حاجي محمد شادكام

Қонақ

Парламенттік басқару жүйесін қалыптастыра аламыз ба?

Жуырда «Stratfor» деп аталатын стратегиялық зерттеулер агенттігі «Қазақстан: билік құрылымының эволюциясы» деген тақырыппен дардай мақала жариялады. Онда мынадай тұжырым бар: «Билік алмасуының бір түрінде Қазақстан парламенттік басқару формасына көше алады. Ол бойынша президент өкілеттігінің бір бөлігі премьер-министрге өтеді. Десек те, тарих тағылымы мен Қазақстанның географиялық орналасуын ескерсек, осындай алмасу мүлтіксіз және табысты бола қоюы екіталай. Бұл ретте күшті көшбасшының болмауы елді аласапыранға ұрындыруы ықтимал».

Осы дүдәмәл долбардағы «күшті көшбасшының болмауы» деген ұғымның астарынан бүгінгі елбасының «күштілігін» меңзеген астар аңғарылады. Яғни, ол «күшті» болмаса, елге топан су қаптап, көк аспанды қара түнек басып, аңырап қалуымыз әбден мүмкін.

Жоқ әлде біздің осы жорамалымыз жаңсақ па? Ендеше елге етене танымал саясаттанушылар не дейді: біз «күшті көшбасшысыз» парламенттік басқару жүйесіндегі ел бола аламыз ба?

Дос КӨШІМ: Біздің президентке бәрібір...

Бүгінгі күні басқарудың қай түрін алсаңыз да, қазіргі авторитарлық жүйе толық сақталады. Парламенттік басқару жүйесін ту етіп көтеру үшін, әділ сайлау өткізу қажет. Өкінішке орай, қазақ жерінде демократиялық сайлау жүйесі әлі орнаған жоқ. Парламент қазіргі президент басқаратын «Нұр Отанның» қолында. Ертең парламенттік басқару жүйесіне көше қалсақ, одан да ештеңе өзгермейді - қазіргі президент мемлекетті парламент арқылы да басқара береді. Біздің бүгінгі президентке бәрібір.

Менің түсінігімде «күшті көшбасшы» деп елдің басына ауыр күн түскенде, әсіресе тәуелсіздік үшін күресте өзінің өмірін беруге дейін барған, сол мақсатта тар жол тайғақ кешуден өткен адамды айтады. Құдайға шүкір, біздің президентіміз ондай азапты да ауыр жолдан өткен жоқ...

Зерттеу агенттіктері де - саяси аренадағы ойыншылардың бірі. Олардың да тапсырыс беретін қожайыны бар. Сол қожайын бүгінгі президенттік басқару жүйесі бізді қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заманға кенелткенін «зертте» деп тапсырыс бергенін саясаттан хабары бар барлық адам біледі деп ойлаймын.

Әрине, олардың «зерттеулерінің» нәтижелерімен таныса отырып, біз де өзімізге керекті кері мәліметті санамызға түйе аламыз.

Айдос САРЫМ: Біз отарлық сананың құлына айналдық

Менің ойымша, Stratfor стратегиялық зерттеулер агенттігінің Қазақстандағы билікке қатысты тұжырымдарына өзіміздің саяси ұстанымдарымызбен билікті жақтыру-жақтырмау тұрғысынан қарауға болмайды. Бұл агенттіктің әлем, оның ішіндегі жалғыз супердержава АҚШ элитасының пайымдарына, көзқарастарына, іс-қимылдарына ықпал етіп отырғанын ұмытпауымыз қажет секілді. Және де бұл агенттік қомақты қаржыға бола өз пікірін саудаға салады дегенге өз басым сенбеймін. Егер олай болған болса, сол Америкадағы талдау-зерттеу орталықтары, баспасөзі Stratfor-ды жерден алып, жерге салып, парша-паршасын шығарып, жұрттың көзіне қарай алмайтындай күйге түсірер еді. Сондықтан агенттіктің тұжырымдарын біздің биліктің тапсырысы дегенге мүлдем сенбеймін. Бірақ ұлт ретінде, қоғам ретінде біздер бұндай пікірлердің бар екенін біліп, түсініп, түйсініп жүргеніміз абзал. Қалай десек те, бүгінгі күні стратегиялық тереңдігі мен көкжиегі бар екі-ақ мемлекет бар: олар АҚШ пен Қытай.

Ал енді талдауға келер болсақ, өз басым Қазақстан үшін парламенттік жүйе дәл қазір тиімді болады дегенге сенбеймін. Бұл, қазақ халқы, ұлты демократияға дайын емес, өзін-өзі басқара алмайды деген сөз емес. Тарихқа үңілетін болсақ, бізде де демократиялық жүйе болған, оның кейбір үлгілері батыстық демократиядан артық болмаса, кем болмаған. Дей тұрғанмен, біз мынаны естен шығармайық: қазақ халқы көптеген жылдар бойы отарлы ел болды. Отарлау түбі қыруар қырғынға апарған зұлмат аштық пен тоталитаризмге ұласты. Бұл екі үрдіс жадымызға, тыныс-тіршілігімізге, жүріс-тұрысымызға орасан зор әсер тигізді. Шынын айту керек, негізінен бұл теріс, кері әсер болғаны сөзсіз. Ұлт ретінде жаңалыққа, жақсылыққа, жаңаруға деген ұмтылыстарымыздың барлығы аяқсыз қалды, көбінесе сырт күштердің озбырлығының кесірінен үзіліп отырды. Ұлттық дәрежеге жеткен зиялы топтар лек-легімен атылды, қуғынға ұшырап отырды.

Ал бүгінгі күнге келер болсақ, авторитарлық билік пен сыбайлас жемқорлықтың кесірінен біздер көптеген үрдістерден кешеуілдеп отырмыз. Ұрланған қаражат қайтар, бірақ ұрланған алтын уақытымызды айтсаңызшы! Ұлттың алтын уақыты оңды-солды ұрланып, талан-таражға түсіп жатыр. Бүгінгі заманда уақыт пен кеңістік нығызданып, кішірейіп бара жатыр. Әрбір сағат түгіл, минуттың сұрауы болуы тиіс. Біздер болсақ, кешегі күні жасайтын шаруаларды 15-20 жылға шегеріп, «менен кейін топан су бассын» деген қисынға саламыз. Бұл түбегейлі түрде дұрыс емес. Егер билік шын мәнінде өз байлығы мен әл-ауқатынан гөрі ұлты мен оның болашағын ойлағаны рас болса, көптеген мәселелерді: мемлекеттік құрылыс, ұлттық құрылыс мәселелерінің негізін 90-жылдары қалап, бүгін соны жаңа сапаға шығарып, ырықтандырып отыратындай жайымыз бар еді.

Stratfor-дың негізгі ойы мынада сияқты. Дәл бүгінгідей ырың-жырың қазақ қоғамына бірден демократияны қондыра қою оңай емес. Демократия көктен ұшып келіп, басқа қонатын бақ құсы емес. Бұл үлкен шыдамдылықты, саяси мәдениетті, ерік-жігерді, ықыласты талап ететін күрделі үрдіс. Батыстық үлгідегі демократияны бір күнде орната алмайтынымыз анық. Бірақ оған үнемі ұмтылу, соның жолынан таймай ілгері қарай қозғалу міндет.

Демократияны орнату не үшін қажет? Ең алдымен азаматтардың құқықтары мен әл-ауқатын, ар-ожданын қамтамасыз ету үшін қажет. Баршаның болмаса да, көпшіліктің. Ал бұл үшін демократиядан артық құрал да, институт та ойланып табылған жоқ. Ал демократияның орнығуы үшін, ұлтымыздың жаңғыруы, жаңаруы, яғни модернизациялануы керек.

«Араб көктемі» елдеріне назар аударайықшы! Мысалы, Ливияны, Сирияны алып көрелік. Ол жақтағы әңгіме неден туындап отыр? Бұл тек Батыстың «жын-ойнағынан» туындаған кесел емес. Ол жақтағы авторитарлық, тоталитарлық режимдердің бір үлкен қиянаты болды. Олар өз билігін, ұрлаған қаржыларын сақтау үшін, биліктерін ұрпақтарына, я жақындарына тапсыру үшін көптеген қылмыстарға барды, адамдарды, ауыл-қалаларды қырудан тайынбады. Бірақ басты қылмысы, менің ойымша, олар өз елдерінде ұлттық мемлекет қалыптастыра алмады. Керісінше, ұлтты топтастырудың орнына ұлтты нәсілдік, діни, тілдік, аймақтық тегіне қарай бөле берді. Баяғыдан, феодал заманынан қалған тәртіптер мен институттарды күшейтті. Рулық жүйені заңдастырып, соны негіз қылды. Мәселенің көбісін партиялар емес, азаматтық қоғам емес, ру, тайпа, дін басылары шешетін жағдайда ұстағысы келді. Бұл қыруар қайшылықтарды шешкен жоқ, керісінше, тығырыққа тіреді. Бұл тығырықтан шығу - тек қантөгіс арқылы мүмкін болатын жайға жеткізді. Америка сарапшыларының қорқып отырғаны да осы. Біздегі жайттар сол араб елдерінен аса алысқа кетпеген, шынын айтатын болса.

Ал біздегі президенттік институтқа келетін болсақ, менің ойымша, біз оны қалай да сақтап қалуымыз керек. Бірақ бірте-бірте президент өз өкілеттіктерін парламент пен үкіметке бөліп беруі тиіс. Президент шын мәніндегі адам құқықтарының кепіліне айналып, негізінен символикалық мәселелермен айналысып, Конституцияның орындалуын қамтамасыз ететін институтқа айналуы тиіс. Бүгінгі биліктің өз Жолдауында кейбір мәселелерді ашып айтқаны да осы себепті. Көптеген мәселелер ушығып барады. Оны ашық айтпай, талқыламай, олардың алдын алмай, біз ешқашан өркениет жолына түсе алмаймыз. Сондықтан бүгін жергілікті өзін-өзі басқару мәселелерімен қатар баспасөз бостандығы, азаматтардың бас қосу, жиын өткізу бостандықтарын қамтамасыз етпей, сотқа еркіндік бермей, оны тек заңға ғана бағынатын күш қылмай, біз ешқандай жетістікті баянды ете алмаймыз. Ал ұлтымыз руға, дінге, кланға бөлінбесін десек, олардың орнына жалпыұлттық дәрежеде қызмет ететін партияларды шығаруымыз керек.

Болашақта еліміздің саяси жүйесі 2-3 партиялық жүйеге өтсе, құба-құп болар еді. Бірақ бұларды іске асыру үшін, керемет саяси ерік-жігер керек. Әзірге бұл жігер мен қайратты биліктен де, элиталардан көріп отырған жоқпыз. Бірақ қоғам ішіндегі осыған деген сұраныстың артып келе жатқаны ешкімнің күмәнін туғызбауы тиіс.

Расул ЖҰМАЛЫ: Супер-президенттік жүйеден бас тарту керек

Біріншіден, Америкадағы Stratfor агенттігі тікелей Ақ үймен байланыста болғанымен, өзін-өзі қаржыландыратын тәуелсіз және аса ықпалды зерттеу орталығы болып табылатынын атап өткен жөн. Сондықтан ол басқа бір ел билігінің тапсырысын орындайтынына өз басым сенбеймін. Тиісінше аталмыш зерттеу астарында Назарбаевты көшбасшы ретінде қолдаудың айласы жатыр дегенді қате деп санаймын.

Екіншіден, мәселенің түйініне келсек: менің ойымша, дәл бүгінгі Қазақстанның жағдайында парламенттік жүйеге көшу - жағымдыдан гөрі келеңсіз жәйттарға ұрындыруы ықтимал. Осал тұстарымыздың қатарына ел аумағының кеңдігі мен халық санының шектеулі болуын, парламенттік және партиялық дәстүрлердің әлі де болса қалыптаспағанын, қоғамда ұлтаралық, тілдік, әлеуметтік, тіпті рулық жікшілдіктің орын алуын, мемлекетбіріктіруші құндылықтардың құнсыздануын, т.б. жатқызуға болады. Бұған Ресей, Қытай, басқа да сырт күштердің ықпалын қосыңыз.

Әрине, келешекте тиісті алғы шарттар қалыптасқанда, Қазақстан саяси жүйесінің толықтай парламенттік жүйеге көшкенін қалар едім. Өйткені ол шынайы халықтық билікті қамтамасыз ету тұрғысынан ең тиімді тәжірибе. Бірақ бұндай маңызы зор істе асығыстыққа жол беруге болмайды. Басқасын былай қойғанда, 1990 жылдары еш дайындықсыз сол парламенттік жүйеге өтіп кеткен Ресейді алайық. Нәтижесінде Ресей мемлекет ретінде ыдырап кетуге шақ қалды. Немесе парламенттік жүйеге өткен көршілес Қырғызстанға қараңыз.

Сондықтан, үшіншіден, Қазақстанға президенттік-парламенттік жүйеге негізделген өтпелі кезең қажет. Оның барысында үкімет пен жер-жердегі әкімдерді, елдегі қаржы көздері мен құқық қорғау орындарын, армияны бақылауда, оларды тағайындауда, мемлекеттік басқа да маңызды шешімдерді қабылдауда парламенттің құзырын едәуір күшейту қажет. Тиісінше суперпрезиденттік жүйеден бас тартып, билік тармақтарының арасындағы ара-салмақты теңестіру қажет. Ал ол үшін басқа да алғы шарттар қалыптасуы керек, атап айтқанда, шын мәнісіндегі сөз бостандығы, сайлаулардың ашық және әділ жүруі, соттардың тәуелсіздігі, саяси партиялардың арасында әділ бәсекелестікті орнату қажет. Онсыз артық қыламыз деп, тыртық қылмауымызға ешқандай кепіл жоқ.

Пікірлерді топтаған -

Бақытгүл МӘКІМБАЙ,

«D»

«Общественная позиция»

(проект «DAT» № 01 (177) 17 қаңтар 2013 жыл.

Ерлан Алтай. Аманат пен қиянат затта, мүлікте болатыны секілді сөзде де болады

Білім 3 пікір 225 рет оқылды

Қиянат – өзін өзгелерге сенуге болатын, адал адам ретінде танытып, кейін сол артылған сенімді ақтамайтын тірлік істеу деген сөз. Бұл өте жаман мінездердің бірі. Қиянатшы – аманатқа қиянат жасайтын, жамандық жасайтын адам. Мұсылман болсын, кәпір болсын кез-келген адамға қиянат жасау үлкен күнә болады. Хадис шәрифте: «Сенімді болмаған адамда иман жоқ. Уәдесінде тұрмаған адамда дін жоқ» делінеді.

Бұл хадис шәрифті әһли сүннет ғұламалары «аманатқа қиянат жасаған адамның иманы кәміл болмайды, бұл нәрсеге мән бермесе иманы кетеді» деп түсіндірген. Қиянат жасау адамдардың ренжуіне алып келеді, бұл өз кезегінде харам және мүнафиқтықтың (екіжүзділіктің) белгісі болып табылады. Аманат пен қиянат затта, мүлікте болатыны секілді сөзде де болады. Хадис шәрифте «Ақыл сұралған адам – сеніміді адам» делінген.
Ақыл сұралған адамның дұрыс нәрсені айтатынына және сұралған нәрсені өзгелерден жасыратынына аманат етіліп, сеніледі. Адам, мүлкін сенетін адамына аманат ететіні (тапсыратыны) секілді, дұрыс айтатынына сенетін адамынан да ақыл, жол сұрайды. Али имран сүресінің 159-аятында: «Істейтін ісіңді әуелі ақылдас (кеңес)!» деп бұйырылған.

Ақылдасу, яғни кеңесу адамды өкінуден, опық жеуден қорғайтын қамал секілді. Ақыл сұралатын кісі адамдардың жағдайын, заманның және мемлекеттің шарттарын білуі тиіс. Сонымен қатар ақылды, озық пікірлі, ілгеріні болжай алатын, тіпті денінің де сау болуы тиіс.
Хазреті Абдуллаһ бин Мәсуд былай деген: «Дінімзден ең әуелі айрылып қалатын, жоғалтатын нәрселерің – аманат болады. Ең соңынан айрылатын нәрселерің – намаз болады. Діні болмаса да намаз оқитындар пайда болады». Хазреті Суфйан Сәури насихат сұраған адамға былай дейді: «Ардақты бауырым! Көркем әдеп пен көркем мінезге жақсылап жабыс! Жамағатқа қарсы келіп, олардан ажырап қалма! Өйткені жақсылық жамағатта. Бірақ, жамағат дүниеге беріліп, дүиеліктерімен әуре болып жатса оларға мойынсұнба. Дін туралы сенен бір нәрсе сұраған әр мұсылманға көмегіңді тигіз! Оларға жол көрсет! Оларға насихат айт! Алла тағаланың ұнататын ісінде, сенімен ақылдасуға келген адамнан ешнәрсені жасырма! Мұсылманға қиянат жасаудан сақтан! Кімде кім бір мұсылманға қиянат етсе Алла тағаламен Расулына қиянат еткен болады. Мұсылман бауырыңды Алла разылығы үшін жақсы көретін болсаң, жаныңмен малыңды одан аяма» дейді.

Қорыта айтқанда мұсылман – аманатты, сенімді ақтайтын, қиянат етпейтін адам деген сөз. Өзіне аманат етіп тапсырылған ешбір нәрсеге қиянат етпейді. Пайғамбарымыздың айтқаны секілді: «Мүнафиқтың (екіжүздінің) үш белгісі бар: Өтірік айтады, сөзінде тұрмайды және аманатқа қиянат етеді.»

3 пікір

жамағат

18 қаңтар 2013 at 13:03

караптурсам менде барлығы бар екен,,,,аллам озі кешшін.жаратушы алла жүрегіме хидайат бере көр!!!!!!!!
Көк Бөрі

18 қаңтар 2013 at 21:11

Тақырыпқа байланысты емес. Менің Сіздерге ескерткенім жөн деп санаймын 6-айдан сон Қазақстанға инвистиция салатын елдер көбейе арта түспек ақша бөлінеді сіздердің болашақ наресте ұрпақтарына қажетті ақша балансы (алтын қоры) т б қазақтың қаражатын шетел азаматтары талап кетпек Болашақ біздің қолда Сен қандай жұмыс істеме немесе бай кедей бол ол маңызды емес ен бастысы адамсын ұмытпа!!! Дүниеге бір марте келеміз. Адам болып келгенсоң, адам болып кеткен артық. Егер Мен немесе Сен Туған өлкемізді қорғамасақ кім? қорғамақ! ақша үшін арын сатқан адам ешқашан адам бола алмас. КӨСЕМ ЛИДЕР БАТЫРболуға тырыс (еркек айел емес маныздысы істеген ісің) үйде немесе теледидар алдында сойлегенше, адамдар байлар алдында шындықты айт отірік сөйлейтіндер ҚОРҚАҚтар Сен Менімше қорқақ емессін!!!
Қажы Мұқамбет Қаракедей

19 қаңтар 2013 at 21:14

Әрине Алда тағала имандыларға аманаттарды иелеріне тапсырыңдар деп бұйырған және билік айтарда әділ болыңыздар дейді. Бұл қандай жақсы уағыз екен десеңізші ! Таққа мінгендер осы парызды ескере ме екен ? Бұндай есі кеткендер ақы жанған мүсәпірлердің ашынған дауысын , сыбырласа да Құдай естір деп ойламас па ? Біреу атқа мінді деп жаяулар не қылса да бұға берулері шарт емес. Алданың парызы мен пайғамбар сүндеті ұмыт қалғанда керісуге де болады ғой. Не дегенмен шектен аспау тиіс. Сонымен істің соңын ойлап оны қайта жөнге салу керек болса әлгіндей шығысу парыз.

از قبيله تا امّت

عزيزی از كاربران ، با مقداری دلتنگی ، ذيل مطلب نگارنده ( از فلسفه تا حكمت ) ، اعمال هيأت امناء مساجدمان را از مصاديق بروز انسانگرايی / اومانيسم برشمرده و مراسم های رايج در ميان ما را ملغمه ای از فرهنگ های بيگانه معرفی می نمايد. در پاسخ خاطر نشان می گردد كه در هر حال بايد حدود عقل و انصاف را مراعات كرد. مثلاً تا آنحا كه بنده اطلاع دارد در امور مساجد قزاقها چندان درآمدی وجود ندارد كه مشتی پولجو يا محتاج خرج عروسی بچه ها را بخود جلب كند. خود اينجانب اگر رسماً وارد اين حلقه نشده ام به علّت كثرت مشغله يا علائق ديگر بوده است. حال اگر ايراد و نقصی در فعاليّت هيأت های ما نحن فيه ملاجظه می شود با عيب جويی و مته لای خشخاش گذاشتن اصلاح نخواهد شد. گيريم كه در طول هشتاد سال زندگی در ايران قاری ، حافظ ، شيخ الحديث و آخوند تربيت نشده باشد ، از جماعتی رانده از وطن آباء و اجدادی نمی توان توقّع داشت ، عليرغم اولويت های امرار معاش به دنبال بار آوردن قراء و حافظين با معيار های جهان اسلام باشند. وانگهی شيخ الحديث و آخوند مرجع نيز در سطح ملّی و بين المللی فعّاليّت می فرمايند كه لزومشان برای قزاق های كمتر از اقلّيّت منتفی می نمايد.

واقعيّت اين است كه قزاق ها – مدّعيان نسبت به انس صحابه – در درازنای تاريخ پرتلاطم خود گرفتار مناسبت های عشيرتی خود بوده به همين علّت دستخوش آمال خوانين چنگيزی ، استعمار تزار های پيرو خط پطر ، بلهوسی خروس های بی محل سوسياليست دست نشانده لنين و استالين و نهايتاً سلطه نورسلطان فرصت طلب بوده است. هنوز هم ما قزاق ها به جو‍ز / رو/ قبيله تقسيم شده نتوانسته ايم ، چنانكه بايد و شايد جبهه و امّت خود در جهان رو به سيطره جهانی شدن را تشخيص بدهيم. نه چندان ايرانی مسلمان هستيم و نه در قزاقستان از احساس غربت در امانيم.

بايد كاری كرد كه همان امّت محمّدی احياء شود كه شامل و ضامن حقوق همه مسلمين ، اهل كتاب و حتّی آزادگان دنيوی بود. راستی چرا فارابی از شهر تراز در قزاقستان كنونی به دمشق رفت و بيبارس - مملوك قزاق - در مصر به سلطنت می رسد ؟ بعضی ها بابر را كه سرسلسله آخرين ملوك گوركانی هندوستان بود جز افتحارات قزاق قلمداد می كنند كه بهترين روابط را با صفويه داشت ولی هرگز يادی از تركستان نمی كرد. هيچكدام از اين ها يه زادگاه خود برنگشتند. مسقط الرأس اين رجال سياسی و فلسفه مساعد شكوفايی قابليّت های آنان نبود. جنانكه تاريخ گواهی داده آسيای مركزی هنوز از دولت ملّی - به معنای مدرن - محروم مانده است. شاكله بيريخت جوامع آن سامان فرصت توسعه به مردمش نمی داده است. فاغتبروا يا اولی الابصار !

برچسب‌ها: قبيله, امّت, شاكله

« قسر » به تمام معانی مربوطه

اين واژه را می توان به انواع گوناگون تلفّظ و معنا كرد. حتّی در زبان قزاقی هم اين كلمه هست. به حيوان نازا قزاق ها می گويند قسر. خام طمع كسی است كه از گاو نازا توقّّع آغوز داشته باشد. در لسان عربی قسر يعنی خلاف طبع و غير ارادی و اجباری. عوام النّاس ، وقتی می گويند « يارو قسر در رفت » منظورشان طفره رفتن او از مسؤوليت و عواقب عمل ناروا است.

تك گويی آقای احمدی نژاد در مجلس شورای اسلامی ايران يك عالم گفتار سترون بود كه انگار هيچ تريبونی برای اعلام نظرات فوق تخصّص خود جز آنجا نداشته اند. ايشان ، بقول خود ، كارشناس ارشد جمله امور تشريف دارند. ادّعای چنين امتيازی را اوّلين بار از صدا و سيمای جمهوری اسلامی ايران شنيديم كه در مجادله با رقيب انتخاباتیش كرّوبی مطرح كرد ؛ چنان هم اين دعوی را اقامه نمود كه رئيس اسبق مجلس – ركن عمده مردمسالاری- را مات و مبهوت گذاشت. اين قلم جواب بنده خدای مذكور را در جا نشنيد. بهر حال رئيس جمهور فعلی بيش از يك دكتری ندارند كه گويا در رشته معماری بوده است. علی ايّ حال بنای كار ايشان وعده های غير عملی است كه كار ها را بدون رايزنی با سايرين به نحو قسری صورت می دهند و تاكنون حاصلی جز بن بست های همه جانبه نداشته است. در آخرين فرمايشات فی المجلس هم به اهل حلّ وعقد گوشزد كردند كه قوّه مجريه عامل اجرای برنامه های كشور بوده و از كارشناسان مبرّز هم برخوردار است كه تكافوی لازم را حائز بوده حتّی قوای ديگر مملكت بايد در شؤون مختلف از نظرات كارشناسان موصوف تبغيّت كنند. شكايت رئيس جمهور اين بود كه دست اندركاران مزبور از شدّت دخالت های اين و آن فرصت كافی جهت پيشبرد كار های مورد تصدّی را ندارند. به عبارت ديگر لازم است از تداخل وظايف خودداری شود وگرنه- چنانكه افتد و دانی- چنان اغتشاشی پيش می آيد كه تحريم دشمنان كشور را در معرض بحران روزافزون قرار می دهد كه داده است.

مجلسيان از بيان حرفهایشان به حضور شخص دوم مملكت محروم ماندند كه موكول به دعوت هماهنگ شده به محضر ايشان گرديد. گفتمان سخنرانان لاجرم خطاب به ملّت بود . عين فرمايشات متكلّم وحده كه مستقيماً به مخاطبين ابلاغ شد. والسلام ، نامه تمام ! حرفهای بی ثمری گفته شد كه جوابی مفيد هم نگرفت. يكی می خواهد كشور را بنحو قسری به سويی كشد و عدّه ای از او ابراز برائت می نمايند كه قبلاً هوادار دو آتشه اش بشمار می رفتند و اينك كه قسر از آب درآمده می گويند كی بود ، كی بود ؟ ما نبوديم ! آقا هم كه خيال می كند پشتيبانانش از سر نياز به وی رو آورده بوده اند ، سوار بر خر مراد از همه استغناء می ورزد كه مايه استكبار است و طغيان. مبادا تصوّر شان اين است كه مقامی فراقانونی می باشند. خدا عاقبت خلق را بخير كند.

برچسب‌ها: قسر, طغيان

یوسف جمالی

]" href="http://www.islahweb.org/sites/default/files/imagecache/700x700/images/2013/islahweb-7774-1358182330.jpg"> دموکراسی از نوع نخبگان مصری

به‌ بهانه‌ی اختلافات اخیر لیبرال‌ها با محمد مرسی رییس‌جمهوری منتخب مصر

تحولات اخیر در کشورهای عربی منطقه درس‌های زیادی را برای تمام فعالان عرصه‌های مختلف اجتماعی، سیاسی و... را به همراه داشته است که این تجارب می‌تواند برای دعوتگران و اندیشمندان عرصه‌ی دین راهگشا بوده و آنان را با افق‌های جدیدی که تاکنون هرگز تجربه نکرده‌اند روبرو سازد. یکی از عجیب‌ترین و به عبارت دیگر طنز آمیز‌ترین نمونه‌های آن برخورد به اصطلاح نخبگان مصر با دموکراسی ادعایی آنان است، اگر دموکراسی رابه عنوان حق حاکمیت مردم بر سرنوشت خویش تعریف کنیم آنچه در چند وقت اخیر از نخبه گان مصری دیده‌ایم چیزی خلاف این موضوع می‌باشد. آن‌ها که در میادین مختلف در رقابت با احزاب اسلامگرا شکست را تجربه کرده‌اند – مجلس نمایندگان، شورا و رئیس جمهوری- از کوره در رفته به هیچ قیمتی حاضر نبودند بار دیگر به آرای مردم مراجعه کرده و تن به انتخابی دیگر دهند به همین خاطر به لطایف الحیل متوسل شده تا به هر قیمتی شده مانع همه‌پرسی و مراجعه به افکارعمومی شوند.

آنچه در تمام تجربه‌های دموکراسی در دنیا مرسوم است احزاب مخالف برای رسیدن به قدرت تمام تلاش خود را به کار می‌گیرند و از هیچ تلاشی در این زمینه فروگذار نیستند حتی در مواردی به اقدام غیر اخلاقی نیز متوسل می‌شوند تا ناکارآمدی دولت و حزب حاکم در پیشبرد برنامه‌هایش را به مردم ثابت کنند و بتوانند رقیب را در صحنه‌های بعد از میدان به درکنند، ضمن اینکه این نکته را نیز نباید نادیده انگاشت که کسانی که هویت مسلمانی را یدک می‌کشند هرگز اجازه‌ی چنین رفتاری را ندارند. اما در همین دموکراسی‌های رایج دنیا نیز قواعدی هست که هیچکدام از تجربه‌هایی که تاکنون دیده‌ایم حاضر نیستند آن را به هم بزنند ازجمله خیانت به کشور برای رسیدن به قدرت را هیچکدام از احزاب دموکرات دنیا به رسمیت نمی‌شناسند، اما در مصر محمد البرادعی از بزرگ‌ترین رهبران مخالف از کشورهای غربی تقاضای همکاری و مداخله می‌کند. در کدام یک از نظام‌های کنونی دنیا شاهد هستیم که برای مخالفت قانونی با دولت حاکم و منتخب مردم برای براندازی آن تلاش و از ارتش تقاضای همکاری کنند؟ آیا معقول است که مخالفان برای از بین بردن و مخالفت قانونی با دولت حاکم به کسانی پناه ببرند که مردم برای حذف آنان از صحنه‌ی سیاست علیه آن‌ها انقلاب کرده‌اند و هزینه‌های زیادی را در این راه پرداخت کرده‌اند؟ کدامیک از اصول دموکراسی چنین اجازه‌ای را به آنان می‌دهد؟ شاید بگویند از آنجایی که رئیس جمهور اختیارات فراقانونی برای خود قائل شده بود پس هر اقدامی را توجیه می‌کند. در پاسخ باید گفت رئیس جمهور هیچ اختیار فراقانونی را برای خود نخواسته بود، بلکه با توجه به رویکرد عجیب و دور از انتظار از قوه‌ی قضاییه‌ی مصر که باید بی‌طرفی را رعایت می‌کرد سعی در از بین بردن دستاوردهای انقلاب مردم را داشت وقتی دادگاه قانون اساسی که قضات آن از بازماندگان نظام سابق هستند به خود اجازه می‌دهند مجلس منتخب مردم که با آرای سی میلیونی انتخاب شده‌اند را در چشم به هم زدنی باطل اعلام کند و تا جایی پیش می‌روند که یکی از اعضای آن به نام تهانی الجبالی در مصاحبه با روزنامه‌ی نیویورک تایمز با افتخار اعلام می‌کند به دلیل غالب بودن اسلامگرا‌ها آن را باطل کردیم و همچنین برای ابطال شورای تدوین قانون اساسی برنامه‌ریزی می‌کنند آیا نباید رئیس جمهور که تنها تصمیم‌گیرنده‌ و منتخب مردم است و قانوناً نیز بنا بر اعلام بزرگ‌ترین حقوقدانان مصری از جمله ثروت بدوی پس از انحلال مجلس چنین اختیاری به او داده شده است از حقوق مردم دفاع کند؟ واقعیت این است که لیبرال‌های مصر از عدم سازمان یافتگی در اندیشه و عمل رنج می‌برند و چون حاضر به پذیرش واقعیت موجود در صحنه‌ی عمل نیستند در نتیجه به دنبال به هم زدن قواعد بازی و نیمه تمام گذاشتن به هر قیمتی هستند اگر مردم مصر امروز به اخوان توجه دارند دلیل آن خدمات بسیار گسترده‌ی است که آن‌ها در طول سالیان گذشته علیرغم ظلم و جور حکومت و قتل و غارت افرد و اموال آنان انجام داده‌اند تا جایی که خود البرادعی اعتراف می‌کند اخوان المسلمین بیش از حکومت مبارک به مردم خدمات ارائه کرده است.

لذا بجاست که مدعیان نخبگی در مصر یا لیبرالهای مصری به جای شعارهای دهن پرکن به فکر خدمت به مردم و سازمان یافتگی خود باشند چرا که اگرغیر از این باشد هر روز میدان‌های بیشتری را از دست خواهند داد. دوست ندارم این موضوع را بیش از این ادامه دهم اما به خاطر یادآوری هم که شده بعضی از ویژگی‌های کلی دموکراسی را یاداوری می‌کنم تا متوجه شویم چه کسانی به قواعد دموکراسی پایبند نیستند؛ حسین بشیریه در کتاب آموزش دانش سیاسی در خصوص ویژگی‌های کلی دموکراسی می‌گوید:

۱- دموکراسی حکومتی است مبتنی بر آراء و افکار عمومی و باید مستمراً نسبت به آن احساس مسئولیت کند.

۲- در مورد مسائل مورد اختلاف در نزد افکار عمومی باید افکار اکثریت عددی رادر نظر گرفت و برای تأمین نظر اکثریت باید حق رأی و مشارکت سیاسی را به همه‌ی گروه‌ها و اقلیت‌ها بسط داد.

۳ – شرط عملکرد رضایتبخش نهادهای دموکراتیک رعایت آزادی‌های اساسی از جمله آزادی بیان، انجمن و قلم است. آزادی همچون جریان خون ارگانیسم حکومت دموکراسی است.

حال باید قضاوت کرد با توجه به آزادی‌های گسترده‌ی رسانه‌ها و انتخابات آزاد که با نظارت مجامع بین المللی و حقوق بشری برگزار می‌شود کدامیک از طرف‌های درگیر در کشمکش‌های مصر، دموکراسی خواه هستند؟!

ژاندارك ، وجود و ماهيّتش

نمايش فيلم « ژاندارك » ساخته لوك بسون كارگردان فرانسوی كه اينك در هاليوود برو بيايی دارد ، بهانه بوده تا علی اناری از روزنامه بهار پای صحبت خشايار ديهيمی نشسته تبييناتش را از حقّ و باطل مطلق شنيده موضوع احساس رسالت تاريخی و توجّه ويژه خداوند به برخی ها را بشنود و پاسخ اين مترجم كتاب های « فلسفه غرب » و « فلسفه سياست » را به مسأله درست و نادرست بودن دنباله روی يك مرشد با خوانندگان در ميان بگذارد.

خشايار ديهيمی ، ضمن انتقاد از كارگردان ياد شده در نحوه ارائه طرفين قضيّه – فرانسوی های مغلوب و انگليسی های اشغالگر – خاطر نشان می دارد كه نبايد در چنين موضوعات فلسفی حكم قطعی صادر كرد بلكه بايستی به خود مخاطب فرصت تشخيص حق و باطل داده شود. فرض نيكی و بدی انسان ها بطور اطلاق صحيح نيست. مثلاً ژاندارك اشتباه كرده بود كه شارل را لايق اطاعت معرّفی نمود. بنابراين ادّعای زاندارك دائر بر الهام گرفتن از خداوند زير سؤال می رود. ظاهراً منظور ايشان اين است كه اينك دورانی پيش آمده كه نمی توان به فرهمندی كسی اعتماد داشت.

به مثابه يك مؤمن به غيب ، بر نظر مطروحه نكات ذيل را اضافه می نمايم. انسان موجودی جايز الخطا است. وليكن می تواند مشمول رحمت الهی واقع شود و يارای بردوش گرفتن بار امانتی شود كه زمين و آسمانها از برداشتن آن استعفاء دادند. چنانچه فردی به ژرفای قلب خود بنگرد و از سر عجز در شناخت بود و نمود هستی به عالم غيب روی آورد عوالمی برویش باز می شود كه ديگران از آن بيخبرند. حال بعيد نيست كه در كاربرد اين داده ها دچار لغزش شود. در اين وضعيّت می تواند باز به همان منبع ماورايی رجوع كند يا خود طرف خطاب و عتاب خدا واقع شود. چنانكه در خصوص پيامبر آخر الزّمان مشاهده می شود آيات وحی در غار حراء بروی نازل می شود تا عليرغم امّی بودن هدايت ربّانی را به بنی آدم ابلاغ كند. رسالت نبوی همانا تأسيس امّتی از قبايل و شعوب مولود يك زن و مرد است تا از راه مشاركت و مشاورت مدينه ای برپا دارند كه حقّ و تكليف همه در آن مورد شناسايی قرار گرفته و نهادينه شده باشد. به عبارت بهتر پرهيز از خطرات اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی و سياسی اقتضاء می كند كه هيچ شخص حقيقی و حقوقی به صرف امتياز مالی ،ملّی ، علمی ، قومی ، نژادی و جنسيتی وغيره در پی سيطره جويی بر آحاد امّت محمدّی نباشد. مضافاً به اينكه صرف اطّلاعات گوناگون ضامن توفيق در چنين امر خطيری نخواهد بود. يعنی اشخاص خبره بايستی از هر گونه غرور اجتناب ورزند و هشيار باشند كه هرگز از خداوند صاحب عرش و كرسی عالم خلقت بی نياز نتوانند بود. برای ربّ العالمين هيچ سخت نيست كه جانشين ديگری برای خود از ميان ديگر آدميان برگزيند. اگر فرانسويان از انگليس ها شكست خوردند به علّت عدم لياقت شاه فرانسوی و اصحاب كليسای آن كشور بود كه برنامه ژاندارك را كماينبغی اجراء نكردند. چون شاه ديگری جهت اجماع و تشكّل ملّت فرانسه در ميان نبود و شخص ژاندارك نيز نمی توانست تصدّی اين كاركرد را برعهده داشته باشد آرمان برحق او تحقّق نيافت. بار ديگر باد بی نياز خدا وزيدن گرفته آمال مستضعفين را با خود برد. النّهايه ديديم كه در امپراتوری بی غروب بريتانيا هم آفتاب رو به زوال كرده و در سايه طاغوتی ديگر ذليل شده و اين كيان مستكبر نيز به نوبه خود روز بروز در بحران و ظلمت فرو می رود. تا بدانند ایّ ينقلب ينقلبون. صدق الله العلیّ العظيم و بلّغنا رسول النبیّ الكريم و نحن علی ذلك من الشّاهدين و الشاكرين.

برچسب‌ها: ژاندارك

شاه رفت
عارف سنندجی
جیمی کارتر در 4 نوامبر 1976 به محل کارش در کاخ سفید وارد شد. مقام امنیتی مشهور گزارشی نوشت و برای شاه فرستاد که نظر ساواک درباره آمدن کارتر و احتمال راه افتادن مخالفان چنین و چنان است. اما شاه عصبانی شد و گفت که چنین نیست و دشمن پشت در نیست! در دی 1355 صلیب‌سرخ به زندان‌های ایران آمد و دوران تضعیف ساواک شروع شد. در آن دوران هم علی امینی و محمد درخشش در تهران فعالیت خود را شروع کرده بودند. انگار منتظر چراغ سبز آمریکایی‌ها بودند. مدتی بعد در 13 مه 1977 بود که شاه فهمید به درد بی‌درمان سرطان مبتلا شده است. و چند روز بعد هم در خرداد 1355 علی شریعتی در لندن مُرد. هرچند ذهن توطئه‌باور ما ایرانی‌ها هم این بود که هر دودی است از هیزم ساواک است. شهر شلوغ شده بود. 15 خرداد 1356 بود که دوران 13ساله صدارت هویدا تمام و آموزگار نخست‌وزیر شد. در اولین اتفاقات عدیده بود که در جلسه هیات دولت گفت: شاه می‌رود!... البته هویدا معتقد بود که شاه به وی گفته... . چند روز بعد از یک آبان 1356 بود که مجلس درگذشت مصطفی خمینی – پسر امام خمینی- برگزار شد. امام هم نامه‌های تشکرآمیزی منتشر و از فقدان فرزندش یاد کرد. اما شاه مهار اختیار از کف داد و دستور داد که مطلبی علیه آیت‌الله منتشر شود و در 17 دی 1356 انتشار نامه رشیدی مطلق – نوشته علی شعبانی- حرف داغ بازار سیاست شد و بعد غوغای پیروان خمینی، خواب از چشمان شاه ربود! دی و بهمن 1356 – تظاهرات قم و بعد تبریز و... و مراسم چهلم‌ها و تعزیه‌های شهدا و در این جا مورخان می‌نویسند که شاه میل به کنترل و اراده ماندن نداشت و انگشت اتهام نیز به نخست‌وزیر وقت دراز می‌کنند که کوتاهی از آموزگار بوده و همین موجب سازمان‌دهی طلبه‌های هوادار امام خمینی در قم و تبریز شده... در این روزها هم اشرف، خواهر شاه گفته: شاه می‌رود! ... . البته چند روز بعد هم در 19 اردیبهشت 1357 آیت‌الله خمینی گفت: شاه می‌رود! ... آموزگار بیانیه داد و تهدید به شدت عمل کرد، اما به گوش مخالفان نرفت! سازمان اطلاعات و امنیت کشور خواست خودی نشان دهد و پیشنهاد ساواک دستگیری هزارو500نفر در سالروز 15 خرداد 1342 بود و عاقبت شاه با 300 نفر موافقت کرد و چند روز بعد تغییر رییس ساواک رخ داد و نعمت‌الله نصیری به سفارت ایران در پاکستان رسید و ناصر مقدم به ریاست ساواک تکیه زد. اولین کارش این بود که مقام امنیتی ابرو کمانی را برکنار کند زیرا او هر روز در اتاقش می‌رفت و می‌گفت: مخالفان سوار می‌شوند و با این پدیده، ما را پیاده خواهند کرد! وقایع اصفهان رخ داد و تهدید آموزگار فایده نکرد و 28 مراد 57 بود که سینما رکس سوخت. بعد شریف‌امامی به نخست‌وزیری رسید، حزب رستاخیز منحل شد و اوضاع بیشتر از پیش به هم ریخت. امام به پاریس رفت. 15 آبان ازهاری سکان دولت را به دست گرفت اما مشهد به هم ریخت و اعتصاب‌ها آغاز شد. هایزر به تهران آمد. بعد از چندی، شاه تصمیم گرفت که شاپور بختیار را انتخاب کند. سپس صبح روز 26 دی 57 در فرودگاه مهرآباد تهران، مشتی از خاک ایران را در جیب کتش‌ گذاشت و سوار هواپیمای شهباز شد و برای همیشه از ایران رفت. انگار اراده ماندن نداشت. 26 دی 1357 بود که روزنامه‌ها با تیتر درشت نوشتند که شاه رفت!

منبع : روزنامه بهار 26/10/91

از عارف تا عالم

محمّد رضا عارف ، معاون اوّل دولت اضلاحات ، عضو مجمع تشخيص مصلحت نظام ، لبّ كلامش اين است : حركات خودسرانه اعنماد مردم را خدشه دار می كند. نامبرده يكی از كانديدا های احتمالی رياست جمهوری يازدهم حمهوری اسلامی ايران است كه اعلام می دارد در صورت عدم داوطلبی محمّد خاتمی ، خود به مثابه يك اصلاح طلب وارد ميدان خواهد شد. آيا حرفهای مذكور بخشی از فعّاليت تبليغاتی ايشان است؟ بهر حال اين يك گفتمان دستمالی شده است كه گوش همه از آن پر است. مشارٌ اليه به عنوان مثال ، افراط و تفريط های گزينش را يادآور شده و از موفّقيّت های خود در رفع آنها تعريف كرده است. البتّه همين نيز كم اهمّيّت نيست. بهر حال اذعان می شود كه در اين راه به امام خمينی ( ره ) متوسّل شده اند. امّا اين معضل بنحو ريشه آی حل نشده است. جوانب فرهنگی ، اقتصادی ، اجتماعی و سياسی قضيه همچنان سخت جانی می نمايد. بدون كند و كاو عميق اين امر نمی توان از امثال معاون اوّل دولت اصلاحات انتظاری مافوق رئيسش داشت كه شأن خود را در حدّ آبدارباشی تنزّل يافته می ديد. عجالةً اصلاح طلبان در حال استخاره برای حضور در انتخابات مانحن فيه می باشند و شرط و شروطی گذاشته اند كه مقبول نيافتاده است. حكايت اين جماعت حكايت فردی است كه به ده راهش نمی دادند ، خانه كدخدا را می خواست!

عارف مذكور مرا بياد عالمی معروف از حوزه علميه قم انداحت كه فرمايش شاذّ ايشان موضوع مقاله بنده در شماره 55 – 10/3/85 هفته نامه « اقتصاد گلستان » شده بود. خلاصه اينكه اعلام می شود كه قانون اساسی جمهوری اسلامی ايران دارای محكمات و متشابهات است. از چنين قياس مع الفارقی اين گمان زاده شد كه مبادا استنباط معنای برخی از اصول ميثاق ملّی همچون متشابهات قرآنی خاص راسخون فی العلم فرض شود و در نتيجه باب هر نوع مناقشه ای در خصوص حقوق ملّت و تكاليف كارگزاران حكومت با علما و مقامات رسمی مسدود گردد. در آن صورت هر زمامداری می تواند با تشبّث به اين بهانه خودسرانه عمل كند. اين نوع تلقّی قابل سرايت از صدر تا ذيل قدرتمندان كشوری ، لشكری ، اجتماعی و قضايی می باشد. شاهد مثال فراوان است. قتل دگرانديشان بدست نيروهای اطلاعاتی ، اعدام متّهمين به فساد و افساد توسّط ابواب جمعی بسيج يا سپاه ، قتل های زنجيره ای بوسيله خفّاش شب و امثال وی ، صدور حكم سنگسار و اجرای آن از سوی قاضی عليرغم اعلام مخالفت رئيس قوّه قضائيه ، جرّ وبحث جاری فی مابين رؤسای فوای ثلاثه و بروز اختلاف آشكار در نهادهای غير انتخابی حكومت از مصاديق اعتقاد به وجود متشابهات در قانون اساسی جمهوری اسلامی ايران نيست كه هر شخص حقيقی و حقوقی خود را راسخ علم مربوطه دانسته و ملاك اعمال خود در امور امّت می پندارد و مشورت با سايرين را دون شأن خويش می شمارد؟ حال آنكه رسوخ در علم به معنای عدم خوض در آيات متشابهات و عنل به محكمات بوده وانگهی ، بوجه اولی ، بايد اصول قانون اساسی نيز چنان صريح باشد كه رفع اختلاف و تنازعات راجع به آنها غير ممكن ننمايد.

برچسب‌ها: خودسری, خدشه در اعتماد, راسخون فی العلم

800x600

حکمت ( 56 )

آنکه دید و کرد باور ابوبکر صدیق است

آنکه بشد خوش یاور ابوبکر صدیق است

کرده گریه ز شفقت ، بسته کمر بخدمت

سوخته جگر ز محنت ابوبکر صدیق است

برنگشته از قولش ، فاش نکرده هیچ رازش

غافل نبرده خوابش ابوبکر صدیق است

جان بداده به دلبر ، پیشکش کرده خود دختر

نیاز خواسته چون کهتر ابوبکر صدیق است

تن به قرآن سپرده ، امیال خود بکشته

نبی تأیید بکرده ابوبکر صدیق است

محمّد را پدرزن، خطا مبر بر او ظن

کمربندش بگردن، ابوبکر صدیق است

خواجه احمد کن تصدیق ، یار غار را کن تفریق

از درویشان به تحقیق ابوبکر صدیق است

برچسب‌ها: ابوبكر صدّيق, يارغار

رحلت خاتم الانبياء

بنا به تقويم رسمی كشورمان ، جمعه 22/10/91 ، 28 صفر 1434 ، مصادف با رحلت رسول اكرم ( ص ) و شهادت سبط او حضرت امام حسن مجتبی ( رض ) است. اگر مشكل قطع اينترنت در ميان نبود ، اين مطلب همان پريروز نوشته می شد. اينك در اين خصوص نظر خود را به مثابه يك اهل سنّت و جماعت معروض می دارم.

اوّلاً ، سنّی جماعت زمان وفات پيامبر ( ص ) را همان هنگام ولادت ايشان می دانند كه 12 ربيع الاوّل است.

ثانياً ، اهل تسنّن برای هيچيك از انبياء و اولياء بمناسبت درگذشتشان عزا نمی گيرند.

ثالثاً ، در مورد پيغمبر مان ولادت و رحلت همزمان شده است. چه كار اولی است ؟ سوگوار باشند يا از سرور غرق خوشی ؟

رابعاً ، بنا بروايتی ، وقتی آن حضرت در حال احتضار بود يك بنده خدايی دوايی در دهان مباركشان ريخته بود كه ايشان چون به هوش آمد از اين عمل ابراز ناخشنودی فرمود. بلكه ميل داشتند هر چه زودتر به بارگاه حبيب خود راه يابند.

خامساً، همه ما رسول الله را يك شاهد می شماريم كه بر امّت خود ناظر است و بايد به عنوان الگوی عمل به قرآن كريم در مدّ نظر داشت. لذا تصوّر رخت بربستن اين اسوه از ديگاه ما بلاتصديق می نمايد.

سادساً، مگر می توان كمترين شكّ و شبهه ای در توفيق معجز آسای آخرين پيام آور پروردگار عالمين داشت كه باعث ابراز تأسّف به حال وی داشت ؟ كدام ابرمرد را می توان از لحاظ موّفقيّت با حصرت محمّد مصطفی ( ص ) مقايسه كرد.

تبصره : يكی از ديوانگی های معمّر قذافی اعلام آغاز تاريخ اسلام از زمان رحلت پيغمبر آن بود ! شايد می پنداشت اين آيين جاودان با فوت آن مقام كه نمونه عالی نحوه ترك دنيا و برخورد با چنين واقعه بشمار می رود به كمال خود نائل شده بوده است.

بنا به مراتب فوق الاشعار سوگواری به اين مناسبت امری سالبه به انتفاء موضوع به نظر می رسد. والله اعلم بالصّواب.

درباره شهادت امام حسن مجتبی ( رض ) نيز اين نكته قابل توجّه است كه وی جهت اجتناب از ادامه خونريزی بين امّت جدّش با طرف خود كه بهر حال از اقبال بيشتری برخوردار بود مصالحه فرمود و از خير يك حكومت پر تنش گذشت. اينك در سوريه جنگی بی محابا بين مخالفين و موافقين حزب بعث آن كشور در جريان است كه در ادامه آن شخص بشّار اسد و هوادارانش نقش عمده دارند. آيا نامبرده از علی ثانی ( طبق اعتقاد علويان يا علی اللّهيان ) سرمشق می گيرد ؟ بنده چه عرض كنم . اهل حلّ وعقد قضاوت فرمايند. والسّلام.

بعدالتحرير : مولوی در غزلی معروف ، شهيدان كربلا را به خاطر وصالشان به حضرت دوست شادباش می گويد. مگر پيغمبر آنان در اين مورد چه كم داشت ؟!

رشد و غیّ

در دين نباشد اكراه

راشد جداست از گمراه

گر كفر ورزی به طاغوت

ايمان داشته به الله

دستاويزیست در چنگت

تا نيفتی اندر چاه

الله باشد ياورت

باور كنیش گر هرگاه

آرد بيرون از ظلمات

داشته برتو روشن راه

كفّار گيرند بدوستی

سركشانی قدرت خواه

كه می كشند از هر نور

سوی ناری واويلاه

تا درمانند جاويدان

پر از درد و پر از آه

از فلسفه تا حكمت

دكترعبدالكريم سروش به عنوان يك انديشمند نوگرا مورد قبول و نكول فراوان بوده و بالاخره از شدّت فشار های گوناگون مجبور به ترك بلد شده و حرفهايش را دورادور مطرح می نمايد كه چون دستخوش فيلتر بوده از دسترس غيرفيلتر شكنداران – منجمله نگارنده - خارج است. چند روزی كه به علل فنّی از اينترنت محروم مانده بودم ، لاجرم به حافظه رايانه خود مراجعه كرده به استماع يكی از گفتار های ايشان درباره « اصناف دينداری » نشستم . قبلاً بخشی از اين مبحث را شنيده بودم. اينك بحث دينداری معرفت انديش مطرح بود. نامبرده مقوله دين را به سه صنف مصلحت انديش ، تجربت انديش و معرفت انديش تقسيم می كند. دينداری اخير الذّكر ، به قول وی ، محصول عقل يا به عبارت دقيقتر تعقّل است كه هيچ مرجعی خارج از خود را برسميِت نمی شناسد. راسيوناليسم نام اين روش در لسان غربی می باشد كه از فلسفه يونان آب می خورد. اصحاب كهن فلسفه كه در قيد اساطير ارباب انواع يونان نبودند فقط به دستاورد های فكری خود اتـّكا داشته و به شاگردان خويش همان ها را تعليم می دادند. برخی از آنان مردانه عواقب اعمال خود را تحمّْل كردند. سركشيدن جام شوكران توسّط سقراط كه حاضر به طفره رفتن از قانون رايج نشد نمونه معروف چنين امری سترگ است.

گويا استنباط دكتر سروش اين است كه در شرايط بلاصاحب بودن امور جامعه هر كدام از آنها علم استقلال بر می افرازد و در نتيجه آشوبی پيش می آيد كه انسجام جامعه را در معرض تهديد قرار می دهد. مثل جسمی كه روح از آن خلع شده اجزاء مركبه اش متلاشی گشته و هريك به دايره خاصّ خود باز می گردند. روح يا روان بر عناصر بدن مديريتی دارد كه اگر از اين امر باز ماند ساختمان آن از هم می پاشد. بر همين قياس ، می توان گفت پريشانی گفتمان نيز معلول اختلال مديريت جامعه بايد باشد. به عبارت ديگر ، چنانچه نهاد های عهده دار تأمين ارزشهای مطلوب با يكديگر مدارا داشته باشند كار ها به سامان بوده مشكلی در جريان آنها پيش نخواهد آمد.

امّا مسأله اين است كه چرا مدينه فاضله موعود افلاطون و اصحابش به تمدّن اسكندری ، رومی ، قرون وسطی ، نوگرايی و اينك پسا نوگرايی منجر شده است ؟ امپراتوری اسلامی كه استامبول را بجای قسطنطنيه نشاند چگونه مغلوب مغول و تاتارهای وحشی شد ؟ احتمالاً شما هم اين داستان عبرتناك را خوانده يا شنيده ايد كه شهر نيشابور در هنگام حمله چنگيزيان با يك ميليون جمعيت كانون فقه و عرفان و فلسفه بود. يكی از پيران تصوّف مورد اين پرسش واقع شد كه مگر آنان از دانش ، شناخت و فلسفه چه كم داشتند كه گرفتار چنين بلايی شدند؟ او پاسخ داد : باد بی نيازی خداست كه می وزد. درواقع فقها ، عرفا و فلاسفه هر يك ساز خود را می زدند و يا بدتر ، با يكديگر به جدل خصومت برخاسته بودند. فلذا فتوری در امور افتاد كه همچون موريانه اركان مدنيّت را از درون تحليل برده و همه چيز را طعمه ايلغار غارتگران ساخت.

اگر فلسفه عبارت از صرف بكار بردن داده های حسّی باشد ، لابد مستلزم غفلت های بوده كه منجر به نافرجامی های مانحن فيه شد. فيلسوفان يك حقيقت را در نيافتند كه در قرآن و ساير كتب الهی از آن تعبير به غيب شده است. البتّه اين ناپديد را نمی توان موضوع مطالعات عينی قرار داد. تكيه منحصر به حواس ظاهری انسان را نسبت به حاقّ هستی دچار نسيان می سازد كه فرجامی جز حرمان نتواند داشت. اينكه خدايان المپ جزء موهومات بوده اند دليل نمی شود كه منكر خدای ناديده امّا دارای شواهد بی شمار در آفاق و انفس شد. اين كيان اعلی به لحاظ غنای ذاتیش هيچ دريغی از ارائه امكانات تكامل علمی ، فقهی و حكمی مخلوقات صالح ندارد. لذا ايشان را از فرصت های فراوان كه همانا نعمات و فضائل بی كران است جهت تشبّه به آن خالق رحيم و رحمانش برخوردار می سازد.

اگر فلاسفه عهد عتيق و پيروان دوران رنسانسشان فقط به چشم و گوش حواس برای مشاهده دنيا و ما فيها اكتفاء می نموده اند ، هدايت پروردگار عالم مبنی بر كاربرد گوش ، چشم و قلب _ يا سمع ، ابصار و افئده _ می باشد. با گوش می توان گفتمان را شنيد. چشم ابزار ديدن است و دل گنجينه عواطف مختلف به شمار می رود. آيا منباب اتّفاق است كه از مغز نامی برده نمی شود. بهر حال آنچه در قلب جا دارد گوش و چشم را تحت تأثير قرار داده مسموعات و مشهودات را مطلوب يا منفور جلوه می دهد كه در موضع گيری فرد نقش عمده دارد. رشد يا غیّ اين عامل منوط به تعليمات صحيح يا سقيم است كه از محيط ناشی می شود. جهت در امان ماندن از سيطره شرايط پيرامون بهترين وسيله توسّل به صلوة ( نماز ) و صله رحم به مثابه اتّصال با حقايق و ايضاً قرائت انواع و اقسام كتابهای حاوی آراء و نطرات است كه نفس را از خطر استبداد نجات می بخشد. بيهوده نيست كه اوّلين كلام نازله بر پيامبر آخر الزّمان ( ص ) « اقرأ » است. خود قرآن اشاره به قرين شدن آيات آن در كنار يكديگر دارد. اگر همچون خاتم النبييّن ( ص ) سراپا گوش باشيم و هيچ سخنی را مورد بی اعتنايی قرار ندهيم می توانيم عضوی از امّت وسط بوده در راستای باز برپا داشتن مدينه نبوی فعّاليت كنيم كه مبتنی بر تعاون ، مشاوره و ولايت همه جانبه باشد. در تاريخ ثبت است كه طبق اوّلين اساسنامه مكتوب جهان انصار و مهاجرين و اهل كتاب يثرب در سرنوشت خود مشاركت كامل داشتند. هر كس درآن غيراتوپيا دارای حقوق و تكاليف معيّن بود. قلب ها عاری از غلّ و غش بوده ميلی به اغيار حربی در آن ها جای نداشت. به حرف همديگر گوش داده و مكنونات قلبی خود را برزبان می آوردند . تبادل آراء باغث تعقّل می شد كه بنوبه خود گره از امور مستحدثه می گشود. بدينسان روابط فی مابين آحاد جامعه روز بروز تحكيم بيشتر می پذيرفت.

الغرض ، بايد از حكمت استفاده شود تا همچون صدر اسلام از مدنيّت مستحكم برخوردار بود و از هر نوع عروبيّت و اعجميّت يا بربريّت در امان ماند. در چنين حالی آنكه الد الخصام يا وحشی تر و خشن تر است مردمان جاهل را مغلوب خود خواهد ساخت. اسكندر جنگاور ، تزار سلطه جو ، هيتلر نژادپرست و استالين خودكامه دست پرورده فلسفه غربند و قصّه پرغصه آن با حمايت ابرقدرت های زمانه از صهيونيزم جتايتكار ادامه دارد. تمدّن به اصطلاح اسلامی نيز از اين گونه مصائب فارغ نبوده است. جمله اين فجايع وفضايح نتيجه فلسفه كذايی است كه اهل آن را امثال دكتر شريعتی – لابد از سر حرص – مشتی پفيوز های تاريخ می خواند. لبّ كلام اين است كه خردمندان و اولوالالباب خود را مستغنی از غير خود ندانسته به كلّ عالم – اعم از شبهات و محكمات – توجّه نمايند كه مقتضای حكمت است و باعث فلاح و رستگاری. و الله اعلم بالصّواب.

كيان شعراء و روال امراء

همچنانكه كاربران اين وبلاگ استحضار دارند ، بنده نيز – به مثابه يكی از اهل بخيه – مرتكب چند فقره شعرسرايی به زبانهای فارسی و قزاقی شده است. حتّی مبادرت به سرودن ترجمانی از آيات ابتدايی قرآن كريم ( زير عنوان « درسايه سار سور » ) و برخی مضامين آن كرده است. وقتی جريان را با امام جمعه و جماعت مسجد محل در ميان گذاشت برخورد شگفت زده ايشان خالی از اعلام كراهت اين امر نبود. البتّه جرم كذايی استمرار دارد. جالب اين است كه ضمن يكی از سروده هاي خويش ، ارسالی به سايتی قزاقستانی ، خوانندگان را از پيروی شاعر جماعت برحذر داشته ام. شايد بفرماييد : كوسه ريش پهن همين است ديگر ! جهت حلّ اين قضيه متناقض نما ( باصطلاح اهل تجدّد پارادكسيكال ) توضيحاتی به عرض می رسد.

اوّلّين مخالفين با شعر اصحاب منبر تشريف دارند كه به آيات 224 – 226 سوره شعراء استناد می فرمايند. ترجمه فارسی آيات مذكور چنين است: و شاعران را گمراهان پيروی می كنند. مگر نديدی كه آنان در هر وادی سرگردانند ؟ و همانا آنان چيزی را می گويند كه بدان عمل نمی كنند. البتّه اغلب ترجمه ها دارای توضيحاتی بين هلالين اند داير بر خصائل شاعران نابكار و ايراد های وارد بر آنها. در هيچ مدرك تاريخی نيامده است خاتم النّبيّين ( ص ) اهل شعر و سرود بوده باشد. طبق روايات معتبر ، آن حضرت حتّی در نقل اشعار رايج عصر خويش نظم آنها را بهم می زده بلكه از تهمت علاقه به چنين چيز هايی در امان ماند كه ماند. جاهلان هر اتّهامی بر ايشان زدند جز شاعری : ساحری ، جنون و تلمّذ عجمها و ... در عين حال تاريخ گواه است كه برخی اصحاب كرام ، منجمله اميرالمؤمنين علی – كرّم الله وجهه – اين باب مدينه علم ، شعر سروده و بسياری از علماء ، فضلاء ، عرفا و حكمای سرشناس اسلام صاحب ديوان آثار منظوم اند. تخطّی از خط الهی و سنّت نبوی اين اسوه های دين و ايمان يك تصوّر بلاتصديق است. البتّه مقام رسالت اجلّ از آن است كه در معرض شائبه تكلّم از سر هوا قرار گيرد. وانگهی ختم نبوّت ساير دينداران را از بعضی محذورات معاف می دارد. به بيان واضحتر هر مؤمنی مجاز است برای شرح درد دلهايش به شعرو هنر های ديگر متوسّل شود. امّا آثار هنری كذايی غير قابل استناد خواهد بود. در اين مورد می توان به تعريف شعر مراجعه كرد كه آنرا كلامی مخيّل می شناساند. يعنی اين هنر بنيادی ، بقول فلاسفه يونانی از خيالات نشأة گرفته و نوعی گريز به آرمانشهر است تا مثلاً نظم فلك را برهم زده و عالمی ديگر برپا سازند و چنانكه افتد و دانی ، نمی توانند. يكی از آخرين شناسه های هنر ابراز وجود شخص فارغ از امر و نهی يا دستور ارباب بی مروّت دنياست كه نبايد بر در آنها نشست. به عنوان مثال مولوی می سرايد :

هيچ نظمی و ترتيبی مجوی

هر چه دل تنگت خواهد بگوی

اين ضرب المثل قزاقی هم جالب است : « آقون - ه لدنگ ه ركه سی » يعنی شاعر نازپرورده قوم می باشد. او و ساير هنرمندان بيانگر آرزوها و دلتنگی های مردم است. پس نبايد مورد آزار و پيگرد قرار گيرند. معروف است وقتی تيمور لنگ حافظ لسان الغيب را ديد پرسيد چطور جرأت كردی سمرقند و بخارای مرا به خال هندويی بفروشی ، رندانه پاسخ داد با همين معاملات است كه چنين درويش مانده ام ! بدينسان تيمور خونريز هم توجيه می شود كه شعراء را زياد جدّی نگيرد. عوام كالانعام هر مطلب لغو را ... و شعر می نامند. بهر حال صلاح نيست كه كسی – اعم از عام و خاصّ ، شاعران را سرمشق خود تلقّی نمايند يا سياستمداران ادای ايشان را درآورند. در اداره يك جامعه بايد پارادايم های علمی مدّ نظر باشد تا مسائل مبتلابه با تدابير عقلانی حلّ شود ؛ نه اينكه زمامداران با شعارهای واهی دلفريب جماعتی را پی خود بكشند و با خلف وعده های يك من يك غاز يا شكست در برنامه های بی اساس اكثريت ملّت را دچار افسردگی شديد نموده و دشمنان را به طمع دخالت در شؤون داخلی كشور اندازند. شاعران از قيد وبند آزادند وليكن مردم را بايد از كيانشان مطّلع ساخت كه گفتمانشان به كار تدبير منزل و مملكت نمی آيد.

800x600

بي صبر ، بي عار ، تن پرور ،

شكمباره ، بر گزاف .

بدبخت قزاق از اين روست ،

دسته دسته ، پرخلاف .

رشك مي برد برخودش ،

بد گو شود از خودش ،

اين نشان بيعاريست .

بي حيا ، بي تفكّر ،

بي پروا از تذكّر ،

مگر الگو در كار نيست ؟

بالا جهد سرفراز ،

فرو جهد از فراز ،

ناكار شده بخوابد .

شده مال را خود طرّار ،

از لج كند يا ايلغار ،

چنين خداش براند .

اگر سبب بپرسند ،

پرت و پلا ببافد .

بهر فرار از عِقاب ،

بر غير كرده او عتاب ،

سخت در خسران بماند .

گر نماند چاره اش ،

تغيير يابد خانه اش ،

نان از غربت بيابد .

با كار نيافته مالي ،

با علم نيافته رايي ،

خانه بيكار بماند .

پرسه زنان مفت خورده ،

عار به سودا گذارد .

زن و بچه در خانه ،

از سرما سخت بچايد .

بيكاره اي بس رعنا ،

لنگ سواري خودستا ،

رندي برآمد ملعون .

دشمن شدن بحرفي ،

دوستي كردن برزقي ،

ر سمي بشد پر افسون .

اگر پرسيد كه رند كيست

به شهر تازد يك نفس ،

عريضه دهد پردروغ ،

شرم نكند از هيچكس .

كار ندارد جز نجوا ،

هيچ كار را نيست مهيّا .

در كذب ، غيبت ، تفاخر ،

چو آب رود يا چون باد .

كم نبيند از خلعت ،

بخوانندش گر شيّاد .

نهي نتاند از هوس ،

از بهر مشهور شدن ،

با هر وفاق ضد گردد.

از باده تحريكات ،

نخورده مي مست باشد .

آرام قوم وبالش ،

از دلتنگي زوالش .

در خانه باشد خاموش ،

بيرون دارد جنب و جوش .

با غير شود بازيگوش ،

شدّت گيرد لودگي اش .

در خانه او سربزير ،

در مهماني سخت پذير .

از عاقل و خردمند ،

غيبت گفته داد خواهد .

خويشاوند دارا را

نفير بي خير سگ خواند .

دشمن مال و دولت ،

رند موذي شد كثير ،

چون تولة با عوعو ،

بيند خود را خود كبير .

تحريك كند با خدعت ،

روزي پايت نشسته ،

با ظاهر خوش خدمت ،

به نابوديت كشاند .

تنها هنر كه دارد !

حركتش مركت ،

اين نكبت لعنتي ،

كه را دهد بركت ؟

با شرم به كه رحم آرد ؟

راست نباشد در حرفش ،

شگوني نيست در نفسش .

با غرور دروغين

بر حقيقت رنگ پاشد .

در اين حرفم كذبي نيست ،

ناگفته ام حرفي نيست .

هوشيار باشيد ، الحذر :

احوال قوم اين باشد .

هميشه پای يك قانون اساسی در ميان است

در بحبوحه انقلاب يكی از خواندنيها دفاعيات مبارزين مذهبی و غيرمذهبی بود. هنوز از تعجّب خارج نشده ام كه اين اشخاص غالباً به قانون اساسی رژيم موجود استناد كرده و دست اندر كاران را به تخطّی از اصول ميثاق ملّی متّهم ساخته و اقدام خود را در راستای عمل به موارد مغفول قانون موصوف تعريف می نمودند. پس كيفرخواست صادره عليه خويش را نادرست قلمداد كرده و پيش بينی می كردند كه حكومت قدرت طلب دير يا زود در پيشگاه ملّت محاكمه و بسزای جناياتشان خواهند رسيد. ايرج گلسرخی حتّی به گلستان سعدی متوسّل شده كار های خشونتبارش را با اين حكايت از آن شاعر جهانديده توجيه می كرد كه فرد ثروتمند مغروری سوار بر اسبی اصيل و با البسه بسيار فاخر بر تن از درويشی نستوه می خواهد درباره اش اظهارنظر نمايد. جواب دندانشكن اين بود كه در سراپای او هيچ چيزی غير خونش حلال نيست. همين چريك سرسخت شايد با همين ديدگاه دست به ترور يكی از عناصر نامطلوب خوديش می زند. خدابيامرز مهندس مهدی بازرگان در دادگاه به سردمداران وقت اخطار كرده بود كه خود از آخرين كسانی خواهد بود كه از راه مسالمت آميز مبادرت به تغيير اوضاع می زنند. آيا مجاهدين خلق مورد نظر وی بود كه كارشان به از جانگذشتگی و حتّی قتل برادران كشيد و بعد از پيروزی انقلاب دست به كشتار اين و آن زدند و نهايتاً در هنگامه دفاع مقدّس ، با دشمن بعثی همدست يا دست نشانده آن گرديدند ؟

تاريخ گواه است كه اقدامات خونين و خشن نتيجه خوشايندی نداشته و چريكها و مجاهدين نيز حدّ اكثر نظام منفور را به لجاجت انداخته و عدم توفيق آن پيكارجويان آن را دچار غرور بيشتر ساخته به تخلّفات روزافزون از قانون اساسی مبادرت كردند تا جايی كه بدنبال گسترش نهايی ظلم همه بستوه آمده و با مشتهای خالی ولی متّحد سرنگونش ساختند. بدينسان نظام شاهنشاهی كه دم از اصالت دو هزار و پانصد و اند ساله می زد ، عليرغم حمايت اربابان خارجی ، از هم پاشيد.

امّا بعد ، اين قصّه گويا سر درازتر دارد. جمهوری اسلامی ايران نيز از مناقشات سياسی فارغ به نظر نمی آيد. بسياری از سازمانها ، احزاب و سركردگان چپ و راستگرا در جريان كشاكش ها از ميدان خارج شده اند. اينك گمان می رود كه فقط يك جناح حكومت را قبضه كرده است. وليكن مسأله اين است كه بدون مخالفت با متن قانون اساسی در تفسير و تأويل آن اختلاف لاينحلی وجود دارد كه رجال سياسی همديگر به عدول از اصول مانحن فيه متّهم می سازند و متأسّفانه هشدار های ولايت فقيه نيز كما ينبغی افاقه نمی نمايد. در قرآن مجيد گفتمان نبأ عظيم مطرح گرديده كه درباره آن اختلاف باقی است. به نظر اين قلم وجود تفاوت نظر بين انسانها ذاتی است. نمی شود برخلاف اين فطرت رفتار كرد. وليكن می توان بين آرای گوناگون مدارا برقرار ساخت.

قانون اساسی بماند حتّی كلام الهی نيز از مناقشه مصون نيست. حضرت علی ( رض ) در گيرو دار مقابله با خوارج كه اتّفاقاً از شيعيان دوآتشه وی بودند به عمويش عبّاس توصيه می فرمايد كه در مذاكره با اين گروه عنود به آيات كريمه استناد نورزد. زيرا آنها از زاويه ای خاصّ خود به قرآن می نگرند كه آن را از حيّز انتفاع خارج می سازد. پس بايد از دری وارد شد كه هر دو طرف در آن بگنجند. اين را هم نبايد فراموش نمود كه بنا به سفارش اكيد اميرالمؤمنين ، جنگ با خوارج بيهوده است. اوراق تاريخ حاكی از بداهت اين حقيقت است. و سلامٌ علی من اتّبع الهدی.

اسلام در روسیه
تاریخ (10) / محمود فاضلی
کتاب «اسلام در روسیه» (سیاست‌های هویتی و امنیتی) نوشته «شیرین هانتر، جفری تامس و الکساندر ملیکیشویلی» برگردان مشترک «الهه کولایی، سیده مطهره حسینی و اسما معینی» که از سوی «نشر نی» انتشار یافته است، بی‌شک به منبعی ارزشمند برای محققان مطالعات روسیه تبدیل خواهد شد. براساس برخی آمارها، در حدود 20‌میلیون مسلمان در فدراسیون روسیه زندگی می‌کنند. از این‌رو، با توجه به میزان رشد جمعیت در میان روس‌ها و دیگر اروپایی‌ها که روندی کاهشی دارد و نرخ افزایش بالای جمعیت در میان مسلمانان، جایگاه آنان در ترکیب جمعیتی این کشور بسیاری از ملی‌گرایان این کشور را با نگرانی در مورد ترکیب آینده جمعیت روسیه روبه‌رو کرده است. براساس برخی برآوردها، با توجه به روندهای کنونی رشد جمعیت در میان اقوام مختلف در روسیه انتظار می‌رود در سال 2015 جمعیت روسیه که اینک بیش از 141‌میلیون نفر اعلام شده، در سال 2015 به 135-130‌میلیون نفر برسد. به هرحال دولت این کشور تلاش کرده با اجرای برنامه‌های گوناگون این روند را دگرگون کند. بیشتر مسلمانان روسیه در دو منطقه قفقاز شمالی و ناحیه «ولگا-اورال» زندگی می‌کنند. جمهوری‌های تاتارستان، باشقیرستان و چچن بیشترین جمعیت مسلمانان را در خود جای داده‌اند.
مسلمانان در دوره حاکمیت نظام کمونیستی مانند همه پیروان ادیان با سرکوب‌های مستمر و نظام‌یافته روبه‌رو بوده‌اند. آن‌ها در برابر امواج سنگین دین‌ستیزی و دین‌زدایی، به سازوکارهای درونی و مخفیانه روی آوردند. هرچند از اواخر دهه 1940 با تغییر در نگرش استالین نسبت به جنبه‌های ابزاری بهره‌گیری از باورهای دینی مردم شوروی، میزان محدودی از فعالیت‌های دینی با نظارت و کنترل شدید نهادهای ناظر حزب کمونیست پذیرفته شد، ولی تا پایان این دوران، مسلمانان همواره با حجم عظیمی از تبلیغات و فعالیت‌های ضددینی زندگی می‌کردند. بسته‌شدن بسیاری از مدارس و مساجد نتیجه اجرای سیاست‌های مدون حزب کمونیست اتحاد شوروی با همه نمادها و نهادهای دینی بود. این شرایط با اجرای سیاست‌های اصلاحی گورباچف، آخرین دبیرکل این حزب، با نام پروسترویکا و گلاس نوست در مسیر دگرگونی قرار گرفت. فشارهای شدید دوران اتحاد شوروی به انفجاری از گرایش‌های دینی منجر شد. نوزایی اسلامی در سراسر مناطق مسلمان‌نشین این کشور، ناکامی حزب کمونیست اتحاد شوروی در مبارزه با باورهای مسلمانان را به نمایش گذاشت. در سراسر مناطق مسلمان‌نشین احیای دین به گونه‌های مختلف دنبال شد. به گفته یکی از رهبران مسلمانان روسیه، در‌حالی‌که در دوران اتحاد شوروی تنها 154مسجد در سراسر این کشور پهناور فعال بود، پس از فروپاشی نظام کمونیستی، فقط در دهه 1990 بیش از پنج‌هزار مسجد در این کشور بارسازی یا ساخته شد. به همین ترتیب نهادهای اسلامی بسیاری در سراسر روسیه راه‌اندازی و فعال شدند. گسترش چشم‌گیر فعالیت‌های اجتماعی - سیاسی مسلمانان در همه مناطق، از جلوه‌های آشکار دگرگونی در نقش و جایگاه آنان در این کشور بوده است. برگزاری همایش‌های داخلی و بین‌المللی از سوی نهادهای اسلامی و نفوذهای بین‌المللی در این تلاش‌ها، سبب توجه روزافزون دولت روسیه به موضوع مسلمانان در این کشور بوده است. با حضور «پریماکف» در وزارت امور خارجه روسیه و در سال‌های پس از آن، رخدادهای تروریستی 11 سپتامبر 2001، این موضوع از اهمیت و حساسیت بیشتری برخوردار شد. در مورد نظام فدرال روسیه و مشکلات گوناگون آن کتاب‌ها و مقاله‌های بسیاری به زبان‌های مختلف نوشته شده است، اما متاسفانه در کشور ما، با وجود رابطه سیاسی و در سال‌های اخیر اقتصادی با روسیه، پس از فروپاشی اتحاد شوروی، در مورد آن کمتر به فارسی کتاب نوشته شده است. در این میان در مورد موضوع مسلمانان روسیه، ویژگی‌ها، جایگاه و موقعیت آن‌ها کتاب مناسبی به فارسی منتشر نشده است. هرچند نه‌تنها در اروپا و آمریکا، بلکه در همه کشورهای جهان در مورد مسلمانان روسیه، کتاب‌ها و مقاله‌های بسیاری چاپ و منتشر شده است، اما در کشورما با وجود همه علایقی که در این زمینه وجود دارد، کمتر به این موضوع پرداخته شده است. کتابی که خانم شیرین هانتر، استاد ایرانی‌الاصل دانشگاه جرج‌تاون واشنگتن، در مورد مسلمانان روسیه نوشته است، بی‌تردید یکی از منابع بسیارخوبی است که می‌تواند برپایه پژوهش‌های میدانی گسترده، سیمای مسلمانان را به تصویر بکشد. ایشان با بهره‌گیری از همکارانی که انجام این پژوهش را در فدراسیون روسیه ممکن ساختند، به بررسی دقیق ساختارهای اجتماعی- سیاسی- فرهنگی مسلمانان روسیه پرداخته است. با مطالعه این کتاب امکان به‌دست‌آوردن درکی مناسب از شرایط و موقعیت مسلمانان در کشوری که همچنان بزرگ‌ترین کشور جهان و مهم‌ترین همسایه ایران است، فراهم می‌آید. این کتاب بی‌تردید یکی از منابع بسیار خوبی است که می‌تواند بر پایه پژوهش‌های میدانی گسترده، سیمای عمومی مسلمانان را به تصویر کشیده و ساختارهای اجتماعی ـ سیاسی ـ فرهنگی مسلمانان روسیه را مورد بررسی قرار دهد. کتاب 854 صفحه‌ای اسلام در روسیه (سیاست‌های هویتی و امنیتی) شامل سه فصل است. فصل اول با عنوان« شرحی کوتاه بر اسلام روسیه، گذشته و حال» شامل عناوین «اسلام در روسیه، پیش‌زمینه تاریخی» و «اسلام در روسیه پس از شوروی» است. عنوان فصل دوم «سیاست‌های هویت‌بخشی در فدراسیون روسیه، عامل اسلام» است. در این بخش موضوعاتی همچون « تکامل هویت ملی روسیه پساشوروی، تاثیر عامل اسلام»، «تکامل فدرال‌گرایی روسیه: عامل اسلامی» و «مردمسالاری و سیاست چندحزبی در روسیه پساشوروی» بررسی شده است. بخش سوم و پایانی با عنوان «روسیه و اسلام» به بررسی «دگرگونی در چشم‌اندازهای سیاست خارجی روسیه در دوره پساشوروی»، «نقش اسلام در شکل‌دادن به روابط خارجی روسیه پساشوروی»، «سیاست روسیه در آسیای مرکزی و قفقاز جنوبی»، «روابط روسیه با کشورهای جبهه شمالی»، «روابط روسیه با جهان عرب و کشورهای بالکان»، «روابط روسیه– غرب» و «رویارویی روسیه با اسلام» پرداخته است.

منبع : روزنامه بهار ، يكشنبه 17/10/91

برچسب‌ها: اسلام, روسيه

شطحيات اثنی عشريه درباره زور و زورگيری

1- 1- ديروز 13/10/91 اين خبر در سايت « خبر آنلاين » به چشم می خورد كه حكم متّهمان زورگيری صادر شد : اعدام ، حبس ، تبعيد و ردّ مال.

2- 2- آنروز ناشتا درجه قند خونم 102 بود و سپس ( حوالی ظهر ) 144 شد. تزريق 19 واحد انسولين افاقه نكرد. لابد معلول عادت مزمن پرخوری بوده است. البتّه دلخوری هم جای خود دارد. طبعاً امثال خبر های فوق الذّكر كار خود را می كند. گزارش روزنامه بهار از بی پناهان روبروی بيمارستان شريعتی تهران ، كيف قاپی منجر به قتل يك پيرزن ، ترخيص داروها بلافاصله پس از بركناری خانم وزير افشاگر ، استفتده از داروهای خاص انسانها برای دامها ... نيز مزيد بر علّت است. كيست كه دمغ نشود تا چه رسد به بنده مريض قندی كه خيال می كند تنش های شغل وكالت او را از پا درآورده و اگر دير می جنبيد آرزوی مستمری بازنشستگی را با خود به گور برده بود. دكاتره تشخيص دادند كه سه تا از شرائين دل اينجانب دچار انسداد شده كه شرط احتياط است تن به جرّاحی قلب باز بدهد. تن داديم و بابت زيرميزی هم يك ميليون و اندی سلفيديم و از بيمه تكميلی هم نتوانسته ايم حقّ خود را استيفاء كرده از شرمندگی عزيزان دربياييم. پس بيجا نباشد كه يك وكيل پايه يك دادگستری هم خود را از قربانيان زورگيری قلمداد كند. حال بايد قياس گرفت حال و روز بقيّه را.

3- 3- بنا به دستور مؤكّد دكتر معالج قندم امساك در خوراك ضرورت مطلق دارد. هر نوع ناپرهيزی معالجات پزشكی را بلااثر می سازد. امّا نزد ايشان اقرار كرده ام وقتی غدا جلويم می آيد رژيم از يادم می رود تا شكم از عزا در بيايد. چرب و چيل هم هيچوقت برايم اينقدر عزيز نبوده است. چه كار می شود كرد ؟ ميوه ممنوعه شيرينتر است ديگر.

4- 4- گفته اند : ترك عادت موجب مرض است. بعضی ها هم در مقام اصلاح می گويند : ترك عادت به موجب مرض است. علی ايّ حال ، عدم ترك عادت موجب ابتلائات فوق الذّكر نگارنده بوده است. بدتر از همه اينكه بيماری هم موجب ترك عادت كذايی نشده است.

5- 5- طنازی از قلمزنان روزنامه « اعتماد » نوشته ای دارد كه مؤيّد اين ضرب المثل « اگر قرار بايد مست گيرند / بايد هر كه در شهر هست گيرند » است. آنچه در ادارات از ارباب رجوع به عنوان رشوه گرفته می شود نيز پول زور است وليكن مردم مضطر دربدر دنبال رشوه گيرانند بلكه زودتر كارشان راه بيافتد. تورّم ركودی تحميلی روزافزون عين باجی است كه از ملّت اخذ می شود و كسی بيش از نق زدن اقدامی نمی تواند بكند. وضع اختلاس و تصرّف عير قانونی هم واويلاست. طشت اين افتضاحات مدّتهاست از بام افتاده و مسؤولين فقط همديگر را متّهم به ارتكاب اين جرائم يا مسامحه در مبارزه با آنها می كنند و بس. در اين هير و وير دم كلفتها قسر در می روند و دله دزد ها گير می افتند كه خود قربانی اين اوضاعند.

6- 6- چهار جوان بيكار بيعار مقداری پول و مال بنده خدايی را زورگيری می نمايند. اتّفاقاً يكی از ماجرا فيلمبرداری كرده كه در اينترنت به تماشا گذاشته می شود. رگ غيرت بعضی ها می جنبد ؛ منجمله قاضی القضات مملكت امام زمان كه آبروی آن را در خطر می بينند. بنا بفرموده موضوع سريعاً مورد رسيدگی قرار گرفته و چون « دزد حاضر ، بز حاضر » بود جوانان موصوف دستگير می شوند. دادستان تهران هم - بنا برداشت خود از فرمايش رئيس قوّه قضائيه - برای متّهمين كذائی تقاضای اشدّ مجازات نموده و قضات هم احكام فوق الذّكر را صادر كرده اند.

7- 7- راستی اينهمه حسّاسيّت چرا ؟ آيا اظهارنظر مقام ارشد اداری تا چه ميزان برای قاضی حجّت است ؟ وانگهی مگر عمل ما نحن فيه از مصاديق مسلّم محاربه است ؟ تا آنجا كه بضاعت علمی مزجاة اين اهل بخيّه قد می دهد در محاربه وجود عنصر معنوی قسد شورش عليه نظام بايد احراز شود. متّهمين صرفاً در صدد بدست آوردن پولی جهت تأمين هزينه درمان مادری درمانده بوده اند. كلّ مبلغ مأخوذه هم با توجّه به شرايط بحرانی اقتصاد كشور عددی بشمار نمی آيد. از اين اتّفاقات در نابسامانی های فعلی نبايد چندان تعجّب كرد و در مقام ردّ چنين توجيهات دفاعی متّهمين مزبور برآمد. آيا فرمايش بالاترين مقام قضايی مصادره بمطلوب نشده است ؟

8- 8- پيش از انقلاب ، فيلمی را ديده بودم بنام « بيمارستان » كه جرج سی اسكات در نقش رئيس معتادش بازی می كرد. درد های بيدرمان بيمارستان موصوف رئيسش را متوسّل به موادّ مخدّر كرده بود. سكانس فراموش نشدنی اين فيلم نشان می دهد كه دو نفر از پرستاران وارد سردخانه شده با كنار زدن جسد يك مرده به معاشقه می پردازند. به عبارت روشنتر فجايع مكرّر پس از مدّتی عادی تلقّی می شود. مبادا دادرسان ما از شدّت تراكم پرونده های جنايی حوصله مداقّه در قضايای ارجاعی را ازدست داده باشند.

9- 9- در يكی از كتب درسی مربوط به كيفرشناسی اين مثال آمده بود كه انبوهی از مردم به تماشای مراسم اعدام يك دزد آمده و يك دزد مشغول بريدن جيب آنها بود. شدّت بيش از حدّ مجازات ها همچون ضربه سنگين باعث بيهوشی فرد می شود كه ايده آل سياست كيفری نخواهد بود.

11 10- شيطان بزرگ انقلاب اسلامی ما ايالات متّحده امريكا است. شيطان بلايی را ببينيد كه در آنجا از بازداشت متّهم تا تحقيقات اوّليه ، محاكمه ، صدور حكم يك قتل عمد و اجرای آن يعنی اعدام معمولاً 12 سال طول می كشد. در اين جريان كشدار خيلی از كارشناسان امور روانشناسی ، اجتماعی و فرهنگی همراه با وكلای متّهمين و شكات دخالت می نمايند و هيأت منصفه هم ناظر روند محاكمه می باشد كه از گروهی كاملاً بيطرف انتخاب شده و فارغ از هرگونه جوسازی انجام وظيفه می كنند. كاركرد اين حيله آن است كه استقلا ل قضات زير سؤآل نمی رود و كسی نمی تواند همه كاسه و كوزه ها را بر سرشان خورد سازد.

11- صرفنظر از سنگينی بار قضاوت در كشور ما ، نقش رسانه های بيگانه دشمن غير قابل انكار است. اگر موضوع در اينترنت مطرح نمی شد شايد مثل موارد مشابه مجازات خفيفی برای اين متّهمين صادر شده و در صورت اعلام رضايت مجنی عليه منتفی بود. حال آنكه آبروی رژيم اسلامی ايران در ميان است و جرم ما نحن فيه غيرقابل گذشت بوده و چنان غوغايی بپا شده كه گويا هيچ وكيلی داوطلب دفاع از اين بخت برگشتگان نمی باشد. مضافاً به اينكه در توبه هم برويشان بسته اعلام شده است.

12- متانت حكم قضايی اقتضاء دارد كه از هرگونه شتابزدگی اجتناب بعمل آيد و در روند دادرسی از همكاری اهل حلّ و عقد كمال بهره برداری معمول گردد. وگرنه آبروريزی شدّت خواهد گرفت كه نقض غرض است. فاعتبروا يا اولی الباب !

ادامه نوشته

برچسب‌ها: زورگيری, مفسد فی الارض

یحیی سهرابی

]" href="http://www.islahweb.org/sites/default/files/imagecache/700x700/images/2012/islahweb-7670-1356739200.jpg"> بررسی وضعیت آزادی اندیشه و بیان در احزاب و جماعت‌های اسلامی در گفتگو با نواندیش دینی «ابوبکر علی»‎*

بررسی وضعیت آزادی اندیشه و بیان در احزاب و جماعت‌های اسلامی در گفتگو با نواندیش دینی «ابوبکر علی»‎*

شما جایگاه «آزادی اندیشه و بیان در شریعت اسلامی» را چگونه می‌بینید؟

ابتدا باید عرض نمایم، «آزادی اندیشه و بیان» به مفهوم امروزین آن، مفهومی است «نو» و در واقع بخشی از «نوگرایی فکری و سیاسی» بوی‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ژه در شکل لیبرال آن می‌باشد؛ بدین معنا که مسأله‌ی آزادی اندیشه و بیان جزئی تفکیک ناپذیر از «بازتعریف» مفهوم انسان به‌ عنوان فرد و شهروند و عضوی از «جامعه‌ی سیاسی» است و موجودی صاحب حق قلمداد می‌گردد. این نو بودن مفهوم آزادی موجب شده، نتوان انتظار داشت «اسلام» با زبان و ادبیات امروزین درباره‌ی آن سخن گفته‌ باشد و یا اینکه نشانی دقیق آن در «قرآن و سنت»، کتب و میراث فقهی و عقیدتی و اجمالاً «میراث تمدنی» ما آمده باشد. بر این اساس شاید کاربرد «جهان‌بینی اسلامی» به جای «شریعت اسلامی» در این مسأله دقیق‌تر باشد؛ یعنی بگوییم دیدگاه جهان‌بینی اسلامی نسبت به چنین حقوقی به چه ترتیب است؟ بعبارت دیگر سؤال اساسی اینجاست که مسلمانان حامل رسالت جهان‌بینی اسلامی و خود مکتب اسلام به چه شیوه‌ای به سؤالات جدیدی ازاین دست پاسخ می‌دهد؟ زیرا ما در مقابل چنین سؤالی بیش از یک پاسخ خواهیم داشت. به‌ عبارتی دیگر در زمینه‌های فکری، سیاسی و علمی اسلامی، پاسخهای متعدد و متفاوتی به چنین مسأله‌ی نوی داده شده و داده خواهد شد. اسباب و علل پاسخهای متعدد و متکثر به چنین سؤالی را باید در تفاوت «پیش زمینه‌های فکری»، انتظارات، محیط فکری و اجتماعی، فرهنگ ملی و روشهای متنوع مراجعه به «نصوص» جستجو نمود. سطح «نوگرایی اندیشه‌ی اسلامی» و حیات این اندیشه در کوران کشاکش‌های معاصر و فهم منطق مدرنیته و تحولاتی که بر سر تعریف مفاهیم «حیات، انسان و جهان» در دنیای امروز آمده، همچنین چارچوب‌های تئوریکی که برای الگوی «حکومت و حکمرانی» در جوامع امروزی ارائه می‌شود و در ‌‌نهایت «وجود طبیعت رقابت» در سطح جامعه، تمدن و حیات انسانی، همه در روش پاسخگویی به این مسأله‌ تأثیرگذارند.

ما اسلامگرایان در تحلیل چنین مسائلی، ارزشهای جهانی اسلام و پیشتر مفهومی محوری همچون «عدالت و برابری» و همچنین کرامت انسانی و مبارزه با ظلم و ستم را میزان و پارادایم‌های نقد و ارزیابی خویش قرار می‌دهیم، و دستاوردهای انسانی در زمینه‌های فکری و سیاسی در چارچوب منظومه‌ی حقوق (فقه مقاصد الشریعة) و عرصه‌ی سیاسی را عین «حکمت» می‌دانیم و در تعامل با این دستاوردهای بشری، مصالح و تجارب خویش را هم لحاظ می‌نماییم. از نظر بنده استنباط‌های اسلامی نه تنها با حق آزادی اندیشه و بیان تعارضی ندارد، بلکه آن را در آغوش می‌کشند. در این راه می‌شود روشنگری نمود و اذعان داشت که در آیین اسلام هرچند با آدرس مستقل و آشکار و با معنا و محتوای کنونی‌اش از مفهوم آزادی اندیشه و بیان رمزگشایی نشده است، اما همزمان چندین اصل و ارزش و نمونه‌ی تاریخی در دست داریم که می‌توانند زمینه و فضای فرهنگی پذیرش این مفهوم و رشد و توسعه و تعمیق آن در جهت بیداری فردی و اجتماعی باشد. بنابراین اگر از این منظر وسیع و با درنظر داشتن متد هدف‌گرایانه (فقه المقاصد) جهت فهم متون اسلامی و تأثیرات روح و جوهره‌ی اسلامی بر قضیه‌ی آزادی اندیشه و بیان بنگریم، نه تنها می‌توان مشروعیت اسلامی آن را تضمین نمود، فرا‌تر از آن می‌توان آن را در زمره‌ی یکی از مجموعه حقوقی نهادینه نمود که منظومه‌ی فکری و ارزشی اسلام از آن دفاع و بدان دعوت می‌نماید. در دنیای امروز آزادی اندیشه و بیان اصلی جداناپذیر از «آزادی سیاسی، دموکراسی، جامعه‌ی باز، حقوق بشر و شهروندی و پرهیز از سرکوب و خشونت در عرصه‌ی سیاست» به حساب می‌آید. به عبارتی فقدان این حقوق برابر است با ظهور دیکتاتوری، سرکوب و استبداد سیاسی. از این حیات خلوت ناسالم، انواع و اقسام ستم و نابرابری و زیر پا نهادن کرامت اسلامی و تهی و بی‌محتوا نمودن اسلامی منتج می‌گردد که نمی‌شود عذری موجه و مقبول برای آن قائل شد. اگر به قرآن کریم بعنوان «نص ساختار دهنده»ی اسلامی مراجعه نماییم، درمی‌یابیم که در گستره‌ای وسیع، رأی و اندیشه‌ی طرف مقابل، حتی به نسبت «شیطان» هم مورد توجه قرار گرفته است. قرآن درباره‌ی صاحبان ادیان دیگر در آیه‌ی 46 سوره‌ی عنکبوت می‌فرماید: «وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ» یعنی مجادله و مناظره‌ی شما با صاحبان ادیان دیگر باید به بهترین شکل ممکن صورت پذیرد. نکته‌ی محوری در این آیه‌ی قرآنی، مشروعیت بخشیدن حق مجادله و مناظره برای صاحبان ادیان دیگر است. در اینجا بخشی از مجادله‌ی آنان دفاع از دیدگاه دینی خویش و بخشی دیگر انتقاد از اسلام و آیین مسلمانان می‌باشد. قرآن در این موضع، علاوه بر معرفی مجادله بعنوان یک حق برای پیروان سایر ادیان، جنبه‌ی اخلاقی هم به مسأله می‌بخشد و وقتی این جنبه آشکار‌تر می‌گردد که‌ خود را حق تلقی نمودن مسلمانان، نباید باعث گردد در شرایط مجادله، احساسات طرف مقابل را جریحه‌دار نموده‌ و یا اینکه با دیده‌ی حقارت به طرف مقابل بنگرند.

قرآن همین سطح از تعامل را نسبت به صاحبان ادیان دیگر کافی نمی‌داند و مسلمانان را به ارتباط بهتر با آنان دعوت می‌نماید. این دعوت قرآنی باعث می‌گردد سطح روابط، دائماً سیر صعودی و تکاملی داشته باشد. زیرا هر اندازه سطح روابط بالا‌تر، متمدنانه‌تر و اخلاقی‌تر باشد، نمی‌توان سطح بالا‌تر و باکیفیت‌تر از آن را هم متصور نشد. بنابراین اگر در عرصه‌ی ظریف و شکننده‌ای همچون دینداری، آزادی اندیشه و بیان دارای چنین مشروعیتی باشد.، بدیهی است که در عرصه‌ی فکر و سیاست که از ویژگی انسانیت و نسبیت و دگرگونی برخوردار است، وضعیت به مراتب سهل‌تر و آسان‌تر خواهد بود. زیرا نباید تقدس‌گرایی را وارد عرصه‌ی اندیشه‌ و سیاست نمود. بخاطر اینکه میدانی باز و وسیع در زمینه‌ی نقد و انتقاد و بازنگری و نوسازی فراهم باشد. البته در این فرصت اندک، مجال ذکر تمام آیات و احادیث در این ارتباط نیست، و صرفاً اشاره‌ای کوتاه بدان کافی است. اگر هم از مرز متن انتزاعی و تجریدی عبور نماییم و پای در وادی تاریخ و واقعیت‌های تمدنی نهیم، مستندات بی‌شماری را می‌یابیم که می‌توان از آنها به مثابه‌ی اصولی فرهنگی و تاریخی جهت اصالت بخشیدن به این مفهوم در حیات فکری و سیاسی مسلمانان بهره برد. بخشی از این نمونه‌ها به شخص پیامبر اسلام (ص) برمی‌گردد. بعنوان مثال: «مردی بیابانگرد به هنگام تقسیم غنایم در یکی از غزوه‌ها یقه‌ی پیامبر را می‌گیرد و ایشان را اینگونه خطاب قرار می‌دهد: ‌ای محمد! تو غنایم را نا‌عادلانه تقسیم کردی». یکبار هم شخصی یهودی به شیوه‌ای ناشایست از پیامبر طلبش را درخواست نمود. در هر دو اتفاق اصحاب پیامبر قصد برخورد با آن اشخاص را داشتند، اما پیامبر اجازه‌ی برخورد را نمی‌دهد. در اتفاق اول ایشان در کمال آرامش در مقام پاسخگویی بر می‌آید و می‌فرماید: «اگر من عادل نباشم پس چه کسی عادل خواهد بود؟» در واقعه‌ی دوم هم در برابر صحابه‌ای که می‌خواست شخص یهودی را ساکت نماید فرمود: «لازم نیست ایشان را ساکت نمایید، بلکه به ایشان چگونه خواستن طلبش را بیاموزید و به من هم چگونه پرداخت نمودن دینم را». اگر به دقت زندگی پیامبر (ص) را مورد واکاوی قرار دهیم، به‌خوبی متوجه می‌شویم که این نوع موضعگیری در حیات پیامبر استثناء و تصادفی نبوده است، بلکه شاگردانش را بر همین منوال پرورش داده است. اصحاب پیامبر در بسیاری از مواضع از ایشان سؤال می‌کردند که: «آیا این وحی و فرمان خداست یا رأی و اجتهاد شخصی است؟» هر جا پیامبر می‌فرمود نه رأی شخصی است، اصحاب بسیار آزادانه و راحت اجتهادات خویش را بیان می‌کردند، که گاهی اوقات اصحاب با آراء و اجتهادات پیامبر مخالفت می‌نمودند. در این اوضاع حتی جایگاه و مقام نبوت پیامبر اسلام هم مانع از بیان آزادانه و بی‌دغدغه‌ی پیروانش نمی‌شد و در برابر شکوه و بزرگی مقام رسول اکرم (ص) احساس حقارت و ضعف نمی‌کردند. اما بعد‌ها و در دوران انحطاط تمدنی مسلمانان، مردم به شکلی طبیعی و عادی در برابر عظمت ساختگی سلاطین و امیران، احساس ضعف و حقارت می‌کردند. این خود دلیل قاطعی بر این مدعاست که پیامبر ذاتاً بزرگ بوده و علاوه بر جایگاه نبوت، از اخلاق و صفات رهبری برخوردار بوده است و به‌ شکل زیبایی آن قاعده‌ی مشهور بر ایشان صدق می‌نماید که می‌گوید: «کسی دارای شخصیت بزرگ و رهبری است که مردم در مقابلش احساس بزرگی، قدر و ارزش نمایند.» اما این اصل خلاف آن چیزی است که ما از عملکرد برخی رهبران و حکمرانان سکولار و اسلامگرای منطقه مشاهده می‌نماییم که با کمال تأسّف به سبب دورشدن از روحیات پیامبرگونه و ارزشهای فلسفی لیبرالیسم سیاسی و دموکراسی معاصر، بزرگی و عظمت خویش را در تحقیر و تضعیف زیردستان و مردم جستجو می‌نمایند و هر نوع انتقاد و اعتراض به خویش را عین بی‌ادبی و خیانت به حساب می‌آورند. اما ذکر مثال‌ها و نمونه‌هایی از رضایت و پذیرش پیامبر مبنی بر خروج از مدینه در جنگ احد به‌عنوان احترام پیامبر به شهروندان و بویژه قشر جوان مطرح است که آرایشان با رأی پیامبر اختلاف داشت و معتقد به جنگ و دفاع در داخل مدینه بودند. این نوع جهتگیری پیامبر برای ما اثبات می‌نماید که بیان رأی و نظر در مخالفت با رأی و نظر پیامبر نه تنها جرم نبوده، بلکه به‌عنوان حق و فضیلت برای اصحاب پیامبر مطرح بوده است. بعد از عهد رسول اکرم هم، تاریخ شواهد زیادی از این دست به خود دیده است، از آن جمله: انتقاد از خلیفه‌ی دوم مسلمانان عمر بن الخطاب به‌ هنگام خطبه و سخنرانی، و اعطای آزادی به خوارج در دوره‌ی خلافت علی بن ابیطالب و اعلام این وضعیت که تا قبل از اعلان جنگ مسلحانه، ما علیه خوارج وارد جنگ نخواهیم شد و آنان را از رفت و آمد به مسجد و فعالیت و حقوقشان محروم نخواهیم کرد. این در حالی اتفاق می‌افتاد که خوارج در آن مقطع تاریخی تند‌ترین مواضع را علیه خلیفه‌ی چهارم؛ حتی تا مرز «تکفیر» ایشان ابراز می‌داشتند. در تاریخ تمدن اسلامی و دوره‌ی حکومت عباسیان آمده که علما و اندیشمندان مسلمان در مساجد بغداد و بصره با علمای سایر ادیان و با اهل کفر و الحاد به مناظره‌ی فکری و کلامی می‌پرداختند و با دلیل و برهان به سؤالات پاسخ می‌دادند. این مبادلات فکری جدای از دایره‌ی اسلامی آن است که به‌واسطه‌ی «فتح باب اجتهاد»، نحله‌ها و جریانات فقهی و کلامی مختلفی پدید آمدند و حتی فن ویژه‌ای در میان این جریانات به اسم «فن مناظره» ابداع شد. همچنین در‌‌ همان عصر اختراعات، توسعه و شکوفایی تمدن اسلامی و غرب، چندین مقوله و تولید فکری و چندین نماد و شعار عرضه گردیدند که اشاره‌ای شفاف و روشن‌اند به وجود «روحیه‌ی تکثر و دگراندیشی» در میان مسلمانان. به‌عنوان مثال امام شافعی می‌فرماید: «رأی و اجتهاد من قابلیت رد و تأیید شدن را دارد به همین ترتیب رأی و اجتهاد طرف مقابل من». امام مالک هم می‌فرماید: «رأی و اجتهاد هرکس بجز پیامبر اکرم (ص) قابل رد و تأیید است.» امام ابوحنیفه هم در برابر صحابه و تابعین نسبت به آراء و اجتهادات فقهی آنان می‌فرمود: «آنان صاحبنظر بوده‌اند و ما هم صاحبنظر». بر این اساس؛ رشد و توسعه‌ی فکری و نوسازی تمدنی هم در فضایی سرشار از مناقشات فکری و انتقادی و آزادی امکانپذیر است. تمدن در سایه‌ی حاکمیت تقلید و تقدس بخشیدن به آرای عالمان، رهبران و امیران و سلطه‌ی فرهنگ «سمع و طاعه‌ی کورکورانه» ساخته نمی‌شود و توسعه و بالندگی نخواهد داشت. زیرا اختراع و اکتشافات تمدنی و آمادگی تاریخی،‌‌ همان فضایی است که عقلانیت بر آن حکم می‌راند و فرصت بهره‌مند شدن عقل‌ها از آزادی نقد و طرح سؤال و تحلیل و در ‌‌نهایت اکتشاف و خلق تفاوت‌ها و رقابت‌های مختلف است. همین موضوع در واقع آنسوی پر اهمیت انحطاط تمدنی در جهان اسلام را برملا می‌سازد. با این اشاره‌ی گذرا می‌توان گفت آزادی اندیشه و بیان با تاریخ مسلمانان بیگانه نیست. زیرا تاریخ ممالک اسلامی، بویژه در دوران بالندگی تمدنی‌اش، بازتاب تکثر، تفاوت‌ها، حق اجتهاد و رأی و تنوع و گوناگونی طرح‌ها و ایده‌هاست. اما عمده‌ی نابسامانی‌های ما در عصر جدید، در «عرصه‌ی سیاست» رخ نمود که بعد‌ها آثار سوء و ویرانگر آن، سایر خاکریزهای فکری، روحی و تمدنی را هم در نوردید. عدم پذیرش مشارکت سیاسی، عدم تحمل علما توسط حاکمان جز در حد نصیحت و توصیه، و عمل مجرمانه خواندن این حق برای این قشر در بعضی اوقات، نقض حقوق توده‌ها و عامه‌ی مردم که اکثریت جامعه را شامل می‌شدند، تحت حاکمیت ادبیات و مدل «سلطانیسم»، سرچشمه‌ی اصلی تمام آلام و درد‌ها و عقب ماندگی‌های جمعی ما بوده است. بدین خاطر بخشی از «جنگ مقدس» ما، هویت بخشی دوباره به انسان معمولی و بدل ساختن آن به «موجودی صاحب حق» آنگونه که در ذات و فطرت انسانی‌اش نهفته است. ایضاً «مطیع و رام ساختن صاحبان قدرت» در برابر مطالبات این انسان صاحب حق، کنار نهادن تقدس‌های ساختگی در عرصه‌ی سیاست و حکومت و پایان دادن به سرکوب و نقض حقوق و آزادی‌ها، پلانهای دیگر این سناریوی جنگ مقدس است.

به اعتقاد شما «آزادی اندیشه و بیان» چه اهمیتی می‌تواند برای احزاب و جماعت‌های اسلامی داشته باشد؟ آیا اسلامگرایان می‌توانند در تعاملات درون گروهی خود از این فاکتور دموکراتیک چشم‌پوشی نمایند؟

عرض کنم در ارتباط با پاسخی که به سؤال پیشین دادیم، اینگونه نتیجه‌گیری می‌نمایم که رعایت حق آزادی اندیشه و بیان، رسالت و مسؤولیت هر فرد، گروه، حزب و حکومتی است که منتسب به جبهه‌ی اسلامگرایی است و نه اینکه خلاف آن اعمال گردد. زیرا عدم رعایت این حقوق منجر به آمیزش لقب و برچسب اسلامی با نقض آزادی‌ها و سرکوب می‌گردد. مسلماً این نوع عملکرد از دیدگاه اسلامی جرمی است مضاعف. یکبار نسبت به شهروندان و مردم و یا اعضای یک تشکّل اسلامی و بار دیگر نسبت به اصول، اهداف، ارزش‌ها و شهرت و آوازه‌ی آیین اسلام در میان مسلمانان بویژه نسل جدید و همچنین در بین غیر مسلمانان.

یک حزب و تشکل اسلامی یا دقیقتر بگویم با «پیش‌زمینه‌ی اسلامی» علاوه بر اینکه باید ظرف و وسیله‌ای جهت تربیت و پرورش اعضاء باشد، ضروری است چارچوبی فکری، تشکیلاتی و سیاسی برای تمام حقوق و آزادیهایی باشد که در دنیای امروز انسان و جامعه بدون تضمین آنها احساس آزادی، عزت، کرامت، رفاه و آسایش نخواهد کرد و در فقدان آن خود را محروم از حقوق می‌داند.. در اینجا بررسی مفهوم «اسلامیت» مسأله‌ای بس مهم است که ضروری است تمام احزاب، گروه‌ها و تشکلهای با رنگ و صبغه‌ی اسلامی، معنا و محتوای صفت اسلامیت و تأثیرات این ویژگی بر افراد، جامعه و افکار عمومی را شفاف‌سازی نمایند. آیا اسلامگرایی به‌ منزله‌ی چتری است برای فهمی فقهی، کلامی و تاریخی از اسلام و سازگاری آن با مجموعه مکانیزم‌های خودسازمان دهنده‌ی جدید همچو سازماندهی سیاسی؟ به نظر می‌رسد در برخی گروه‌های اسلامی، یک نوع نوسازی سطحی و روتینی در اندیشه و جهان‌بینی اتفاق افتاده است، اما این نوسازی به اعماق یعنی به سطح متد و روش‌های فهم نصوص و پرسش از تأثیرات سیاسی و نقش آن در عرصه‌ی سیاست، در سایه‌ی وضعیت «دولت –ملت» و مدرنیته‌ی علمی و سیاسی، سرایت نکرده است. اما در تعریفی شامل از این مفهوم، «اسلامگرایی» با «اخلاق‌گرایی در سیاست، پذیرش جنبه‌های زیبا و روشن مدرنیته‌ی سیاسی و احساس کرامت و بزرگی و صاحب حق بودن انسان بر اساس استانداردهای جهانی برابر است.» با این خوانش از مسأله، اهمیت آزادی اندیشه و بیان با اهمیت اسلامگرایی همطراز و همسنگ می‌گردد. زیرا اسلامگرایی منهای حق آزادی، فاقد ارزش و اعتبار است. اگر در یک حزب و تشکل اسلامی اعضای آن از آزادی اندیشه و بیان برخوردار نباشند و برای آراء و برداشت‌هایشان ارزشی قائل نباشند، این تشکل اسلامی به حیات خلوتی «بسته و راکد» برای برهم زدن روح و روان و رفتار و عملکرد اعضاء و فروپاشی قسمت اعظم انسانیت آنان بدل می‌گردد. عنصر آزادی در یک حزب و جماعت اسلامی، علاوه بر قابلیت محافظت از محتوای اسلامیت آن جماعت، نیازی است در راستای «تربیت سیاسی و معنوی افراد» آن. زیرا تنها در یک فضای باز، آزاد و سالم است که امنیت روانی و تعادل عاطفی و شخصیت انسانی افراد در امان می‌ماند و زمینه‌ی شکوفایی استعداد‌ها و بروز توانایی‌ها و استحقاقهای ایشان فراهم می‌گردد. اما در هر حزب و تشکیلاتی که در کار سیاسی و حزبی‌اش با گفتگو و تبادل آراء و برداشت‌ها ناسازگار باشد، شخصیت نیرو‌هایش دچار آسیب و افت جدی می‌شود و گرفتار انواع «عقده‌های روانی» و حتی در پاره‌ای اوقات «رذالت اخلاقی» می‌گردد؛ بدین ترتیب که اگر فرد در یک فضای تنگ و بسته‌ی حزبی بماند و به عضویتش ادامه دهد، احتمالاً بخاطر رسیدن به برخی منافع و رهایی از فشار و تسویه حساب‌ها و رقابت‌های حزبی، در دام و هوس «از خود راضی نگه داشتن حزب و جماعت به هر قیمت ممکن» بغلتد. چنین رفتاری به خودی خود رذیلتی اخلاقی و تن دادن به حقارت و چشم‌پوشی از سطح بالایی از شخصیت است که حتی معمولی‌ترین انسان‌ها حاضر به تحمل آن نخواهند بود. اگر از زاویه‌ای دیگر به این قضایا بنگریم، ملاحظه می‌نماییم که فضای داخلی هر حزب و جماعتی و نحوه‌ی تعامل و رفتار «کادر رهبری» با نیرو‌ها و پایگاه مردمی حزبی‌اش، جام جهان نمایی است از آن «مدل حکمرانی» که قرار است در آینده برای مردم به ارمغان آورد و بر اساس آن مدل بر مردم حکومت نماید. چگونه امکان دارد یک حزب و جماعت حق آزادی بیان، انتقاد، گفتگو و تحلیل را در حق اعضای خویش رعایت ننماید و مدل سفت و سختی همچون «سانترالیسم دموکراتیک» مختص چپی‌ها را بر ساختار و فضای حزبی‌اش تحمیل نماید و افرادش با انواع بندو زنجیر و فشار در درون جماعت دست و پنجه نرم کنند، تمام فضاهای باز و آزاد بیان آرا و اندیشه‌ها مسدود گردد و ایشان را از مشارکت در «تصمیم‌سازی‌های حزبی» باز دارند، اما همین حزب و جماعت در کمال ناباوری از خودش انتظار داشته باشد، فردا یک نظام سیاسی نوین عدالت‌خواه و دموکراتیک را به مردم عرضه نماید که در آن سیستم دموکراتیک، مردم احساس ارزش و شخصیت و حقوق و آزادی نمایند؟! البته این صحبت‌ها به معنای کنار نهادن نظم و انضباط حزبی نیست، بلکه به‌منزله‌ی عبور از آن نوع مدل حزبی شناخته شده‌ای است که دیر زمانی است در هر دو جریان سکولار و اسلامگرای منطقه متداول بوده و در سایه‌ی رادیکالیزه شدن ایدئولوژی و مطلق‌گرایی فکری و مبارزات زیرزمینی و مخفی و در مقاطعی مانعی به نام «مبارزه‌ی مسلحانه»، رقابت‌های خونبار و نبود فضای آزاد و دموکراتیک، جوامع منطقه و جوامع دیگری را هم دچار انواع و اقسام درد‌ها و سیه‌روزی‌ها نمود و عقب‌ماندگی‌های سیاسی، انحرافات اخلاقی و ذهنیت‌های انحصارطلبانه و غیر مداراجویانه‌ای را در عرصه‌ی سیاست و حتی جامعه به بار آورده است. نیاز امروز ما کنار نهادن نظم و دیسیپلین و بخشنامه‌های حزبی و به راه انداختن هرج و مرج و لجام‌گسیختگی به اسم آزادی بیان نیست. نیاز امروز ما رسیدن به آن نوع از «فهم حزبی» است که حق آزادی و بیان و انتقاد اعضا، بخش اصلی و اصیل فضا و بدنه‌ی حزبی ما باشد که انسان در آن با تمام وجود اهمیت و تأثیرات ایجابی خود را بیابد و به هوشیاری سیاسی برسد و شخصیتی پویا، فعال، سرزنده، پافشارنده بر سر حقوق، برابری‌ها و آزادیهای شهروندان کشورش گردد. نیاز ما محیطی است که آرزوهای افراد و نیروهای حزبی را برآورده نماید و «هنر مبارزه‌ی مدنی» را به ایشان بیاموزد و اسلامگرایی را عبارت از: «مبارزه با ظلم و ستم و نابرابری، فساد سیاسی اقتصادی و اجتماعی و سرکوب و استبداد» بداند. در کار حزبی نوعی رعایت تعادل میان «آزادی و التزام حزبی» و آزادی و احترام به تصمیمی که به شیوه‌ای مشروع و دموکراتیک و بر اساس موازین و ساز و کارهای حزبی اتخاذ گردد، بخشی از اقتضائات کار سیاسی است. زیرا کار سیاسی به شکل تیمی و داخل یک تشکل و گرد محور مجموعه‌ای از اهداف مشترک با مراعات سطحی از التزام، محقق می‌گردد. آنچه در این میان حائز اهمیت و حیاتی است، «عدم بزرگ‌نمایی التزام و سمع و طاعه‌ی جماعی» درحدی که شخصیت و آزادی اعضا را نابسامان نماید. اشکال کار در وجود التزام و تعهد و درنظرگرفتن کار مشترک و روحیه‌ی تیمی نیست، بلکه مشکل ما با عدم اصالت التزام و پایبندی به آزادی اندیشه و بیان درون احزاب است. به‌طور مختصر وضعیت آزادی در درون هر حزب و تشکلی ملاک مهمی جهت طبقه‌بندی و قضاوت و تعیین سطح نوسازی و نوگرایی آن حزب و جماعت است. انحراف از این مقوله در کار درون حزبی، نشانه‌ی انحراف از فهم متوازن اسلامی و امروزین سیاسی است. بنابراین در این اوضاع ما ناگزیر از مواجهه و برخورد و قرائت متناقض هستیم. قرائتی باز از دو مفهوم اسلامیت و تحزب با خوانش بسته و غیرمنعطف و عقب‌مانده از آن دو مفهوم. در این بزنگاه تاریخی اوان «دعوت به اصلاحات درون‌حزبی» فرا می‌رسد و در صورت به بن‌بست رسیدن چنین دعوایی باید در اندیشه‌ی شکلی مستقل‌تر، باز‌تر و آزادانه‌تر از کار حزبی بود. در یک جماعت اسلامی مراد و مقصود همانا انسان و ارزشهای اسلامی و انسانی است نه چارچوب‌های تشکیلات و مکانیزم‌ها و ابزار کار. هر نوع ابزار و ساز و کاری تا زمانی مفید است که قابلیت سرویس‌دهی به انسان و تحقق آرزوهاو دفاع از ارزشهای والایش را از دست نداده باشد.

شما با عنایت به شناخت و احاطه‌ای که به نسبت احزاب و جماعت‌های اسلامی دارید، و ضعیت آزادی اندیشه و بیان در این احزاب و جماعت‌ها را چگونه ارزیابی می‌نمایید؟

در رابطه با وضعیت آزادی اندیشه و بیان در میان اسلامگرایان، نمی‌توان حکمی کلی و مطلق نسبت به تمام تشکل‌های اسلامی صادر نمود. تجربه‌ی احزاب و گروه‌های اسلامی به فراخور دیدگاه و اندیشه‌ی سیاسی و اسلامی‌شان، و آن نوع سیستم حزبی که اختیار نموده‌اند، متفاوت است. همچنین تعمیم دادن بدین صورت با روش‌شناسی علمی نمی‌خواند و غالباً منجر به صدور احکام ناروا علیه دیگران می‌گردد. احزاب و گروه‌های اسلامی به مانند احزاب سکولار متعدد و متفاوت‌اند. اما آن دسته از تشکل‌هایی که هنوز در قالب «جماعت» باقی مانده‌اند و رسالت نهایی خویش را دعوت اسلامی می‌دانند، و یا اینکه ترکیبی از مدل‌های متنوع است، با احزاب سیاسی برخوردار از پیش‌زمینه‌های اسلامی معاصر، تفاوت دارند. احزاب سیاسی مدرن با پیش‌زمینه‌ی اسلامی در واقع بخشی از جریان «مدرنیته‌ی سیاسی» کشور خویش‌اند و به مثابه‌ی یک تشکل سیاسی امروین عمل می‌نمایند. اما گروه‌های «رادیکال، سلفی، دعوی و جهادی» که تاکنون قالب «جماعت» بر آنان حاکم است و اصطلاح «مسؤول حزبی» را با اصطلاح «امیر» به مفهوم و محتوای اسلامی تاریخی‌اش، یکی می‌دانند و در آن «بیعت دینی» مکانیزم التزام اعضا به‌ حساب می‌آید و همچنین شکلی از همسان‌سازی میان اسلام و تشکل اسلامی و کار جمعی فراهم می‌آورند و حضور در جماعت اسلامی را تکلیفی الهی می‌دانند، بطور کلی این گروه‌ها بیشتر از احزاب سیاسی با پیش‌زمینه‌ی اسلامی، با مسأله‌ی آزادی اندیشه و بیان درون گروهی و جماعی چالش دارند. این تشکل‌ها در دایره‌ای و سیع‌تر، مسأله‌ی «سمع و طاعه» با مفهوم اسلامی‌اش را بر می‌انگیزانند. حتی در پاره‌ای موارد این جماعتهای اسلامی، همین مفهوم «سمع و طاعه» را به مثابه‌ی «چماقی» در دست جهت «ساکت نمودن» و محدود نمودن حقوق آزادی اندیشه و بیان اعضا و نیرو‌ها استخذام می‌نمایند. چالش دیگر این جماعت‌ها «احساسی بودن» در برخورد با طرح مسائل فکری است و معتقدند طرح پاره‌ای چالشهای فکری منجر به برهم زدن سلامت فکری و عقیدتی اعضا و افرادشان می‌گردد. بر این اساس از برچسب مدرنیته و متأثر از مفاهیم مدرنیته و انحرافی و غیراصیل خواندن این مسائل فکری پروایی ندارند. اما در واقع شرط ماندگاری فردی در یک تشکل، پذیرش بی‌چون و چرای افکار و ساز و کار‌های عملی و اجرایی آن تشکل نیست، بلکه همین مقدار که شخص را به ماندن در حزب متبوعش و ادامه‌ی فعالیت در آن قانع نموده باشد، کفایت می‌کند. در مدل اقتدارگرایی همچو «مدل جماعت» شخص مسؤول که در مقاطعی به‌ عنوان مربی و رهبر معنوی هم مطرح است، مسؤول و پاسخگوی اصلی ضعف و رکود در کار تشکیلاتی و اداری هم قلمداد می‌گردد. اما چالش جدید این جماعت‌ها، ظهور نسلی نو از دل کار جماعی و دعوی است که در معرض امواج افکار و اندیشه‌های جدید اسلامی و جهانی قرار گرفته و در جستجوی نقشه‌ی راه و سیستمی فکری، سیاسی و تشکیلاتی باز‌تر و آزادانه‌تر است. این نسل نو بعضاً از بسیاری استانداردهای فکری کادر رهبری جماعت عبور می‌نمایند. از این نظر تحمل و حفظ این نسل تازه به‌عنوان بخشی از بدنه‌ی حرکی و دعوی، نیازمند انرژی و توانایی قابل ملاحظه و همچنین طرز تفکر جدیدی در کار تشکیلاتی است. در نتیجه‌ی حادث شدن این خلأ میان هیأت رهبری و نسل نوین، گهگاهی هردو طرف از فهم و درک یکدیگر عاجز می‌مانند. آنچه این چالش را در بعضی جماعت‌ها عمیق‌تر می‌سازد، همانا انتقاد بخشی از این نسل نوپا از کلیات کار حرکی و ساختار سیاسی و اصول اساسی کار جماعت است که خواستار ساختارسازی مجدد بر پایه‌ی اصول فکری‌اند و شکلی رادیکال به خود می‌گیرند و به‌ جای دقت در جزئیات امور، تنها کلیات کار را می‌نگرند. در این وضعیت به‌ نحوی مرزهای آزادی اندیشه و بیان شکسته می‌شود که از بسیاری معیار‌ها و چارچوب‌های مورد نفاهم و توافق عدول می‌شود. در این شرایط حساس سطح گذشت و مدارای شخص اول جماعت و کادر رهبری بیشتر از هر و قت دیگر در زمینه‌ی حفظ انسجام درونی و پایان رکود و آغاز اصلاحات داخلی و فراهم‌سازی حاشیه‌ای امن و آزاد برای نسل جدید داخل جماعت و احترام به عقاید سیاسی آنان تا واپسین لحظات که آزادانه راه خروجی جماعت را برمی‌گزینند، زیر ذره‌بین قضاوت و ارزیابی دیگران قرار می‌گیرد. به‌ علاوه در این شرایط حساس اعمال تدابیری چند من جمله: «برخورداری از ساختاری غیرایدئولوژیک حزبی، چشم‌پوشی از ادعای عصمت از خطا و اشتباه، صرف نظرکردن از اتحاد و همبستگی سازمانی از نوع استالینی و فرسوده و قدیمی آن، شناسایی بخش عظیمی از توان و انرژی نیرو‌ها، حفظ توانایی‌های متنوع داخلی، ارائه‌ی تعریفی نو از مفهوم عضویت اعضا، سازماندهی دموکراتیک درون‌حزبی و تزریق خونی تازه به کادر رهبری، می‌شود از ریزش افراد با استعداد‌ها و توانایی‌های متفاوت در حزب جلوگیری نمود. اما با کمال تأسف اتخاذ تصمیمات نابجا و روزآمد نبودن دیدگاه‌ها و مکانیسم‌های حزبی، در‌ ‌نهایت منجر به ریزش نیرو‌ها و استعفای جمعی از افراد دارای استعداد و توان در جماعت‌های اسلامی، بویژه در کردستان [عراق] شد. این نابسامانی‌ها شرایطی را فراهم آورد که افراد منشعب از جماعت‌های اسلامی تصور نمایند راه بیان آزادانه و بی‌دغدغه‌ی افکار و عقاید و دستیابی به الگوی سیاسی دلخواه، همانا انشعاب و استعفاء از آن جماعتهاست. این چالشهایی که بدان اشاره رفت، عمدتاً در جماعت‌هایی اتفاق می‌افتد که در «دوران گذار» به سر می‌برند؛ بدین معنا که بخشی از ساختار و قالب جماعت را کنار گذاشته‌اند، درعین حال قسمتی از مکانیسم‌های ظاهری نوسازی حزبی را هم پذیرفته‌اند، اما در این میان هنوز به یک اجماع فکری و سیاسی نرسیده‌اند و به فراخور نیاز، نوسازی و نوگرایی را آغاز ننموده‌اند. قابل توجه افراد عضو جماعت‌هایی از این دست در این شرایط بحرانی، باید عرض نمایم که ماندن در چارچوب جماعت و همزمان فعالیت درون‌سازمانی جهت رسیدن به ثبات فکری و نوسازی، از انشعاب و استعفاء از جماعت و شروع مجدد از صفر بهتر است؛ به‌ویژه در شرایطی که تحت تأثیر افکار قدیمی، بسیاری از افراد حاضر به کناره‌گیری نباشند و انسجام را بر استعفاء از جماعت ترجیح دهند. بطور کلی در رابطه با تعامل جماعت‌های اسلامی در قبال مقوله‌ی آزادی اندیشه و بیان در محیط داخلی جماعت باید اذعان داشت بخشی از این تشکل‌ها، رسالت خویش را در بزرگ‌نمایی فرهنگ «سمع و طاعه»ی بی‌چون و چرا در تنظیم روابط داخلی می‌بینند و این نوع از آزادی‌ها را به‌ عنوان حقی برای اعضای خویش برنمی‌تابند و فضیلت دینی را در «فرمانبرداری محض از مافوق» می‌بینند. دسته‌ای دیگر از اسلامگرایان در مسیر «اصلاحات و نوسازی» گام نهاده‌اند، اما تاکنون از اعمال محدودیت رنج می‌برند و نیازمند افزایش فعالیت در این راه هستند. اما بخشی از این تشکل‌های اسلامی، گامهای بزرگی در این وادی نهاده‌اند، بطوری که در تعاملات داخلی خویش توان رقابت با احزاب لیبرال امروزی در زمینه‌ی رعایت آزادی اندیشه و بیان را یافته‌اند. جهت ذکر نمونه‌هایی از هر کدام از این گروههای اسلامی در زمینه‌ی رعایت آزادی اندیشه و بیان و طبقه‌بندی سطح نوسازی آنها، نیازمند یک سری تحقیقات تئوریک و میدانی هستیم تا اینکه بر اساس داده‌های آماری و اطلاعات و طبق متدهای علمی، پاسخی واقعی به این پرسش داده باشیم. اما ذکر این نکته ضروری است که هر نوع پژوهشی در این عرصه طبعاً با تعیین مفهوم دقیق «آزادی اندیشه و بیان» آغاز می‌گردد.

به عنوان سؤال آخر و با عنایت به تحلیل‌های مفصل شما از این موضوع، به نظر شما آیا «آزادی اندیشه و بیان» در ارتباط با «تنظیم روابط داخلی احزاب و جماعت‌های اسلامی» تهدید به حساب می‌آید، یا فرصتی است در راستای توسعه و بالندگی اسلامگرایان؟

از دیدگاه بنده، تضمین حق آزادی اندیشه و بیان زمینه‌ی رشد و شکوفایی هر حزب و تشکلی است و نه تنها تهدیدی را متوجه آن تشکل و سازمان نمی‌کند، بلکه آن را از انواع تهدیدات و آفت‌ها واکسینه می‌نماید. زیرا برآورده شدن این حق انسانی در فضای درون‌سازمانی باعث اعتماد به نفس و احساس شخصیت اعضا می‌گردد و این احساس قدر و ارزش، بزرگ‌ترین انگیزه‌ی فعالیت و توسعه‌ی گستره‌ی مبارزه افراد در یک تشکل می‌باشد. در فضایی باز و آزاد که انسان‌ها فرصت عرض‌اندام و بیان آرا و نظراتشان را داشته باشند و از شرّ فشار و سرکوب در امان باشند، اخوّت و رابطه‌ای سالم‌تر و بی‌آلایش‌تر متولد می‌گردد. این فضای باز و آزاد از هر محیط دیگری به حقیقت ایمان افراد نزدیکتر است. بدین سبب که در فضای بسته و سرکوب که مجال بیان آرا و برداشت‌های متفاوت مسدود می‌گردد، زمینه‌ی رشد دیدگاه‌ها، رفتار‌ها، شخصیت‌های دوگانه، منافق‌گونه و ساختگی بیشتر فراهم می‌شود. در فضای ساختگی و غیر واقعی ناشی از نبود آزادی درون احزاب و سازمان‌ها، ماهیت و عمق شخصیت افراد و نیرو‌ها و برداشت و شیوه‌ی تحلیل ایشان از وضع موجود و چشم‌انداز و آینده‌ی حزب و تشکل منتسب به آن آشکار نمی‌گردد. ما با تحمیل یک فضای بسته و محافظه‌کارانه شخصیت اعضا را از دید خویش پنهان می‌سازیم و در عوض جسارت و شجاعت مواجهه با شخصیت واقعی افراد تحت امر خویش را از دست می‌دهیم و خود را با نوعی تظاهر به ولاء و محبت ساختگی، مست و دلخوش می‌نماییم. این نوع برداشت به اندازه‌ای که فقهی و اداری است، به آن اندازه اخلاق‌مدار و ارزشی و رهبرگونه نیست و دور از منش رهبری است. هر تشکلی جهت ممانعت از انباشت مشکلات و تبدیل شدن آن به عامل هدر رفتن انرژی و توان انبوه مادی و معنوی، نیازمند ظروف و شرایطی است که افراد آزادانه افکار و عقایدشان را ابراز نمایند و در‌‌ همان فضای باز، آینده‌ی جامعه‌ی خویش را مهندسی اجتماعی نمایند. هر اندازه «زبان» از کارکرد اصلی آن یعنی «بیان» بسته‌تر گردد و مفاهیمی را که بیان می‌دارد از آزادی و کرامت تهی‌تر گردد، به‌‌ همان مقدار خود را با پدیده‌های مجهولتری مواجه می‌بینیم و چندین گستره‌ی تعریف نشده و ناشناخته را در مقابل خود می‌گشاییم. فقدان آگاهی و اطلاعات که بخش عظیمی از آن ثمره‌ی عدم شفافیت و آزادی است، حالتی را به‌ بار می‌آورد که اعضا و نیروهای حزبی در سطح احزاب و مردم در سطح حکومت و یک نظام سیاسی، نسبت به سؤالات و ابهامات مهم و بی‌شماری، توسط هیأت رهبری احزاب و سران حکومتی، در هاله‌ای از بی‌خبری محض به سر ببرند و بدین ترتیب این چنین رهبران و مدیرانی دستگاه تحت امر خویش را در حالتی از بی‌خبری و بی‌اطلاعی اداره نمایند. در واقع با ملاحظه‌ی تجربه‌ی چندین حزب سکولار و اسلامگرا، به این نتیجه می‌رسیم که نقض آزادیهای اعضا و نیروهای این تشکل‌ها توسط رهبران، ضررهای جبران‌ناپذیری را به بار آورده است. ترس و عدم شجاعت این رهبران از پنجه در پنجه انداختن با مشکلات و واقعیتهای داخلی و درونی احزاب خویش، وضعیتی را ایجاد نموده است که در ‌‌نهایت حاضر شده‌اند، آینده و رشد و توسعه و تأثیرگذاری حزب و تشکل خود را قربانی حفظ و بقای قدرت و نفوذ شخصی نمایند. بعضی رهبران گهگاهی به بهانه‌ی حفظ وحدت و همبستگی درونی، آزادی اندیشه و بیان در چارچوب التزام به خطوط کلی فکری و سیاسی حزبی را هم «تهدید» قلمداد می‌نمایند. بر اساس چنین تحلیلی، آزادی را در تقابل با انسجام درونی جماعت جلوه می‌دهند که اتحاد مورد نظر آنان هم ضعیف، ساختگی و ناپایدار خواهد بود و اگر دوامی هم داشته باشد، فقط به بهای به حاشیه‌راندن سیاسی و نابودسازی بخشی از استعداد‌ها و توانایی‌های درون حزب، امکانپذیر خواهد شد. آزادی اندیشه و بیان در و اقع باید برآیند اعتقاد مشترک به خطوط فکری و پروژه‌ی سیاسی حزب و میل و رغبت اعضا و نیروهای حزب باشد، نه اینکه شکل و قالبی به اسم آنان، اما در حقیقت خارج از خواست و اختیارشان بر آنان تحمیل گردد. این حالت تحمیلی در واقع سبک و روش کار احزاب چپ انقلابی و سنتی در گذشته بود که با روح اسلامی و ارزشهای دموکراتیک و آزادی و حقوق بشر ناسازگار است. هیچ تشکل و جماعتی صرف یدک کشیدن صبغه‌ای اسلامی آن جماعت را اسلامی نخواهد کرد. زیرا دست‌کم از نظر اخلاقی با روحیات اسلامی همخوانی ندارد.

در ارتباط با این مسأله‌ی اساسی یعنی آزادی اندیشه و بیان در روزگار امروز، حقیقت دیگری و جود دارد که نباید پوشیده بماند و آن این است که در اوضاع کنونی و با به راه افتادن موج دموکراسی‌خواهی و عقب رانده شدن مدل حزبی لنینیستی- استالینیستی قدیم و بیگانه پنداشتن و کنارگذاشتن‌های جهانی و آن فضای باز و انتظارات و مبارزه‌طلبی‌هایی که این موج به همراه خود می‌آورد، به هیچ حزبی زمینه‌ی تحمیل شکلی خشن و غیردموکراتیک از مدل اتحاد و همبستگی بر اعضا و نیرو‌هایش را نخواهد داد. بلکه پیامد چنین فشاری، وقوع انشعاب و انشقاق درونی این احزاب خواهد بود. اگر شکافی هم رخ ننماید حالتی از «رکود و کسالت درونی و ناامیدی» سراسر حزب و تشکیلات را فرا خواهد گرفت و شمار قابل ملاحظه‌ای از اعضا و نیرو‌ها اگر هم به‌صورت رسمی استعفایشان را تقدیم حزب ننمایند، اما دچار رکود و فتور و سردی می‌گردند و روحیه‌ی فعال و شاداب و پرتحرک خویش را از دست خواهند داد. بخشی از توان فکری و روشنفکری و سیاسی هم خارج از صفوف حزبی و در چارچوب رسانه‌های آزاد و تشکلهای جامعه‌ی مدنی و سایر احزاب سیاسی به کار و فعالیت ادامه خواهند داد. وجود چنین احتمالاتی می‌طلبد که خوانشی نوین از مفهوم «انسجام درونی» ارائه نماییم. نباید این مفهوم به‌ خودی خود هدف و مقصود باشد و در این میان از چندین نیرو و استعداد به راحتی دست‌ کشید و بخشی از کادر و اعضای جماعت هم به این بهانه به حاشیه رانده شوند. البته این به‌ معنای کم اهمیت جلوه دادن اتحاد صفوف در یک تشکل و جماعت اسلامی نیست. زیرا انسجام درونی یکی از عوامل اساسی توسعه و موفقیت می‌باشد. اما نباید به اسم حفظ همبستگی و اتحاد، روحیه‌ی تقلید، مقاومت، ناکارآمدی، ظاهرپرستی و نقض آزادی‌ها و نوسازی حزبی را گسترش داد. در چنین احوالی چارچوب‌های حزب و جماعت به زندان توانایی‌ها و مکانی جهت گردهمایی جمعی از انسان‌های ناکارآمد و غرق در توهم خودبزرگ‌بینی و پرستیژ ساختگی بدل می‌شوند. اتحاد درونی یک حزب همانگونه که بدان اشاره شد، تنها زمانی عامل قوت و استحکام گروهی است که دغدغه‌ی جمعی و مسؤولانه و عقلانی اکثریت قریب به اتفاق افراد گردد.

ختم کلام اینکه بطور شفاف می‌توان گفت که «آزادی اندیشه و بیان درون حزبی» به آسیب‌شناسی و عدم انباشت ضعف‌ها و اشکالات و مشارکت اعضا و نهادهای مستقل در حل این مسائل و رشد احساس مسؤولیت جمعی و خود را صاحب رسالت دانستن در برابر ادای وظایف حرکی و حزبی و مواجهه با تهدید‌ها و برآورده نمودن اهداف جماعت در عرصه‌ی اجتماع یاری و مساعدت می‌رساند. در ارتباط با تعامل کادر رهبری با کادر و اعضای رده‌های پایین‌تر می‌توان با اطمینان یادآور شد که وجود آزادی و احساس بدنه‌ی حزب به اینکه هیأت رهبری به آرا و نظراتشان احترام می‌گذارد، فضای باز و آزادی را برای آنان به ارمغان می‌آورد که به راحتی نظراتشان را ارائه نمایند، تأثیرات ایجابی شگرفی بر نحوه‌ی این تعامل بر جای می‌گذارد. در این فضای آزاد اعضا از پشت سر غیبت کردن، تخریب و ترور شخصیت مسؤولان حزب و جماعت خلع سلاح می‌گردند و بر اساس اقناع فکری و احساسی پاک و سالم، به‌ عنوان بخشی از مسؤولیت سازمانی به جایگاه و شخصیت رهبران و تصمیمات آنان احترام می‌گذارند و اخوت و برادری در میان اعضا و رهبران برقرار می‌شود و ضمن افتخار به رهبران، آنان را اسوه و الگوی رفتاری خویش قرار می‌دهند.

لازم به ذکر است که صرف وجود نمونه‌هایی پراکنده و اندک که به نام آزادی، اما برخلاف ادعایشان علیه آزادی عمل می‌نمایند، این قاعده‌ی کلی را نقض نمی‌نمایند. یک رهبر بزرگ، حامل رسالت آزادی فراگیر برای تمام جامعه و بلکه کل بشریت است. از این منظر چگونه ممکن است این رهبر از آزادی افراد تحت امر خود بترسد و آزادی درون حزبی را تهدیدی علیه خویش تلقی نماید؟ تنها کسی نعمت آزادی را تهدید می‌داند که مفهوم حقیقی آن را فهم ننموده باشد، و لذتش را نچشیده باشد. در سایه‌ی تضمین آزادی اندیشه و بیان داخلی، رابطه‌ی رهبران با اعضا و نیروهای جماعت از حالت «نفاق و دورویی» و «تظاهر» خارج می‌شود و افراد آگاهانه و مسؤولانه نسبت به دستگاه رهبری و نهادهای آن، قاعده‌ی «سمع و طاعه» را رعایت می‌نمایند، به‌ شکلی که تصمیمات رهبری را تصمیم خویش تلقی می‌نمایند. زیرا رهبران در پروسه‌ای دموکراتیک و با رأی اکثریت کنگره، کرسی‌های حزبی را کسب می‌کنند و در جریان توزیع قدرت، ر‌أی و نظر و آزادی اعضا محترم شمرده می‌شود. بدین ترتیب همگان در چارچوب پروژه‌ای بزرگ و اجتماعی، بدل به موجی عدالت‌خواه، اصلاح‌طلب و اهل خدمت می‌گردند که به دریای خدمت‌رسانی و شکوه جامعه و ملت می‌ریزند.

در پایان این گفتگو باید خاطرنشان سازم، تاریخ تجربه‌ی چندین حزب و سیستم سیاسی را به تصویر کشیده که نشان می‌دهد خیر و فضیلت و توسعه و بالندگی تنها از «دالان آزادی» و احترام به آزادی اقلیت‌ها عبور می‌نماید و ورشکستگی، عقب‌ماندگی، رکود، چند دستگی و تفرقه نتیجه‌ی عدم سازگاری و مدارا و هدردادن فرصتهاست و تهدیدهای واقعی و جدی برای یک حزب و جماعت اسلامی، همانا جمود، محافظه‌کاری، سرکوب، تنگ‌نظری و محدودسازی آزادیهاست. بر این اساس آن دسته از افرادی که آزادی بیان نقد و انتقاد مسؤولانه و درون‌حزبی را تهدید می‌دانند، در واقع «خود برای حزب و جماعت» تهدید جدی به‌ شمار می‌آیند و اولین هدف آنان از «سلب آزادی‌ها» همانا «حفظ قدرت، موقعیت و کرسی‌های خویش است».

-------------------------

ابوبکر علی در چند سطر

ابوبکر علی مشهور به‌ «کاروانی» متولد سال ۱۹۶۵ شارباژیر سلیمانیه‌، نواندیش دینی، حقوقدان، عضو انجمن سندیکای روزنامه‌نگاران کردستان، عضو کمیسیون اعلای دفاع از حقوق زنان، عضو دفتر سیاسی اتحاد اسلامی کردستان [در چندین دوره‌ی پیاپی] و نویسنده‌ی بیش از ده‌ کتاب در حوزه‌ی اندیشه، سیاست و فرهنگ است. کاروانی در کردستان عراق شخصیت شناخته‌شده‌ای است که‌ به‌ صراحت لهجه‌ مشهور است و برخی از آرای سیاسی، فکری و دینی‌اش در حوزه‌ی معرفت دینی، اعجاب و نیز انکار پاره‌ای از مخالفان فکری و سیاسی‌اش را به‌ دنبال داشته‌ است. وی همچنین سابقه‌ی وزارت در کابینه‌ی پنجم حکومت محلی اقلیم کردستان را نیز در کارنامه‌ی سیاسی خود دارد. برخی از آثار وی عبارتند از:

- اسلام و ناسیونالیسم

- درباره‌ی اصلاح، عصری بودن و جنبش اسلامی

- مسأله‌ی کُرد در استراتژی اتحاد اسلامی کردستان (یه‌کگرتوو)

- از فرهنگ جماعت به‌سوی حزب سیاسی مدرن

-جنگ روانی

بدیهی است نظرات وارده‌ در این گفتگو، لزوماً دیدگاه‌ پایگاه‌ اطلاع‌رسانی اصلاح نیست.

]" href="http://www.islahweb.org/sites/default/files/imagecache/700x700/images/2012/islahweb-7670-1356724956_0.jpg"> بررسی وضعیت آزادی اندیشه و بیان در احزاب و جماعت‌های اسلامی در گفتگو با نواندیش دینی «ابوبکر علی»‎*

]" href="http://www.islahweb.org/sites/default/files/imagecache/700x700/images/2012/islahweb-7670-1356724956_1.jpg"> بررسی وضعیت آزادی اندیشه و بیان در احزاب و جماعت‌های اسلامی در گفتگو با نواندیش دینی «ابوبکر علی»‎*

]" href="http://www.islahweb.org/sites/default/files/imagecache/700x700/images/2012/islahweb-7670-1356724956_2.jpg"> بررسی وضعیت آزادی اندیشه و بیان در احزاب و جماعت‌های اسلامی در گفتگو با نواندیش دینی «ابوبکر علی»‎*

مؤٌساپئر

قوُداي ه مه س مؤٌساپئر ،

جاعپ بولماس وعان كئر .

كه تتی اناوٌ ول جوق ده پ ،

كه لدی مناوٌ تم كوپ ده پ .

ه كی سوز ده بوس به كه ر ،

كوپ كه شئكپه ي كوز جه ته ر.

جوق ده گه نده ر جاپتی عوي ،

كوپ ده گه نده ر ساستی عوي .

جاپقان جانه ساسقاندار -

بار شندقتان قاشقاندار .

ساوٌدالاسپای بار شنمه ن ،

ساناسادی اوٌ سوٌم جنمه ن.

جويساق قوُدايسماقتی ،

رزق توُرار توُراقتی .

بارار جه ری ول به يباق ،

بولار ماكٌگی بئر دوٌزاق.

از حقيقت تا هنر

مراد فرهادپور كه از رشته مكانيك به رشته اقتصاد متمايل شده و اينك به عنوان مترجم متون فلسفی از تئودور آدرنو ، ماكس هوركهايمر ، مارشال برمن ، نيچه و پل تيليش كه از فلاسفه معاصرند شناخته شده و تأليفات انديشه ای او جالب توجّه علاقه مندان به فلسفه قارّه ای و نظريه انتقادی است ، در گفتاری به عنوان « جذّابيت های پنهان هنر » ( روزنامه اعتماد ، ش. 2572 ، 29/9/91 ) می كوشد به دگرگونی معنای هنر در تاريخ غرب بپردازد و نشان دهد كه چگونه هنر از عرصه حقيقت ( پوئيسيس ) به ساحت عمل ( پراكسيس ) در زيبايی شتاسی مدرن نزديك می شود. او بياری تفسيری بديويی از هنر نشان دهد كه چگونه اين نوع جديد با نوع رمانتيكش مقابله می نمايد. بقول وی در تجربه هنری با مهم شدن خود كنش آنچه می ماند نفس آن است با جدا كردنش از جنبه قدسی. وانگهی مجاورت هنر با وقاحت و عريانی می تواند رنگ و بوی ارتجاع فرهنگی به خود بگيرد. « از شومن تا شمن ». يك دلقك رسانه ای و مدير روابط عمومی تا جادوگر قبيله كه با عالمی ملكوتی در ارتباط فرض می شود مدّعی حكمتی سرّی و دارای نقش ميانجيگری ميان زمين و آسمان پنداشته می شود. اين بين هنر و زندگی فاصله ای عظيم با زندگی ايجاد می كند. هنر پيشرو در پی غلبه بر اين امر است كه فلسفه اش به نيچه و زيباشناسانه كردن زندگی بر می گردد. امّا انواع روش های رمان نويسی رابطه هنر با واقعيت را پيچيده و مرموزتر می كند. در نقّاشی جديد حركتی از خود اشياء عادی به سمت هنر هست : از پوئيسيس به پوئتيكس ( شعر كه نام عام هنر يونانی بود ) و نهايتاً به پراكسيس و كار. در زبان يونانی واژه ای به معنای كار يدی نبود كه نشانه نظام برده داری است. مفاهيمی چون شهروند ، برابری ، آزادی و خلّاقيّت بيرون از مشغله ذهنی بردگان معنا داشت. تحوّلات ماركسيسم است كه كار را جوهر اصلی بشر تعريف می نمايد. پراكسيس اشاره به كنش دارد و پوئيسيس يعنی ساختن با مفهوم يونانی « آلئيا » ( حقيقت ) پيوسته است. حقيقت نزد يونانيان نامستوری و انكشاف و آشكار شدن از نيستی به هستی است. در اينجا ارتباطی بين كننده كار و خود كار نيست. چيزی در نهايت ظاهر می شود. برعكس ، در پراكسيس ( عمل ) كه بر عقل عملی دلالت دارد خود آن و كننده اش واجد اهميّت می گردد نه محصول و حكمت نهايی آن. تمايز كنش از حقيقت استوار بر مفهوم اراده است. ارسطو گفته : « زندگی چيزی تيست مگر اراده ای كه مبنای حركت و بازتوليد است. ». آگامبن ورود هنر به ساحت زيباشناسی به شرطی ممكن می داند كه پيشاپيش عرصه توليد را ترك كرده و وارد عرصه پراكسيس شود.

نگارنده می افزايد كه خواه ناخواه كارهايی صورت می گيرد. كار انسان به شرطی هنر به شمار می آيد كه آن را به اراده خود به انجام رساند. تقليد از طبيعت موجود و تسليم سلطه گران و وسوسه نابكاران شدن هنر نمی باشد. به عبارت ديگر هنر آن است كه با بهره يرداری از واقعيات موجود آنها را تكامل بخشد. اين امر بدون شناخت حقيقت الهی ميسّر نخواهد بود. طبق حديثی نبوی ، منقول از عمر ( رض ) ، انّ الاعمال بالنّيات. يعنی اعتبار اعمال به نيّات مبتنی است. مقصود اين می نمايد كه انسان در هر كاری دارای نيّت باشد و چه بهتر كه مرادش خير و نيكی بخاطر خدايی باشد كه همه مخلوقات عرش و فرش را درخدمت بنی آدم قرار داده تا به وسيله ای جهت ادامه آفرينشگری پروردگار عالمين _ البتّه خود خواسته _ تبديل شود. تبارك الله احسن الخالقين كه هيچ كس و چيزی نمی تواند با او مقابله نمايد امّا مثل او شدن منوط به بندگی عاشقانه است. بهر حال وضعيت چنان است كه برخی حقيقت را تكذيب كرده و با خودكامی همنوعانشان را به بيگاری می كشند و در اين راستا از آثار جعلی به اصطلاح هنرمندان نيز سوة استفاده می كنند. از قرار معلوم زيباشناسی انتقادی عليه اين زوز و زر و تزوير سر شورش دارند. يعنی دين و برنامه هايش با فطرت بشری - صرف نظر از عالم ماوراء - هماهنگ است.

ادامه نوشته

Оянғанда араптар

Оянғанда араптар ,

Ояныңдар қазақтар .

Кезі келді көз ашу ,

Төңіректі қараңдар .

Оқысаңыз зер салып ,

Тарихта бар сабақтар .

Малға ерген Әнестен ,

Қаза қапты намаздар .

Жаңылдыра құбыладан ,

Есін алды ау арақтар .

Қаған қысса шығыстан ,

Батыстан шапты царлар.

Моңғұл менен қалмақ та ,

Басқа салды ау азаптар .

Оқасы жоқ таюдың ,

Жөнін тапса қадамдар .

Суда болса тамырың ,

Күдер үзбең жарандар .

Тілі тиер Рәсулге ,

Арап деген жамандар .

Не дегенмен солардың ,

Тамашасын қараңдар .

Қытай , орыс АҚШ та ,

Сасқалаптап алаңдар .

Ал осындай ерлікті ,

Қазақ , үлгі санаңдар .

800x600

گفتمان چهل و دوم

يكي از گرايشهای قزاقها به بدي بيكاري آنان است . شايد زراعت يا تجارت كنند ، امّا مگر فرصتش را دارند ؟ پرسه زنان در آباديها ، اسب يكي را سوار شده با طفيليگري اعاشه مي كند ؛ وگرنه مشغول سخن چيني و غيبت شده بمنظور شيطنت و اغواي كسان يا توطئه چيني با گمراه كنندگان بيكار ولگردي مي نمايند . كسي كه در زندگي به كار درست عادت كرده چنان رفتاري را سگ مذهبي نمي بيند ؟ كار خود را ول كرده به ولگردي تن خواهد داد ؟ مالداران دامهاي خود را به چوپانها سپرده ، كم و بيش نعمت خدا داده شان بنظر ناقابل آمده ، حيفشان نمي آيد كه عرضه دزدان و طعمه گرگان يا دستخوش بلاياي گوناگون گردند . امّا تاب اين را ندارند كه از حرفهاي درگوشي بازمانده يا از پرسه ، شيطنت ، مفتخوري و هرزگي دست بردارند . اگر سببش را بپرسي ، چون طبق عادت مردم ، كسي كه در دامداري يا كاسبي زيرك باشد با هنر بحساب نمي آيد ، يا خود در فتنه گري زرنگند يا در پخش شايعات ساخته و پرداخته چنان افرادي كوشا و آشكارا آماده پيوستن به هنرمندان كذائي مي باشند .

بدين علّت قزاقي كه كارآمد خوانده مي شود كم و بيش مالهاي خود را به منظور « نگهداري و مراقبت » بدست ديگري سپرده ، خود را فارغ ساخته ، پي شايعه و مفتخوري رفته و به ولگردي مي افتد .

از لحاظ افراد امروزه ثروت هم افتخار نيست . عقل و حيثيّت نيز افتخار ندارد ، قابليّت عرضحال و فريب دادن موجب افتخار است . كسي كه اين دو از دستش برآيد ، ولو مسكيني بي كس و كار باشد ، كم و بيش بر صدر نشسته ، دستش به گوشت چرب و اسب رهوار مي رسد . ثروتمنداني سر بهوا و مغرور را ، با اين قول كه « اگر شما بگوئيد حاضرم خودم را به آتش اندازم » باد داده ، بدون انجام كارش يا نگهداري دامهايش ، لباس خود را مرتّب كرده بر اسب خوبش سوار شده ، در رديف محترمين جاي مي گيرد . آن ثروتمند طريق آسايش خود را هم نمي داند ، همچنين متوجه نمي شود كه به خرج بيهوده افتاده است . اگر گفتگو كند با همان ملعون چاره جوئي مي كند . او همچون گاوي يورغه ، با آرزوي اينكه غير از وي كسي نباشد ، و نگران از آنكه اگر دوست قابل مشاوره اش زياد شود قدر و قيمتش زائل خواهد گرديد ، باگفتن اينكه « عجبا ، مگر نمي داني ؟ آن كه چنان كلك است و اين كه چنين كلك است . مگر نمي توان چنين گفت ! ؟ » جوابهاي هر چه نكبت تر را يادش داده ، با تظاهر به ياد دادن راه كس شدن ، آن ثروتمند را نسبت به همه بدگمان مي سازد . ايضاً به خود ثروتمند نيز هيچ كس اطمينان نخواهد كرد . چون جواب و منش خود ثروتمند درست و مناسب نيست ، وقتي همان فرد بد شود ، همان لعنتي به ارباب مي گويد « مگر نگفتم كه كار او كلك است ، حالا ديدي ؟ » و كاري مي كند كه ديگر دست از پا خطا نكند . مردمان كنوني ، عقل ، خواست و عملشان همين است و بس .

قابان ، آتيلا و قايسار های ما

يكی از مشكلات ما قزاقها اسم گزاری بچه هايمان مطابق فرهنگ خود است. نحوه عمل متصدّی اداره ثبت احوال ما را – مثل ساير اقوام غير فارس – مجبور به انتخاب يكی از اسامی مندرج در فهرست رسمی می كند. بقيه نامها بی معنی ، ركيك و غيره فرض می شود و هيچ استدلالی حرف حساب تلقّی نمی گردد. مرغ يك پا دارد. گفتگو با رئيس اداره نامبرده و حتّی ارائه مقاله به همايش مربوط به نامگزاری نيز بی نتيجه بوده است. آش همان آش است و كاسه همان كاسه. نگارنده فهرستی از نامهای قزاقی و معنی آنها تنظيم و به مقام فوق الذّكر تقديم كرده بود كه ايشان فرمودند تا وقتی كه چنين اثری مجوّز از وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامی نگرفته چاپ و منتشر نشود بدرد نخواهد خورد. حاج جبّار چمنی ، كارمند بازنشسته ثبت احوال ، راهنمايی كرده بود كه ليست موصوف را به دفتر رياست جمهوری اسلامی ايران ارسال كنم بلكه پس از رسيدگی و تأييد محتوا توسّط كارشناسان قابل استفاده شود. احتمال قريب به يقين معطّلی كشدار كار در مراجع مزبور حسابی حالگير بوده و بنده فعلاً عطايش را به لقايش بخشيده است.

لذا اغلب فرزندان بنده در شناسنامه خويش اسمهايی دارند كه با مورد مطلوب توفير بسيار دارد. مثلاً « قايسار » ، به معنای نستوه و خستگی ناپذير ، تبديل به پويا شده كه در ليست مارّ الذّكر موجود است. آخرين نوه ام نيز رسماً پدرام نام دارد كه من و مادربزرگش او را قابان صدا می كنيم. توضيح اينكه اسم مورد نظرم غير از اين بود ولی از يادم رفته است. قابان خواهر دوقلويی هم دارد كه اسم شناسنامه ايش پرنيان است و من پدربزرگش او را « تورقا » می نامم كه همان پرنيان معنی می دهد. وجه تسميه قابان هم خاطره خانم از شركت در چشن ازدواج يكی از خواهرزادگانم _ ساكن آلماتی قزاقستان _ بوده كه نام خيابان مجاور خانه شان « قابان باي باطر » است. لابد آرزوی مادربزرگ اين است كه نوه اش همچون اين بهادر نامدار مبارزه با اشغالگران قالماق ( ژونگار ) بار آيد. امّا عجيب اين است كه اين ته تغاری خانواده بسيار خودسر و كجتاب از آب در آمد. موهای خواهر دوقلويش را می كشد. خوراكی های او را كش می رود. به هيچ چيز ابقا نمی كند و آنها را بهم می ريزد. توپ و تشر ما هم عين خيالش نيست. تنبيهات خفيف هم انگار نه انگار. داد و بيدادی می نمايد و پی خرابكاريش را می گيرد. نوه ديگری هم داريم كه اسمش همان است كه در شناسنامه وی مندرج است : آتيلا. در دايرة المعارف قزاقستان از اين سردار و پادشاه هونها تعريف و تمجيد بسيار شده و او را نيای اردوی كوچك قزاق ، منجمله آدايها ، قلمداد كرده اند. بگذريم از اينكه روميها از آتيلا همانقدر نفرت دارند كه غير ترك و مغولها از چنگيزخان بدشان می آيد. علّت اين تفاوت سليقه شايد اين بوده كه آتيلا كاری با ايران نداشت و هر بلايی آورده برسر امپراتوران روم آورد. برخورد ايران با اين رجل سياسی مصداق روشن ضرب المثل « دشمن دشمن من دوست من است » بايد ياشد. بهر حال آتيلای ما حسابی بلای عزيز خانواده است كه از دردانگينش سوء استفاده می كند.

تا يادم نرفته بيان دارم كه « قابان » قزاقی همان گراز و خوك وحشی فارسی است ! وجه تسميه « قابانباي باطر » هم اين است كه در شكار گراز بسيار قهّار بوده و همان سطوت را در مبارزه با دشمن ملّی از خود نشان می داد. امّا مسأله اين است كه آتيلا و قابان ايرانی بجای ديگران بلای جان خودی هايند. هر دو آبشان با خواهران و عموزادگان در يك جو نمی رود. هميشه سهم شير می خواهند. داد و بيدادشان حوصله همه را سر می برد . يك قورت و نيمشان هم باقی است. چرا ؟

در مقاله ارسالی به همايش نامگزاری سازمان تبت احوال گلستان خاطر نشان كرده بودم كه اولياء خانواده با انتخاب اسم نوزادان سمتگيری آنان را آرزو می نمايند. با برگزيدن نامهای بزرگان ، قهرمانان و نمونه های مكارم اخلاق اميدوارند كه بچه هايشان راه و رسم چنان اشخاص برگزيده ای را وجهه همّت خود قرار دهند. علی ايّحال نام نيك لازم ولی كافی نيست. حلول سجايای نمونه های مطلوب مستلزم وجود زمينه مشابه بستر های زندگی آنان است. ای بسا اشخاصی كه اسمشان بی مسمّا به نظر می رسد. كم نيستند كچل هايی كه زلفعلی ناميده شده اند. عينعلی های كور هم فت و فراوانند. كما اينكه بعضی ها جناب محمود احمدی تژاد را ستوده و خلف صالح احمد يا محمّد ( ص ) نمی شناسند. سران قوای سه گانه با همديگر چنان كارد و پنير می نمايتد كه رفتارشان بر خلاف گوشزد مقام معظّم جلوه می كند . چه بايد كرد ؟

قاعدةً هر جامعه ای جهت تأمين خواسته خاصی يرپا می گردد و ارزشهای ويژه ای را مدّ نظر دارد. نهاد های متشكّله بايد در همين راستا كار كنند و مسؤولين منتصبه بايد تمام هم ّ و غمشان برآوردن انتظارات كسانی باشد كه آنان را به اين مأموريت گمارده اند. خودمحوری كارگزاران با ادّعای رسالت من عندی اوضاع را چنان آشفته می سازد كه « از قضا سركنگبين صفرا فزايد ». قايسارها كه نامش با قيصر اشتباه گرفته شده و پويا ناميده شده است ترك تحصيل می كنند. جاراس چنانكه بايد و شايد شايسته از آب در تمی آيد. آتيلا آشنايان را با اغيار عوضی می گيرد. به تبع يادشدگان ، قابان هم بجای گرازكشی موهای خواهر دوقلويش را می كشد. خدا عاقبت همه ما را بخير فرماياد!

از بخشی ها تا آخوند ها

« غلامحسين افكاری » آخرين بازمانده از نسل قديم بخشی های مذهبی و حماسه خوان قوچان به همراه « سراج الدّين قره » حماسه خوان و بخشی جوان تركمن خاموش شدند.

چنين است مقدّمه خبر امروز ، 4 /10 / 91 ، روزنامه « بهار » كه از دست رفتن آنان را باعث تأسّف اعلام می دارد. اين توضيح نيز اضافه می شود كه كار بخشی ها بيان عقايد و برگزاری مراسم دينی و روايت حماسه ها بوده و گمان می رفته از الهامات ماورايی برخوردار می باشند. ايشان رابط مردم با عوالم غيبی و مجری آداب و تشريفات مربوطه بشمار می رفته اند. به عبارت روشنتر بخشی ها همان شمن های آيين تنگری پرستی اند كه گويا داد جماعت را به گوش خدای آسمان رسانيده و جوابش را باز می آوردند. سنگينی اين وظيفه مستلزم پرهيزهای سخت بوده است. می بايست در انزوای جانكاه بسر می بردند تا آنجا كه بنيانگزار ادبيات جديد قزاق تنهايی خود را به حال شمنی خفته در گور تشبيه می كند. در واقع مطالب بكر مطرح شده از سوی نوانديشان به بيانات اسرارآميز بخشی ها می ماند كه دم از كشف اسرار مكتوم و آگاهی از نكات باريكتر از مو می زنند. حال اگر بانگ نو به مذاق قدرتمندان زمانه خوش نيايد يا درفهم رعيّت نگنجد دمار از روزگار خروسهای بيمحل در می آيد و زبان سرخ سر سبزشان را برباد می دهد. افسانه سيزيف ( رباينده آتش علم از خدايان المپ ) و درد بی درمان كنيزك اسكندر ذو القرنين آيينه عبرت است. شاعران نيز از همين خطرات نگران بوده اند. برخی در لفافه سخن می گفتند و بعضی آشكارا افشاگری می نمودند كه فرجامش سربداری بود. البتّه امثال لسان الغيب رندتر از آن بودند كه دم لای تله بدهند. از اينرو هركسی از ظنّ خويش يار نينوائيان می شده اند. گاهی هم از آثار مؤلّف برداشتهایی به عمل می آيد كه روحش از آن خبر ندارد. بگذريم از اينكه تلقين دلبخواه نيز دركار بوده است. معروف است كه كارل ماركس می گفت من ماركسيست نيستم ! مكاتب گوناگون سياسی ، مذهبی و فلسفی بوجود آمده كه همه به يك مرجع منتسب اند وليكن پيروان هر يك از آنها ديگران را تحمّل هم نمی نمايند.

نكته ديگر اين است كه در زبان قزاقی به شاعر « آقون » گفته می شود. آخوند فارسی هم مثل معادل قزاقيش ريشه چينی دارد كه معنايش فرد فرهيخته است. او پرورده كانون های علم و حكمت بشمار می رود كه از آگاهی های خاص برخوردار بوده و به همين علّت مورد تعجّب و احترام ديگران واقع می گردد. انتظار كرامات از وی می رود. وای بروزی كه دستخوش سوء تفاهم شود. در اين صورت همه كاسه و كوزه ها برسرش شكسته شده و عامل همه بلايای ارضی و سماوی قلمداد می شود. شهادت اميرالمؤمنين حضرت علی – كرّم الله وجهه – بدست ابن ملجم خارجی كه سابقاً از طرفداران دوآتشه او بود ميزان خطر مانحن فيه را نشان می دهد. متأسّفانه مشاهده می شود كه تاريخ به نحوی كمدی - تراژيك در حال تكرار است. چه تهمت ها كه به آخوند های دست اندركار اداره امّ القرای اسلام نمی زنند. انگار قرار بوده همه امور بدست روحانيون سياستمدار پيش برود و بقيه كنار گود نشسته و بگويند لنگش كن ! اين را هم گفته باشم كه بعضی ملّا ها چنان انحصار طلب تشريف دارند كه می خواهند احدّ الناسی در شؤون مملكت مشاركت نداشته باشد يا نگويد بالای چشمت ابرو. بقول قزاقها « كوته ره آلماعان قوسپ آرقلايدی »و يعنی حمال ناتوان پالان هم بردوش می كشد. هيچ اميری بدون وزير از عهده تكاليف شاقّ خود بر نمی آيد. گمان ندارم كه فرد بيهمالی همچون علی از اظهار آمادگی وزارت هر امير منتخب مردم قصد تعارف يا طفره رفتن از ادای امانت داشته بوده باشد.

لبّ مطلب اين است كه خواه ناخواه دوران بخشی ها بسر رسيده و بنا به فراخور زمانه كارشان به آخوند های هوشيار سپرده شده تا منادی قيام و امّتی پيشتاز در ميدان اصلاح جامعه باشند.

Әлһәмдүліллаһ

Мақтау тиіс Құдайға ,

Иесі әлем талайға .

Кешірімді мейрімді ,

Өзі ақ төре дін күні .

Табынамыз тек соған ,

Жәрдем сұрап бір содан .

Тура жолға бастай бер ,

Жолына ырсың жеткеңдер .

Ашуыңнан сақта аман ,

Адастырма еш қашан .

درپايان آخرين روز خيالی جهان

امروز جمعه كه بنا به برداشت بعضیها از تقويم قوم مايا قرار بود روز آخر دنيا باشد ، در نماز جمعه مسجد خواجه احمد يسوی محلّه مان همّت آباد قزاق امكان حضور يافته كمی هم تعجّب كردم كه امام جماعت و جمعه آن ، حاج عبدالرّحمان محمّدی سخنرانی قبل از خطبه اش را به تخطئه ترس واهی ناشی از اين باور خرافی اختصاص داده و متذكّر شد كه به عنوان يك مسلمان مؤمن بايد به تقدير الهی ايمان داشت و مطمئن بود كه نام خدا دافع هر بلا است. او داستان هدهد را مثال زد كه عامل در امان ماندنش از تير نگهبانان قصر ملكه سبا وجود نامه حضرت سليمان ( ع ) با عنوان « بسم الله » برنوك آن بود. يعنی به يمن اين نام مبارك هيچ بلايی اصابت نخواهد كرد. بعلاوه بی نام خداوند هيچ تدبيری تأثير مثبت ندارد. آنان كه از هول واقعه مورد بحث به انواع پناهگاه ها و ذخيره مواد غذايی متوسّل می شوند دست به كاری عبث می زنند و از قضا و قدر ربّانی نمی توانند فرار كنند.

اين فكر بر من خطور می كرد كه چرا اغلب بلاهای ارضی و سماوی در كشور های مسلمان نشين – از جمله ام القرای اسلام ، جمهوری اسلامی ايران – اتّفاق افتاده و تلفات جانی و مالی معتنابهی هم بدنبال دارد ؟ سيل ، زلزله ، آتش سوزی ، بيماری های مختلف ، گرانی ، بيكاری ، فساد اخلاقی و اداری و مالی ملّت را به ستوه آورده و تقدّس عنوانش كارساز بنظر نمی رسد ؟ وانگهی امم بسياری از پيامبران توحيدی دچار بلايای فلاكتبار شده اند كه چنانچه ديگران از آنها بركنارنماندند البتّه كاری به غير مسلمين نداريم. خاورميانه را بنكريم كه از هر لحاظ شديداً آسيب پذير می نمايد. بهار اسلامی يا عربی شايد به زمستانی ديگر بيانجامد. اين وضع سزاوار اهالی اين سامان نيست كه خود را امّت خلتم الانبياء می شمارند. فرض اين است كه كفّار – اعمّ از حربی و غير حربی – مستحقّ انواع فتن می باشند وليكن حال و روز آنها برای ما مسلمانان بس غبطه انگيز است.

واقعيت امر اين به نظر می آيد كه بلا يك آزمون فراگير و جهانشمول است ولی نتايجش بسته به نحوه برخورد اقوام و ملل با آن تفاوت ها دارد. شايد هيچ كشوری به اندازه ژاپن زلزله خيز نباشد. امّا مسؤولين آنجا چنان درقبال اين پديده مكرّر چاره انديشی كرده اند كه وقوع زمين لرزه های بالنّسبه شديد نيز باعث خسارت و وحشت عمومی نشده و عادی تلقّی می گردد. برعكس ساخت و ساز های ايرانی ( مخصوصاً در نقاط عقب مانده ) با كمترين لرزه زمين از هم می پاشد و تبديل به مدفن ساكنينش می شود. باران كه بركت آسمانی شمرده می شود غالباً شهر و دهات را دچار آبگرفتگی ساخته و دار وندارشان را با خود می شويد و می برد. بخاری مدارس بجای گرم كردن جسم دانش آموزان خردسال خودشان را به آتش می كشاند. ماشين كه بايد موجب آسايش مردم باشد ترافيكش اعصاب را خرد كرده و هوا را چنان می آلايد كه كار به تعطيلی شهر ها می كشد تا باد وباران آن را پاك سازد كه احتمال سيل و طوفانش بعيد نيست. انواع بحرانها اقتصاد ، فرهنگ و سياست مملكت را به ركود انداخته است. نه اينكه كشور های نامسلمان با اين بلايا درگير نباشند. و گرفتاریهای آنها شايد خيلی شديدتر هم باشد. توفير معامله اين است كه سايرين با اين گونه مسائل برخورد واقع بينانه دارند و به حلّ آنها اهتمام بليغ می ورزند. مثل مسلمانان ساده دل همه امور را به بخت و تقدير حواله نمی نمايند. مثلاً اگر در يك صانحه هوايی ده ها خبرنگار كشته شدند آن را بلايی مقدّر نمی خوانند. بلكه دنبال عوامل و علل عينی گشته و رابطه آن را با تقصير و قصور متصدّيان تعيين نموده و مبادرت به استيضاح آنها و تنبيه شان می كنند تا از تكرا ر چنان مصايبی پيشگيری به عمل آيد.

الغرض قرار نبوده كه مسلمان مورد ابتلاء قرار نگيرد بلكه شايسته است كه وی بهترين تلقّی را از انواع حوادث و وقايع داشته باشد تا از آزمون های گوناگون سرافراز بدر آيد نه اينكه احوالش دوست را بگرياند و دشمن را بخنداند. لازمه اسلام اين است كه به سنّت غيرقابل تغيير الهی ايمان آورده شود كه با حسن استفاده از چشم ، گوش و دل قابل شناسايی است و از عنايت به نظر اهل فن غفلت نشود و هيچ كارگزاری خود را كارشناس ارشد همه چيز تعريف و بينياز از تعاون قلمداد نكند.

راستی چرا استكبار جهانی از تخصّص دانشوران مسلمان اينهمه استفاده می كند كه دول متبوعه شان آنان را از خود گريزان می سازند؟

ضمناً ديشب شب يلدا بود كه بقول انوشيروان كيهانی زاده هنگام انتظار ميلاد مهر ( ميترا ) الهه ايرانی تصوّر می شود و ريشه در اعتقادات قبل از زردشتی دارد و گويا از ايران به اروپا و آداب مسيحی سرايت كرده است. به عبارت ديگر نشان از شرك و اميد به معبودين دروغين دارد. شب يلدا را اردشير بابكان از پادشاهان ساساني به مناسبت رسميت يافتن دين زردشتی براه انداخته است كه دستاورد های دموكراتيك دوران اشكانی را تكذيب كرده و ايران زمين را چنان از حود متنفّر نمودند كه دربرابر اسلام با زنجير نيز پايداری نكردند.

ادامه نوشته

حاجي محمد شادكام

مقالات و اطلاعات كتابهاي تاليفي حاجي محمد شادكام

بئز دئكٌ پره زيده نتكه بأریبئر

«Біздің президентке бәрібір...»

ه رلان آلتاي : امانات په ن قيانات زاتتا ، موٌلئكته بولاتنی سه كئلدی سوزده بولادی

Ерлан Алтай. Аманат пен қиянат затта, мүлікте болатыны секілді сөзде де болады

3 пікір

از قبيله تا امّت

« قسر » به تمام معانی مربوطه

دموكراسی از نوع نخبگان مصری

دموکراسی از نوع نخبگان مصری

سایت در قبال نظرات پاسخگو نمی باشد.

ژاندارك ، وجود و ماهيّتش

شاه رفت

از عارف تا عالم

حكمت ( 56 ) يسوی

رحلت خاتم الانبياء

رشد و غیّ

از فلسفه تا حكمت

كيان شعراء و روال امراء

بی صبر ، بی عار ، تن پرور

هميشه پای يك قانون اساسی در ميان است

اسلام در روسيه

شطحيات اثنی عشريه درباره زور و زورگيری

بررسی وضعيت آزادی انديشه و بيان در احزاب و جماعت های اسلامی در گفتگو با نوانديش دينی « ابوبكر علی »

بررسی وضعیت آزادی اندیشه و بیان در احزاب و جماعت‌های اسلامی در گفتگو با نواندیش دینی «ابوبکر علی»‎*

سایت در قبال نظرات پاسخگو نمی باشد.

مؤُساپئر

از حقيقت تا هنر

ويانعاندا اراپتار

گفتمان ( 42 ) آباي

قابان ، آتيلا و قايسار های ما

از بخشی ها تا آخوند ها

الحمدلله

در پايان آخرين روز خيالی جهان

پیوندهای روزانه

نوشته‌های پیشین

آرشیو موضوعی

برچسب‌ها

پیوندها