударғанда «көптің басқаруы») теориясын ойлап тапқанмен, мамандардың айтуынша, шын мәнінде практикада бәрі де бұған қарама-қайшы болған. Ливияда қатаң иерархиялық жүйе орнап, оның басында тек Каддафи мен оның туыстары отырған. Ол өзінің ұлдарын мұрагер ретінде дайындап, билікті жақындарына бөліп бермекші болған.

3. Елде азаматтық қоғамның дамуына кедергі жасалып, қоғамда «өзгеше ойлайтын» адамдар ылғи қуғынға ұшырап отырған. Кез-келген балама идея тұншылықтырылып, идея авторларына қысым жасалған. Осының салдарынан білімді элитаның бір бөлігі шетелге көшіп кеткен.

4. Ол оның отставкасын талап етіп, суретін жыртқан азаматтарды аяусыз жазалаған.

5. Адамдардың сөз бостандығын, т.б құқықтарын шектейтін заңдар қабылдаған.

Енді осы айтылғандарды біздің елмен салыстырып көріңіз. Келе ме екен? Ұқсас па? Айдалада тұрған Африка мемлекеті мен Қазақстанды салыстыру келмейді дегенмен, диктатураның табиғаты бір.

Билік пен байлыққа мастанған адам миллиондаған адамның пікірімен санаспай, халықтың тағдырын ойыншық көреді. Өзінің «ұлылығы» туралы «мифтерге» өзі сеніп, өлімге байлаулы әлжуаз пенде екенін ұмытып қалады. Қайткенде ондайлардың түбіне билік жетеді.

Қалай болғанда әлем мамандары диктаторлар заманының келмеске кетіп бара жатқанын айтады. Мұны сол диктаторлардың өздері-ақ сөзсіз сезіп отыр. Барған сайын әр нәрсені сылтауратып, интернетке шектеу салуға тырысуы батып бара жатқан кеме құйрығына жармасу сияқты тырмысқан әрекет. Бірақ «өгізге туған күн бұзауға неге келмесін».

ПыСы: Кеше бір пікір оқып қалдым: «қанша жерден диктатор болса да, ибалы қазақ Назарбаевты мұншалықты ту-талақай етпейді деп ойлаймын» депті бір қазақ. Кім біледі...

Басып шығару
Досыңа жібер
Бөлісу

Пікірлерді іріктеу

Пікір қосыңыз (3)

Пікір

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

31.10.2011 19:03

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Бар еді бізде Ақмолда ,
Тілеп жүрген әманда :
Сүлейменнің тақтын бер ,
Яки байдың бақтын бер !
Айтқаны бар Сүлеймен :
Бола көрме берермен
Құдай менің билікті ,
Сіңіргем талай еңбекті.
Басқарсам да тынбастан,
Міне барам оңбастан.
Жел де болса еркімде,
Жын да жүрсе әмрімде.
Тырыссам да қаншама ,
Жаға алмадым халқыма.
Салсам да бәрін аузына,
Жұғын болмай ұртына ;
Олай - болай боп қалса,
Қорқам болар ел қасқа.
Сөйтіп озды дүнйеден ,
Сондай тақты Сүлеймен.
Қарун екен үздік бай ,
Күнін көрің қанша уай .
Мал жинаған өз үшін ,
Қазып жатыр жер түбін.
Тақ құлайды бақ тайып ,
Мәңгі демең алданып.
Жақсы болсаң байпатша,
Басқаларға жол аш та.

ادامه نوشته

نویسنده:

محمد نصر

]" href="http://www.islahweb.org/sites/default/files/imagecache/700x700/islahweb1318314800.jpg"> شیوه‏هاى تبیین انتظار از دین

انتظار از دین یعنى میزان تواناییهاى دین براى پاسخگویى به نیازهاى بشر و سامان‏بخشى به حیات انسان و نقشى که دین در این میان به عهده خود بشر قرار داده است. این موضوع در بین مسلمانان به گونه‏ اى خاص سابقه دیرینه داشته است.

اگر دین را به سه بخش عقاید، اخلاق و احکام تقسیم کنیم، نزاع اشاعره و معتزله در بخش عقاید، و نزاع حسن و قبح عقلى و شرعى میان اشاعره و عدلیه به نوعى چالش بر سر انتظار از دین در عقاید و اخلاق یعنى توانایى عقل بشرى و شرع نبوى در تبیین عقاید و تشخیص خیر و شر به حساب مى‏ آید. همچنین بحث علل‏ الشرایع و مقاصد الشریعة، تلاشى عقلانى و شرعى در کشف نتایج احکام شرعى براى بشر و به نوعى بیان میزان توانایى دین در برطرف‏ ساختن نیازهاى بشر و تعالى‏ بخشى آن به انسان بوده است.

تحولات همه‏ جانبه علوم تجربى در قرون جدید، برخوردى همه‏ جانبه با آن بخش از احکام شریعت را که به نحوى با اقتصاد، حکومت، آموزش، بهداشت، اخلاق، حقوق، مدیریت و برنامه‏ ریزى و به طور کلى نقش اجتماعى دین تلقى مى‏ شد، باعث گردید و ادعاى جانشینى خویش بر این نحوه از کارکردهاى اجتماعى دین را به طور جدى مطرح ساخت و ادعا کرد دین مخصوص دوران کودکى و عدم بلوغ بشر بوده است و امروز همه تفسیرها و تبیینها و روشها و هدفها علمى شده‏ اند و روند عرفى‏ شدن و بشرى گشتن و دنیایى شدن به مرور در نگرشهاى دینى و سازمانهاى مذهبى در حال گسترش است. نتیجه اینکه آینده در دست علوم است نه ادیان. (1)

نگرش فوق هیچ نوع کارکرد اجتماعى را براى دین نمى‏ پذیرد و حداقل در زمینه‏ هاى اجتماعى هیچ انتظارى جز سکوت و تسلیم از دین نخواهد داشت. اما کسانى که این حد از نگرش در باب نامعقول بودن کارکردهاى اجتماعى دین را ندارند به شیوه‏ هاى مختلفى به بحث انتظار از دین پرداخته‏ اند که ما به برخى از این تلاشها اشاره مى‏ کنیم.

مساله انتظار از دین حاوى پیشفرضهاى گوناگونى است; از جمله اینکه دین براى برآورده ساختن نیازهاى بشر آمده است و ابزارهاى موجود بشر از برآورده کردن نیازهاى انسان عاجزند. لذا دین باید پا به عرصه وجود گذارد.

پاسخ به پرسش انتظار از دین هرچه باشد، به دنبال خود توابعى را هم خواهد داشت که مهمترین آن عبارت است از: مفهوم دین، کمال دین و گوهر دین.

کسانى که به بحث انتظار از دین پرداخته‏ اند به دو شیوه کلى متمسک شده‏ اند:

1. عده‏ اى که از توابع شروع کرده‏ اند و ابتدا مفهوم دین را واضح فرض کرده و در صدد پاسخ برآمده‏ اند.

2. عده‏ اى که از پیشفرضها شروع کرده‏ اند و براى ادعاهاى خویش ادله عقلى اقامه نموده‏ اند.

شیوه‏ هاى گروه اول

غالب افراد این گروه ادعا کرده‏ اند که تعریف دین را از خود دین استخراج و از خود دین سؤال کرده‏ اند و پاسخ شنیده‏ اند. ولى اگر کمى دقت‏ شود، مرجحات بیرون‏دینى در نگرش آنها هویداست و البته براى این مرجحات شواهدى از درون دین دارند. به سه نمونه از این نگرشها اشاره مى‏ کنیم:

1. دین به معناى راه و روش زندگى است و لذا دین شامل مجموعه زندگى بشر از خرد و کلان مى‏ باشد. همان گونه که قرآن کریم هم مى‏ فرماید: لارطب ولایابس الا فى کتاب مبین (2) . همچنین: ونزلنا علیک الکتاب تبیانا لکل شئ (3) . پس دین راجع به همه شئونات زندگى انسان از قبل از تولد تا پس از مرگ هیچ چیز را فروگذار نکرده است.

در پاسخ به این سؤال که بسیارى از امور هست که علوم امروز بشر به آن دسترسى پیدا کرده است و در دین ملاحظه نمى‏ شود، مى‏ گویند همه آنها وجود دارد، منتها عقل و درک ما از شناخت آن قاصر است. اگر فحص شود، پیدا خواهد شد. قصور از درک ماست نه کمال دین.

روانشناسى اسلامى، جامعه‏ شناسى اسلامى، اقتصاد اسلامى، حقوق اسلامى، علوم روز و قرآن، باد و باران در قرآن، پرتوى از قرآن، مطهرات در اسلام، راه طى شده، اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، مغز متفکر جهان شیعه، تفسیر طنطاوى و صدها عنوان دیگر کتاب، گویاى داشتن انتظار همه چیز از دین است.

این دیدگاه کلیه دستاوردهاى علمى بشر را به آیات و روایات تطبیق داده و ادعا مى‏ نماید دین چندین قرن قبل از بشر به این گونه امور توجه داشته و آن را بیان کرده است، ولى افسوس که بشر به سراغ قرآن نمى‏ رود.

2. دیدگاه دیگر برعکس این وسعت نگرش تحت تاثیر مرجحات خاص جامعه خویش بر این باور است که کارکردهاى اجتماعى و سیاسى دین اصالتا دینى نیست. «نظام سیاسى و اجتماعى خلافت نه مبنایى در کتاب دارد و نه در سنت و نه در اجماع، نه آیات بر این مطلب دلالت دارند نه روایات (4) .» درست است که پیامبر(ص) در طى دوره پیامبریش بعضى کارهاى سیاسى نظیر رهبرى غزوات، نصب قضاوت، گردآورى صدقات و جزیه و تقسیم غنایم جنگى انجام مى‏ داد، ولى هیچیک از این کارها ربط مستقیمى به رسالت و دعوت به اسلام نداشته است. (5)

«اگر خداوند مى‏ خواست که پیامبر رهبرى سیاسى مسلمانان را نیز همانند رهبرى دینیشان بپذیرد، کرارا به او هشدار نمى‏ داد که «وکیل‏» یا «حفیظ‏» یا «مصیطر» بر مسلمانان نیستى... قدرت و مرجعیت‏ سیاسى و حکومتى، هر قدر هم براى تحقق بخشیدن به آرمانهاى اسلامى ناگزیر و لازم باشد، تعلق به جوهر اسلام ندارد.» (6)

این دیدگاه نهایتا به این نتیجه مى‏ رسد که در امور زندگى طبیعى مردم، دین هیچ محدودیتى قائل نشده است و اصولا دین براى چنین مسائلى نیامده است و در امور ادارى و اقتصادى و حکومتى باید بر تجربیات و یافته‏ هاى بشرى تکیه کرد و انتظار از دین در این گونه امور بى‏ مورد است. «هیچ چیز مسلمانان را از آن باز نمى‏ دارد که در علوم اجتماعى و سیاسى بر ملتهاى دیگر پیشى گیرند و آن نظام عتیق را که مایه خوارى و زبونى آنان شده است از میان ببرند و آیین کشوردارى و نظام حکومتى خویش را بر بنیاد تازه‏ ترین نتایج‏ خرد آدمى و استوارترین اصولى که به حکم تجارب ملتها، بهترین آیین حکومت‏ شناخته شده است‏ برپا کنند.» (7)

3. نگرش دیگرى است که براساس مرجحات فقهى و شرعى به این نتیجه مى‏ رسد که بین عقل و دین و دستاوردهاى بشرى و دینى منافاتى نیست و اصولا سؤال انتظار از دین غلط است. چون مقابل دین چیزى وجود ندارد تا ما انتظار خود را از هریک از علم و دین بیان کنیم. دین مجموعه‏ اى از گزاره‏ هاى نقلى و عقلى است. دین و عقل جدایى ندارند و دین همان نقل، کتاب ، سنت و عقل است.

نقل حکم اشیا را مى‏ گوید و عقل برنامه‏ ریزى و روش اجراى حکم را بیان مى‏ نماید. نقل حکم همه چیز را گفته است و عقل راههاى تحقق تکالیف را مشخص مى‏ سازد. به عنوان مثال نقل مى‏ گوید باید آزادى و استقلال کشور را حفظ کرد، و عقل براى حفظ آزادى و استقلال برنامه‏ ریزى مى‏ کند و هر دو زمینه‏ هاى سعادت دنیا و آخرت را فراهم مى‏ نمایند. (8)

نظر به اینکه برنامه‏ ریزى و مدیریت از علوم تجربى قابل تفکیک نیست، بنا بر این دیدگاه احتمالاً علوم تجربى هم بر این مبنا جزء دین خواهد بود و تقابلى بین آنها و دین وجود نخواهد داشت. چرا که هرچه هست دین محسوب مى‏ شود و چیزى مقابل آن قرار نخواهد داشت که ما از آن انتظارى داشته باشیم و به تعبیر دیگر همه انتظارات ما را دین برآورده مى‏ کند.

شیوه گروه دوم

برخلاف گروه اول که براى گزاره‏ هاى دینى ابتدا به ساکن قائل به معنى است و معتقد است از منطوق عبارات براى فهم کلام مى‏ توان استفاده کرد و نیاز به چیز دیگرى جز در موارد استثنایى جهت تاویل نیست، گروه دوم این شیوه را نمى‏ پسندند و معتقدند تا نیاز ما از دین در بیرون دین مشخص نشود ممکن نخواهد بود منظور واقعى یک متن را درک کنیم; همان گونه که اگر به ظواهر اشعار عرفانى توجه کنیم و بخواهیم منظور شاعر را درک کنیم به بى‏ راهه رفته‏ ایم و هرگز استفاده دقیق از متون دینى با خواندن متن ساده امکان نخواهد داشت.

این نگرش احتمالاً تاثیر پذیرفته از آموزه‏ هاى مکتب تحلیل زبان قرن بیستم است که شعارش در این خلاصه مى‏ شود که: در معناى یک گزاره کندوکاو نکن، ببین کاربردش چیست. یعنى مردم چه مراد و منظورى از کاربرد آن دارند. از آنجا که انواع گوناگون جملات، علائق مختلفى را از هنرى، اخلاقى، علمى، دینى و نظایر آن منعکس مى‏ کنند، هر حوزه مقال باید مقولات و منطقى را که براى منظورهاى خویش مناسبتر مى‏ یابد، به کار برد. (9)

پس در این نگرش استفاده از متون دینى فرع روشن شدن انتظار از دین است. و براى روشن شدن انتظار از دین باید به این سؤال پاسخ گفت که آیا دین براى رفع مجموعه نیازهاى بشر آمده است‏ یا انسان خود توان برآورده کردن بخشى از نیازهاى خود را دارد و فقط دین به آن بخش از نیازهایى که بشر توان برآورده کردن آن را ندارد مى‏ پردازد؟

برآورده ساختن نیازهاى بشر در حد بسیار زیادى در گرو برنامه‏ ریزى عقلى و محاسبات تجربى و تکنولوژیک بشر است. مردمى در جهان وجود دارند و جوامعى که دین در میان آنها نقش اساسى بازى نمى‏ کند و بدون مراجعه به دین این نیازهاى خویش را تامین مى‏ کنند. پس نیازهاى دنیوى چیزهایى نیستند که عقل از برآورده ساختن آن ناتوان باشد و مسلما دین درصدد از کار انداختن این استعدادهاى بشرى هم نمى‏ تواند باشد. چرا که لازم مى‏ آید خلقت‏ حواس و عقل و تجربه در بشر عبث تلقى شود.

آنچه از عقل و تجربه ساخته نیست، امور مربوط به ماوراء عقل و حس و تجربه، یعنى برآورده کردن نیاز انسان در تقرب به کمال مطلق و برآورده کردن نیاز به سعادت جاودانه، یعنى حیات سعادتمندانه پس از مرگ، است.

«انسان احتیاج به کمال و سعادت دارد که در زندگى آخرت خود به آن تکیه داشته باشد. پس این صحیح نیست که کمال جسمى او را که اساسش زندگى طبیعى اوست کمال او و سعادت او بخوانى.» (10)

«اگر انسان تنها زندگى دنیا را داشت کمتر نیازمند وحى بود، چون کار دنیا و نیتجه آن را در دنیا مى‏ توانست تجربه نماید و علم به مفسده و یا مصلحت آن پیدا مى‏ کرد... آنچه که ما راهى براى شناخت آن نداریم مصالح اخروى است. یعنى راهى نداریم که ببینیم اگر در دنیا فلان کار را انجام دادیم چه سعادت یا شقاوتى در آخرت به بار مى‏ آورد. راه تجربه درخور مصالح اخروى مسدود است، اما راجع به امور دنیا باز است.» (11)

آنچه باید به موارد فوق افزود، رابطه رفتار بشر با هدف از خلقت، یعنى پروردگار خویش است. اینکه چه عملى باعث تقرب و جلب محبت وى مى‏ شود و چه عملى باعث دورى از وى مى‏ گردد، چگونه با وى ارتباط برقرار سازیم و چگونه محبت وى را به خویش متوجه سازیم، چیزهایى نیست که از عهده عقل و تجربه بشرى برآید.

پس عقل و تجربه از عهده برآورده کردن نیازهاى اخرت‏گرایانه و خداگرایانه بشر عاجز است، در صورتى که این امور را نیز مکشوف بشر دانیم، البته جایى براى دین باقى نمى‏ ماند.

«هرگاه برخى از نوابغ جهان مانند سقراط و افلاطون و ارسطو و... از طریق فکر و نظر راهى به خدا پیدا کرده و بدون الهام از مکتب پیامبران به شاهراه توحید رسیده‏ اند نمى‏ تواندمقیاس قضاوت و داورى در مساله لزوم بعثت‏ باشد زیرا ملاک در این مساله نوع مردم هستند نه افراد استثنایى.» (12)

پس در بخشى از امور زندگى زمینه سخن براى دین فراهم است و در بخش دیگر بشریت ‏به خود واگذار شده است ان الله افترض علیکم فرائض... وسکت لکم عن اشیآء. یعنى خداوند بر شما امورى را واجب نمود... و چیزهایى را نسبت‏ به آن خاموشى گزید. (13) حال باید دید این امور چه چیزهایى هستند. و همین جاست که باید مشخص شود چه چیز را دین مشخص ساخته است و چه چیزى را نباید از دین انتظار داشت. نظریات مختلفى در این زمینه بیان شده است که به تعدادى از آنها اشاره مى‏ کنیم:

1. آنچه مربوط به هدایت است: «قرآن کریم هدایت‏ براى عموم مردم است و جز این کار شانى ندارد. لذا ظاهرا مراد از تبیانا لکل شى [قرآن] همه آن چیزهایى است که برگشتش به هدایت‏ باشد. از قبیل معارف حقیقى مربوط به مبدا و معاد و اخلاق فاضله و شرایع الهى و قصص و مواعظى که مردم در اهتداء و راه یافتنشان به آن محتاج و قرآن تبیان همه اینها است.» (14)

با این بیان گوهر دین و کمال دین نیز بیان گردیده است. اما جزئیات مربوط به آن که چه چیزهایى هدایت است و چه چیزهایى به طور مشخص از دایره هدایت‏ خارج است، درست روشن نگشته است.

2. احتیاجات ثابت‏ بشرى: عده‏ اى درصدد برآمده‏ اند، نوع سخنان هدایتى قرآن را روشن سازند و آن را در محدوده احتیاجات ثابت‏ بشر معنى کرده‏ اند «یک سلسله حقایق و یک راههایى است که انسان به آنها احتیاج دارد. نه غریزه به آن حقایق و راهها راهنمایى مى‏ کند. نه حس و نه عقل مى‏ تواند راهنمایى بکند. اینجاست که وحى به کمک انسان مى‏ آید و او را راهنمایى مى‏ کند.» (15) «وحى وظیفه دارد در حدودى که عقل ناقص است جبران بکند، مکمل و متمم عقل است.» (16)

«یک سلسله از احتیاجات بشر است که ثابت و لایتغیر است... ولى انسان براى تامین همین احتیاجات به یک سلسله ابزار و وسایل نیاز دارد، وسائل در هر عصر و زمانى فرق مى‏ کند، چون وسائل در ابتکار خود بشر است. دین به وسیله (البته مشروع) کارى ندارد، دین هدف را معین مى‏ کند و راه رسیدن به هدف را، اما تعیین وسیله تامین احتیاجات در قلمرو عقل است. عقل کار خودش را بتدریج تکمیل مى‏ کند و هر روز وسیله بهترى انتخاب مى‏ کند.» (17)

«بعضى‏ ها جمود به خرج مى‏ دهند، خیال مى کنند که چون دین اسلام دین جامعى است، پس باید در جزئیات هم تکلیف معینى روشن کرده باشد. نه، این طور نیست. یک حساب دیگرى در اسلام است. اتفاقا جامعیت اسلام ایجاب مى‏ کند که اساسا در بسیارى از امور دستور نداشته باشد، نه اینکه هیچ دستورى نداشته باشد، بلکه دستورش این است که مردم آزاد باشند.» (18)

«اسلام هرگز به شکل و صورت و ظاهر زندگى نپرداخته است. تعلیمات اسلام همه‏ متوجه روح و معنى و راهى است که بشر را به آن هدفها و معانى مى‏ رساند. اسلام هدفها و معانى و ارائه طریق رسیدن به‏ آن هدفها و معانى را در قلمرو خود گرفته و بشر را در غیر این امر آزاد گذاشته است.» (19)

3. بیان اصول کلى: در این نگرش به انتظار از دین در عبادات و معاملات متفاوت نگریسته شده است و بیان مى‏ دارد: «شریعت میان عبادات و معاملات فرق قائل است. قرآن و حدیث احکام دقیق و مفصلى درباره عبادات وضع کرده است، ولى درباره معاملات، یعنى روابط میان مردم، تنها به بیان اصول کلى قناعت نموده و تطبیق آنها را بر اوضاع و احوال خاص زندگى هر دوره به عهده مردم آن دوره گذاشته است.» (20)

«اقتدارات حکومت اسلامى، خصلت مدنى دارد نه شرعى، امتیازات مقام خلیفه و حاکم و قاضى و مفتى از شرع برنمى‏ خیزد... این امت و نمایندگان آن است که او را به مقام‏ خود برمى‏ گمارد و امّت‏ حق نظارت براو را دارد و هرگاه صلاح خود بداند او را از کار برکنار مى‏ کند، بدین‏سان رئیس حکومت از هر حیث در حکم حاکم مدنى است.» (21)

4. بیان نبایدها و نشایدها و ارزشها: این نگرش نیز به انتظارات اجتماعى از دین خلاصه مى‏شود.

«قلمروى از زندگى برعهده عقل و تصمیم خود انسان گذاشته شده است و در آن زمینه‏ ها وحى جز تعیین اصول کلى ارزش که جهت‏ دهنده فعالیتهاى بشرى است مطلب دیگرى نیاورده و نقش وحى تعیین تکلیف همه حرکات بشر نیست; مثلاً... نقش کتاب و سنت در مساله توسعه اقتصادى بیان نبایدها و نشایدها است، نه بیان بایدها و شایدها.

این نگرش... محور اصلى زندگى انسان را که همان زندگى معنوى (اجتناب از گناه و تقرب به خداوند) انسان است، در پوشش کتاب و سنت‏ برده است و انسان را در تعیین سطوح زندگى که همان ایجاد تمدن و فرهنگ و معاش باشد آزاد گذاشته و تعیین مکانیسم‏ها و روشهاى زندگى در این عالم را به خود انسان واگذاشته است.» (22)

5. بیان عبادات: در این نگرش انتظار از شریعت، بیان عبادات است و معاملات به معنى اعم، که شامل همه روابط اجتماعى‏ است، به عقل و عرف واگذار شده است و انتظارى اساسى از دین در این زمینه‏ نیست.

«شارع مقدس در تنظیم جوامع بشرى در ابعاد مختلف، ایجاد نظم و جعل مقررات را به عرف موکول کرده است. مراد از عرف همان جوامع متمدن دنیاست; اعم از اینکه مسلمان باشند یا نباشند. و مراد از مقررات آن است که عرف عقلاى جهان آن را به عنوان اصول عقلانیه پذیرفته باشند. مانند مرزبندی هاى جغرافیایى، نظام حقوقى رفت و آمد، نظام بانکى، سیاست هاى بین‏ المللى و خلاصه یک سرى مقرراتى که عقلاى جهان آن را به عنوان اصول عقلانى پذیرفته‏ اند. به عبارت دیگر اصول عقلانى بین‏ المللى که جنبه تحمیلى ندارد. لذا معاملات را شرع وضع نکرده است; یعنى بیع، اجاره، مضاربه، مساقات و غیره شرعى نیست; به این معنى که شارع آن را جعل و اختراع نکرده است، بلکه معاملات ساخته و پرداخته عقلا و شرع است و شارع هم بعضى از شرایط را بر آن افزوده و یا از آن کاسته است. اگر پیامبر اسلام(ص) از بیع و اجاره سخن گفته برمبناى اصول عقلانى آن روز در معاملات سخن گفت، نه اینکه اینها را اسلام پیشنهاد کرده باشد و یا طرحش را اسلام داده باشد. و اگر هم بعضى از معاملات را مورد نهى قرار داده از این جهت است که شارع آنها را عقلانى نمى‏ داند... پس اگر شارع نفیا و اثباتا در مورد اصول عقلایى سخن دارد، در واقع ارشاد به حکم عقل است، نه اینکه شارع در معاملات تعبد داشته باشد. اما در باب عبادات نمى‏ توانیم تعلیلى براى احکام شرع داشته باشیم.» (23)

«معاملات به معناى اعم یعنى مجموعه عقود و ایقاعات، احوال شخصیه، سیاسات مدنى، بین‏ المللى و خلاصه آنچه یک نظام حکومت در تشکیلات حکومتى خودش به آن نیازمند است. .. در اینجا شارع مردم را به خودشان موکول نموده است.» (24)

چنانکه ملاحظه شیوه گروه دوم در تعریف دین و کمال دین متفرع بر توقعى است که از دین براى بشریت دارند و بر این اساس نیز سراغ متون رفته و از آن سؤال مى‏ کنند و پاسخ مى‏ گیرند و بر این پایه پیش مى‏ آیند که هم عقل و هم شرع هر دو دلیل راه بشرند. نه دین درصدد خاموش ساختن توانایى ذهنى و عملى بشر است و نه عقل توان رویارویى با دین را دارد، بلکه این دو در کنار یکدیگر بشریت را تعالى مى‏ بخشند و دنیاى بشر را ارزشمند و آخرت وى را آباد مى‏ گردانند.

پى‏ نوشت‏ها:

1. میرچا الیاده، فرهنگ و دین، هیات مترجمان، زیر نظر بهاءالدین خرمشاهى، طرح نو، ص‏132.

2. سوره انعام، 59.

3. سوره نحل، 89.

4. حمید عنایت، سیرى در اندیشه سیاسى عرب، انتشارات جیبى، 1363، نگرش على عبدالرزاق، ص‏186.

5. همان، ص‏187.

6. همان، ص‏188.

7. همان، 189.

8. از بیانات شفاهى آیت‏الله جوادى آملى در باب انتظار از دین.

9. ایان باربور، علم و دین، ترجمه بهاءالدین خرمشاهى، ص‏153.

10. محمد حسین طباطبائى، المیزان، مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان، ج‏2، ص‏130.

11. محمدتقى مصباح، راهنماشناسى، مرکز مدیریت‏حوزه علمیه قم، 1367، ص‏54.

12. جعفر سبحانى، الهیات و معارف اسلامى، انتشارات شفق، ص‏187.

13. نهج‏ البلاغه، حکمت‏102.

14. المیزان، ج‏12، ص‏469.

15. مرتضى مطهرى. اسلام و مقتضیات زمان، انتشارات صدرا، 1362، ص‏208.

16. همان، ص‏210.

17. همان، ص‏109.

18. همان، ص‏165.

19. مرتضى مطهرى، ختم نبوت، انتشارات صدرا، ص‏59.

20. سیرى در اندیشه سیاسى عرب، اندیشه‏ هاى محمد عبده، ص‏140.

21. همان، ص‏151.

22. محمد مجتهد شبسترى، نقد و نظر، شماره یک، ص‏23.

23. همان، ص‏24.

24. همان، از دیدگاه آیت‏الله معرفت، ص‏63 و64; روزنامه اطلاعات، 25/9/74.

منابع:

نقد و نظر 1375 شماره 2

صلوة و صله رحم

ديروز سالمرگ عبد الوهاب دانشيار بود كه همه او را « اللا » مي خواندند ( بلانسبت به الله ). ما عوام النّاس از اين اشتباهات لپّي زياد داريم. برادران آن مرحوم نيز كه عيدالمجيد و عبدالحميد باشند به همين سياق فقط مجيد و حميد خوانده مي شوند. انگار اين دو هم نه عبادالله المجيد و الحميد نيستند ! از اين هم عجيبتر اينكه برخي خود را بندگان نبي و غلام علي و حسين و امقالهم بنامند : عبدالنبي ، عبدالعلي و غلامحسين. بگذريم.

رسم سالمرگ در بين قزاقها « آس » خواتده مي شود كه چندان مثل عزا نمي نمايد. وقتي كه يك سال از درگذشت يك شخصيت مهم مي گذرد ، مهماني بزرگي برگذار مي شود كه نمايندگان سرشناس اقوام و طوايف ديگر بهمراه سخنوران ، قهرمانان و پهلوانانشان در مسابقات مشاعره ، كشتي و اسبدواني شركت مي كنند تا معلوم شود بازماندگان آن مرحوم چندمرده حلاجند. قرار نيست مدام سوگوار از دست رفتگان بود. بايد راه رفتگان را در راستاي تكامل روزافزون ادامه داد.

در ايّام جواني فيلمي ژاپني ديده ام ، بنام « هرگز نمير مادر » كه سكانس هاي تأثر انگيزش از يادم نرفته است. امّا اين نكته را مطرح مي كند كه ساعت زندگي با مرگ آن وجود عزيز همچنان تيك و تاك كنان پيش مي رود. باري محبّت مادر بسيار مغتنم است. ليكن حكمت وجود هر چيزي را خداوند رحيم و رحمان تعيين فرموده كه بدون آن ، هر موجودي عبث خواهد بود. ابوين بماند ، خاندان و قوم و خويشان نيز بلاي جان خواهند شد. شهر و ديار هم بدون روابط سالم و امن بدرد نتواند خورد. اينكه بعضي ترك وطن مي كنند به علّت نوميدي از محيط زندگي خود است. جايي كه احساس يگانگي در آن نشود يك فضاي غربت و تبعيض است كه بايد از آن دل كند. چمع خانواده بايستي موجب آرامش و آسايش افراد آن باشد. در يك خاندان بهنجار گروه هاي خانواده عضو بايد از امنيت و احترام برخوردار باشند ؛ و گرنه ممكن است به عشاير ديگر دخيل شوند. مليّت هاي تشكيل دهنده يك ملت در صورت احساس مظلوميت از اولياء امور مملكت ، در هنگامه مصايب ، از جمله هجوم دشمنان خارجي ، قابل اتكاء نخواهند بود. در سوره مباركه ايلاف ، خداوند متعال مي فرمايد : فليعبدوا ربّّ هذا البيت الّذي اطمعهم من جوعٍ و آمنهم من خوف. يعني _ قوم قريش _ بايد صاحب اين خانه ( كعبه ) را پرستش نمايند كه آنان را ، جهت ائتلاف در زمان تحولات پي در پي از گرسنگي و نا امني در امان مي دارد. اگر شرط عبادت خدا تأمين ارزش هاي مادي و معنوي سيري و امنيت است ديگر نهادها و متوليان امور خانواده ، خاندان ، قوم ، مليت و ملت نيز در صورتي قابل التفات خواهند ماند كه از عهده برداشتن بار امانت خود برآيند. قبول مسؤوليت خانواده و ساير مؤلفه هاي جامعه و كشور و سازمان هاي بين المللي مستلزم كارآيي بالا در جوابگويي به تقاضاي اعضاي تحت كفالت خود است . نبايد غافل از اين واقعيت غيرقابل انكار ماند كه اعضاي نهاد هاي فوق الذكر يا همدينند يا همنژاد بشمار مي روند. پروردگار عليم خبير ضمن امر به نماز ( صلوة )، بر صله رحم نيز تأكيد فرموده است. همانطور كه در روز رستاخيز قبل از هر كار از نماز پرسش مي شود ، قطع صله رحم نيز از موارد بازخواست شديد رباني خواهد بود.

در مراسم سالمرگ عبدالوهاب بيش از همه اسلام همّت نشان داد. سفره اي آبرومندانه براي مهمانان گسترده شد كه هيچ كمبودي را فاش نمي كرد. بيوه آن روانشاد از قرار معلوم مردانه از بچه ها كه ديگر صغير نيستند نگهداري كرده است.حميد حضور نداشت و مجيد به سرزمين پدري يعني قزاقستان كوچيده است. آنكه در ايران است از قوم و خويشي بريده و آنكه دورتر رفته معلوم نيست در آنجا درپي كدام پيوند است. بهر حال نشنيدم كسي بگويد جاي آن دو خالي . عجب روزگار غريبي است ! همچنانكه هنگام تظاهرات عليه رژيم سلطنتي زنان در صف اول قرار داشتند ، هنوز هم مشاهده مي شود كه در كارزار زندگي روزمره نيز خانمها دركار هاي مردانه تر پيشتازند. براستي بعضي به اصطلاح مردان چقدر بي مروتند كه اخراجشان از باغ بهشت را تقصير ننه حوّا مي شمارند.

بعد از نماز جمعه با پرويز تني قرار گذاشته بوديم كه ترتيب تأسيس محفلي براي خودشناسي فرهنگي و قومي قزاق ها در مسجد جامع خواجه احمد يسوي بدهيم تا بچه ها و سايرين يادشان نرود كه قزاق بودن يعني چه. امروز بعد از ظهر موضوع را با حاج سرسنباي آرمند هم در ميان گذاشتم كه مخالفتي ننمود. اما ديروز من نتوانستم به مسجد بيايم و امروز پرويز نيامده بود.

املای آواهای همخوان

ادای همخوانها در زبان قزاقی قواعد ويژه ای دارد. مثلاً واژه های اصيل قزاقی به آواهای :

Б,в,г,ғ,д,ш منتهی نمی شود. همچنين اينگونه كلمات با آواهای ң,й,һ آغاز نمی گردد.

1) اصولاً كلمات دخيل از زبان روسی يا بواسطه اين زبان به زبان قزاقی به б,в,г,д پايان يافته و حروف متصله به آنها با آواهای شديد آغاز می گردد. مثلاً : клуб,штаб,архив,педагог,округ,араб,жад

, Клуб-ка,актив-ке,педагог-тен,заводты,архив-ке,округ-ке,тсс.

2 ) نشانه های ъ, ь كه هيچ آوايی را نشان نمی دهند ، فقط در واژه ای دخيل از روسی ( يا بواسطه آن ) نوشته می شود. چنانچه بن واژه به نشانه نازكی ь منتهی شده و حرف اضافه به آن با آوای واكه آغاز شده باشد ، اين نشانه ساقط می گردد و اگر اين حرف با آوای همخوان شروع شود نشانه فوق باقی می ماند :

Асфальт, вольт, руль, обьект,субьект,ноль-нольге,нольді,календарь- календары,календарлық,медаль-медалды,медальға,медальдан.

3 ) حرف һ هرجا شنيده شود نوشته می شود. در اصل اين حرف در واژه های دخيل از فارسی و عربی و ندا ها سراغ می رود. مثلا :Қаһар, жиһан, аһ, уһ, еһ, еһе, аһлады,уһледі.

4 ) حروف в, ф, ц, ч, щ در واژه های دخيل از زبان روسی نوشته می شود. مثلاً :

Физика, вольт, лифт,цирк, очерк,училище,тсс.

تبصره : حرف щ فقط در برخی واژه ای اصيل قزاقی نوشته می شود. مثلاً :ащы,тұщы,кеще.

حرف ф در برخی از واژه های دخيل از روسی ،عربی و فارسی نوشته می شود. مثلاً :

Фатима, фариза, марфуға,саф(алтын),фәни(дүнйе).

5 ) حرف х در واژه های دخيل از روسی ،عربی و فارسی نوشته می شود. مثلاً :

Химия, архив, архиология,цех,хал,хат,тарих, кітапхана.

6 ) حرف ғ فقط در آغاز و ميانه واژه نوشته می شود. در پايان كلمه نوشته نمی شود. مثلاً :

Ғалым, ғана, ғылым,оған,жаға,шағала.

7 ) به واژه های دخيل منتهی به ог,уг و همچنين به آواهای مركب همچون рк,рг,ик,кс,кт,ск,лк,окт,ель,брькль,бль

منتهی شده باشد حروف اضافه نازك الصاق می شود. مثلاً :

Педагог-тер, педагог-тік, бинокль-ді,парк-тен,пунк-тер,округ-ке,тб.

8 ) به واژه های دخيل تك هجايی كه به نشانه نازكی ь ختم شده يا هجای دوم آنها دارای آواهای э,е باشد حرف اضافه نازك الصاق می گردد. مثلاً :

Рольдері, ролі, осьтері,осі,дуэтке,актердің,тсс.

9 ) به واژه های دخيل مصطلح مختوم به حروفрб,фт,мб,ск,кс,мп,нг,нд,нк, кт در صورت الصاق حروف اصافه آغاز شده با آواهای همخوان ، ميان بن و مضافٌ به به عنوان ربط حرف فشرده Ы يا іنوشته می شود. مثلاً :

Факт-і-лері,танк-і-ге,митинг-і-ні,обьект-і-лері,штамп-ы-лау,киоск-і-ні,тсс.

10 ) هنگام الصاق مضاف به آواهای مضاعف сс,лл,мм,тт يا مختوم به تركيب ст,сть,зд آوای دوم آواهای مضاعف يا т,ть,д حذف می گردد. مثلاً :

Металл/метал-ға,класс/кластің,грамм/грам-дап,прогресс/прогрес-тік,тресс/трес-ке,поезд/поез-дан,тсс.

11 ) حرف й غير از حروف і,ы ( به استثنای واژه های тый, сый ) فقط پس از واكه ها بكار می رود.مثلاً :

Ай,ей, мерей,ойпаң,әйнек,үйқы,қой,бай,үйқас.

و عناوين جغرافيايی و اسامی ملل ، حرفй در آغاز واژه نيز نوشته می شود. مثلاً :

Йемен,Йот,Йог.

حرف й در كلمات قزاقی پس از и نوشته نمی شود :ине ( نه ийне ) ، би ( نه бий ) киім ( نه кийім ). در واژه های دخيل از زبان روسی تركيب ий نوشته می شود :

Калий, сценарий,кальций.тсс.

مقالات و اطلاعات كتابهاي تاليفي حاجي محمد شادكام

Әбсаттар Дербісәлі терактіні айыптап, Назарбаевты дәріптеді

Әбсаттар қажы Дербісәлінің сөзінен үзінділер, Астана, 16 қараша 2011 ж.

Пікір жарияланған бет , жиыны 2

مبانی حكومت اسلامی و حقوق شهروندی؛ «بازخوانی دیدگاه سیاسی استاد شهید ناصر سبحانی»- بخش اول

سایت در قبال نظرات پاسخگو نمی باشد.

«Әуе шабуылы жасалуы мүмкін» деген дақпырт Иран халқын үрейлендіріп тастады

Пікір

Алматыда Нұрсұлтан Назарбаевқа ескерткіш қойылды

Пікір жарияланған бет 12, жиыны 2

راشد الغنوشی: رؤیای مردم ترکیه، تونس و مصر از قرن نوزدهم تا به حال، همراه کردن اسلام و نوگرایی بوده است

سایت در قبال نظرات پاسخگو نمی باشد.

Әскери сот Ағызбек Төлегеновтің экстремистік ұйымға қатысы жоғын анықтады

Пікір

از توحيد كن اين ممكن

نماز طلب باران: از کدام منظر؟

سایت در قبال نظرات پاسخگو نمی باشد.

Ливия мен Қазақстан

Пікір

شیوه‏ هاى تبیین انتظار از دین

سایت در قبال نظرات پاسخگو نمی باشد.

پیوندهای روزانه

نوشته‌های پیشین

آرشیو موضوعی

برچسب‌ها

پیوندها

Пікір жарияланған бет , жиыны 2