... ءو،ش ءجو،ز الپ-س م-ک^ او^لیه لی ماک^ع-ستاو^عا " ئبئلئس " تو، سه دی

Қоғам

 

20 қазан 2015

«Үш жүз алпыс екi әулиелi» Маңғыстауға «Iбiлiс» түседi...

«Жас Алаштың» коллажы

“Жас Алаштың” өткен нөмiрiнде Балқаш торабын Ресейдiң зымыран шабуылына қарсы ескерту жүйесi бұдан әрi де пайдалана беретiнiн жаздық (“Аюдың ойынынан түлкiнiң мойны үзiледi”, №82, 15 қазан). Бiз бұл мақалада Ресейдiң Балқаш торабын барлау үшiн пайдаланатынын, келiсiм мерзiмi бiткен соң қаңқайған ғимаратын қалдырып, құрылғыларын көшiрiп әкететiнiн айтқанбыз. Қазақстан президентiмен кездесуге бiр келгенде апырып-жапырып iс бiтiрiп кететiн әдетi бар Владимир Путиннiң (Ескерте кетейiк, Назарбаев пен Путин биыл 13 рет кездесiп, 12 рет телефонмен сөйлескен). Әсiресе, әскери салада. Бұл жолы да сөйттi. Балқаш торабын әскери мақсатта бұдан әрi де пайдалана бередi және Маңғыстау облысының аумағына зымырандарының бөлшегiн құлатады.

Қазақстан президентi Нұр­сұлтан Назарбаев пен Ресей пре­зидентi Владимир путиннiң соңғы кездесуi туралы Рейтер агенттiгi былай деп жазды: “Назарбаев Путинге одаққа адалдығы жөнiнде ант бердi”.

Рейтердiң осылай деп жазуына Н.Назарбаевтың мына сөзi түрткi болса керек: “Қазақстан – Ресей Федерациясының жақын көршiсi әрi ең сенiмдi одақтасы және бұ­дан әрi де солай болып қала бере­дi. Осыны бәрi бiлiп жүрсiн.   Өйт­ке­нi бұл қазақ халқының және Қа­зақстанның түпкiлiктi мүддесiне сәйкес”.

Бұл келiсiнде В.Путин екi келi­сiмге қол қойды. Бiрiншiсi – Каспий теңiзiнiң орталық бөлiгiн­дегi табиғи байлықты бiрлесiп игеру. Екiншiсi – Ресейдiң Домбаровский ауданынан ұшырылған зымырандардың бөлшегiн Маңғыстау ауданының аумағына құлату. Айтпағымыз, осы екiншi келiсiм жөнiнде.

Ресейдiң Орынбор облысының Домбаровский ауданында “Ясный” ғарыш айлағы бар. Бұл айлақтан Ресей конверсионды баллистикалық зымырандарды ұшыру арқылы шетелдiк спутниктердi ғарышқа шығарады және баллистикалық зымырандарын сынайды. Маңғыстау ауданының аумағына бөлшегi құлайтын зымыран – РС-20.

РС-20 баллистикалық зымырандарын Батыстың әскери сарапшылары “Iбiлiс” (“Сатана”) деп атайды. Мiне, Маңғыстау облысына осы “Iбiлiстiң” бөлшегi түседi. Бұл үшiн Ресей Қазақстанға жылына 460 мың доллар төлейдi. Онда да ешқандай төтенше жағдай болмаса. Авария болған жағдайда, Ресей экология­лық шығынды да өтеуi тиiс.

“Үш жүз алпыс екi әулиелi” Маң­ғыстау жерiне бөлшегi түсетiн бұл қандай “Iбiлiс”?

Екi сатылы РС-20 баллистикалық зымыранын НАТО-ның классификациясы бойынша зымыранды модификациясына қарай SS-18 1,2,3 “Сатана” немесе “Воевода” деп атайды. Бұл – әлемдегi ең күштi континентаралық зымыран. Күштiлiгi және ауырлығы жөнiнен Гиннестiң рекордтар кiтабына енген. Алғаш рет 1973 жылы ұшырылып, 1975 жылы 30 желтоқсанда қарулы күштердiң пайдалануына берiлген. 1983-89 жылдары әбден жетiлдiрiлдi. Көтерген жойғыш жүгiнiң салмағына қарай, он бiр мың шақырымнан он бес мың шақырым­ға дейiн ұшады, салмағы – 211 тонна. Ұзындығы – 34 метр, енi – 3 метр. Зымыранның жойғыш тұмсығын көзделген нысанға бағыттап жiберуге болады. Ол кез келген нысанды жойып жiберуге қауқарлы. Бiр қызығы, қазiргi заманғы кез келген зымыраннан қорғаныс жүйесiнiң “көзiне” түспейдi.

РС-20 зымыраны туралы деректi фильм ғаламторда бар (http://www.techcult.ru/technics/2033-raketnyj-kompleks-voevoda). Фильм Кеңес одағының кезiнде түсiрiлсе де, бүгiнге дейiн “Iбiлiс” Ресейдiң ядролық қалқаны саналады. Фильмде “Iбiлiске” толық мiнездеме берiлiп, жойғыш күшi туралы айтылған. “Дәл осы “Iбiлiс” өмiрге келген күнi америкалық зымырандардан, қорғаныс жүйесiнен мән кеттi. Бiр ғана “Iбiлiс” АҚШ-тың Мэрилинд, Вермонд, Род-Айленд сияқты үш штатын жойып жiбере алады”, – дейдi кадр­дан тыс маңғаз дауыс.

Мiне, дәл осы “Iбiлiстiң” жолы Ақтөбе және Маңғыстау облыстарының үстiмен өтедi. Маңғыстау облысының аумағына зымыран құлату жөнiндегi келiсiмдi Кәрiм Мәсiмов басқаратын Қазақстан үкiметi 2015 жылдың 19 ақпанында мақұлдаған. Қа­занның 12-сiнде екi елдiң үкiметi келiсiмге қол қойды.

Келiсiмнiң 1-бабында былай дейдi: “...Ресей Федерациясы Орынбор облысының Домбаровский позициялық ауданынан ұшырылған зымыранның жолы Қазақстан Республикасының Ақтөбе және Маңғыстау облыстарының үстiмен өтедi. Келiсiм – зымыран бөлшегiн Маңғыстау облысының аумағына құлату жөнiнде. Зымырандарды ұшы­ру халықаралық әрiптес­тiк бағдарламаларын iске асыру және Қазақстан Республикасы мен Ресей Фе­дерациясының ғарыштық бағдарламаларын жүзеге асыру мақсатында iске асырылады”.

Оқыс оқиға (апат) болған жағдайда, зымыран бөлшек­терi белгiленген аумақтан басқа жерге түскенде екi ел үкiметi арнайы комиссия құратыны, залал жан-жақты тексерiлетiнi айтылған. Алайда Ресей келiсiмнiң дәл осы тұсын орындауға келгенде тым құлықсыз. Өктемдiгiне басады, шығынды толық өтемейдi, тиын-тебен төлей­дi, тағысын-тағылар.

Есептеп қарасаңыз, жылына 460 мың доллар деге­нiңiз – түк емес! Келiсiм бо­йынша, қай кезде зымыран ұшыратынын Ресей Қазақстанға ескертуге тиiс. Зымыранның бөлшегi құлайтын маңнан мал-жанды дереу әкету үшiн. Онда да бұл шаруаның шығыны Қазақстанның мойнына жүктелген. Ал ендi Ресей зымыранын жылына бiр мәрте ұшыра ма, әлде 365 күнде 365 зымыран ұшы­ра ма, оны өзi шешедi. Ендеше, 460 мың доллар аз ба, көп пе? Аз, әрине. Прези­дент­тiң отбасына жақын әнебiр миллиардердiң ашынасы мойнына тағып жүрген бiр “сөлкебайының” құны ғана.

Бiздiң түсiнуiмiзше, Ресей Домбаровский ауданынан екi мақсатта зымыран ұшырмақ. Бiрiншiсi – коммерциялық мақсатта. “Днепр” конверсия­лық зымыранының “тiзгiнiн босатып”, шетелдiк ғарыш апараттарын орбитаға шығарады. Екiншiсi – әскери мақсатта. “Iбiлiстi” сынау үшiн зулатып, бөлшегiн төбемiзге тастап кете барады.

Келiсiмге қол қойылмай тұрып-ақ, Қазақстанның батыс өңiрлерiне ресейлiк зымырандардың бөлшегi оқтын-оқтын құлап жататын.

2012 жылы маусымда Маң­ғыстау облысының Шетпе ауданының тұрғындары зымыран төбелерiнен зулап өт­кенiн, одан соң күштi жарылыс естiгенiн хабарлаған. Дәл сол кезде мұның жайын ешкiм ресми мiнберлерден түсiндiрiп берген жоқ.

Өткен жылы наурыздың 26-сынан 27-сiне қараған түнi Батыс Қазақстан облысының Бөкейорда ауданының же­рiне ресейлiк зымыранның бөлшектерi құлады. Оқиға болған жерге бiздiң әскерилермен бiрге Ресейдiң әс­керилерi де шұғыл келген. Бұл жолы да мұның мәнiсiн ешкiм түсiндiрiп жатпады.

“Жас Алаштың” Маңғыстау облысындағы тiлшiсi Жәнiбек Қожық былай деп хабарлады: “Маңғыстау облысының аумағына Ресей зымырандарының бөлшегi құлап жатқанына сегiз жыл болды. Орынбордан ұшырылған зымыран Атырау, Ақтөбе, Маңғыстау облыстарының төбе­сiнен ұшып өтедi. Зымыран Маңғыстау облысына 102 секундта жетедi. Дәл Маңғыс­тау облысына жеткенде гептил құйылған бөлшегi жарылады да, оның қалдығы бiздiң облыстың аумағына түседi. Соның кесiрiнен екi басты қозы, терiсi жоқ бота туып жа­тыр. Кемтар балалар көбейдi.

Екi ел президенттерiнiң деңгейiнде келiсiм жасалмай тұрып-ақ, Маңғыстаудың жерiне зымыран бөлшегi құлайтын. Ендi не болатынын ойлаудың өзi қорқынышты. Зымырандар орбитасынан ауытқып кетсе, Ақорданың төбесiнен бiр-ақ шығуы мүмкiн. Бұған ешкiм толық кепiлдiк бере алмайды.

2008 жылы Маңғыстау облысының Қарақия ауданы, Төлеп ауылының маңына зымыран бөлшегi құлағанда Қазақстан мен Ресейдiң үкiметаралық комиссиясы зымыран бөлшегi түскен жердi тексерiп, “ешқандай зияны жоқ” деп актi жасаған. Ал Төлеп, Сенек ауылының тұрғындары дабыл қақты. Төлеп ауылының тұрғыны, 20 жастағы Болат Сәбитұлы зымыран бөлшегi құлаған жерге жақын жүрген. Соның салдарынан ми қантамырлары жарылып, кенеттен қайтыс болды.

Сенек ауылының полиция инспекторы Жанболат Сағындықов – зымыран қалдықтарын залалсыздандыруға қа­тысқан азамат. Бiрнеше күннен кейiн оның да ми қантамырлары жарылып,ес-түс­сiз күйде ауруханаға түстi.

Соғыс мақсатына пайдаланылатын осындай зымырандардың аса зиянды бөлшегi төбемiзге құлап жатқанда үндемей отыра берсек, онда кiм болғанымыз?!”.

2011 жылы “Жас Алашта” Қазақстан жазушылар одағының мүшесi Рахат Қосбармақтың “Үш жүз алпыс екi әулиелi Маңғыстау” деп аталатын мақаласы жарияланды. Онда автор “үш жүз алпыс екi әулиеге” қатысты жазушы Әбiш Кекiлбаевтың мынадай пiкiрiн келтiредi: “Маң­ғыстау – сонау пұтқа табынушы, кие­ге табынушы замандардан бастап үлкен киелi орындар орналасқан жер. Өйткенi Маңғыстаудың осы жатқан ландшафты, жер реңкiнiң өзi осыған итермелейдi.  “Маң­ғыстаудың ойында – 360 әулие” сөзiнiң ар жағындағы ең түпкi маңызы осындай деп есептеймiн. Бiрақ оның бергi жағында осы жердi жайлап жатқан елдердiң барлығы, оның iшiнде бiздiң қазақ хал­қы да осы өлкенi жаулап алу кезеңiнен бастап өзiнiң кө­семдерiн әулие тұтқан. Бұл тұрғыдан келгенде, Маңғыстаудың ойында шындап келгенде 360 емес, мыңдаған әулие жатуы мүмкiн...”.

Ал ендi осындай әулиелi Маңғыстаудың төбесiне “Iбi­лiс” ойнатып қойғанымыз қалай?!

[e-mail]

Ерiк РАХЫМ

 

« алдыңғы бетке  |  келесі бетке »

Баcқа мақалаларға ^

 

ПІКІРІН БІЛДІРГЕНДЕР (10)

Ореке | 20 қазан 2015 17:52

Ракета қалдығы кінәлі адамның басына түссін! Билік ауыспай қолдан келер қайран жоқ.Амалымыз таусылған Қазақ халқымыз!!!

Уәж айту

Жеменей есен | 20 қазан 2015 21:19

Ойланатын кез келди мангыстаулык жастар оянайыкшы копшилик

Уәж айту

Қажы Мұқамбет Қаракедей | 20 қазан 2015 23:34

Ақтауда бар деп əулие
Ақтөбе бірақ құр деме
Не дегенмен екеуін
Ібілістер болды ие
Киесі жоқ бұларды
Көз көреді ау іш күие
Əулие түгіл Құдай да 
Қылмас бекер бірдеңе

 

ادامه نوشته

سیریا عا اتتانعان

Қоғам

 

20 қазан 2015

Бес баласын ертiп, Сирияға аттаныпты

Шымкенттегi “Замана” басылымының жазуынша, Оңтүстiк Қазақстан облысының Қазығұрт ауданында ерлi-зайыптылар бес баласын ертiп, Сирияға кеткен. Бұл оқиға қыркүйекте болған.

Көршi-қолаң, туыс-туғандарының айтуынша, ерлi-зайыптылардың оғаш қылығы байқалмаған. Тек отағасы сақал өсiрiп, жұбайы хиджаб киiптi. Олар соңғы кездерi ғана туған-туыспен көп араласпай, той-томалақтан шеттеп жүрген.

“Сiңiлiмнiң iзiм-қайым жоқ болып кетуi бiздi есең­гiретiп тастады. Сол уақыттарда ұлымды үйлендiрiп, той жасағанмын. Күйеубала мен сiңiлiм тойға келмедi. Бұған онша мән бермегенмiн. Себебi олар соңғы жылдары көпшiлiктен саяқ жүретiн. Сөйтсек, олар Сирияға кетуге дайындалып жүрiптi. Тiптi қаладағы пәтерi мен азын-аулақ малын да сатып үлгерген”, – дейдi Сирияға кеткен әйелдiң туысы.

Сирия асқан отбасының алты баласы бар екен. Үлкен ұлы жүйке ауруына шалдыққандықтан оны елде қалдырып, бес баласын алып кеткен.

Туыстарының сөзiне қарағанда, олар Бiшкекке дейiн автобуспен жетiп, ұшақпен Түркияға, одан әрi Сирияға жеткен. Отбасы туралы әзiрге бұдан басқа мәлiмет жоқ.

 

« алдыңғы бетке  |  келесі бетке »

Баcқа мақалаларға ^

 

ПІКІРІН БІЛДІРГЕНДЕР (3)

Қажы Мұқамбет Қаракедей | 20 қазан 2015 23:56

Даузақта бар-мыс абжылән
Айдаһарға барар ал бұдан
Қазақтар да не бопты
Одан қашып кеп кетті
Керек болса жігіттер
Талаптарын өтеп бер

مدار معکوس در توسعه

مدار معکوس سیاست در توسعه؛ چرا اصحاب سیاست به امر توسعه بی‌توجهند؟

 

 

عرفان مردانی/ پژوهشگر و روزنامه نگار اقتصادی – عضو شورای مرکزی سازمان عدالت و آزادی

---

 

بعضی اوقات یافتن جواب اینکه سیاست مداران از چانه‌زنی‌های بی‌پایان و پافشاری لجبازانه بر مواضع خود چه هدفی را دنبال می‌کنند، کار سختی است. گاهی اوقات فقط اثبات خود و مواضع شخصی است، اما بیشتر اوقات شاید بی‌توجهی به امر توسعه باشد که اینچنین اقتصاد و سیاست باهم به توسعه بدبین شده‌اند. این موضوع مختص کشورهای جهان سوم و توسعه نیافته نیست، حتی کشورهای پیشرفته نیز گاه شاهد همین صحنه‌ها هستند.

اگر مراد از سیاست را به معنای تدبیر در امور و یا سازماندهی برای کسب قدرت فرض کنیم و اقتصاد را در معنای تخصیص بهینه منابع محدود تلقی کنیم، میان این دو عرصه تناقضی بوجود می‌آید. آلن درازان در کتاب اقتصاد سیاسی اقتصاد کلان خود سیاست را امری تخصیصی بی مرز تعریف می‌کند و اقتصاد را یک امر تخصیصی محدود جلوه می‌دهد، از این رو تناقضی میان این دو عرصه در دم مشخص می‌شود که اهمیت سازگاری این دو ترم از علم را یادآور می‌شود.

هر بستر حقیقی از علوم انسانی با نشانه‌ای از دیگر وجوه آن تمیز داده می‌شود؛ سیاست با قدرت، جامعه‌شناسی با فرهنگ و اقتصاد با ثروت. آن زمان که علم از سیطره فلسفه بیرون جهید، هریک از ابزارهای تسخیرشده به دست بشر که علم امروزی نامیده می‌شوند، در پی یافتن حقیقتی رفتند تا بشر امروز، آرام‌تر و حرفه‌ای‌تر زندگی کند.  موضوع علم سیاست اما، چگونگی تولید و توزیع قدرت است و موضوع علم اقتصاد چگونگی تولید و توزیع ثروت. اقتصاددانان کلاسیک همواره بر این نکته اساسی تاکید داشته‌اند که اقتصاد بزرگ‌ترین چالش در برابر سیاست است؛ چراکه سیاست بنا بر ماهیت خود میل به تمرکز دارد حال‌آنکه اقتصاد، حوزه خواسته‌های فردی است و از این‌رو ذاتا ماهیتی غیرمتمرکز دارد.

«توسعه اقتصادی» در مفهومی عبارتست از رشد همراه با افزایش ظرفیت‌های تولیدی اعم از ظرفیت‌های فیزیکی, انسانی و اجتماعی. در توسعه اقتصادی رشد کمی تولید، حاصل خواهد شد اما در کنار آن، نهادهای اجتماعی نیز متحول خواهند شد، نگرش‌ها تغییر خواهد کرد، توان بهره‌برداری از منابع موجود به صورت مستمر و پویا افزایش یافته و هر روز نوآوری جدیدی انجام خواهد شد. به‌علاوه می‌توان گفت ترکیب تولید و سهم نسبی نهاده‌ها نیز در فرآیند تولید تغییر می‌کند. از نظر بسیاری از اندیشمندان توسعه، توسعه امری فراگیر در جامعه است و نمی‌تواند تنها در یک بخش از آن اتفاق بیفتد. توسعه، حد و مرز و سقف مشخصی ندارد بلکه به‌دلیل وابستگی آن به انسان، پدیده‌ای کیفی است. البته برخلاف رشد اقتصادی که کاملا کمی است و هیچ محدودیتی ندارد. (دایانا هانت)
توسعه اقتصادی دو هدف اصلی را در خود دارد: افزایش ثروت، رفاه جامعه و ریشه‌کنی فقر و در وهله دوم، ایجاد اشتغال که هر دوی این اهداف در راستای عدالت اجتماعی برآورد می‌شود. نگاه به توسعه اقتصادی در کشورهای پیشرفته و کشورهای توسعه‌نیافته متفاوت است. در کشورهای توسعه‌یافته هدف اصلی افزایش رفاه و امکانات مردم است، در حالیکه در کشورهای عقب‌مانده بیشتر ریشه‌کنی فقر و افزایش عدالت اجتماعی مدنظر است.

تحلیل پذیرش چنین تعبیری شاید این باشد که کشورهای در حال توسعه به اعمال سیاست‌های توزیعی علاقه‌مندند و کشورهای توسعه یافته به رشد و توسعه اقتصادی. در باور بسیاری از اقتصاددانان،  ایران در زمره کشورهای در حال توسعه می‌آید و بر اساس گزاره فوق برای سیاست‌گذارن آن، سیاست‌های توزیعی باید نسبت به سیاست‌های رشد و توسعه ترجیح داشته باشد. کم و بیش چنین رویکردی با درنظر گرفتن شاخص درآمد سرانه در ایران قابل اثبات است. چرا در کشورمان چنین رویکردی نهادینه شده است و سیاست‌مدارن به توسعه، نگرشی عوامانه دارند؟ در اقتصاد ایران سابقه ۷۰ ساله برنامه‌ریزی نشان می‌دهد گرایش به توسعه در میان سیاست‌گذارن جدی بوده است اما چه می‌شود که در نهایت همچنان درحال توسعه هستیم و از زمره کشورهای توسعه یافته عقب مانده‌ایم؟

ایران کشوری در حال توسعه

در اقتصاد ایران دولت‌ها یکی پس از دیگری به تصدی رسیدند و هر کدام کارنامه‌ای از خود به‌جا گذاشتند. این کارنامه دولت‌ها نشان دهنده پیوستن ایران به جرگه کشورهای توسعه یافته نیست. سیاست‌گذارن اولین برنامه توسعه در ایران با هدف قراردادن شاخص‌های اقتصاد فرانسه، سعی در رسیدن به آن کشور داشتند اما شرایط جنگ ۸ ساله این امکان را برای آنها نگذاشت تا بر اساس برنامه اقتصاد ایران را مدیریت کنند. همینطور بر اساس گذشت زمان کشورهای آلمان، ژاپن و مالزی در برنامه‌های بعدی هدفگذاری شدند تا اقتصاد ایران با در نظر گرفتن شرایط اقتصادی این کشورها بتواند رشد کند و شاخص‌های لازم را در خود تجربه کند. برنامه ششم توسعه اکنون در حال تدوین است و یک منبع آگاه در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، ایران سال ۸۴ را هدف برنامه ششم توسعه اقتصادی می‌داند. اندک نگاهی به این وضعیت نشان می‌دهد که عقب‌گرد عجیبی در حوزه توسعه اقتصادی برای ایران قابل تصور است. گذراندن دوره وفور منابع و تزریق ۷۰۰ میلیارد دلار منابع حاصل از فروش نفت ره‌آوردی جز توزیع عادلانه فقر در بر نداشته است. رشد اقتصادی پایین و تا حد منفی ۶٫۸درصدی و اشتغالی که در یک دهه اخیر به صفر میل می‌کند حاکی از این ادعاست که توسعه چه از منظر رشد اقتصادی و چه فراتر از آن، وضعیت مطلوبی را تجربه نمی‌کند.

تقدم کدام بر کدام؟

از زمان تقسیم جهان به دو بخش توسعه‌یافته و توسعه‌نیافته، مطالعات توسعه از سوی اقتصاددانان و دانشمندان سیاسی مورد تاکید بوده است. هر گروه برای دستیابی به توسعه و قرار گرفتن در جهان برتر، طرح‌ها و ایده‌های مختلفی را که اغلب برگرفته از مطالعات و یافته‌های غربی‌ها است، ارائه کرده‌اند. این مساله از این جهت اهمیت کلیدی دارد که از یکسو مطالعات آکادمیک توسعه‌ در سطح نخبگان علمی کشورهای جهان سوم در قالب رشته‌های دانشگاهی یا تحقیقات علمی صورت نگرفته و از سوی دیگر این بی‌توجهی سبب هدر رفتن امکانات بالقوه و بالفعل و فرصت‌ها شده است. در کشور ما اگرچه از دیرباز موضوع توسعه در دستور کاردولت‌ها به ویژه در برنامه‌ریزی‌ها قرار داشته، اما مطالعات راه به جایی نبرده است.
در تعریف جامعه مدرن به تسلط اشکال دنیوی اقتدار و قدرت سیاسی و فهم دنیوی از حاکمیت و مشروعیت که در مرزهای سرزمینی مشخص عمل می‌کنند و از خصیصه‌های ساختارهای بزرگ و پیچیده دولت- ملت مدرن هستند، اشاره شده است، اما در بخش اعظم تاریخ بشر اصولا دولتی در کار نبوده است. دولت‌ها پدیده‌های تاریخی هستند که تحت شرایط مشخص ساخته شده‌اند. در تاریخ، پیدایش و زوال اشکال مختلف دولت از جمله امپراتوری‌ها، مناسبات سیاسی فئودالی و پادشاهی‌های مطلقه نمونه‌هایی هستند که دیدگاه فوق را به نحوی بارز تایید می‌کنند. پژوهشی در سال ۹۲ در دانشگاه شهید بهشتی در این خصوص انجام شده است که نتیجه آن چنین است: «مفهوم دولت مدرن به نوعی از دولت اطلاق می‌شود که از قرن شانزدهم به بعد یعنی از زمان استقرار نظام سرمایه‌داری در نظام دولت‌های اروپایی شکل گرفت. این مفهوم بر نوعی نظم قانونی یا نهادی غیر شخصی و ممتاز دلالت می‌کند که توانایی اداره و کنترل یک قلمرو معین را دارد. دولت مدرن صورت‌های مختلفی به خود می‌گیرد. دولت مشروطه یا مبتنی بر قانون اساسی، دولت لیبرال، دولت دموکراسی لیبرال و دولت تک حزبی اشکال مختلف دولت مدرن است. ارکان اصلی دولت لیبرال عبارتند از: قانون اساسی، مالکیت خصوصی، اقتصاد رقابتی بازار و خانواده پدرسالار. دموکراسی لیبرال نظامی از حکومت است که شامل مقامات منتخب است که در چارچوب قانون منافع یا دیدگاه‌های شهروندان را نمایندگی می‌کند.»

حالا این دولت مدرن در شکل عملی خود با چه رویکردی توسعه می‌خواهد؟ اساسا سیاست را نسبت به اقتصاد در تقدم می‌بیند یا اقتصاد را چنین می‌پندارد؟ هادی زنوز نتایج پژوهش خود در این زمینه را اینگونه بازگو می‌کند: «دولت توسعه‌گرا می‌تواند اقتدارگرا باشد. اگر چنین دولتی بر سر کار باشد و چرخ‌های توسعه را راه بیندازد، رشد مستمر اقتصادی تضمین می‌شود و در سایه آن در دراز مدت طبقات اجتماعی جدید به‌وجود می‌آید. آگاهی اجتماعی بالا می‌رود، جامعه مدنی متشکل شده و خواستار حقوق سیاسی می‌شود. در تعامل دولت- ملت که  گاهی با تعارض همراه است  گذار به دموکراسی شکل می‌گیرد. من این مسیر را این‌گونه ترسیم می‌کنم. عمیقا به این نتیجه رسیده‌ام که راه اصلاحات اقتصادی از مسیر اصلاحات سیاسی می‌گذرد. اگر دولت صحنه اصلاحات  سیاسی را ببازد، سایر بخش‌ها را نیز خواهد باخت.»
هرچند بخشی از اقتصاددانان با این رویکرد موافق نیستند اما به‌هر حال تعبیری از دولت مدرن در شکل عملی خود برای دستیابی به توسعه با تقدم توسعه سیاسی بر توسعه اقتصادی تعریف می‌شود. موسی غنی‌نژاد در این خصوص معتقد است: «دلیل این که در اندیشه مدرن، اندیشه اقتصادی زیربناست و بقیه اندیشه‌های سیاسی و حقوقی متاخر از آن قرار گرفته، مطرح شدن مفهوم فرد در اندیشه اقتصادی است. شما وقتی تقدم مفهوم جمع را دارید، یعنی اصالت را به جمع می‌دهید و اندیشه، اندیشه سیاسی صرف می‌شود. اندیشه یونانیون قدیم (افلاطون و ارسطو) اندیشه سیاسی است، اما وقتی روی مفهوم فرد صحبت می‌کنیم، فرد برای تامین مطلوبیت‌ها و معاش خود، اولویت را به مسائل اقتصادی می‌دهد نه سیاسی، آنجاست که مساله حقوق فردی مطرح می‌شود. حقوق فردی هم اکثرا حقوق اقتصادی می‌شود؛ چون حق اول،  حق حیات است و از این حق حیات، آن چیزی که منشعب می‌شود یا به صورت طبیعی از آن استخراج می‌شود، حق مالکیت است. حق مالکیت هم یک بحث اقتصادی است.»

ماهیت عملکرد نهادهای سیاسی بر توسعه

تفاوت در ماهیت و عملکرد نهادهـای سیاسـی و حقـوقی یکـی از عوامل تفـاوت در سطوح توسعه‌یافتگی کشورهاست. نهادهای سیاسی و حقوقی به نسبت میزان سازگاری با فرآیند توسعه، بر روند «انباشت عوامل تولید» و همچنین بر میزان «بهره‌وری کـل عوامـل تولید» و در نهایت بر «تولید ملی» تاثیر می‌گذارند. پژوهشی در اداره حساب‌های اقتصادی بانک مرکزی انجام شده که نتیجه آن چنین است: « نهادها می‌تواننـد بـا شـکل‌دهـی ساختار انگیزشی و فراهم کردن بستر مناسب برای فعالیـت‌هـای مولّـد، در مقـام عامـل پیشبرد توسعه اقتصادی ظاهر شده و یا در مقابـل بـا ایجـاد انحـراف از تولیـد، افـزایش هزینه‌های مبادلاتی و افزایش ریسک سرمایه‌گذاری به عنوان یک عامل بازدارنـده نقـش ایفا کنند.» بررسی تجربه کشورهای مختلف در طی دهه‌های اخیر نشان می‌دهـد عـواملی نظیـر وجود بی‌ثباتی و ناامنی‌های اقتصادی و اجتماعی، وجود کشمکش‌هـای داخلـی و تـنش‌هـای بین‌المللی، ناکارآمدی نظام قضایی و گسترش فـساد در نظـام اداری و اقتـصادی کـشورها، موجب افزایش هزینه‌های مبادلاتی، افزایش ریسک سرمایه‌گذاری و کـاهش انگیـزه بـرای فعالیت‌های مولّد شده که پیامد آن کاهش انباشت عوامل تولید و کاهش بهره‌وری و در نتیجه رکود در روند توسعه اقتصادی است.
جونز هم در کتاب اقتصاد کلان خود به وضوح به مدیریت اقتصادی و تاثیر آن بر بهره‌وری کل عوامل تولید تاکید می‌کند. بنابراین نهادهایی که عمدتا از سمت سیاست مدیریت می‌شوند می‌توانند نقش به‌سزایی در توسعه داشته باشند.

حلقه مفقوده تحزب در کشور

«احزاب در ایران به دلیل ساختار ضعیفی که دارند در تمام عرصه‌ها و زیربخش‌های خود ضعیف عمل کرده‌اند و در عمل نتوانسته‌اند مانیفستی در حوزه‌های مختلف از جمله اقتصاد تهیه و تبیین کنند. تجربه فعالیت‌های حزبی در ایران نشان می‌دهد بسیاری از سیاستمداران از دانش اقتصاد بی‌بهره بوده‌اند و درک صحیحی از اصول اساسی و تعیین‌کننده اقتصادی که می‌تواند سرنوشت یک کشور را تغییر دهد، نداشته‌اند. کمتر سیاستمدار یا فعال حزبی را سراغ داریم که اقتصاد را به خوبی درک کرده باشد و به اثرات و تبعات تصمیم‌های نادرست و پوپولیستی در بخش‌های مختلف اقتصادی واقف باشد. به همین خاطر است که هر رئیس‌جمهوری که روی کار می‌آید در چهار سال اول باید مشکلات و پروژه‌های نیمه‌تمام دولت قبل از خود را تحویل بگیرد و تلاش کند با برخی از اقدامات شبه‌پوپولیستی رضایت افکار عمومی را جلب کند تا در دور بعد هم رای بیاورد.» این را سعید لیلاز عنوان می‌کند که شاید از همان دست اقتصاددانانی است که با سیاستمداران همنشینی داشته و دارد.

به‌نظر می‌رسد یکی از دلایلی که باعث شده احزاب در ایران نتوانند به تشخیص درستی از مواضع اقتصادی برسند یا به طور واقعی مانیفستی را برای رویکرد حزب متبوع خود به ایده و اندیشه اقتصادی انتخاب کنند، بیش از حد سیاسی بودن محیط فکری ما ایرانیان و فقدان نظام حزبی در کشور باشد. این موارد به علاوه گم کردن راه گفت‌وگو، سبب شده فعالان سیاسی و اقتصادی نتوانند هنگامی که قدرت را به دست می‌گیرند، در چارچوب معینی حرکت کنند و رفتار و کردار منظم، شفاف و قابل پیش‌بینی داشته باشند. شاید از اینکه جناح یا حزبی قدرت را در دست می‌گیرد و در حوزه اقتصاد عملکرد متفاوتی با دیگر احزاب ندارد و سیاستگذاری‌های مشابهی در خصوص قیمت‌گذاری، هزینه‌کرد منابع ارزی حاصل از فروش نفت، تخصیص یارانه‌ها و دخالت در بازارها انجام می‌دهد، نباید تعجب کرد.

بر این اساس جامعه سیاست‌زده ایران، بدون احزابی منسجم و تعیین‌کننده، گام به مسیر دموکراسی گذاشته و مردم هنگام انتخابات تنها به جریان‌های سیاسی رای می‌دهند و از برنامه‌های آنان برای ترمیم اساسی وضع اقتصاد کشور ناآگاهند. معمولا احزاب موجود وقتی که خارج از قدرت به سر می‌برند نقدهایی جدی به سیاستگذاری‌های مختلف حزب یا جریان سیاسی حاکم وارد می‌کنند و آن هنگام که خود به قدرت می‌رسند دقیقا دست به همان رفتارها زده و عملکرد انتقادبرانگیز گذشتگان خود را ادامه می‌دهند. شاید اگر دولتمردان ما پیش از آنکه قدرت را به دست گیرند در درون یک حزب منسجم و موثر پله‌های رشد را طی می‌کردند و از راه ساختار حزبی به مسوولیت‌های متعدد راه می‌یافتند امروز وضعیت به گونه‌ای نبود که دولت بر سر مسائل جزیی وقت و انرژی خود را تلف کند و بخواهد به اختلافات بانک مرکزی با وزارتخانه‌های تولیدی یا سازمان مدیریت با وزارت اقتصاد ورود کند.

سیاست‌مدارن بر مدار معکوس

بر اساس مواردی که تاکنون گزارش شد، اقتصاد ایران نتوانسته توسعه را دریابد و از قافله کشورهای توسعه یافته کنار زده شده است. بررسی شاخص رشد اقتصادی و درآمد سرانه نیز این موضوع را به ما یادآور می‌شود که باید به‌سرعت از این وضعیت خارج شویم و به حمع کشورهای توسعه یافته ملحق شویم. برنامه‌ریزان اقتصادی کشور هرچند این موضوع را می‌بینند اما ظاهرا از قرار دادن اقتصاد در زمره اقتصادهای پیشرو عاجزند. نهادها و ضعف قوانین شاید یکی از دلایل اصلی قرار نگرفتن اقتصادمان در این چرخه باشد.

اگر توسعه را رشد مستمر و پایدار اقتصادی تعریف کنیم، فاصله بسیار زیادی از این جهت میان ما و تجارب جهانی در این خصوص وجود دارد. تجربه جهانی در حوزه اقتصاد توسعه با در دستور کار قرار دادن استراتژی‌های مختلف که حتی موارد زیست محیطی را پوشش می‌دهند و همگی به دنبال دستیابی به زندگی بهتر هستند، برای دستیابی به رشد پایدار و درآمد سرانه بیشتر برنامه‌ریزی می‌کنند، اتفاقی که در کشور ایران و میان سیاست‌مدارن ایرانی کمتر دیده می‌شود. این شاید محصول عملکرد مجموعه سیاست‌مدارن ما باشدکه برون‌دادی چنین پیدا کرده است. نه اینکه اصحاب سیاست به توسعه توجهی نشان نمی‌دهند، بلکه آدرس‌ها را غلط و یا شاید نشانه‌ها را قدری عامیانه و پوپولیستی می‌بینند. قوانین، احزاب و نظم دموکراتیک شاید پاسخی باشد برای این همه بی‌توجهی‌ها.

 

منتشر شده در شماره ۱۴۹ هفته نامه تجارت فردا

یک نظر

1. 

   حم شادکام

   مهر ۲۸, ۱۳۹۴ در ۶:۰۸ ب.ظ

    

   بیت المال را تا دانید
   حق حاکم بی تردید
   پس ندهد هیچ جواب
   چونکه بیند خویش صواب
   چنان گوید از سلف
   حذفش شود خود هدف
   زمام گیرد چون به ید
   همان کند کو بکرد

جه ر جانه کو،ن

جه ر جانه کو،ن

جه ردی اینالماس-ن بئلدئک کو،ن 

سئرا اینالار جه رئک^ بو،نی کو،ندئز-ءتو،ن

کو،ن ده ءوزی بئر جو،یه نئک^ ورتاسی

ش-رق اینالار بو،عان مو،شه باسقاسی

کو،ن مه ن قوسی کئرگه نی بار قو،سجولعا

شاو^-پ بارا جاتقاندای بایگه ده گی کئل جورعا

سو،ک^قارلارعا و،قسایدی کوکه قارای سامعاعان

ولارد-ک^ بارار تار-پتی ه شبئر په نده تاپپاعان

نه ده گه نمه ن جوق ده پ بولماس زاک^د-ل-ق

ه شکئم جانه ایتالماس بو،لار ءجو،ر ده پ قاک^ع-ر-پ

ک وکته ر مه نه ن جه رده گئن ، کومه سکی مه ن کورگه نئک^

قالای نان-پ بولا دی به که ر ءبارى اق جو،رگه نئن

دو،ز گه ن م-ناو^ ء تارتئپتی ءوز و،سته م ءراببئنی

ه رکئن قویعان ازئرشە ق-سپاس ده مه سوک^ کو،نی

بئر قیس-ع-ن تابا الماس ، کوره سئنه ن قاشا الماس 

بو،رکه گه نده ر ش-ند-قتی وکئنشئن جابا الماس

قارسى بول-پ جو،رگه نشه ، کاپئر بول-پ ولگه نشه

سایکه سته نو^ تیئستی آق ش-عار تورگه جه تکه نشه

قاراماسا جه ر کو،نگه ، ءوزی قالار ته ک تو،نده

سوعان کوره آدامزات موی-ن سو،نار ش-ن دئنگه

 

 

 

 

 

 

ادامه نوشته

فارابی

• #9
• Қажы Мұқамбет Қаракедей
• дн, 19/10/2015 - 11:17

"Фарабиді" болмай ма
"Əл"ін басқа қоймауға ?
Бола алмай бір Қазақ
Араб болып қалмай ма ?

Арыстарың бір талай
Кеткені бар шет қарай
Ойлайсың ба Қазакем
Неге болды бұл бұлай ?

Мәдениет мұнда да
Ортақ еді жұмлаға
Өркениет мұсылман
Тарап еді дүнияға

Фарабилер сонымен
Бола берді жолы кең
Қазақ болса ал олар
Жолдарын қу Қазакем

Оқы деген бар Құдай
Рəб атынан мызғымай
Ұмытпасаң шын Есті
Соған барарсың ұсай

Өзі ақ бір де бірегей
Жарылқады түгелдей
Сен де бола жасампаз
Бұл дүниені түзеткей

Жаралғансың еркінді
Мəжбүрлеме ешкімді
Пенделердің Рəббісі
Жаратты өзі секілді 

تی-م سال-نعان فیلم

• 8
• Қажы Мұқамбет Қаракедей
• жб, 18/10/2015 - 21:56

Қалауын таспа қар жанар
Еп таппаған зарланар
Кеңшілік пен таршылық
Екеуі бірге жалғанар

Тарыққандар молығар
Кемелденіп толығар
Оңайлықты көксеген
Көп ұзамай торығар

Қиындықты дəу көрген
Жеңе алмас жау көрген
Төбешікті кез келген
Болар тіпті тау көрген

Серпіп қалу айақты
Бауыздаса тамақты
Жарасады малға да
Сүйе бермей қалапты

Жойылары һақ жауыз
Болса дағы жалмауыз
Басты кеспек болса да
Қорқа одан жаппа ауыз 

Өлмек бар да дəнбек жоқ
Өмір сүрмең қорқақ боп
Бас пен бірге тіл кескен
Қол-айағы болғай топ 

ه رمه ک ه مه س مه ن ءو،شئن وله ک^

• #1
• Қажы Мұқамбет Қаракедей
• жб, 18/10/2015 - 21:12

Жыршы жырын жырлайды
Жырмен бір сөз қозғайды
Қызыққаны бірақ көп бола
Тұрақты жерде тұрмайды

Шайырларды бар Құдай
Құранда тым мақтамай
Ескертеді ғой табандап 
Желбуаз деп Ол Сынай

Хал-күйінше ал солар
Түрлі-түрлі сөз соғар
Көзқарасы əр жайлы
Құбылмалы боп тұрар

Хиялдары ақ күп-күшті
Құстар дерсің көк үшті
Оларға ерген алданар
Ертегі көріп тұрмысты

Байларды тек даттаған
Жауларын бек жақтаған
Не дер екен билікке
Қарынбайға ұқсаған ?! 

حجرالاسود

• #22
• Қажы Мұқамбет Қаракедей
• сб, 17/10/2015 - 10:53

"Қара тасты " сипарда
Қара басты оиларда
Керек емес деп пе едің
Көптің хақын сыилау да ?

Əлгің-хақтың белгісі
Келгендерге көргісі
Оны бекер дегенге
Келер ау кісі күлкісі

Меккедегі,-дейді Ие
-, орнатылған бас кие
Дін мұсылман айналар
Хақты халық шын сүйе

Көппен көрген- ұлы той
Мен-мендікті сонда сой
Ұйымдасар үмбетпен
Хаққа сұнған бас та бой

Еудейсеидің романын 
Оқып жақсы қарағын
Сонда барша тұлғалар
Іздейді тасты қарасын

Бағыт- бағдар болмаса
Өмір де болар далбаса
Құбылыстар Сонымен
Келе де жатыр жалғаса

Діндар екеш діндар да
Дінпаз екеш дінпаз да
Тура келер бергені ақ
Мойын осы сындарға

Алданғаның болса Алла
Ілгерлей бер бұл жолда
Басқаларға құл болған
Айналады ол от-шоққа

ادامه نوشته

دئنباسی

• #51
• Қажы Мұқамбет Қаракедей
• сб, 17/10/2015 - 18:59

Дінбасы емес елбасы
Билікте жоқ шаруасы
"Асыл Арна" жауапкер
Бола қалса ол дауласы

Қазақ діни басқарма
Өзі жүрген жолдарға
Тартылмаса соттарға
Жауап берер құлдарға

Тобы жоқ па тергейтін
Келеңсізін жөндейтін ?
Поптай болып қалмасын 
Сопысы тек жүрмейтін

Тұғырнама бар болып
Басқарма да жар болып
Атқарылса шынымен
Жау қалар ау зар болып 

ولئم-تورقالی توی ه مه س

• #47
• Қажы Мұқамбет Қаракедей
• жм, 16/10/2015 - 21:42

Дін дегенің көп қырлы
Жолдары да түр-түрлі
Парыз, уәжіп, сүндеттер-
Талай тапқан суреттер
Жоралғысы өлім де
Өтеді талай түрінде
Əр ел басқа түр-түсі
Жəне өзге ау үрдісі
Соған көре олгенін
Басқаша көр көнгенмін
Білу де керек өлімді
Бір құбылыс болымды
Жаратқаны жойылмас
Өз еркіне қойылмас 
Жақсы болса тіршілік
Көрер болар кеңшілік
Игі дескен көп пенде
Жаман болмас өлгенде
Соған қарай Қазақтар
Бере берер көп астар
Күдер үзбей өлгеннен
Садақасын жөн көрген
Қылмас бұны Араб деп
Осының арты азап деп 
Бұзбау керек ел дəбін
Басқаның мақтап мəстəбін

اس-ل آرنا ءهام سایت -ب-رای ج-ری

 

"АСЫЛ АРНА" ҺӘМ САЯТ ЫБЫРАЙ ЖЫРЫ

Әріптің көлемі: Қалыпты

 

Бүгін Abai.kz ақпараттық порталының электронды почтасына Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтің атына жазылған ашық хат келіп түсті. Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті «Дінтану» кафедрасының доценті, тарих ғылымдарының кандидаты Зікірия Жандарбектің ашық хатында айтылған кейбір мәселелер редакцияның көзқарасына сәйкес келмесе де, сөз еркіндігі салтанат құру үшін материалды толық жариялап отырмыз. Қарсы тараптың айтары болса, оған да мінбер беретінімізді ескертеміз.

 Abai.kz ақпараттық порталы

 

Қазақстан Респуликасының Президенті

Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевқа

 АШЫҚ ХАТ

Құрметті Елбасы!

Құрметті Нұрсұлтан Әбішұлы!

Менің Сізге ашық хат жазуыма себеп болған соңғы екі апта көлеміндегі еліміздің баспасөз беттерінен орын алған екі оқиға себеп болды. Біріншісі, атышулы австралиялық  ғаламтор журналисі Джулиан Ассанжға тиесілі Уикиликс (WikiLeaks.org) сайтында Сауд  Арабиясы билік  орындарының  құпия  хаттары жарияланған  Saudi  Cables («Сауд жеделхаттары») атты ақпараттар тізімі жарық көрді. Ол тізімде Сауд Арабиясының Қазақстандағы «Асыл арна» телеарнасын қаржыландыруға қатысы барлығы анық көрсетілген хат та бар және ол хаттың мазмұнынан біз еліміздегі діни бағытының толығымен саудтықтар тарапынан бақыланатыны және солардың сызып берген жобасымен жүретініміз белгілі болып отыр.

Екіншісі, академик Асқар Жұмаділдаевтың техника ғылымдарының докторы, профессор Саят Ибраевтың сотталуына қатысты «Баспасөз клубында» жасаған мәлімдемесі. Бұл жерде екі хабардың бір-біріне қаншалықты қатысы бар бар деген заңды сұрақ туындары анық. Алайда, жарияланған саудтықтар хатында, біздің елдегі қандай мәселелерге көңіл аудару қажеттігі анық айтылған. Ол хатта былай делінеді: «Онымен қоса, мұнда (Қазақстанда – ауд.) қазақ халқының арасында сопылық насихатын таратып, жаңсақ істермен шұғылданатын сопы уағызшылар тобы бар. Сондай-ақ, шииттердің әсері, әрі олардың Қазақстанда біршама белсенділік қаупі де бар. Діни (сәләфилік – ауд.) үгіт-насихаттың болмауы Исламға қызығушылардың аса белсенді ислами тобының осындай белсенді шииттік жағына ауып кетуіне соқтыруы мүмкін». Біздің еліміздегі қазақ халқының діни танымының негізі болып табылатын сопылыққа соншалықты шүйлігуі, жай шүйлігіп қоймай қазақстандық сопылар Исматулла қари мен оның шәкірттерінің сотталуына, қуғындалуына, себеп болған Саудия мемлекетінің осы белсенді әрекеті ықпал етуші негізгі фактор болғандығына күмәнім жоқ. Қазақ халқының дәстүрлі діні мен діни танымы негіздерін уағыздап жүрген Исматулла қари мен оның шәкірттерін еліміздің кеңістігінен кетіргеннен кейін уаххабилік-салафилік бағыттағы уағызшылардың еш кедергісіз өз уағыздарын еркін жүргізуіне мүмкіндік туды.  Бұрынғыдай әр басқан қадамына жауап беріп, қазақ халқының дәстүрлі діни танымына қайшы келетін тұстарын әшкерелеп отыратын  «зікіршілердің» кетуі, уаххабилер ықпалының еселеп күшеюіне әкелді. Міне, содан бері әлі күнге саудтықтардың идеологиялық ықпалының бәсеңсімегенінің куәсі болып отырмыз. Уаххабилік бағыт «Асыл арна» телеарнасы арқылы өз уағыздарын жалғастырып келеді. Бұл рухани экспансияның нәтижесі белгілі. Жүздеген қазақстандық жастар Ирак пен Сириядағы қантөгістерге қатысып, өздерінің қандай бағытта тәрбие алғандығын дәлелдеуде. Бұларға қарсы күресуге тиіс ҚМДБ-ның ұстанып отырған бағыты – араб дәстүршілдігі (арабский традиционализм). Уаххабиліктің өзі осы араб дәстүршілдігінен өсіп шыққандығын, уаххабилер мен араб дәстүршілдігінің сенім негіздерінде аздаған ерекшеліктері болмаса, тамыры бір екендігін ескерер болсақ, онда еліміздің діни-рухани бағыты саудиялықтар ықпалында екендігіне көз жеткізу қиын емес. Қазіргі  күні ҚМДБ имамдары бұл бағытты-араб дәстүршілдігін қазақтың дәстүрлі діни танымына қарсы күрестің құралына айналдырып отыр. Мен оны ҚМДБ атынан шығып, дінді уағыздап жүрген имамдардың уағыздарын талдай отырып-ақ дәлелдеп бере аламын. Мысалы оған, А.Сманов, А.Қуанышбаев сияқты т.б. имамдардың уағыздарында қазақ халқының киелі, қасиетті саналған дәстүрлері мен құндылықтарына қарсы жүргізіліп жатқан уағыздары дәлел бола алады. А.Сманов әруақтарға, әулиелерге зиярат жасауға қарсы уағыз айтса, А.Қуанышбаев қазақ ақын-жырауларын жынның жетегінде жүрген, халықты адастырушылар ретінде көрсетіп жүр. Демек,  имамдардың бұл мақсаты қазақ халқының халық болып қалыптасуына ықпал еткен әулиелер мен 18-19 ғасырларда қазақ халқының рухани тұтастығы үшін барын салған қазақ ақын-жырауларының еңбектері мен рухани мұраларын жоққа шығару – қазақ халқының рухани-мәдени болмысының тамырына балта шабу болып отыр. Егерде мешіт имамдары тарапынан мұндай бағыттағы уағыздар жалғаса беретін болса, онда қазақ халқының рухани-мәдени болмысын толығымен жоюға апаратын аса қауіпті факторға айналады. Егерде дін кез-келген халықтың салт-дәстүрі, әдет-ғұрпымен сай келмейтін болса, онда ол дін ол халықтың дәстүрлі діні болып табылмайды.  Қазіргі ҚМДБ мешіттерінің ұстанған бағыты да қазақ халқының салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпына сай келмейді. Демек, бұл дін қазақ халқының дәстүрлі діні емес, араб дәстүршілдігі ғана. Өкінішке орай, мұны мойындап, қателігін түсініп, қазаққа мойын бұрайық деген ҚМДБ да, оның басшылары да көрінбейді. Осыдан бірнеше ай бұрын Дін істері комитеті басшылығына ҚМДБ имамдарын Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінде арнайы курстан өткізіп, ислам діні мен қазақ халқының салт-дәстүрі арасындағы сабақтастықты ашып көрсетейік, қазақ халқының діни танымы мен Ислам діні арасында қайшылық жоқтығын дәлелдейік деген ниетпен ұсыныс жасадық. Егерде бұл жоба іске асқанда, имамдардың қазақ халқының рухани болмысын тереңірек тануына ықпал еткен болар еді. Бізді Дін істері комитеті қолдағанымен, ҚМДБ басшылығы ұсынысты қабыл етпеді. Егерде ҚМДБ-ның бұл ұсынысты қабылдамауы еліміздің болашағына кері ықпалы болмайтын болса, онда бұл мәселені арнайы сөз етудің қажеті болмаған болар еді. Мәселе, ҚМДБ үшін қазақ халқының қалыптасқан сан ғасырлық діни-рухани болмысы емес, саудтықтардың сызып берген бағыты қымбат болып отырғандығында болып отыр. Ал, бұл бағыт-араб дәстүршілдігі мұсылмандық дүниетанымды 8-ғасыр шеңберімен шектеп, Исламдағы барлық ғылыми-рухани ілгерілеушілдікке тыйым салған, одан кейінгі кезеңдегі барлық рухани, мәдени, ғылыми бағыттардағы ашылған жаңалықтардың барлығын «бидғат» деп жоққа шығарған болатын. Бұл бағыт Ислам әлемінде үстемдікке ие болған кезеңдерде, Ислам ғылымы мен мәдениеті құлдырап, азғындыққа түсетінін тарих өзі дәлелдеп отыр. Оның алғашқы құлдырауын, тоқтатқан, Ислам әлеміне иманды қайтып берген Қожа Ахмет Йасауи бабамыз болатын. Бұл Ислам әлемінің қайта түлеп, гүлденуіне, ғылымы мен мәдениетінің өсіп-өркендеуіне мүмкіндік берді. Йасауи жолы Жошы ұлысында мемлекеттік идеология дәрежесіне көтерілген кезеңде, ғылымы мен мәдениеті дамып, Алтын Орда деген атқа ие болды. Өзбек ханның ұлы Жәнібек ханның Йасауи жолынан бас тартып, араб дәстүршілдігін қайта әкелуі Алтын Орда сияқты алып державаны жиырма жылда тас-талқан етті. Ал, 15 ғасырдан бастап, «ахл ал-сунна уа-л жамаға» тариқаты, басқаша айтқанда, араб дәстүршілдігі негізінде құрылған нақшбандийа тариқаты ықпалымен бүкіл Ислам әлемі қайтадан тоқырауға ұшырап, азғындыққа түсті. Қазақ хандығының да тарихтан кетіп, өзгелерге бодан болуы осы тариқаттың қазақ даласында жетекші идеологияға айналумен тікелей байланысты еді. Бұл жолды толығымен қабылдаған Түркістан, Шымкент, Тараз сияқты қалалардың халықтары өзбек ұлтына айналды. Бұл соңында Қазақ хандығының ыдырауына әкелген үдеріс болғандығы тарихтан белгілі. Ал, бүгінгі сол араб дәстүршілдігінің радикалды бағыты – уаххабилік болса, адамзат баласының осы күнге дейін жинақтаған бар рухани-мәдени мұрасын жоюды өздеріне мақсат етіп отыр. Ізгіліктің орнына – зұлымдықты, жақсылықтың орнына – жамандықты, ғылым мен білім орнына – қараңғылық, топастықты ту еткен бұл бағыт тек біздің еліміз үшін емес, жалпы адамзат баласы үшін қауіпті факторға айналды. Біздің елімізде де бұл ағымның соңынан ергендер саны аз емес екендігін бір мен емес, жалпы халық біледі. Уаххабилік идеология ықпалына түсіп,  уланған жастарымыз қазақтың рухани, мәдени құндылықтарын сыйламақ түгіл, оларды құрту керек, жою керек дейтін деңгейге жетті. Егерде, ертеңгі уаххабилердің күнідері туар болса, не істейтіндіктерін  ешкімнен жасырып жүрген жоқ. Менің бір жазған мақалама пікір жазған бір уаххабилік ағым өкілі «Әр қалада санымыз бес мыңға жететін болса, біз сендердің ешбіріңді аман қалдырмаймыз, намаз оқымағандарды түгел қырамыз» деген коммент жазды. Ал, бұл  комменттің жазылғанына төрт-бес жылдай уақыт өтті. Сол кезден бері еліміздегі уаххабилердің саны көбеймесе, азайған жоқ. Сол себепті, біздің де бұл қауіптің алдын алмастан басқа шарамыз жоқ.

Құрметті Елбасы!

Бұл мәселені шешу қазіргі күні тек Сіздің қолыңызда. Сізден басқа бір адам бұл мәселені шеше алады дегенге мен өз басым сене алмаймын. Сондықтан тез арада халқымыздың діни-рухани ахуалын сауықтыру мақсатында шұғыл шаралар жасауыңызды өтінемін. Ол үшін мынадай мәселелерді қолға алуыңызды өтініп, сұраймын:

1. Кезінде қазақ халқының дәстүрлі діні-Йасауи жолын уағыздағаны үшін сотталған Исматулла қари мен Саят Ибраев бастаған сопыларға қатысты істі қайта қаратып, әділ шешімін шығаруға үкім етуіңізді;
2. Қазақстан Мұсылмандары Діни басқармасының діни-идеологиялық бағытын қазақты халқының дәстүрлі дініне қарай бет бұруына ықпал етуіңізді;
3. Елімізде дайындалып жатқан діни кадрларды қазақ халқының діни-рухани бесігінде оқыту мәселесін шешуіңізді;
4. Шет елдерде діни кадрларды дайындатуды толық тоқтатуға ықпал етуіңізді сұраймын.

Сонда ғана мына Өзіңіз іргесін қалап, әлем таныған мемлекетке айналған еліміздің болашағы баянды болмақ. Олай болмаған жағдайда, мемлекетіміз де, қазақ халқының сан ғасырлық рухани, мәдени болмысы да, қазақ деген халықтың өзі де тарих сахнасынан кетпек.

Ал біздің Қазақстан мұсылмандар Діни Басқармасын да сынайтынымыз рас. Оның себебі – мемлекеттің мүддесі мен мемлекеттің діни-идолгогиялық қауіпсіздігі. Өйткені, әлі күнге ҚМДБ құрамына кіретін мешіттер өз жұмыстарын  уақыт талабына сай жүргізе алмай отыр. Әлі күнге мешіттер уаххабилік-салафилік бағыттағы уағыздарға қарсы пәрменді жұмыс жүргізе алмай келеді. Себебі, мешіт имамдарында қазақ халқының дәстүрлі діні мен діни танымы туралы түсінік жоқ. «Ханафи мазхабы» дейді, бірақ ханафи мазхабының ерекшеліктерінен хабарсыз. Мықты деген мамандарының өзі қазақ халқының дәстүлі діни танымына қарсы уағыз айтады. Мысалы, А.Сманов деген Ақтауға барып, уағыз айтты. Уағызы қазақ халқының дәстүрлі діни танымына қайшы. Ал, олардың қазақтың діни танымына қарсы айтқан уағызын көріп тұрып, сын айтпау мүмкін емес. (Алайда, жақсы мамандар барлығын да жоққа шығармаймыз.) Сондықтан ҚМДБ-ның жұмысы мен діни-идеологиялық бағытын толығымен қайта құру керек деп есептеймін. Атап айтқанда, мынадай өзгерістер жасалуы тиіс:

1. Маман дайындау бағытын өзгерту керек. «Нұр-Мүбәрәк» университетінің оқу бағдарламасы толығымен қайта қаралып, қазақ халқының рухани болмысына бет бұруы тиіс. Өйткені, университет бағдарламасында қазақ халқының рухани қажетін қамтамасыз ететін пәндер мүлде жоқ. Мысалы, 2011 жылға дейін «Ислам құқығы» пәні 1-4 курстары арасында жүретін. Ол құқықтық жүйе араб қоғамының қажеті үшін жасалған құқықтық жүйе болатын. 17-18 ғғ. дейін қазақ қоғамындағы қоғамдық қатынастарды реттеу - «әдет жолымен» реттеліп келді. Және бұл Ханафи мазхабының негізгі талаптарына сай келетін. Өйткені, Абу Ханифа дін мен шариғатты екі бөліп қарастырды. Кез-келген Исламды қабылдаған халық Исламға қайшы келмейтін өзінің дәстүрі мен мәдениетін сақтап қалуға мүмкіндігі болды. Сондықтан, қазақ қоғамының қажетін өтемейтін пәндер орнына Ислам дінінің рухани болмысына мән берілетін сабақтар қойылуы тиіс. Абу Ханифаның «Фихқ-ул Акбар», Имам Матуридидің «Китаб ат-Таухид», Қожа Ахмет Йасауидің «Диуани Хикмет» шығармалары талданып, оқытылуы тиіс. Сонымен қатар, «Ислам тарихы» пәнімен қоса «Түркі ислам» тарихы пәні, «Түркі ислам философиясы» сияқты пәндер енгізіліп, қазақ мұсылмандығының ерекшелігі толығымен қамтылуы тиіс. Сонда ғана қазақтың дәстүрлі дінінің мәні мен мазмұнынын түсінетін, халыққа түсіндіріп айта алатын мамандар дайындалатын болады.   
2. Қазіргі мешіт имамдарын қайта дайындықтан өткізіп, олардың білімін қазақ халқының дәстүрлі діни танымын білетіндей, халыққа жол көрсететіндей дәрежеге көтеру керек.

Өкінішке орай, ҚМДБ мұндай өзгерістер жасауға дайын емес. Мешіт имамдарымен кездесіп, оларға қазақ халқының дәстүрлі діни танымына қатысты мәселелерді түсіндірейін десең, ат-тонын ала қашады. Өйткені, оларға дін ғылымымен айналысушы мамандармен кездесуге, пікір алысуға ҚМДБ тарапынан тыйым салынған. Оны осыдан үш жыл бұрын Тараз қаласында жергілікті имамдардың, солар үшін арнайы ұйымдастырылған, лекцияға келмегеніне өзім куә болдым. Егерде ҚМДБ-да осы бағыт өзгермей, шетелдердегі діни ағым соңынан жүре беретін болса, ертеңгі күні қазақ халқының рухани-мәдени болмысын толығымен күйретіп, аты қазақ, заты басқа халықты қалыптастыратынына күмән жоқ. Және олардың мұндай мақсатты алдарына қойғанына күмән да қалмай отыр. Өйткені, қазақ халқының дәстүрлі діні мен рухани-мәдени болмысы негізінде маман дайындап жатқан жалғыз оқу орнындағы «теология» мамандығын жабуды талап етуі бұлардың алдына сондай мақсат қойғандығына толық дәлел бола алады. Сол себепті, ҚМДБ басшысы, мүфти Е. Маямеров мырзаның өтінішін орындауға болмайды, бұл қазақ халқының болашағына тікелей қауіп төндіреді деп есептеймін.

Құрметті Нұрсұлтан Аға! 

Осы мәселені өзіңіз ақыл таразысына салып, әділ шешімін қабылдайды  деген үміттемін.

Өзім туралы айтар болсам, мен, Зікірия Жандарбек, Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің «Дінтану» кафедрасының доценті, тарих ғылымдарының кандидаты, қазіргі күні Түркияның Анкара қаласындағы Йылдырым Баязид университетінде «Болашақ» бағдарламасы аясында «Имам Матуриди ақидасы мен қазақ халқының рухани-мәдени болмысы арасындағы сабақтастық» атты тақырыпта ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізіп жатымын.

Құрметпен Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті «Дінтану» кафедрасының доценті, тарих ғылымдарының кандидаты Зікірия Жандарбек 

СӨЗІМІЗ ДӘЛЕЛДІ БОЛУ ҮШІН WikiLeaks.org CАЙТЫНДА ЖАРИЯЛАНҒАН ХАТТЫҢ ҚАЗАҚША НҰСҚАСЫН ҰСЫНЫП ОТЫРМЫЗ...

Құрметті Мәдениет және ақпарат министрлігінің сыртқы ақпарат өкілі! (Сауд Арабиясы корольдігінің Мәдениет және ақпарат министрлігінің сыртқы ақпарат өкілі Абдулазиз бен Салих бен Салама – ауд.)

«Асыл арна» телеарнасының бас жетекшісі Исам бен Салих әл-Уейдтің (саудиялық сәләфилік бағыттың көрнекті өкілі – ауд.) Аса Мәртебеліге (Корольге – ауд.) жолдаған хаты және осыған қатысты пікірімізді сұраған 1431/6/18 (2010/6/1 – ауд.) күнгі жіберген жеделхатыңызға байланысты былай дейміз.

Аса Мәртебелінің (Корольдің – ауд.) Астана (Алматы) қаласындағы елшілігінің (Қазақстандағы Сауд Арабиясы елшілігінің – ауд.) мәліметіне қарағанда «Асыл арна» – үкіметтік емес телеарна, 2008 жылы Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мен Әділет министрлігіндегі Дін істері комитеті және басқа да билік орындарының тікелей қолдауымен негізі қаланған. Ақидасы – Әһл сүннә уал-жамағат, мұсылмандардың арасында ортақ мүдделердің қамын жейді. Бұл телеарна Қазақстандағы ресми, қоғамдық және діни тараптардың барлығымен де тығыз байланыс орнатқан. Сондықтан да бұл арна діни насихат жүргізетін телеарнасы жоққа тән, болса да, үкімет тарапынан құрылатын осынау аймақта ерекше маңызға ие. Онымен қоса, мұнда (Қазақстанда – ауд.) қазақ халқының арасында сопылық насихатын таратып, жаңсақ істермен шұғылданатын сопы уағызшылар тобы бар. Сондай-ақ, шииттердің әсері әрі олардың Қазақстанда біршама белсенділік қаупі де бар. Діни (сәләфилік – ауд.) үгіт-насихаттың болмауы Исламға қызығушылардың аса белсенді ислами тобының осындай белсенді шииттік жағына ауып кетуіне соқтыруы мүмкін.

Сондай-ақ (Қазақстандағы – ауд.) елшілік аталмыш арнаның көп әрі алуан түрлі мұқтаждықтары туралы хабарлады. Олар түсірілім мен монтаждауға, дубляж жасауға керекті жалпы сомасы шамамен бір миллион АҚШ долларын құрайтын бүгінгі ең жетілген құрал-жабдықтарды сатып алуды қалайды. Сондай-ақ, жұмыс орны болатын ғимарат сатып алуды және қызметкерлердің санын арттыруды көздейді.

Елшілік (Қазақстандағы Сауд Арабиясы елшілігі – ауд.) аймақтағы жаңа сынақ ретіндегі маңызына қарай бұл арнаны қолдау дұрыс деп санайды.

Бұл мәліметтер Сіздің танысуыңыз үшін әрі Өзіңіз дұрыс деп тапқан шешім шығаруыңыз үшін жіберілді.

Ең ізгі сәлеммен,

(Сауд Арабиясы Мәдениет және ақпарат министрлігіне қарасты – ауд.) Ақпарат істері басқармасының бастығы, құрметті елші/

Усама Ахмад Нақлий

Зафир Усейри 1431/08/01 (2010/07/13– ауд.)

(Дереккөз: https://wikileaks.org/saudi-cables/doc121022.html)

99/3/ 228 بدون

سعادة وكيل وزارة الثقافة والإعلام للإعلام الخارجي

Abai.kz

ادامه نوشته

سوت

Қажы Мұқамбет Қаракедей | 15 қазан 2015 09:15

 

Сотты дей бер ащы сор

Заң болған соң онда қор
Нені аңғарар кер соқыр 
Хақтан деме зат тоқыр
Тура биде жоқ туған
Туғанды да жоқ иман 
Көкеге тек сенген ол
Қорқа-қорқа берген қол

پو^تینگه سو،راق

• #50
• Қажы Мұқамбет Қаракедей
• сн, 14/10/2015 - 18:54

Азаматы Қазақсың
Орысша да жазыпсың
Путин əлде ағаң ба ?
Қайда кете баратсың ?

Жыласаң да күлше жоқ
Басты мейлің тасқа соқ
Сауласа да бастан қан
Өгей көкең дер ау шоқ!

Аюмын деп мақтанар
Көбейгенде жасқанар
Бұған əдеп үйретпек
Тек таяқты ап сабар

Нұрекіге ал айталық
Айтар гәпті ап-анық
Ашық болса əңгіме
Əбден ұғар ел-халық

Ел жақтаса өз басын
Істей берсін шаруасын
Жатқа барған өз тастап
Жобалалай бер оңбасын

خدا و ما

خدا و ما

خدا حق است بیگمان

لیکن کوته است دیدمان

تنها می کرد گر خود کار

گزاف می بود بودمان

ما را ندارد مجبور

بل جور کند کسبمان

توان یابیم بر هر چه

که در یابیم قدر آن

تقدیر همان هنجار

قدرت باشد هم ازآن

أن شاء الله فی الواقع

بس محکمات گفتمان

یکون آید بعد از کن

هرچه فرمود آنرا کن

مگو منم هیچگاه

حقت نخواست بیچاره

آنکه باشد خود مجبور

از کیفرست أو بس دور

چرا کند حق بیداد

داد را داده خود بنیاد ؟

آن یگانه هم صمد

بغیر داد کی کند ؟ 

اودیسه فضایی

اودیسه را چون خواندم

غرق حیرت پس ماندم

رمانی است فضایی

بر ماوراء نگاهی

سواران سفینه

تکرار کنند اودیسه

اولیسانند تو گویی 

پی رازی وجودی

ز پیشتازند کم آگاه

وأنچه بود هم در راه  

راقم شدست مدعی

یکی بودست منتهی

یعنی این را فهمیده

کجا ممنوع گردیده

    *   *   *

هرکو داند وسع خویش 

زآن نگذارد گام به پیش

هر چند کند او عروج

دست بردارد از خروج

آنچه باشد در زمین

بهرش بود بس همین

دست نندازد بر فضا

اخلال کرده در قضا

فرش زمین بس داند

پای بر فلک نگذارد

باز آورد این پیام

بازنده شد در قیام

   *  *  *

کابوی، روس و یک هندی

در رقابت با چینی

پی کشف سر سنگ

گویا گشتند با فرهنگ

انگیزه شان سنگ کعب

واداشته بر جهد صعب

لیکن همه جد و جهد

افزون نمود حجم جحد

تا مشتری شد پرواز

تا دریابند خود این راز

راستتر بود این الحق

هست برعالم یک مطلق

مخلوقات را بنمایند

هر آنچه حمل بتوانند

نتوان بدید ذاتش را

تا که هستیم ما دنیا

مشهود بینیم گر ابزار

محبوب آید در انظار

تنهاش بدید آن مؤمن

بر وجودش شد مذعن 

 

 

 

 

تاق س-ک^آری _ ه ل قامی

• #1
• Қажы Мұқамбет Қаракедей
• сс, 13/10/2015 - 13:21

Ағасынан Өзбек қашақтар
Атанған дейді ау Қазақтар
Қырын кеткен ырымы Ол
Көресінін көрген таяқтар

Қазақтың сонда хандары 
Шыңғыстың бопты ұрпағы
Жауынгерді сол Монғол
Арыс дер кебір шалдары

Тарихтағы кей көшкен
Қауымнан игі үйренген 
Мұқамбет көшті Меккеден
Мəдине барып жөндеген

Үлгі болса бізге Ол
Жүрер едік бірге жол
Үмбет бола қайтадан
Береке еді бізде мол

Қазір халық көп құрау
Ұлыстарда тек сұрау
Ат салысу жоқ жерде
Мен мұндалар құлдырау

زن و مرد

زن و مرد

زن که بوده یار مرد

سبک سازد بار فرد 

مردان ماندند چو بیکار

زنها کنند کار مرد

 

آدم خواسته در دعا

از رب دهد خود ورا

یاوری بس بردبار

ورنه ماند بینوا

 

هر که لافد ضد زن

بزن بر وی تو دهن

آن بدزبان الکن باد

که زن خواند پرفتن

 

 

چالش بزرگ سیاست خارجی ایران

 

• تاریخ انتشار : 19 مهر, 1394 - 11:23 

چالش بزرگ سیاست خارجی ایران

محمود سریع‎القلم :در سال 2012، فیس بوک یک میلیارد دلار اینستاگرام را با 13 کارمند خریداری کرد و سال گذشته نیز 22 میلیارد دلار برای خریداری واتس آپ، هزینه نمود.

در طول فقط ده سال، ارزش شرکت‌های نرم افزار "سی لی کان ولی" از یک میلیارد دلار به سه تریلیون دلار افزایش پیدا کرده است.
در حالی که در سال 2000 تنها 400 میلیون نفر به اینترنت وصل بودند، تا آخر سال 2015، حدود 2.3 میلیارد نفر به اینترنت دسترسی خواهند داشت.

امروز ارزش شرکت فیسبوک 276 میلیارد دلار برآورد می‌شود. در نظام بین الملل کنونی، ارزش افزوده در اقتصادهای پیشرفته در خلاقیت‌ها و تولید صنعت فن آوری است به طوری که متوسط حقوق یک مهندس نرم‌افزار در "سی لی کان ولی"، صد و پنجاه هزار دلار در سال است. 

اخیراً یک استاد دانشگاه ام آ تی، سزار هیدالگو، در کتابی تحت "عنوان چرا اطلاعات رشد می‌کند؛ از تکامل نظم از اتم تا اقتصاد"* ، بحث کرده که رشد و توسعه نتیجه در دسترس گذاشتن اطلاعات برای عموم است. درجوامعی که مردم به هم اعتماد دارند، به هم نیز اطلاعات می دهند و شبکه درست می کنند و در نتیجه رشد می کنند.
سزار هیدالگو، اطلاعات را در مواد خام نمی داند بلکه در کشف نظم‌ها و سیستم‌ها می داند.

وقتی اطلاعات مربوط به نظم‌ها و سیستم‌ها در یک جامعه رشد کند، مردم رشد می‌کنند و اقتصاد پیشرفت می کند.
اگر انسان‌ها، حس سهیم شدن را نداشته باشند و با هم نظم و سیستم درست نکنند، مجموعه‌ای که در آن زندگی می‌کنند رشد نخواهد کرد.
نظم‌ها و سیستم‌ها همه در حال تحول اند. اگر آب جریان نداشته باشد چه اتفاقی می‌افتد؟ اهمیت کتاب هیدالگو در این است که متوقف شدن نظم‌ها را ضد رشد می‌داند. ایده‌ها، فکرها و روش‌های جدید لازم است تا نظمی به نظمی دیگر و جدید متحول شود. این تحلیل ریشه در ذات خلقت دارد. هیچ لحظه‌ای ساکن نیست بلکه به لحظه‌ای دیگر حرکت می‌کند. در کمال‌جویی و معنویت هم، بدون تحول در مراتب، اتفاقی نخواهد افتاد چنانچه مولانا می‌گوید:
ره آسمان درون است، پر عشق را بجنبان
پر عشق چون قوی شد، غم نردبان نماند
تو مبین جهان ز بیرون که جهان درون دیده است
چون دو دیده را ببستی، ز جهان جهان نماند
دل تو مثل بام است و حواس ناودان‌ها
تو ز بام آب می خور که چو ناودان نماند

سیاست خارجی ایران در یک پارادایم سخت افزار امنیت ملی تعریف شده است. حدود دو دهه است که کشورهای رو به رشد جهان مانند اندونزی که متشکل از 18307 جزیره است، امنیت خود را در تولید ثروت و دسترسی به فن‌آوری تعریف کرده‌اند.

اگر هر شهروندی در اندونزی که 256 میلیون نفر جمعیت دارد و سطح فقر را طی دهه گذشته از 22  به 12 درصد تقلیل داده احساس کند کار مفیدی انجام می‌دهد و در کشوری مشوق خلاقیت و نوآوری همه شهروندان زندگی می‌کند خود‌به‌خود امنیت ملی اندونزی تأمین شده است.
هیچ کشوری جرأت نمی‌کند به اندونزی که اکثریت مطلق مردم آن به نحوی کار خلاقی انجام می‌دهند تعّدی کند.

در جلسات و راهروهای دستگاه دیپلماسی کشور ما، الفاظی مانند مزیت نسبی، ارزش افزوده، نانو تکنولوژی و فن‌آوری اطلاعات به ندرت شنیده می‌شود.

حضور فیزیکی در کشوری دیگر در عصر فن‌آوری اطلاعات فایدۀ کمّی و مفیدی ندارد بلکه فقط هزینه است. حضور در بازارها و در iphone ها معنا پیداکرده است کما اینکه در سال گذشته ده میلیون iphone در ایران فروخته شد. تویوتا بیشترین فروش اتومبیل در آمریکا را دارد. شرکت Wangxing چینی که قطعات اتومبیل می‌سازد، هم اکنون بازار 20 میلیارد دلاری در جهان دارد، شرکتی که قبلاً دستگاه شخم‌زنی می‌ساخت. این شرکت چینی هم اکنون 24 شرکت قطعه ساز آمریکایی را خریداری کرده است.

قدرت حکومت‌ها دیگر در تعداد تانک‌ها و جنگنده‌های آنان نیست بلکه در سهم بازاری است که بنگاه‌های خصوصی آن‌ها می‌توانند در کشور‌های دیگر به دست آورند.

از سال 2007 تا 2015، شرکت Apple،  پانصد و پنجاه میلیون iphone در جهان فروخت و در سال جاری، 70 میلیارد دلار به سهام داران خود پرداخت کرده و تا ماه جاری میلادی16.8 میلیارد دلار فقط در چین فروش داشته است. از اول سال 2015 تا کنون یعنی طی 9 ماه، بنگاه‌های خصوصی ژاپنی، به ارزش صد میلیارد دلار شرکت‌های بیمه غربی را خریداری کرده اند.

در جهان امروز، قدرت نزد بنگاه‌های اقتصادی است و وقتی این بنگاه‌ها، اکثریت مردم را استخدام می‌کنند و فرصت نوآوری و خلاقیت به آن‌ها می‌دهند، خود‌به‌خود امنیت ملی، سیاسی و اجتماعی به وجود می‌آورند.

تصور کنید اگر دولت چین مسئولیت زندگی 1.3 میلیارد نفر را بعهده گرفته بود و به آن‌ها یارانه می ‌داد چه فقری آن کشور را فرا می‌گرفت!
امروزه مهم‌ترین عاملی که به مقبولیت و امنیت دولت‌ها کمک می‌کند، این است که تا چه میزان سیستم و قواعد و چارچوبی را برای فکر کردن و خلاقیت شهروندان خود فراهم می‌کنند.

براساس آمار WIPO طی سال‌های 2007 تا 2012 میلادی 82.8 درصد مخترعان چینی‌، اختراعات علمی خود را در چین ثبت کرده‌اند؛ 51.3 درصد هندی‌ها در داخل هند، 92.5 درصد آلمانی‌ها، 98.5 درصد ژاپنی‌ها و 3.9 درصد ایرانی‌ها.

اگر هم‌اکنون با استفاده از نانوتکنولوژی و یک لیوان آب، تجهیزاتی تهیه شده که می‌تواند یک اتومبیل را کامل شستشو دهد، این کارِ دستگاه دولتی آمریکا نیست بلکه خلاقیت کارآفرینان، مهندسان نرم‌افزار و بنگاهداران است.

آیا در یک جامعه برای فکر کردن رقابت وجود دارد؟ آیا دسترسی به امکانات و ثروت با فکر و رقابت و بنگاهداری تحقق پیدا می‌کند؟ آیا منابع کشور برای حفظ وضع موجود است یا برای رقابت شهروندان برای نوآوری و خلاقیت صرف می‌شود؟
ژاپنی‌ها، 125 سال پیش متوجه این موضوعات شدند؛ کره جنوبی 60 سال پیش، چین 35 سال پیش و ترکیه 25 سال پیش.

همه ما متوجه هستیم تغییر نظری در پارادایم بسیار مشکل است. اما این سؤال مطرح می‌شود: آیا ما را استدلال تغییر می‌دهد یا بحران‌ها؟

ما در میان همسایگان خود و در محیط منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای نه در پی دوستی مطلق باید با آن‌ها باشیم و نه تقابل بلکه به فکر حضور و نفوذ در بازارهای آن‌ها، کالاهایی که مصرف می‌کنند، کتاب‌هایی که می‌خوانند و نظم اجتماعی که بنا کرده‌اند. این تفکر برای ما درآمد و ثروت تولید می‌کند و شهروندان ما را به فکر و خلاقیت وا می‌دارد.

از هر منظری که به قدرت و مهارت نگاه کنیم، در تمامی شمال آفریقا، خاورمیانه و آسیای غربی، ایران قدرتمندترین کشور اما به لحاظ بالقوه است. فعلیت یافتن این قوه در شرایطی که نفت زیر 40 دلار است و اولین آثار مثبت اقتصادی پساتحریم به سال 1397 موکول شده، به بازبینی ما نسبت به مفهوم قدرت در سیاست خارجی نیاز دارد.

از مشروطه‌ خواهی تا کنون ما ایرانیان نتوانسته‌ایم نسبت به نظم جهانی به تعریفی همگانی، مورد اجماع، پایدار و سودآور برای مردم و کشور دست یابیم.

به میزانی که ما در داخل اجماع داشته باشیم، نظام بین‌الملل به همان میزان برای ما فرصت خواهد بود.
دستگاه دیپلماسی ما در بهترین شرایط در متون دهۀ 1990 و پس از فروپاشی شوروی غور می‌کند. برای افزایش قدرت کشور و کسب سهم شایسته ایران در سطح منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، قدرت خلاقیت و نوآوری در اقتصاد ما تعیین کننده خواهد بود.
کارآمدی سیستم‌ها و بنگاه‌ها و حتی افراد به نوع فکر آن‌ها منتهی می‌شود. سرنوشت افراد و کشورها به نحوۀ فکر کردن و پیش‌بینی کردن آن‌ها ختم می‌شود. تحولات علمی و اقتصاد جهانی از یک طرف و هزینه‌های قابل توجه حفظ وضع موجود در محیط منطقه‌ای از طرف دیگر، این اندیشه را بارور می‌کند که فروش نفت و گاز و مدیریت دولت بر اقتصاد، آیندۀ قابل اتکایی را برای شهروندان رقم نخواهد زد.

شاید آینده نگری و نگرانی از جایگاه قدرت ملی ایران در دو دهه آتی ما را به سمت پارادایم نرم‌افزار امنیت ملی سوق دهد. به میزانی که بنگاه‌ها و شهروندان تولید کنند و خلاقیت داشته باشند و در بازارهای جهانی رقابت کنند، امنیت و قدرت ملی تحقق پیدا می‌کند. وقتی شهروندان از وضعیت کار و زندگی خود رضایت داشته باشند، هیچ نیروی خارجی حتی فکر تعّدی به خاک و نظام مدیریتی کشور را نخواهد داشت. 

منبع:عصر ایران

برچسب‌ها :

• سیاست خارجی ,
• چالش ,
• امیدنامه ,
• سیاست ,
• سریع القلم

 حم شادکام :

ملائکند چون ملوک

پیشه کننند خوش سلوک

خدمت کنند به مردم

نیش نزنند چو کژدم

هم نباشند مار مانند

گنجینه ها انبارند

مغز جوان گر خوراند

ماردوش مگر خود بماند؟

از ملک خود سلیمان

باری شده پشیمان

پس نرسد زو بکس

گفته مرا گشته بس

ملک ملت نی تراست

امین بباش بوده راست

نه تخت ماند نه گنجی

هر دو باشد سپنجی

ملت سازد گر ثروت

دولت یابد بس قدرت

بیداد کند حاکم گر

بنیاد کند ظالمتر

 

 

تاتارلار تاو^ه لسئزدئک سو،راپ جات-ر

 

ТАТАРЛАР ТӘУЕЛСІЗДІК СҰРАП ЖАТЫР

Әріптің көлемі: Қалыпты

 

Қазан қаласында Татарстанның толыққанды тәуелсіз ел болуын талап еткен акция өтті, - деп хабарлайдыjoinfo.ua/ сайты.  

Бүгін Қазан қаласында Татарстанның тәуелсіздігін талап еткен митинг өтті. Шараны ұйымдастырушылар 1552 жылғы Қазан  хандығы мен Иван Грозный арасындағы соғысты еске алып, республиканың толық егемен мемлекетке айналуын сұраған. (http://joinfo.ua/politic/1125353_Nachalos-Kazani-proshla-massovaya-aktsiya.html)

Татарстанның астанасы Қазанда мұндай акциялар бұған дейін де өткен болатын. Бұл жолы адам қарасы көбейгенін айта кету керек.

Abai.kz

ادامه نوشته

و، لت کوسه مده ری . ولار قالا تو^آدی ؟

 

ҰЛТ КӨСЕМДЕРІ. ОЛАР ҚАЛАЙ ТУАДЫ?

Әріптің көлемі: Қалыпты

 

«Ертеңін ойламағанның тірлігі зая, елін ойламағанның ерлігі зая...» Бұл – біздің емес, атам қазақтың ғасырлар сүзгісінен өткен қасиетті сөзі. Содан болар, ел басына күн туғанда әр ерлігін зая етпейтін, «егеулі найза қолға алатын», «еңку-еңку жер шалатын» бір оғланның туарына бек сенген халықпыз...

Өткен тарихтың сартап беттерін ақтарсаңыз болды, қысылтаяң уақытта халқын ақылымен, батырлығымен, көрегендігімен қорғаған, я бірауыз сөзімен ұлтының намысын жаныған көсемдеріміздің өнегелі ісі көз алдыңызда кестелене береді. Сол әдемі кестенің алтын жібін иірген уақыт тек біздің ғана емес, күллі әлемге белгілі ұлт көсемдерінің атқарған ісін таразылап жатады... Бүгінге дейін сол өлшем таразысы бізге нені ұқтырды? Алдымен осы сұраққа жауап беріп алайық. 

Ұлтын ту еткендер ғана көсем болады

Тарих – безбен. Ол әр көшбасшының ұл­­тына еткен еңбегінің салмағын екшеп бере алады. Таразының бір басына ұлт көсемін, бір басына ұлтын қойып без­бендеп, өлшеп көру қажет секілді. Екі жақ­тың салмағы тең түскенде ғана тұлғаның атауы ұлттың брендіне айналады. Мәсе­лен, Мұстафа Кемал Ата Түрік түріктің ата­сына қалай айналды? Ататегі үнділік (кей­бір деректерде қытайлық) бола тұра, ма­лай ұлтының көшін бастаған Махатхир бин Мохамад ше? Қарулы отарлаушы ел­мен бейбіт жолмен қарсыласудың теория­сы мен тактикасын белгілеген Махатма Ган­ди де тек өз ұлтының жоғын жоқтап, мұ­ңын мұңдады емес пе?.. 1618-1648 жыл­дардағы  отыз жылдық ойраннан кейін 300-дей ұсақ князьдіктерге бөлініп кеткен Германияны Герман империясы еткен (1870-1871 жылдардан соң) Бисмарк бо­ла­­тын. Оны қойыңызшы, Бисмарктан кейінгі ұлы герман саясаткері атанған Конрад Аденауэр мен «неміс эконо­микасы кереметінің» авторы атағына ие болған Людвиг Эрхардтың әр ісін әлем тамсанып айтып жүрген жоқ па? Мысалы, бүгінде даму қарқыны жөнінен екінші дүниежүзілік соғыста жеңімпаз болған Ресей мен жеңілген Германияның қайсысының көші ілгері? Әрине, Людвиг Эрхардты туғызған неміс ұлтының... Саяси тұтқын ретінде 27 жыл алты ай алты күнін абақтыда өткерген Нельсон Манделаның саяси қайраткерлігі Оңтүстік Африка Республикасына деген көзқарасты түпкілікті өзгертіп берген жоқ па? Бұл тізімді өз биігін бағындырған Ва­лен­са, Тэтчер, Дэн Сяопин, Ли Куан Ю, Рей­ган, Рузвельт, Уинстон Леонард Спенсер-Чер­чилль  секілді тұлғалармен толықтыра беру­ге болады. Осы аталған тұлғалардың бәрі де өз ұлтын сүйгені, өз ұлтының арба­сын өрге сүйрегені, өз халқының «табанына кірген шөңге маңдайыма қадалсын» деген түсінікпен өмір сүргені анық. Сол ерлігіне сүйсінген ел өз оғланының дәрежесін асқақтатып, әлемдік деңгейдегі бірегей тұлғаға айналдырып жіберді.

Ұлтшылдық ұлтты құтқарады

Енді ақырын ойысып, өзімізге келсек... Өйткені әлемдік тәжірибеге қарап діндар­дың да (Аятолла Хаменей, Мартин Лю­тер ), жалаңаяқ кедейдің  де (Махатма Ган­ди) елдің болашақ жолын көрсететін бағ­даршамға айнала алатынын білеміз. Оларға тамсана қарап, «бізде де осындай көсемдер болғанда ғой» деп армандай­мыз. Асылында, ондай тұлғалар Алаш баласында аз ба еді? Кешегі Сабалақ деген атпен Төле бидің түйесін баққан Абылай ханның Алаш баласын бір тудың астына біріктіргені, одан ертерек ХVI ғасырдың 20-шы жылдарында сан руға бөлініп бара жатқан қазақты сақтап қалған Хақназар ханнның ерлігі, арғы тарихты ақтармай-ақ, кешегі алашордашылардың шекара­мыз­ды белгілеп беруі, дербес автономия алып, тә­уел­сіздікке ұмтылуы – бәрі-бәрі ел кө­сем­дерінің ынта-жігері арқылы жасалмады ма? Бірақ біз сол бір Әлихан мен Ахмет­тер­дің ерлігін жете түсіне алмай жүрген сияқтымыз. Оған себеп «ұлтшыл­дық» деген сөзге тітіркене қарауымыз се­кіл­ді. 

Бір өкініш...

Екінші мәселе, біздің көсемдер ара­сын­дағы ұстанымдардың аражігін ажырату керек. Мәселен, қысылтаяң кезеңде елін аман сақтап қалу үшін Әлихан Бөкейхан, Тұрар Рысқұлов, Мұстафа Шоқай – үшеуі үш саяси бағытты таңдады. Ақиқатына келсек, үшеуінің де жолы дұрыс. Тұрардың идеясы – қылышынан қан тамған кеңестік кезеңнің өзінде қазақты қорғап қалды. Әлиханның идеясы – бүгінгі Тәуелсіздіктің туы­ның желбіреуіне септігін ти­гізді. Мұс­та­­фа Шоқай­дың идея­сы – болашақ­та­ғы түр­кілердің интег­ра­­ция­сына бастама болары хақ. Екшеп көр­­сек, бұл үш бағыт та тек ұлт­ты сақтап қалу­­дың, же­ке ел, мем­ле­кет болу­дың қа­мы екенін байқай­сыз. Десе де, іште бір өкі­ніш бар. Ол өкініш­ті мы­надай бір мысал ар­қылы түсіндіріп көрелік...

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Гер­мания­ны аяққа тік тұрғызған президент Аденауэр мен экономист Эрхард­ өз ара­сын­дағы идеялық қайшылықты ұлттық мем­лекетті сақтап қалу жолында жоя біл­ген еді. Ұлт­тық мүдде жолында оларға жас айыр­ма­шылығы да (Аденауэр өзінің ми­нистрінен 21 жас үлкен болды), діни көз­қа­расы да (Аденауэр католик, ал Эрхард протестант), флегматигі мен холериктігі де (Аденауэр флегматик және аз сөйлейтін, ал Эрхард хо­лерик және көпсөз­ді болатын) бөгет бола алмады. Екеуі бір жағадан бас шы­ғарып, бірі саясатты, екіншісі экономи­каны абсолюттендіру жолында жұмыс жа­сай берді. Бірі, яғни Аденауэр – автори­тар­лыққа, ал Эрхард демократизмге бүйрек бұр­са да, мемле­кет­тік мүдде олар­дың идея­сын бір а­р­наға тоғыстыр­ды. Егер де дәл осы мысал секілді Әли­хан, Мұстафа, Тұ­­рарлардың басы біріккенде не болар еді?.. Біз,  бәл­кім, қазір Жа­по­ния секілді ел­ге ай­налып, Орталық Азия­да үстемдік етіп тұрар ма едік?

 Түйін

Қош! Тарихқа сү­йе­нейік, өмірден алайық, әйтеуір ел басына күн туғанда ұлтын сақтар бір Махамбеттіңтабылары, елдің ме­­рейін үстем етер бір ұлдың туары ак­сиомаға айналып кетіпті. Мұның се­бебін біздің ұлттың мемлекеттік са­насының қалыптасқаны­нан іздеу ке­рек секілді. Сол мемлекеттік сана әр­­дайым да Әлихан Бөкейханның: «Тірі болсам, хан баласында қазақ­тың хақысы бар еді, қазаққа қызмет қыл­май қоймаймын» деген сөзімен ай­шықталып тұрса, арман не? Десе де, бүгінгіндей алмағайып заманда хан баласынан қазақ­тың хақысын сұрайтын  көсем ұлдар керек-ақ... Ал, олар қалай, қашан туады?

Қанат Бірлікұлы

Abai.kz

 

ادامه نوشته

ره جه ببای

ره جه ببای

ره جه ببایدی کورگه نده

ده دئم وعان که ل سویله

نه ه ستئدئک^ نه کوردئک^

قاج-ل-قتا جو،رگه نده ؟

بئز ه ستئگه ن حابارلار

تاک^س-ق ه که ن کورگه نگه

و،ز-ن قو،لاق قاو^سه ت

که ره گی نه بئزده رگه ؟!

که ره ک ش-عار ءمان به رمه و^

سیاساتپاز مه ن - مه نگه  

بئر ئن - بئری جازع-رار

ئستی سال-پ کو،رمه و^گه

وزم-ش جوق او^ جازم-شتان

ت-ر-سقان مه ن کونبه^گه

ءومئر ده ءولئم ه که و^ئن

تیئستئمئز "ءجون" ده و^گه

مه ن ده بارم-ن بو،ی-رتسا

قاج-ل-قتان که لمه و^گه

سوراعاندا ودان م-ناندای

قاس-ک^دا ما ه دی بو،ر-شبای؟

و،ستاپ ءجو،ر ه م مه ن قول-ن

قاپه لئمده بئراق ج-ع-لد-م

ه محانادا مه ن ه س جیدئم  

بو، ر-ش بایدی کورمه دئم

 

رابطه ظهور داعش با تغییرات آب و هوایی خاورمیانه

 

رابطۀ ظهور داعش با تغییرات آب‌وهوایی خاورمیانه

 

 

 

نیشن* و آتلانتیک**

ترجمۀ عاطفه ابراهیمی

بوی باران| «مارتین اومالی۱» که یکی از مدعیانِ دموکراتِ انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکاست، این مدعا را مطرح کرده که ظهور داعش تا حد زیادی تحت‌تأثیر تغییرات آب‌وهوایی سوریه بوده است. این ادعا مناقشات بسیاری به راه انداخته است. به عقیدۀ اومالی، تغییرات آب‌وهوایی سبب شدند که کشاورزان از سرزمین‌های خود به زاغه‌های اطراف شهرها هجوم بیاورند و فقر شدیدی را تجربه کنند. یکی از نویسندگان روزنامۀ گاردین دربارۀ این ایده گفته است: «تغییرات آب‌وهوایی ممکن است در جایی که من در آن زندگی می‌کنم (ماساچوست) و یا در سوئد یا خیلی جاهای دیگر جهان رخ دهد، ولی هرگز به جنگ منتهی نمی‌شود؛ بنابراین نسبت دادن جنگ به تغییرات آب‌وهوایی غلط است». با این حال، بیشترین مخالفت با این مدعا را دست راستی‌ها داشته‌اند.

کاندیدای ریاست‌جمهوریِ حزبِ جمهوری‌خواه، «ریک سانتوروم۲»، در شبکۀ فاکس‌نیوز اظهارات اومالی را مدعاهایی «بریده از واقعیت» خوانده است. «دونالد ترامپ۳» نیز دربارۀ اظهارات اومالی گفته است: «کاندیداهایی که احساس می‌کنند محبوبیتشان رو به کاهش است دست به هرکاری می‌زنند تا جلب‌توجه کنند؛ مانند مارتین اومالی که مدعی شده است میان تغییرات آب و هوایی و ظهور داعش ارتباطی هست». دست راستی‌ها معتقدند که تغییرات آب و هوایی هیچ نقشی در بی‌ثباتی فعلی سوریه ندارد و مارتین اومالی را به‌خاطر این اظهارات تمسخر می‌کنند. ‌ چه‌کسی در این نزاعْ برحق است؟ آیا ادعای اومالی مبنی‌بر وجود ارتباط میان تغییرات آب‌وهوایی و ظهور داعش یکسره بی‌اساس یا دیوانه‌وار است؟

به‌نظر من، ادعاهای اومالی کاملاً صحیح هستند و او در این زمینه بسیار دقیق سخن گفته است. او گفته است، یکی از عواملی که بر شکست دولت ملی در سوریه و ظهور داعش متقدم بود تغییرات آب‌وهوایی و خشکسالی گسترده‌ای بود که تمامی مناطق سوریه را تحت‌تأثیر خود قرار داده است. خشکسالی و تغییرات آب‌و هوایی سبب شد کشاورزان آوارۀ شهرها شوند و مشکلات انسانی فراوانی ایجاد شود. تغییرات آب‌وهوایی بستر و علائم بالینی ِ فقر شدید را ایجاد کردند و فقر شدیدی که در سوریه به‌وجود آمد در پیدایش داعش و خشونت‌های افراطی مؤثر بود. اومالی مدعی نیست که بنیادگرایی افراطی در شمال و شرق سوریه فقط از قلب خشکسالی و تغییرات آب‌وهوایی بیرون آمده است، بلکه تأکید می‌کند که این عوامل تنها یکی از علل تضعیف دولت مرکزی سوریه و زوال قدرت اقتصادی مردم بوده است؛ امری که ممکن است علت گرویدن جمع کثیری از آن‌ها به جمع پیروان ابوبکر البغدادی و سپاه رستگاریِ گردن‌زَنش باشد.

آثار منتشرشده‌ای وجود دارند که میان خشکسالی، کمبود منابع و نزاع‌های داخلی، به‌نحو کلی، ارتباط برقرار می‌کنند. ویلیام پولک۴، تاریخدان و مشاور سابق رئیس‌جمهور کندی، نیز در مقاله‌ای که در سال ۲۰۱۳ در آتلانتیک منتشر کرده است به وجود ارتباط میان جنگ داخلی سوریه و خشکسالی ویرانگر سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۱ اشاره کرده است. پولک در این مقاله نوشته است که وقتی پناهندگان اقتصادی و زیست‌محیطیِ سوری از روستاها به شهرها هجوم آوردند، دریافتند باید بر سر آب، غذا و کار با ساکنین قبلی و پناهندگان دیگر رقابت کنند و کشاورزانی که درگذشته زندگی پررونقی داشتند مجبور شدند به مشاغلی نظیر دوره‌گردی یا رفتگری روی بیاورند. در دورۀ استیصال، تغییرات آب‌وهوایی بستر و علائم بالینی ِ فقر شدید را ایجاد کردند و فقر شدیدی که در سوریه به‌وجود آمد در پیدایش داعش و خشونت‌های افراطی مؤثر بود.
دشمنی، میان گروه‌هایی که برای بقا باید با یکدیگر می‌جنگیدند، شدت یافت.

مقالۀ دیگری که اوایل سال ۲۰۱۵ در «گزارش آکادمی علوم۵» منتشر شده است، به وجود ارتباط میان خشکسالی شدید در شرق مدیترانه و بحران ِسوریه به‌نحو خاص اشاره کرده است. نویسندۀ مقاله می‌نویسد: «قبل از آنکه ناآرامی‌های سوریه در سال ۲۰۱۱ آغاز شود، منطقۀ هلالی‌شکل حاصل‌خیز شرق مدیترانه خشکسالی‌ای را تجربه کرد که در بین خشکسالی‌هایی که این منطقه از سر گذرانده است سخت‌ترین آن بود. این خشکسالی از تغییرات بلندمدت در آب‌وهوای سواحل شرقی مدیترانه ناشی شده بود. خشکسالی برای سوریه که کشوری با مدیریت ضعیف و سیاست‌های کشاورزی و زیست‌محیطی بی‌ثبات است، در تشدید ناآرامی‌های سیاسی نقش یک کاتالیزور را ایفا کرد. اگرچه داعش در صورت‌های دیگر وجود داشت (مثلاً بخشی از نیروهای آن بعثی‌هایی بودند که در دولت اسلامی عراق فعالیت داشتند) اما فروپاشی دولت سوریه و بی‌قابلیتی نیروهای ارتش و دولت عراق سبب شدند که داعش گسترده و تأثیرگذار شود و اعلام خلافت کند».

پرفسور هانو ایوسولا۶ از دانشگاه هلسینکی، در مقالۀ تحقیقی دیگری نشان داده است که در فاصلۀ سال‌های ۲۰۰۷ تا ۲۰۱۰ در شمال شرقی سوریه که هم‌اکنون مرکز قدرت داعش است، ۷۰ درصد از چارپایان و احشام اهلی به‌دلیل خشکسالی شدید تلف شده‌اند. در سال ۲۰۱۰، فقط در عرض یک‌سال، تولید گندم ۱۸ درصد کاهش یافت و از پنج‌سال قبل از این تاریخ، سه میلیون نفر از جمعیت ساکن در شمال‌شرقی سوریه در وضعیت قحطی و ناامنی غذایی به‌سر می‌بردند. منابع آب زیرزمینی سوریه در فاصلۀ این سال‌ها درحال اتمام و آلوده شدن بود. سوریه بخشی از منطقۀ گسترده و کم‌باران از خاورمیانه است و به این ترتیب، در طول تاریخ همواره در معرض خشکسالی‌های مقطعی بوده است؛ اما خشکسالی اخیر سوریه با افزایش دمای کرۀ زمین شدت یافته است، کرۀ زمین هم‌اکنون به‌طور متوسط یک درجۀ فارنهایت گرم‌تر از سال ۱۸۵۰ است و علت این مسئله نیز گازهای گلخانه‌ای، نظیر کربن‌دی‌اکسید و متان هستند که انسان در طول سال‌ها در جوّ زمین منتشر کرده است. به این نحو، گرمایش زمین سبب می‌شود که خشکسالی فعلی بدتر از قبلی‌ها باشد. سایر دانشمندان نیز یافته‌های ایوسولا را تأیید کرده‌اند.

با این حال، اگر جامعۀ سوریه جامعه‌ای شهری می‌بود، این وقایع تفاوت چندانی برای وضع سوریه ایجاد نمی‌کرد. باید این نکته را در ذهن داشته باشیم که جامعۀ سوریه اساساً غیرشهری بود. در سال ۲۰۱۱، یعنی قبل از آغاز آشوب‌ها، ۹ میلیون نفر از جمعیت سوریه را مردم روستایی تشکیل می‌دادندکه برابر با ۴۵ درصد از جمعیت کل سوریه است. جوامعی که عمدتاً شهری هستند به اندازۀ جوامع روستایی تحت اثرات منفی خشکسالی قرار نمی‌گیرند؛ نمونۀ موجودِ این قبیل جوامع، امارات متحدۀ عربی است (امارات متحدۀ عربی از طریق کشت گیاهان آب‌شیرین‌کن در دریا درپی تبدیل آب دریا به آب آشامیدنی است). در چنین جوامعی اغلب ِساکنان، تنها به آب آشامیدنی احتیاج دارند و بنابراین خشکسالی نمی‌تواند ساخت اجتماعی کشور را زیر و زبر کند، اما در سوریه، ۹۰ درصد از منابع آب صرف مقاصد کشاورزی می‌شد و بنابراین کمبود آب یک فاجعۀ اجتماعی بود.

در دهۀ ۱۹۹۰ و بعد از آن، سوریه برای پیوستن به رژۀ نئولیبرالیسم که در سرتاسر جهان به راه افتاده بود، تحت فشار قرار گرفت. بعد از پیوستن کشور به این جریان و خصوصی‌سازی، اکثر فعالیت‌های اقتصادی دولتمردان سوری بیشتر به پرکردن جیب‌هایشان علاقه‌مند شدند تا استفاده از منابع دولتی برای حل بحران آب.

همان‌طور که اومالی گفته است، کشاورزان سوری به‌دلیل کمبود آب و خشکسالی زمین‌های خود را رها کردند و برای کارهای کارگری روزمزدی نظیر کارگری ساختمان به شهرهای بزرگ رفتند و شهرهای بزرگ سنی‌نشین، نظیر حما و حمص با زاغه‌های پرجمعیت و لبریز از مهاجران اقتصادی مناطق روستایی احاطه شدند. این زاغه‌ها و مناطق حاشیه‌نشین یکی از مراکز اصلی اعتراضات در سال ۲۰۱۱ بودند.

اگرچه پیوستن به داعش اجتناب‌پذیر بود و گزینه‌های دیگری نیز در پاسخ به خشکسالی وجود داشت اما مسائلی که تنش اجتماعی میان رژیم سوریه و جمعیت اعراب سنیِ روستایی را در مناطق مرکزی و شرقی شدت بخشیدند، اجتناب ناپذیر بودند.
اعتراضات اولیۀ صورت‌گرفته در شهرجنوبیِ درعا، در سال ۲۰۱۱، تظاهرات‌هایی بودند که کشاورزان و توزیع‌کنندگان محصولات کشاورزی در اعتراض به کمبود آب در مناطق روستایی شکل داده بودند. وقتی که ارتش سوریه به‌سوی معترضان آتش کرد، متعرضان نیز سلاح در دست گرفتند و به‌تدریج در جنگشان علیه دولت سکولار، سوسیالیست و شیعه‌محورِ سوریه رادیکال‌تر شدند. حتی از جهت مرزبندی ایدئولوژیک هم به‌نفع شورشیان بود که آن چیزی باشند که دولت نیست؛ یعنی سلفیِ سنیِ بنیادگرا.

بخشی از اقبال مردم سوریه به داعش و جبههالنصره (وابسته به القاعده) را باید از این منظر فهم کرد. با این حال، اقبال به داعش اجتناب‌پذیر بود و گزینه‌های دیگری نیز در پاسخ به خشکسالی وجود داشت (کردهای شمال شرقی سوریه نیز از کمبود آب رنج می‌بردند و از رژیم حاکم بر سوریه بریده بودند ولی به‌جای داعش جذب گونه‌ای سوسیالیسمِ آنارشیستی، پست‌مارکسیستی و فمینیستی شدند). اگرچه پیوستن به داعش اجتناب‌پذیر بود، اما مسائلی که تنش اجتماعی میان رژیم سوریه و جمعیت اعراب سنیِ روستایی را در مناطق مرکزی و شرقی شدت بخشیدند، اجتناب ناپذیر بودند.

مدعیات اومالی موجی از اعتراضات را در راست‌های آمریکایی ایجاد کرده است؛ چرا که دو فانتزی‌ای را که راست‌ها عمیقاً به آن باور دارند به چالش کشیده است؛ اولی این است که زمین ـ در پی اقدامات انسان در زمینۀ سوزاندن زغال‌سنگ، گاز و نفت ـ به‌سرعت، درحال گرم شدن نیست و دومی این است که مسلمانان ذاتاً به بینادگرایی خشونت‌آمیز گرایش دارند.

با این حال، شواهد علمی مبنی‌بر گرمایش زمین مناقشه‌ناپذیرند و مسلمانان نیز به‌عنوان گروهی از انسان‌ها تمامی صورت‌های سیاسی ممکن را تجربه کرده‌اند و به روش سیاسی خاصی علاقه‌مند نیستند. ازبک‌ها سال‌ها کمونیست بودند، اکثریت تونسی‌ها دموکراسی را ترجیح می‌دهند و جمع کثیری از مصری‌ها از بنیادگرایی مذهبی بیزارند و حتی محافظه‌کارترین جمعیت‌های مذهبیِ مصر هم بنیادگرایی را رد می‌کنند. اینکه ریشه‌های خشنی در جهان اسلام وجود دارد انکارناپذیر است، اما جوهرۀ اسلام خشونت نیست، اینکه بگوییم خشونت جزء ذاتی اسلام است مثل آن است که بگوییم تجزیه‌طلبی خشونت‌آمیز که بخش عمدۀ تروریسم اروپایی از آن ناشی می‌شود، ذاتی مسیحیان است.

خبر بد این است که مشاهدات اومالی درخصوص داعش و سوریه فقط از آغاز یک ماجرا خبر می‌دهند. خاورمیانه بیش از هرجای دیگری از جهان، در معرض خطرات تغییرات آب‌وهوایی است. تشدید تغییرات آب‌وهوایی و افزایش سطح دریا سبب بروز سیل در دلتاهای کم‌ارتفاع مصر خواهد شد؛ این دلتاهای کم‌ارتفاع بیشترین تراکم جمعیت مصریان را در خود دارند و عمده محصولات زراعی بومی کشور در این مناطق کشت می‌شود. در نتیجۀ این تغییرات، آب شور مدیترانه وارد نیل می‌شود و خاک‌های حاصل‌خیز اطراف نیل را بی‌ثمر می‌کند. در عرض چند دهۀ آینده، در شهرهایی نظیر اسکندریه و دمیاط در مصر به‌دلیل تغییرات آب‌وهوایی توفان‌های شنِ ویرانگری رخ خواهد داد.

اوضاع یمن به‌حدی از لحاظ آب‌وهوایی وخیم است که این کشور باید رسماً اثاث‌کشی کند. منابع آبیِ صنعا، پایتخت یمن، به‌سرعت درحال کاهش است و درعرض مدت کوتاهی قریب به پنج سال دیگر، پایتخت یمن دیگر آب نخواهد داشت. خشکسالی شدید و کمبود آب در سایر مناطق کشور نیز به کشاورزی لطمه زده است و در حومۀ شهرهایی نظیر تعز، سبب مرگ‌ومیر گستردۀ احشام شده است. بخشی از نزاع فعلی یمن و خشونت و افراطی‌گری‌هایی که درعرض چندماه گذشته در آن مشاهده می‌شود که به تصرف بخشی از کشور به‌دست حوثی‌ها و بمباران گستردۀ آن به‌دست عربستان منتهی شده است، در تغییرات اجتماعی‌ای ریشه دارد که خود از تغییرات آب‌وهوایی نشأت گرفته‌اند.

تغییرات آب‌وهوایی، هم برای کشورهای خاورمیانه و هم برای آمریکا، مسأله‌ای امنیتی به‌حساب می‌آیند و حزب جمهوری‌خواه در مورد فجایع آب‌وهوایی‌ای که در سرتاسر جهان و آمریکا رخ می‌دهد، مسئول است؛ زیرا از این تغییرات غفلت می‌کند و بر انتشار سالانۀ پنج میلیارد کربن‌دی‌اکسید در جوّ، اصرار می‌ورزد.

این مطلب ترجمه و تلخیصی از دو مطلب است.
پی‌نوشت‌ها:
* نوشتۀ خُوان کول / Juan Cole
** نوشتۀ دیوید گراهام / David A. Graham
[۱] Martin O’Malley
[۲] Rick Santorum
[۳] Donald Trump
[۴] William Polk
[۵] Proceedings of the National Academy of Sciences
[۶] Hannu Juusola

 

منبع: ترجمان علوم انسانی

نوشته های مشابه

 

کدام صنایع آب بیشتری مصرف می کنند؟

۱۸ مهر ۱۳۹۴

خشکسالی در ایران بحرانی برای منطقه

۱۸ مهر ۱۳۹۴

پیشنهاد تشکیل دادگاه های محیط زیست در کشور

۱۶ مهر ۱۳۹۴

 

یک نظر

1. 

   حم شادکام

   مهر ۲۰, ۱۳۹۴ در ۷:۱۴ ق.ظ

    

   زندگانیم کل به آب
   اما زده خود بخواب
   بااین غفلت از خطر
   قحطی گیرد پس شتاب
   مفتخوران نان خلق
   کذب بدهند آب و تاب
   خشکی بوده معیاری
   بر خطا و بر صواب
   بهر خدا راست بگو
   تا نگشته دل کباب

قازاق مه مله که تکه تونگه ن- ءو،ش قاته ر

• #104
• Қажы Мұқамбет Қаракедей
• жб, 11/10/2015 - 11:15

Не десе де кім ұлтты
Діндес деймін о жұртты
Əр дін қозғар бір ділді
Əр діл қорғар бір тілді

Тірі де тұрмас ел тілсіз
Жоқтың қасы тіл ділсіз
Бағыт берер ділге дін
Дінсіз сірə ешкімбіз

Дін бастаса бір жолға
Көне қоймас еш зорға
Көңілі билер пендені
Айналдыра бір құлға

Адам деген сөйлесер
Соныменен істесер
Мылқау болған пенде де
Ымдап əзер үндесер

Ым басады сөз орнын
Ойнағандай бір ойнын
Бұл екеуін қолданғай
Адам келсе сен болғың

Өшсе тілің діл өлер
Омен бірге дін кетер
Бұл үшеуі жойылса
Ұлтқа ажал кеп жетер

Дін дегенің түр-түрлі
Соған бола көп жүрді
Тек менікі ақ түзу деп
Діндесемес көп қырды

Ислам бірақ бейбітшіл
Сыйлассын дер ел бүткіл 
Кəпірлерді діндар деп
Көрмес Бұны тым түйткіл

Мұқамбетке үмбеттер
Не қылмаған қызметтер
Сондай ғана жақсылар
Қайта шығар ертеңдер

Қаншама қатер жоғарғы
Тойтару керек соларды
Іштегі мен сыртқы дерт
Емі ақ болар жоралғы

ادامه نوشته

ه سه نعالی راو^شانوو^ : اسپانعا کوشئپ که تکه ن ه ل

• #11
• Қажы Мұқамбет Қаракедей
• жм, 09/10/2015 - 16:49

Ақ пен қызыл немелер
Шектен қызып кеткендер
Екеуі де барша жұртты
Жаншып əбден езгендер

Олар көптен нан кесті
Бұлар тіпті жан тепті
Кесірінен бұл екеу
Бірлік-береке кетті

Кезеңінде бұл сұмдар
Жаран болды тым мұңдар
Кеңес берсе естілер
Бола амады сөз тыңдар

Кемпірді біл сен Отан
Оны өлтірмек тек шатаң
Қылышымен қара орыс
Басын шапты ол жаман 

Қанын емес сүт шашты
Сасқан азғын зып қашты
Біле де алмас өлмесін
Ана - Отанын албасты

Көсем деген тобыр да
Оны қоймай қабырға
Көзі ашылмай дүниеге
Əлі ақ жатыр жатырда

ادامه نوشته

س.-ب-رای ئسی : آماده میک عال-مدی بوساتو^دی تالاپ ه تتی

 

C.ЫБЫРАЙ ІСІ: АКАДЕМИК ҒАЛЫМДЫ БОСАТУДЫ ТАЛАП ЕТТІ

Әріптің көлемі: Қалыпты

 

Әлеуметтік желілерде академик Асқар Жұмаділдаевтің түрмеде жатқан белгілі ғалым Саят Ыбырайды босатуды талап еткен видеосы жарияланды. Академик Асқар Жұмаділдаев сыйлық алып тұрып, бұл марапатқа лайық азамат Саят Ыбыраевтың түрмеде отырғанын айтады (https://www.youtube.com/watch?t=415&v=Pvix7eaoRNM). Ол сондай-ақ ғалым сотының əділ өтпегенін, ғалымның Абайды, Шəкəрімді, Қожа Ахмет Яссауиді сүйгені үшін қамалғанын тілге тиек еткен.

Осыдан алты жыл бұрын абақтыға қамалған Саят Ыбырай – профессор, әлем мойындаған ғалым еді. Сондай адам «үлкен қылмысты іске барады» деген сөзге бесіктегі бала да сенбейді. Сондықтан, өз тарапымыздан Саят Ыбырай жайлы бірер ауыз сөз қосуды жөн санадық.

«Ит талас»

Осыдан алты жыл бұрын Қаныш Сәтпаев атындағы Қазақ Ұлттық Техникалық университетінің профессоры Саят Ыбырай (суретте) қамауға алынды. Содан бері еліміздегі сопылық ағымның көзіріне баланатын ғалым «абақтыда айдан күннен жаңылып» отыр. Неге? Себебі, соңғы жылдары біздегі діни ахуал қатты шиеленісті. Қазір әр ағымның бөлтіріктері бір-бірін талап жеуден тайынбайды. Қазақ дінсіз халық емес еді. Сөйте тұра шамадан тыс фанаттыққа ұрынды. Қазір денесі тітіркенбей «Әулие ағашты» өртемек болған қазақ үшін бір ғалымды құрбандыққа шалу түкке тұрмас дүния секілді. Алаштың бас көтерер арыстарын 1937 жылы қалай қамады?. Қазақ зиялыларынан қалай айрылдық?. Оның бірі де қаперімізде жоқ. Көңіл таразысы деген қайда? Саят Ыбырайдың қазақ ғылымына қосатын үлесін кім ойлайды? Өзгелерді шиіттей бес баланың тағдыры мен жаны нәзік әйел тағдыры толғандырмай ма? Рас. Біреулердің өті жарылып кетсе де айтайын, Саят қазақтың зиялысы деп атауға лайықты тұлға. Маған сенбесеңіз оның ғылым саласында жүріп өткен жолына қараңыз. 1966 жылыдүниеге келген Саят Ыбырай республикалық физика-математика мектебін алтын медальмен тәмамдаған.Мәскеудегі Ломоносов атындағы университеттің механика-математика факультетін қызыл дипломмен бітірген. 25 жасында кандидаттық, 29 жасында докторлық диссертациясын қорғаған. 1998-2000 жылдарда Германиядағы Александр Гумбольд атындағы қордың Степендияты болып ғылым саласындағы білімін жетілдіріп елге оралған. Ағылшын, неміс, орыс тілдерін жақсы меңгерген. Техника ғылымдарының докторы, профессор. Үш ғылыми монография мен 60-тан астам ғылыми мақаланың авторы. Механика мен машинажасау саласы бойынша бес патентке ие болған. Ғылымдағы өз саласы бойынша әлемдегі ең мықты 5 ғалымның біреуі. Осындай тұлғаны зайырлы мемлекетте істі ету кімге опа береді.

Мынау ит тірлікте дініміз саясиланып бара жатыр. Соңғы кездері халқымыз кімнің артынан ерерін білмей қалды. Бәрінің айтатыны бір сөз. Бәрі «құран мен қадиске» сүйенеді. Бәрінің қазақ десе жүректері елжірейді. Бәрі пайғамбарымыздың сүннетімен жүреді. Құраннан сусындайды. Сөйте тұра, қырық пышақ. «Итталас». Қазақтың жастары сол иттердің таласына сүйек болып лақтырылып жатыр. Кім бұрын қарпыса, соның құлқынында. Салафит, құранит, уахабит... Сосын қаптаған измдер мен исттер... Экстремист, террорист... Солардың біріне мүше болуың керек. Болмадың екен, өз обалың өзіңе... Жан-жақтан талап тастайды. Сосын жатасың, қансырап... Осы таластың алдын алады деп көптеген ағаларымыздан үміттенетін едім. Бір қызығы сол үміт еткен ағалар әр ағымның басында жүр. Әрине, атын атап түсін түстемесек те белгілі. Бірі шейіт, бірі шейх болуды армандайды. Бірін түлен түреді, бірін Гүлен түртеді. Бірінің құлқынын ақша, бірінің санасын салт-дәстүрдің сарқыншағы тесіп барады.  Бірі көкесіне, бірі әкесіне сенеді. Бірі қабірлерді күрегісі келеді. Бірі ата жолымен әруақтардан әлденені тілегісі келеді. Бірі өлікке (орысшасы «трупқа»), бірі жұмақ пен тозақтың есігіндегі құлыпқа құмар. Мұнан нені ұғуға болады?. Сол «итталасты болдырмайды» дегендеріміздің өзі арпылдасып жатыр. Бәрінің илегені бір терінің пұшпағы емес пе? Бәрі ізгілікті ислам жолында емес пе еді? Алланың жолы арзан саясаттың ойынына айналмаса керек-ті. Алланың ақ жолы қазақ ғылымының ертеңіне балта шаппаса керек-ті. Қазақ ғалымының қолындағы кісен шынтуайтында заң орындарының кісені ме? Екі елі ауызға қойылған төрт елі қақпақ кімдікі? Бұған халық әлі-ақ көзін жеткізеді. Менің бір-ақ білетінім бар. Саят жау болса, қазақтың салт-дәстүрі мен тағлымды тарихы бізге жау болғандығы. Осы ғана. Басқа түк те емес.

«Төрт елі қақпақ»

Суфизмнің, яғни зікіршілердің жолының дұрыс-бұрыстығына жауап бере алмаймын. Бұл бір жақты қарайтын мәселе емес. Егер біреу сопылықты қазаққа қатерлі ағым десе, оның олқылықтарын ғылыми түрде дәлелдеп дәйектесін. Біз біріншіден, дінтанушы емеспіз. Екіншіден, біреуге сопылық жол тура, біреуге қата. «Сен неге өйтпейсің?» деген ділмарлықтан да аулақпыз. Бірақ, ақиқаттың шымылдығы шырылдағанда ғана ашылады. Әр ағымның дұрыстығы мен бұрыстығы, түзулігі мен қиғаштығы халықтың талқысына түсіп, бұқаралық ақпарат құралдарында айтылғанда ғана, жазылғанда ғана айшықталмайтын ба еді? Соны айшықтау қолынан келетін, қоғамдық пікір туғыза алатын адам түрмеге тоғытылады. Неге? Халық сол «айтқышбектердің» сөзіне құлақ түру арқылы түзу жолды таразыламас па? Сол «айтқышбектердің» сөзі арқылы өздерінің һәм өзгелердің бет-перделері ашылмас па? Көлеңкесінен үрейленген мына заманда халықтың көзін ашу тек жекелеген тұлғалардың ғана қолынан келеді. Ел де ақымақ емес. Өз таңдауын өзі жасайды. «Дінде зорлық жоқ». Сөзден қорқады екенсің, зорлықшыл болуға хақың да жоқ. Меніңше, кімнің жолының түзу екенін, кімге ілессе қазақтың қамсыз болатынын ашып айта алатын тұлғалардың бірі Саят Ыбырай. Ой, мұны басқаша ойлап қалмаңыз. Дұрысы Саят Ыбырай біз ғұлама деп әуектеп жүрген кейбір «минидіндарлардың» маскасын шешіп бере алатын тұлға. Ұлттық болмыс тұрғысынан өзгелерге ой сала алатын адам. Ол айтып та жүрген-ді. Бәлкім, түрмеге тоғытылуының салдары тікелей сол айтқанына байланысты шығар. Дәл қазір біздің қоғамға түрлі пікірлер керек. Кімнің ақ, кімнің қара екенін сонда ғана анықтай аламыз. «Кім не айтса, соған иланатын халқымыз бар». Меніңше, Саят Ыбырайдың бастаған ісі салиқалы күрес жолы болатын. Себебі, ол ғалым...

Түйін

«Бейімбет жау болса, мен де жаумын» дейтін Ғабеңдердің жоқтығы байқалып тұрушы еді. Сөйтсек бар екен. Асқар Жұмаділдаев зиялылығын көрсетті.

Қанат Бірлікұлы

Abai.kz

ادامه نوشته

Бұлытайдан неге бұра тартады ?

Бүгінде Қазақ елінде Мұртаза Бұлытайды білмейтін жан жоқ. Дініміз бен ұлтымыздың келешегі үшін ерен еңбек сіңіріп жүрген азаматтың бұған дейін жасаған игі істерін жоққа шығармақ емеспіз. Тек жанды ауыртатыны - соңғы кездері Мұртаза мырза путиншіл бола бастапты. Қазақ зиялысының қазақты қырған жендет елдің заңды мұрагері - Ресейдің сөзін сөйлей бастауы ненің белгісі?

Мұртаза Жүнісұлы мырзаның Facebook әлеуметтік желісіндегі (қараңыз:https://www.facebook.com/murtazajunusulu?fref=ts) жазбаларынан ұққанымыз: Біз бүгінгідей алмағайып заманда Ресеймен қол біріктіріп, АҚШ-қа қарсы тұруымыз қажет екен-міс. Қазақ аштықтан, түрлі нәубеттен көз жұмған миллиондаған құрбандарының хақысын Ресейден сұрауға құқысыз көрінеді-міс. Әрине, демократиялы қоғамда кім не айтса да – ерікті. Десе де, отыз тістен шыққан сөз отыз рулы елге тарайтынын ескеріп,  өзіміз құрмет тұтатын Мұртаза мырзаның «бөлекше» ойларын назарларыңызға ұсынғанды жөн санап отырмыз. Сондай-ақ, сөйлемдердегі азын-аулақ емлелік қателерге түзету енгізбедік.

1. «Кешегі 2-дүниежүзілік соғыста немістер Еуропаның жерін түгелдей жаулап алды, сан миллиондаған адамын қырды, ал бүгін Еуропада немістер солай істеді деп бәрі де немістерден бөлектеніп жатыр ма жоқ әлде өткен өтті, кеткен кетті, қазіргі заманда күш біріктірмесек болмайды деп, қайта сол Германияның етегінен ұстап, бірігіп жатыр ма?! Осыдан 70 жыл бұрын 6 миллион еврейді қырды деп қазір Израил мен Германия араздасып, өшесіп, жауласып жүр ме??? Америка бір емес екі атом бомбасын лақтырып, жүзмыңдаған бейкүнә адамымызды қырды деп жапондар кек қайтаруға дайындалып жатыр ма екен, соны айтыңдаршы??? Франция 1961 жылы геноцид жасады деп Алжир оларға соғыс ашуға дайындалып жатыр ма екен??? Осындай мысалдарды көптеп келтіруге болады, байқасаңдар барлық елдер, барлық халықтар тарихта аналар бізді қырды, сөйтті, бүйтті деп кек қайтаруға қаруын кезеп отырған жоқ, әр нәрсе өз уақтысында болады, егер қазір жер бетіндегі халықтар бұрынғы болған қырғындардың, шабуылдардың есесін қайтармақ болса осы планетамызда тіршілік атаулы қалмайды!!! Сондықтан даңғаза кекшілдікті қояйық бауырларым, ол жақсы қасиет емес. Әрине, тарихымызда болған қайғылы уақиғаларды еске алып, жас ұрпақтың санасына құйып тұруымыз керек, оны кек қайтару үшін емес, екінші сондай жағдай болмаса екен деген ниетпен жасау керекпіз! Онсыз да азғантай қазақпыз, шамамызға қарамай, әлемді уысында ұстап отырған алпауыттармен тайталасқа түсеміз деп тағы да опық жеп қалмайық! Ал біз шын мәнінде бұрынғы кеткен кегімізді, есемізді қайтарайық десек - онда, керемет дамыған ел орнатайық, әлем еміренетін мемлекет болайық, азаматтары ең жоғары дәрежеде қамтамасыз етілген бақуатты мемлекет орнатайық, сауатты да саналы ұрпақ өсірейік, әлемді тамсантатын өнімдер шығарайық, керемет жарқын мәдениетіміз болсын, өнерімізге бәрі бас исін, әскеріміз айбатты болсын! Міне, сондай бай да халқы мол ел орнатқанда ата-бабамыздың арманы орындалып, бұрынғы жауласқан елдеріміз өзімізді мойындап, сескеніп тұрады, қалған сөзбің бәрі бос сөз....».

2. Бауырым, мисалы Түркия Республикасы өзінен бұрынғы Осман империясының істеген істеріне, бар болса қылмыстарына жауапты емес, екеуі екі бөлек мемлекет, шатастырмаңдар, тағы да айтамын! Егер Түркияжауапты болғанда Балкан елдері, Грекия, армьяндар, арабтар тб бәрі да жабылып, кек қуатын еді ғой! Солсияқты Ресей Федерациясы да Совет одағы кезіндегі нәрсенің бәріне жауапты емес, ол тек РФ пайда болғаннанкейінгі іс-арекеттеріне жауапты... 

3. Совет одағы мен қазіргі Ресей Федерациясы екі бөлек мемлекет, шатастырмағын інім! Мен қазіргі тәуелсіздікдәуірін айтып отырмын, осы күнгі Ресей Федерациясы қай елдің жерін басып алды, қанша адамды қырды, сенсоны айт! Совет одағы Ауған елін жаулап, үлкен қателік істеді, орыстар ол елден кеткелі 25 жыл болды, ал негебейбітшілік ореамады?!? Ақыш Ауғаныстанды әлі бомбалап жатыр, іріткінің бәрін салып жатыр, жауыздықтыңбәрін жасап жатыр, ішкі ісіне араласпаған елі қалған жоқ, онмиллиондаған жазықсыз адамды қырды, бұданасқан зұлымдық, бұдан асқан жауыздық болуы мүмкін емес! Құдай бетін аулақ қылсын, егер Ресей әлсіресе,ақыш Ирак, Сирия, Ливия елдеріндегі сценарийді Орталық Азияда да ұйымдастырады, еш күмәндәрің болмасын!Халифат орнатамыз деп қара құбыжықтар ауыл ауыл аралап, бала-шаға демей шетінен қазақтың басын кеседі,мына сириялық босқындар сияқты жан сауғалап Ресей, Түркия, Еуропа, Қытай деп жұрт босады, қалалардыңбәрі қиратылып, тас үстінде тас, бас үстінде бас қалмайтын заман болады, сол кезде сары орысты шаммен іздептаппайсың да, көздеріңді ашыңдар, ақыш қазақты қалай арандататынын біліп отыр, бізді қалай өз ішіміздеқыратынын біліп отыр, оның сайқал саясатын білгілерің келсе миллиондап қырылып, өз жерінде жойылыпқалған индейц халқынан сұраңдар, америкада құлдыққа сатылып миллиондап қырылған негрлардыңұрпақтарынан сұраңдар, Нагасакиде қырылған жапондардан сұраңдар, Ирақ пен Сирияның сергелдеңгесалынған бишара халқынан сұраңдар...

4. Ақыш терроризммен күресіп жатқан жоқ, қайта содырларды баптап, қолдап жатпаса ! Ресей айналдырған екі -үш күннің ішінде терроршыларды шылдай бытыратып жіберді ғой!

Ал ақышқа сенсек олар соңғы 25 жыл бойы терроршылармен соғысып келеді - міс.

5. Құртыңдар оңбағандарды, ақыштың жендеттерін...

 

6. Еуроазия Одағына мына елдерді де алу керек, сонда көрер ем Ақыштың тоқинақ жегенін:

Түркия, Кипр, Грекия, Бұлғария, Румыния, Молдова, Украина, Мұңғұлия, Ауғаныстан, Иран, Сирия...

 

Бұлұтай Мұртаза Жүнісұлы жайлы қысқаша аңдатпа

Мұртаза Жүнісұлы 1969 жылы Түркияның Ұлықышла (Ұлықыстау) ауданы, Қазақ ауылында дүниеге келген. Белгілі дінтанушы, мәдениеттанушы, философия ғылымдарының кандидаты, Қазақ Мемлекеттік Әлем тілдері университетін (1994), Халықаралық Құқық және Нарық академиясын (2000) бітірген. Абай атындағы Алматымемлекеттік университетінің оқытушысы, ҚМДБ үгіт-насихат бөлімінің меңгерушісі, ҚР Парламент Мәжілісі төрағасының Кеңесшісі қызметтерін атқарған. «Құран Кәрім әліппесі» (1992) атты кітабы мен 4 үн таспалантұратын «Дінімізді үйренейік» жинағы Ислам діннің негіздерімен таныстырады. «Ата-баба діні. Түркілер негемұсылман болды?» (2000) ғылыми монографиясының, «Дін және ұлт» (2006), т.б. 10-ға жуық кітаптың, 200-ден аса ғылыми-публицистикалық мақалалардың авторы. Ислам қорының (Швейцария), ДүниежүзілікМұсылман Жастары Ассамблеясының, «Иман», «Зерде» республикалық қорларының алғыс хаттарыменмарапатталған.

Шәріпхан Қайсар

Abai.kz

 

ادامه نوشته

بوروشبای و رجب ملا

بوروشبای و رجب ملا

 

بوروشبای هم شد مقتول

حجش لابد شد مقبول

حاجت بودست گو ورا

راحت یابد در منا

فاجعه است این مگر

با یار بری خوش بسر ؟

گر پنداریش یک بلا

بیشک دانش از خدا

حقش بدان بی گمان

واپس گیرد مال و جان

در کشته و زخمی ها

باید بینیم رحمی ما

اگر باشد ایرادی

بوده الحق از حاجی

این هم بوده بل ناشی

از واله بس ناشی

نشناخته او سر ز پا

پس شتافته پر خطا

چون برفته نظم ز دست

پس بت بداد بد شکست

هر چه بداد رب نعمت

ساخته بشد زو زحمت

از جمع دیده خود تنها

بر حق بردند چون ظن ها ؟

بی همراهی با امت

بیهده است هر سرعت

همپا روی با افواج

ربت برد تا معراج

" بوروش "برج و کنج باشد

در آن تخت و دنج خواهد

مرحوم رجب مغفوری

خارج شد از مفقودی

از مکه یافت او تربت

آخر شدش این نوبت

بعد از حج بیستمش

غفار نخواند بیشترش

خوش بحال رفتگان

در نزد حق زندگان

بازگشته هم کامش شاد

رب از سر ها یادش داد

حج راه بود وحدت را

با آن یابیم قدرت ما

ز دست دهیم گر ما صبر

چیره شود بر ما گبر 

اولوالامر ست تا زما

حقش آریم خود بجا

از حق باشد مصایب

کنکاش مباد معایب 

 

 

 

ادامه نوشته

بشار اسد لولو است یا قربانی؟

Көршінің көлеңкесі

БАШАР ӘЛ-АСАД: ҚҰБЫЖЫҚ ПА, ҚҰРБАНДЫҚ ПА?

Әріптің көлемі: Қалыпты

 

Ақиқат пен Аңыз

Әлем саясатының аренасында атағы жер жарып тұрған бірден-бір тұлға Сирия мемлекетінің басшысы Башар Әл-Асад екені сөзсіз қазір. Себебі біреу. Араб елдерінің жүрегі саналатын Сирияның тұтас территориясы егескен екеудің шахмат тақтасына айналып отыр. Ақ пен қарасын дөп басу қиын. Бірақ қарсыластар анық, белгілі. Ол АҚШ+ЕУРОПА мен Ресей+Қытай арасындағы тартыс. Біріншілердің мақсаты – атақты Асад мырзаны тақтан тайдыру. Екіншілерінікі – оны қалайда тақта ұстап қалу.

Сөздің шыны мынада. Бұл арадан жаңалық табу қиын. Барлығын бәрі біліп отыр. Бірақ бізді қызықтырғаны Башар мырзаның өмірі. АҚШ құбыжық деп алас-алас айтып тақтан құлатпаққа әуестенген, Ресей рақымы шексіз басшыға көмек деп талпынған саясаткердің ашық һәм анық бейнесі қандай? Башар әл-Асад деген кім? Астынадағы тақ үшін қан төгуге дайын диктатор ма? Жоқ, әлде елінің бағы үшін күрескен қамқор басшы ма?  

Соқпағында бір сыр бар сіз білмейтін...

Аталмыш пайымдардың нақтылы жүз пайыз дұрыс жауабын анықтау мүмкін емес. Ақпарат әлемінен шындық іздесеңіз тұп-тура екіге бөлінесіз. Әлбетте, бірі жақсы дейді, бірі жаман дейді. Классика. Ақпараттық айқастың анық көрінісі. Ал осының ішінен ақиқатын өріп шығамын дейтін адам шықса, мен оның алдында қалпағымды шешемін. Бірақ ол адамға әлі кезіккен жоқпыз. Біраздан бері берекесі кірмеген Сирия елінің басшысы Башар Асад деген кім? Таққа қашан келді? Және неге кетпей жүр? Көрелік...

Ең алғашқы түйін ойымыз генетикаға тіреліп отыр. Сүйегі қурап, қарттығы мүжіп ажал жалмағанша билікте отыру  Башар мырзаның қанында бар болып шықты. Алма алмаағаштан алысқа құламайды ғой. Башар әл Асад мырзаның әкесі Хафез Асад 1971 – 2000 жылдар аралығында Сирия мемлекетінің президенті болған. Ең өкініштісі Хафез мырза зейнетке шығып үлгермепті. Тақта отырғанда жүрек талмасынан мәңгілік сапарға аттанып кеткен. Осы кезде таққа оның ұлы Башар әл-Асад келеді. Бұл 2000 жыл. Башар мырзаның шытырманы осы тұстан басталса керек. Бақилық болған патшаның ұлын таққа отырғызу үшін Сирия өзінің заңын өзгерткен. Бұған дейін Сирия мемлекетінің президенті постына тек 40 жастан асқан азаматтар отыра алатын болған еді. Ол кезде Башар бар жоғы 34 жаста ғана-тұғын. Осы тұста Грек еліне қатысты бір аңыз еске түседі. Аңызда Гректер заңын өгертпесе құрдымға кетейін деп тұратын. Одан шығу үшін заңын өзгертулері керек болатын. Сонда данышпандары заңға тиіскізбеген екен. Заңды бұзсақ мемлекеттігіміз құриды деп кескен. Сол арқылы заң қадірі мен мемлекеттігін сақтап қала алған. Бірақ әңгіме Грек емес Сирия хақында. Мұны бір деңіз. Екіншіден, Башар Асад мамандығы бойынша ешқандай да экономист немесе саясаткер емес. Ел басқарғанға дейін бірде-бір мемлекеттік қызметте жұмыс істемеген. Ол болашағынан зор үміт күттірген дәрігер. Музыкант-баянисттер ең ірі қаланы  басқаратын елге таң қалатын жағдай емес әрине. Бірақ бұл бассыздықтар «демократияның ақ туын желбіретуші» АҚШ пен түгелдей Батысқа «ұнамай» қалғанға ұқсайды. Содан бері он бес жылдан астам уақыт өтсе де наразылық тарқар емес. Ол әр-түрлі түрде жүзеге асып жатыр. Оппозиция, Израил, «ИГИЛ» - тағысын-тағылар Башар Асадты тақтан құлатуға бағытталып жатқаны анық.

Сонымен жалғастырайық. 2014 жылы Сирияда тәуелсіз түрде ел президентінің сайлауы өтті. Елде қырғын, қан төгіс орнап жатса да сайлаудағы жеңіс Башар Әл-Асад мырзаға бұйырды. Азды-көпті 88 пайыздан астам халық Башар басшысын қолдаған. Содан бір жыл өткен  соң жер мен билік өзіңе аманат деп елінен миллиондап қашып кетті сол халық.

Осы кезде Батыстың бағытына жүгініп Башарды таяқтап қуып жібергің келетіні ақиқат. Алайда Тәуелсіз мемлекеттің ішкі саясатына араласатын мен кім? Батыс кім? АҚШ кім? Егер шынымен демократия мен адам құқығының қамын жегіш болса Меркельіңіз, Обамаңыз неге Сирияға ғана тіреліп қалды. Басшының ұзақ мерзімді тақта отыруы әрі-беріден соң Орталық Азия елдерінің генінде бар дүние. Адам құқығының шектелуі деп Оңтүстік Кореяны айтыңыз. Кым Чин Ынның ашық диктатурасы ешкімді алаңдатпай қалғаны ма? БҰҰ-ның онда неге шаруасы жоқ бола қалады? Әлде мұнай жоқ елде Құдай жоқ па? Тозағына еніп күлге айналса да бәрібір ме? Ол елдің бейшара халқы әлі күнге дейін 2014 жылғы футболдан әлем чемпионатын ұтып алдық деп жүр. Қорғағыш болса сол жұртты неге қорғамайды, тайдырғыш болса Кым Чин Ынды неге тайдырмайды. Себебі құқықтары жоқ. Ол құқық Сирияға келгенде неге таптала қалады? Дәл осы сұрақты Ресей мен Қытайда көтеріп отыр. Қысқасы шиеленістің бүгін-ертең тарқамасы анық.

Мүдде

Соғыс дегеніңіз қып-қызыл шығын. Әлбетте соғысып жатқан ел үшін. Ал қалғанына теңдесі жоқ бизнес көзі. Қару өткізу, жалдамалы әскер беру. Қып-қызыл табыс. Осы орайда Башар Асадтың тақтан кетуі кімге қолайлы, кімге қолайсыз?

АҚШ делік. Башар Асад тақтан кетіп, елде жаңа үкімет құрылатын болса АҚШ үлкен олжаға кенелмек. Себебі Ирактың мұнайы мен газын Жерорта теңізі арқылы тікелей өткізуге мүмкіндік алады. Еуропаның жағдайы да біршама оңалатын еді. Сонымен қатар Израильдің де қауіпсіздігі һақында бірқатар мәселелердің беті бері қарамақ. Сондықтан АҚШ «әділетті жақтаушы» болып бұл шиеленіске белсене араласып отыр. Олар Башар Асадты диктатор деп, халықты құтқаруға көмек береміз деп отыр. Ал бұл мемлекеттің ішкі саясатына бас сұғу емес пе? АҚШ тарапынан бұл қадам күтілді де. Оған дәлел Ирак. Дәл осы тактика арқылы АҚШ Иракты күл-талқан етті емес пе? Хусейнді дарға асты. Мұндағы сценариде ұқсас. Хусейін озбыр, бейбіт халықты қырып жатыр, химиялық қаруы бар деді де быт-шыт қылды. Кейін ол қару да, қырылған халық та табылмады. Ал әділетті АҚШ орнатқан биліктен Ирак эканомиасы шарықтап кетті десек, күлетін едіңіз.

Дәл осы сарынмен АҚШ Сирияны да жермен жексен ететін еді. Бірақ Сирияның сырын ұғып, мұңына мұқтаж болған Қытай мен Ресей шықты.  Әрі-беріден соң Сирияның билігі өзгермеуі Ресей үшін қолайлы болып отыр. Себебі Ирактың мұнайы Жерорта теңізі арқылы өтетін болса, ГазПромның өніміне сұраныс азаяды. Демек Ресей Еуропаны мұнайымен «таяқтай» алмай қалады. Оның үстіне Сириядан соң АҚШ Иранға ауыз салатыны айдан анық. Себеп табылады. Ал Иранда дүмпу басталса, Кавказ елдері де дүмпитіні белгілі. Сондықтан Путин бұл мәселеге білегін сыбанып тұрып араласатыны сөзсіз.

P.S. Аталған мәселе мен фактілерді сараптап отырып Башар Асад соғыстың құрбаны деген ойға тоқтадық. Иә, билікте ұзақ отыру диктаторлық сарынды көрсетеді. Бірақ Башар Асад еліне адал басшы емес деп кім айта алады? Екеуара қақтығыс салдары, ақпараттық соғыстың нәтижесінде Әлемде жаңа бір Хусейн пайда болды. Оны не асу керек, не АҚШ-қа біреудің ісіне бас сұғуды доғарту керек. Сонымен, Сирияның басшысы кім? Батысша ойласаңыз құбыжық, басқаша ойласаңыз құрбандық. Сіз ше? Сіз қалай ойлайсыз?

Аян АЗАМАТ

Abai.kz  

 

14 пікір 347 рет оқылды Қосылған: 07.10.15

• Вконтакте
 
• Facebook
• Мой мир
• Twitter
 
• Одноклассники
 
• +1

 

ادامه نوشته

ویان-پ که تکه ن آق ساو^له

 

ОЯНЫП КЕТКЕН АҚ СӘУЛЕ

Әріптің көлемі: Қалыпты

 

Бұл күндері парсы елінің астанасы Теһран шаһарында дипломатиялық қызметте жүрген дарынды жас Дәуірбек Құдабайұлы (суретте) өзінің «Оянып кеткен ақ сәуле» өлеңдер жинағын сыйға тартқанда, екіұдай сезімде болғанымыз рас. Алдымен, көңілді тулатқан әсерлі толқыныс пен үмітті қуаныш – қатар жүрген әріптесіңнің төл туындысы, өлеңдер жинағы, күнделікті ұзақ-сонар құрғақ қағаздардан болмысы бөлек, бітімі биік, сырлы, сазды дүниенің мезгіл сайын сиреп бара жатқан сүйінішті тартуы; екіншісі – беймәлім өкініш, түсіндіруі қиын уәжсіз уайым, өйткені, әркімнің маңдайына біте бермейтін ақындық талант иесінің  елден, туған топырақтан алыста, өзі жазғандай «қоңыр кештерін, құба таңдарын» сағынып жырақта жүруінде.

Жинақтың  мұқабасына көзіміз түскеннен-ақ, нәзік сырға толы лириканы іздеуіміз табиғи, әрине. Расында, үмітіміз адастырмайды. Сонау бала кезінен бастап туған ошағынан алыста, орта мектепті Алматыда оқыған Дәуірбектің кейінгі жылдарда да бірде оқу, бірде қызмет ретімен шет жерлерде көбірек жүруінен болар, оның тұла бойына сағыныш дейтін асыл да салмақты сезімнің берік орнағанын байқаймыз.

Ол «бейбастыққа селт етпей жүре алмаған, әділеттің жолында ұрандаған әкесін, таусылмас дастаны әжесін, ақ сарайға қоңыр мұңын қондырған жасыл бақты, боз даланы боздатқан қаздарды, сырлы түндерін, келер күндерін» иә, балаң жүрегінен мәңгілік ыстық орын алған қастерлі құндылықтардың баршасын сағынады және кеудесіне ұялаған «сағынышты Құдайдың берген бағы» деп қабылдайды. Ақындық сезімнің аңдауға көне бермейтін өзгешелігі, құпияға толы қуаты осында болса керек. Жадыңа «мен сені сағынғанда... қарамай дауылдарға, жауындарға, қарсы қарап жүзетін ағындарға» ұлы Мұқағалидың қыран бейнесі бірден оралуы да содан, бәлкім.

Жинақтың атауын иеленген «Оянып кеткен ақ сәуле» өлеңінен алғашқыда табиғат, анығында махаббат лирикасын күткен едік. Ал енді,

«Қош келдің, сәулем аяулы!

Азаттығым-ау, төрге өтші

Күйіңе бөлеп баянды,

Алашты мынау тербетші...

 

Тарихтан жетіп ертеңге

Ой алып көшкен ақ әуле.

Көктеген күлден өртеңдей

Оянып кеткен ақ сәуле», -

деген шумақтарды оқып, осынау тың теңеуге,  Алаш жұртымыз ұзақ тарихында талай аласапырандарды артқа тастап қол жеткізген ұлы тәуелсіздігіміздің оянған ақ сәулеге баланған пәлсапалық тұжырымға тұщынып, айрықша күй кешкеніміз кәміл. Иә, халқымыздың азаттығы санадан, ойдан һәм жүректен ешқашан жоғалмаған, бір кезеңдерде ғана уақытша жасырынғандай күй кешкен мәңгілік өшпейтін ақ сәуле, асыл нұр емес пе! Олай болса, осынау өлең жолдарынан оқырман ақындық ұшқыр ойдың саяси, әлеуметтік ұстаныммен ұштасуының сәтті үлгісін байқар еді. Поэзия әлеміне аттанған жас ақынның жыр жинағының өн бойынан біз іздену, өсу үстіндегі суреткердің әсерлі жыр шумақтарын, ойлы өлең жолдарын көп кездестіреміз.    

Жинаққа енгізілген өлеңдер мен поэмалардың бірнеше тақырыпқа бөлінуі айналаны, табиғатты, қоғамдық құбылыстарды сезіну, қабылдау ерекшелігіне орай адамның, ақынның әрбір ахуалдағы көңіл-күйі, жан-дүниесінің сыр бөлісуі, әлбетте, жырланып отырған жайтқа байланысты көзқарасы мен ұстанымын жариялауы деп қабылданады. Ел өміріндегі елеулі өзгерістің барлығына, әсіресе әлеуметтік алаңдағы кейбір әділетсіздіктер мен келеңсіздіктерге алдымен ақынның үн қататыны бағзыдан аян. Пікіріміздің бір дәлелі ретінде, халқымыздың талай жақсылары мен жайсаңдарын тәрбиелеп шығарған Аматыдағы әдеби мектеп-интернаттың тағдыры туралы:

«Бар Алаштың ұлына ұя болған мектеп бұл,

Болашақтың қыранына қия болған мектеп бұл.

Ғимараты бұзылғанмен, осы маңда шашылған

Білім дәні түлектердің көкейінде көктеп тұр», -

деп, түлеп ұшқан қасиетті ұясының қиратылғанына ұстаздарымен бірге жаны шырқыраған Дәуірбек әлдекімдердің тек қана байлық пен дүние қуушылықты көздеген бейшара парықсыздығына ащына тұра, бәрібір тамырлы үміті мен діңгекті сенімін паш етеді. Қазірде келбеті күн сайын қатыгезденіп бара жатқан заманда қастерлі, аяулы ұғымдардың, жұртшылық үшін рәміздік мәні бар қастерлі орындардың жер бетінен жоғалуы жақсылықтың нышаны емес, әрине. Өркениетті қоғамда өткен кезеңдермен, елдің тарихымен тікелей сабақтас, бүгінгі һәм кейінгі ұрпақтардың жадыдан айырылмауына себепкер құнды жәдігерлердің барлығы көздің қарашығындай сақталып, қайта түлетіліп, жаңғырып тұрса керек. Ендеше, ақын жүрегін жаншыған өрескел әрекеттерге оқырманның да бойы мұздап, ішкі қарсылығы күшейе бермек.       

Әрбір адам, азамат үшін оның жеке әрі әлеуметтік өмірінде басты арналарды құрайтын: ізгілік құндылықтар, бауырмалдық сезім, сағыныш күй, туған топырақ, тәуелсіздік, ана тілі, ел өміріндегі айтулы құбылыстар, Отаныңмен мақтану, замандастарыңның ерлігін әспеттеу, ұлттық болмысыңды биіктету, рухты жаңғырту сынды ұлы мұраттармен тақырыптық және мазмұндық жағынан үндестік тапқан дпиломат, ақын Дәуірбек Дүйсебаевтың «Оянып кеткен ақ сәуле» жинағына енген өлең-жырлары оқырманның көңіл сәулесін де жандандырып жадырата түсетіндігін айтқанымыз абзал. Жырақта жүрсе де жыр әлемінің жалынан қол үзбеген әріптесіміздің жаңа биіктерден көріне беруіне кәміл тілектеспіз!

 

Мұхтар Кәрібай

Abai.kz 

5 пікір 329 рет оқылды Қосылған: 02.10.15

• Вконтакте
 
• Facebook8
• Мой мир
• Twitter
 
• Одноклассники
 
• +1

• 
  • #1
  • бұрынғы дипломат
  • жб, 04/10/2015 - 9:45

  Сыртқы істер министрлігі алғаш құрылған жылдары оның құрамында белгілі шығармашылық иелері, қалам ұстаған қазақы мықты жігіттер болып еді. тіпті Ұлықбек сынды әйгілі ақындар да қызмет етіп еді. Бірақ ұлттық зиялылар бұл басшылығы негізінен орыстанған кәпірлеу мекемеге артық болды ма, ақыры бәрін кетіріп тынған. Мына жігіт туралы бұрын бір жүлдеге ие болды деп естіген едік. Бірақ өлеңдері газет-жорналдарда шыға бермейді. мақалаға қарағанда, жинақ тәуір көрінеді. осы кәрібай деген жігіт әртүрлі мақалаларымен көрініп жүреді, тілі тәп-тәуір, бұлар сонда сыртқы істер министрлігінде не қызмет атқарады

• 
  • #2
  • Санат
  • сс, 06/10/2015 - 6:53

  Дәуірбек Дүйсебаевпен бір мектепте оқыдық. Сол кездің өзінде оның өлеңдері ерекше болатын. Тіпті әкесімен хат жазысқанда да өлең жолдарымен жазысатын еді. Мұндай талант иесіне әрине тек қана шығармашылық табыстар тілеймін.

• 
  • #3
  • Досынан
  • сс, 06/10/2015 - 11:29

  Дəкені бұрыннан білемін. Елім деп еңірейтін жерім деп теміренетін ұлтжанды адал адам. Бұндай адамдар елдің болашағы!

• 
  • #4
  • қазақтың баласы
  • сс, 06/10/2015 - 15:32

  Шенеуніктердің арамында осындай өнерлі, шабытты жігіттердің болғаны қуантады

• 
  • #5
  • Қажы Мұқамбет Қаракедей
  • сс, 06/10/2015 - 16:05

  Ислəми Иран елінен
  Діннен түйдің нені сен ?
  Не демек ең бұл жайлы
  Сен де ме едің бүркеген ?
  Сонда да бар "оралман"
  Қазіргіден бола жеріген
  Сыйыспас демек əзірше
  Бұл жақ десек жері кең
  Дүние жүзін көр дейді
  Көп хикметті Хақ иең 
  Отан сүю - діндарлық
  Ең абзал Оны игерген
  Орыс, АҚШ, Қытайдан
  Басқалар бар күн көрген
  Отан , Отан дегеннен
  Ақты болғай дейберген

نشمرده کس نادان را ( آبای )

نشمرده کس نادان را

احمق خوانده خوار داشتم

اصلاح خواستم زبان را

خود را قهار پنداشتم

 

خود را نیافتم مدد

درگیر با خیلی نادان

کس بحرفم گوش نکرد

طبق عادت همچنان

 

بگونه ای دهشت زا

همه یکسان در هذیان

منع نتوان هیچیک را

سر بردارند به عصیان

 

وردش بوده "براستی"

کرد اشتلم ، زد لاف ها

قدرت گرفت نک کاستی

آمرز ، خدا ، تو خواب را

 

من نحیفی درمانده

بین زن و کودکان

دستتان را هم خوانده

همان خلقید همچنان

 

نادار نیم ، من زارم

این است جای تامل

آید ز خلق بس عارم

ناچار کنم تحمل

 

تقاص و هم تعصب

همه مستند هم شیدا

در هذیان و تذبذب

چه فهم ماند مستان را؟

 

دوستی را با فراغت

ساده گیرند بسی دون

از دزدی و خیانت

سرخوش شوند رخ گلگون

 

از این قومم گوشه گیر

خسته شدم ، خسته گرد

چنین بسی گفته پیر

لکن کسی گوش نکرد