املای آواهای همخوان

 

ادای همخوانها در زبان قزاقی قواعد ويژه ای دارد. مثلاً واژه های اصيل قزاقی به آواهای :

Б,в,г,ғ,д,ш منتهی نمی شود. همچنين اينگونه كلمات با آواهای ң,й,һ آغاز نمی گردد.

1) اصولاً كلمات دخيل از زبان روسی يا بواسطه اين زبان به زبان قزاقی به б,в,г,д پايان يافته و حروف متصله به آنها با آواهای شديد آغاز می گردد. مثلاً : клуб,штаб,архив,педагог,округ,араб,жад

, Клуб-ка,актив-ке,педагог-тен,заводты,архив-ке,округ-ке,тсс.

2 ) نشانه های ъ, ь كه هيچ آوايی را نشان نمی دهند ، فقط در واژه ای دخيل از روسی ( يا بواسطه آن ) نوشته می شود. چنانچه بن واژه به نشانه نازكی ь منتهی شده و حرف اضافه به آن با آوای واكه آغاز شده باشد ، اين نشانه ساقط می گردد و اگر اين حرف با آوای همخوان شروع شود نشانه فوق باقی می ماند :

Асфальт, вольт, руль, обьект,субьект,ноль-нольге,нольді,календарь- календары,календарлық,медаль-медалды,медальға,медальдан.

3 ) حرف һ هرجا شنيده شود نوشته می شود. در اصل اين حرف در واژه های دخيل از فارسی و عربی و ندا ها سراغ می رود. مثلا :Қаһар, жиһан, аһ, уһ, еһ, еһе,  аһлады,уһледі.

4 ) حروف в, ф, ц, ч, щ در واژه های دخيل از زبان روسی نوشته می شود. مثلاً :

Физика, вольт, лифт,цирк, очерк,училище,тсс.

تبصره : حرف щ فقط در برخی واژه ای اصيل قزاقی نوشته می شود. مثلاً :ащы,тұщы,кеще.

حرف ф در برخی از واژه های دخيل از روسی ،عربی و فارسی نوشته می شود. مثلاً :

Фатима, фариза, марфуға,саф(алтын),фәни(дүнйе).

5 ) حرف х در واژه های دخيل از روسی ،عربی و فارسی نوشته می شود. مثلاً :

Химия, архив, архиология,цех,хал,хат,тарих, кітапхана.

6 ) حرف ғ فقط در آغاز و ميانه واژه نوشته می شود. در پايان كلمه نوشته نمی شود. مثلاً :

Ғалым, ғана, ғылым,оған,жаға,шағала.

7 ) به واژه های دخيل منتهی به ог,уг و همچنين به آواهای مركب همچون рк,рг,ик,кс,кт,ск,лк,окт,ель,брькль,бль

منتهی شده باشد حروف اضافه نازك الصاق می شود. مثلاً :

Педагог-тер, педагог-тік, бинокль-ді,парк-тен,пунк-тер,округ-ке,тб.

8 ) به واژه های دخيل تك هجايی كه به نشانه نازكی ь ختم شده يا هجای دوم آنها دارای آواهای э,е باشد حرف اضافه نازك الصاق می گردد. مثلاً :

Рольдері, ролі, осьтері,осі,дуэтке,актердің,тсс.

9 ) به واژه های دخيل مصطلح مختوم به حروفрб,фт,мб,ск,кс,мп,нг,нд,нк, кт در صورت الصاق حروف اصافه آغاز شده با آواهای همخوان ، ميان بن و مضافٌ به به عنوان ربط حرف فشرده Ы يا іنوشته می شود. مثلاً :

Факт-і-лері,танк-і-ге,митинг-і-ні,обьект-і-лері,штамп-ы-лау,киоск-і-ні,тсс.

10 ) هنگام الصاق مضاف به آواهای مضاعف сс,лл,мм,тт يا مختوم به تركيب ст,сть,зд آوای دوم آواهای مضاعف يا т,ть,д حذف می گردد. مثلاً :

Металл/метал-ға,класс/кластің,грамм/грам-дап,прогресс/прогрес-тік,тресс/трес-ке,поезд/поез-дан,тсс.

11 ) حرف й غير از حروف і,ы ( به استثنای واژه های тый, сый ) فقط پس از واكه ها بكار می رود.مثلاً :

Ай,ей, мерей,ойпаң,әйнек,үйқы,қой,бай,үйқас.

و عناوين جغرافيايی و اسامی ملل ، حرفй در آغاز واژه نيز نوشته می شود. مثلاً :

Йемен,Йот,Йог.

حرف й در كلمات قزاقی پس از и نوشته نمی شود :ине ( نه ийне ) ، би ( نه бий ) киім ( نه кийім ). در واژه های دخيل از زبان روسی تركيب ий نوشته می شود :

Калий, сценарий,кальций.тсс.