حاجي محمد شادكام

اباىدىك^ نامازی

ٴيسى قازاق ونى اباي دەپ بىلەدى. ال، ٴدىندى جانىنا سەرىك ەتكەن اكەسىنىڭ وعان ازان شاقىرىپ قويعان ەسىمى يبراھيم ەدى. اباي بالا كۇنىنەن مەدرەسەدە مولدادان ٴدارىس الىپ، ٴدىني حات تانىدى. جالپى، تاريحقا كوز تاستاساڭىز، قازاق زيالىلارىنىڭ بارشاسى دەرلىك ٴدىني ساۋاتتى بولعان. ولاردىڭ مەدرەسەدە العان ٴتالىمى شىعارمالارىنا وزىندىك بوياۋ بەرگەنىنەن-اق بايقاۋعا بولادى.

اباي (يبراھيم) قۇنانباي ۇلى – قازاقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن ٴبىرتۋار تۇلعا. الايدا، قازاق حالقى اباي سىندى كەمەڭگەر ٴدىندارعا ەشۋاقىتتا كەندە بولماعان. قازاق ەلىنىڭ ٴار اتىرابىندا ابايداي دانالار كوپتەپ كەزدەسەدى. وكىنىشتىسى ولاردىڭ ٴدىني ەڭبەكتەرى مەن شىعارمالارى ەلگە ناسيحاتتاپ، جارىققا شىعارۋ جوقتىڭ قاسى. ونداي عۇلاما-عالىمداردىڭ ەڭبەگىن زەرتتەۋ كۇنى بۇگىنگە دەيىن كەزەك كۇتتىرمەس ماسەلە. الايدا، ٴبىزدىڭ ايتپاعىمىز باسقا جايت.

اباي شىعارماسىندا ٴدىن تاقىرىبى ەرەكشە ورىن الادى. عاقلياسىنان الىناتىن ٴدىني عيبرات كوپ-اق. اسىرەسە، سەنىم مەن ادەپكە قاتىستى ايات پەن حاديستەردى قازاقي مانەردە تۇسىندىرەدى.

ونىڭ عاقلياتىندا عيبادات تاقىرىبى دا قوزعالادى. وتىز سەگىزىنشى قارا ٴسوزىنىڭ سوڭىندا ناماز جايلى اڭگىمە بار. دالىرەك ايتقاندا، نامازدىڭ ىشكى سىرىن ٴسوز ەتەدى.

اسىلى – اللا تاعالانى تانۋ

اباي بىلاي دەيدى: «...بەلگىلى، قۇداي تاعالا ەشبىر نارسەنى حيكمەتسىز جاراتپادى، ەشبىر نارسەنى حيكمەتسىز تاكليف قىلمادى. ٴبارىنىڭ حيكمەتى بار، ٴبارىنىڭ سەبەبى بار، ٴبىزدىڭ عاۋام بىلاي تۇرسىن، عىلىمعا ماحابباتى بارلارعا سەبەپ، پارىزداردى بىلمەككە يجتيھات ٴلازىم.[1]».

ابايدىڭ بۇل ٴسوزىنىڭ قاينار كوزى قۇران ەكەنى انىق. ادامزاتتىڭ جاراتىلۋ ماقساتى جايلى اللا تاعالا: «جىن مەن ادامزاتتى وزىمە قۇلشىلىق قىلۋلارى ٴۇشىن عانا جاراتتىم[2]»، – دەپ ٴامىر ەتۋدە.

نيەت، امال جانە يمان

«سىزدەر ٴاربىر عامال قىلساڭىز ەزگۋلىك دەپ قالاسىز، ەزگۋلىككە بولا قاسد ەتىپ نيەت ەتەسىز. نيەت ونىڭ پارىزىنان حيساپ، پايعامبارىمىز (س.ع.س.) حاديس ٴشاريفى: «يننا اعمال بين نييات» دەگەن...

بۇل – بارلىق عيباداتتىڭ نەگىزى سانالاتىن حاديس. اتالمىش حاديس نيەتكە بايلانىستى پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) وسيەتى. ومار بين حاتتاب (ر.ا.) ريۋايات ەتكەن حاديستە: «راسىندا امالدار نيەتكە جاراسا بولادى. ٴاربىر ادامعا ٴوزى نيەت ەتكەنى بولادى...[3]»، – دەلىنگەن. يا، ادام بالاسى قانداي امال ىستەسە دە، اللا قۇزىرىندا ونىڭ قالبىنداعى نيەتى ەسكەرىلەدى. شاريعاتىمىزدا بارلىق امالداردىڭ ٴبىرىنشى شارتى – نيەت. جاقسى دا ىزگى امالعا تەك جۇرەكتەن شىققان شىنايى نيەت تۇرتكى بولا الادى.

«ەندى نيەت ەتتىڭىز تاھارات الماققا، ناماز وقىماققا، رۋزا تۇتپاققا، بۇل تاعاتتاردى نيەتىڭىز زاھيرىنان قالىپ سىر، عيباداتقا جەتپەگەندىگى كەمشىلىك ەمەس پە؟ ٴسىزدىڭ باتينىڭىز تازا بولماعى ول يمان بولىپ، بۇل زاھير عيباداتىڭىز يماندى بولعان سوڭ عانا، پارىز بولعان، ٴسىزدىڭ زاھيرىڭىزداعى عيبادات – باتينىڭىزداعى يماننىڭ كولەڭكەسى، ٴھام سول يماننىڭ نۇرلانىپ تۇرماعىنا كورىك ٴۇشىن بۇيىرىلعان. ونىڭ ٴۇشىن عۇلامالار يمان ەكەۋ ەمەس بىرەۋ، ٴبىر-اق ەزگۋ تاعات ٴبىرلان نۇرلانادى، تاعات جوق بولسا كۇڭگىرتتەنەدى، بالكي ٴسونۋ ٴقاۋپى دە بار دەگەن. ەگەر ناداندار ول عيباداتتىڭ ىشكى سىرىن ەسكەرمەي قالسا، سونى قىلىپ ٴجۇرىپ، يمانى سونەر دەگەن».

مىنە، وسى ارادا اباي يمان مەن امالدىڭ ارا-جىگىن نازىك تە شەبەر تۇردە اجىراتىپ بەرۋدە. حاكىم اباي ٴوز ٴسوزىن يمانعا قاتىستى ايات پەن حاديستەرگە جانە عۇلامالار ەڭبەگىنە سۇيەنىپ ايتىپ تۇرعانىندا كۇمان جوق. ماسەلەن، ٴابۋ حانيفا (ر.ا.): «سونداي-اق، يمان امال ەمەس، امال يمان ەمەس. ويتكەنى، كوپ جاعدايدا مۇسىلمان بالاسىنىڭ موينىنان امال تۇسەتىن كەزدەر بولادى...

امال – يماننىڭ كورسەتكىشى، ٴبىراق ونىڭ ٴبىر بولشەگى ەمەس[4]»،– دەيدى. بۇل – ٴاھلي سۋننا ۋال جاماعات عۇلامالارىنىڭ يمان مەن امالعا قاتىستى ۇستانىمى. قۇران مەن سۇننەتتىڭ نۇسقاۋى.

ناماز – دۇعا

«...ول عيبادات كۇزەتشى ەدى. ٴجا، كۇزەتشى كۇزەتكەن نارسەنىڭ اماندىعىن ويلاماي، ٴبىر عانا وياتۋ تۇرماعىن، قالس قىلسا، ول نە كۇزەت؟ كۇزەتكەن نارسەسى قايدا كەتەدى؟ ماقسات كۇزەتىلگەن نارسەنىڭ اماندىعى، تازالىعى ەمەس پە؟ ەي، يشاراتتان حابارسىزدار، قارا! بۇل عيباداتتان ٴبىر ۇلكەنى – ناماز. ... ەندى نامازدىڭ اتى – سالاۋات، سالاۋات دۇعا ماعىناسىندا دەگەن...»

شىن مانىندە، ناماز (سالاۋات) ٴسوزىنىڭ ٴتۇپ توركىنى – دۇعا، تىلەك جاساۋ بولىپ تابىلادى. فيقھ كىتابىندا[5]: «سالاۋات ٴسوزىنىڭ تىلدىك ماعىناسى – دۇعا. ول جايلى قۇراندا:«... ولارعا دۇعا قىل. ويتكەنى سەنىڭ دۇعاڭ ولار ٴۇشىن ٴبىر توقتاۋ...[6]» دەسە، حاديستە: «سەندەرگە پەرىشتەلەر دۇعا (سالاۋات) ەتەدى[7]»، – دەگەن. يا، ناماز – دۇعا اتاۋلىنىڭ ەڭ ۇلىعى. بارلىق دۇعا مەن قۇلشىلىقتى بويىنا جيعان عيبادات – ناماز.

عيبادات يماندى كۇزەتۋشى، ٴبىراق يماننىڭ ٴوزى ەمەس ەكەندىگىن اباي وتە شەبەر تۇسىندىرۋدە. ٴاسىلى، يمان مەن امال – شاريعاتىمىزدا ەڭ نازىك ماسەلەلەردىڭ ٴبىرى.

تاكبير تاحريمانىڭ سىرى

«نامازدان اۋەلى قۇلاق قاقتىڭىز – كىرشا اللا تاعالانى جوعارىدا دەپ، ماكان يسپات ەتپەسەڭ دە، بەگىرەك سوزۋ ادەپسىز بولىپ، كۇنا دارياسىنا عارىق بولدىم، ياعني دۇنيە اۋەسىنە عارىق قىلماي قولىمنان تارت، ياعني قۇتىلارلىق جاردەمدەرىنىڭ يشاراتى».

وسى ارادا ەكى ماسەلە قوزعالىپ تۇر. ٴبىرى – اللا تاعالانى مەكەنگە مۇقتاج ەمەستىگىن ۇيرەتۋ. بۇل – سەنىمگە قاتىستى.

ەكىنشىسى – نامازعا كىرىسكەندە باسبارماقتى قۇلاق جۇمساعىنا تيگىزۋ. بۇل – فيقھ ماسەلەسى. ۋايل بين حۋجر (ر.ا.) پايعامباردىڭ (س.ع.س.) ناماز باستاعاندا تاكبىر ايتىپ قولدارىن قۇلاق تۇسىنا كوتەرگەندىگىن سۋرەتتەيدى[8].

ال، ٴبىرىنشى ماسەلەگە قاتىستى حازىرەتى اليگە (ر.ا.) بىرەۋ: «ٴبىزدىڭ راببىمىز ارشىنى جاراتپاس بۇرىن قايدا بولدى؟– دەپ سۇراق قويعاندا، ٴالي (ر.ا.): «مەكەن جايلى سۇراققا جول بولسىن! اللا تاعالا مەكەن جانە زامان اتاۋى بولماس بۇرىن بولعان ەمەس پە. ول اللا ٴقازىر دە سول اۋەلگى كۇيدە[9]»، – دەپ جاۋاپ قايىرعان. بۇل تۋراسىندا اباي حاكىمنىڭ ٴوزى دە:

اللا وزگەرمەس، ادامزات كۇندە وزگەرەر...

كۇللى ماحلۇق وزگەرەر، اللا وزگەرمەس...[10]، – دەگەن ەمەس پە؟

ال، جاعفار سادىق (ر.ا.): «تاۋحيد ٴۇش نەگىزگە سۇيەنەدى. ول: اللانى ەشنارسە(دەن) ەمەستىگىن، ەشنارسەنىڭ ىشىندە ەمەستىگىن، ەشنارسەنىڭ ۇستىندە ەمەستىگىن ۇعىنۋىڭ. ويتكەنى، اللا تاعالا «ٴبىر نارسەدەن» دەۋشى اللا تاعالانى جاراتىلعان دەپ تانىعان بوپ، كاپىر بولادى. اللا تاعالانى «ٴبىر نارسەنىڭ ىشىندە» دەۋشى اللا تاعالا شەكتەۋلى (التى تاراپقا تاۋەلدى) دەپ تانىپ، كاپىر بولادى. ال، كىمدە-كىم اللا تاعالانى «ٴبىر نارسەنىڭ ۇستىندە» دەپ سيپاتتاسا، اللانى ٴبىر نارسەگە مۇقتاج جانە كوتەرىلىپ تۇر دەگەن بوپ، كاپىر بولادى[11]»،-دەگەن.

قۇل قوجاسىنىڭ الدىندا تۇرعان كەيىپتە – قول بايلاۋ

«ونان سوڭ قيامدا تۇرىپ قول باعلاماق – قۇل قوجا الدىندا تۇرماق، بۇقارا پاتشا الدىندا تۇرعانىنان ارتىق اللانىڭ قادىرلىلىگىنە ٴوزىنىڭ عاجيزدىعىنا ىقرارىنىڭ بەرىكتىگىن كورسەتكەن يشاراتى».

ٴيا، ناماز وقۋشى ەرەكشە ادەپتى كەيىپتە تۇرادى، حاديستە: «ٴۇش امال پايعامبارلار سۇننەتى: اۋىزاشاردى جىلدامداتۋ، سارەسىنى كەشىكتىرۋ جانە وڭ قولدى سول قول ۇستىنە كىندىك استىنا بايلاۋ[12]»،– دەپ ايتىلعان. سونداي-اق، حازىرەتى ٴاليدىڭ (ر.ا.) : «(نامازدا) وڭ قولدى سول قولدىڭ ۇستىنە قويىپ، كىندىك استىنا بايلاۋ ناماز سۇننەتىنىڭ ٴبىرى[13]»، – دەپ ايتقان ٴسوزى بار.

سونىمەن قاتار، بۇل ارادا «يحسان» ماسەلەسى قوزعالىپ تۇر. ريۋاياتتا: «جابىرەيلى (ع.س.) پايعامباردان (س.ع.س.): «يحسان جايلى ايتىپ بەرشى؟،-دەيدى. پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «اللا تاعالانى كورىپ تۇرعانداي قۇلشىلىق ەتۋىڭ. ٴبىراق، سەن ونى كورمەسەڭ دە شىن مانىندە اللا سەنى كورىپ تۇرادى[14]»،-دەپ تۇسىندىرگەن. بۇل ارادا قۇلشىلىق قالپى اللا ٴۇشىن بولۋى قاجەتتىلىگى ايتىلۋدا.

قۇبىلاعا بەت تۇزەۋ

«قىبلاعا قاراماق – كىرشا، قۇداي تاعالاعا ەشبىر ورىن مۇمكىن ەمەس بولسا دا زيراتىن پارىز ەتكەن ورىنعا ٴجۇزىن قاراتىپ، سونداعى دۇعاداي قابىلدىققا جاقىن بولار ما ەكەن دەگەن يشاراتى».

قۇران كارىمدە:«جانە قايدان جولعا شىقساڭ دا ٴجۇزىڭدى مەشىت حارام جاققا قارات. ٴاي، مۇمىندەر! قايدا بولساڭدار دا (نامازدا) جۇزدەرىڭدى سولاي قاراتىڭدار!...[15]». نامازدا قۇبىلاعا بەت تۇزەۋىمىز – تىكەلەي جاراتقاننىڭ جارلىعى. سونىمەن بىرگە، نيەتتە اللا تاعالا مەكەنگە تاۋەلسىز دەگەن بەك سەنىم بولۋى قاجەت.

فاتيحا وقۋ

«ونان سوڭ قيراعات، ياعني ٴسۋراھي فاتيحا وقيسىڭ، مۇندا ٴبىراق ٴسوز ۇزارادى. ول فاتيحا سۇرەسىنىڭ ماعىنالارىندا كوپ سىر بار. رۋكۋع باس ۇرماق – الدىندا قۇدا حازىرگە ۇقساس، ول دا – يشارات. ساجدەلەر اۋەلى جەردەن جارالعانىنا ىقرارى، ەكىنشىسى جانە جەرگە قايتپاعىنا ىقرارى، باس كوتەرمەك جانە ٴتىرىلىپ، سۇراۋ بەرمەگىنە ىقرارىنىڭ يشاراتى».

قۇران كارىمدە: «ودان (توپىراقتان) سەندەردى جاراتتىق. وعان قايتارامىز دا ەكىنشى رەت سودان شىعارامىز[16]»،-دەپ ايتىلعان.

اتالاردان قالعان اسىل ٴدىن

«قاداعاتۋ ل-احير – دۇعانىڭ اقىرىندا اللاعا تاحايات ودان ٴتاشاھھۋد ودان سالاۋات، پايعامبارىمىزعا (س.ع.س.) ايتپاق ٴۇشىن ەڭ اقىرعى سالەم ٴبىرلان تاۋىساسىز، ياعني اللا تاعالادان نە تىلەپ دۇعا قىلدىڭىز. ول دۇعا قازيناسى كۇللى مۇسىلمانداردى ورتاقتاستىرىپ، ولارعا دا سالاماتشىلىك تىلەپ ٴھام راقىمەت تىلەپ بىتىرەسىز. ٴجا، بۇل سوزدەن عيبراتلەندىك؟!»

اتالمىش عاقليادا نامازدىڭ رۋحاني جاعى اڭگىمە ەتىلگەن. بۇل ناماز تەك ٴۇنسىز قيمىلدان قۇرالعان قۇلشىلىق ەمەس، ونىڭ ٴاربىر ارەكەتىنىڭ ٴمان-ماعىناسى بارىن ۇقتىرۋدا. وسى ارادا قازاقتىڭ حانافي مەكتەبى بويىنشا ٴتالىم العانىن، سەنىم باعىتىندا حاق ٴالھي سۋننا بويىنشا جۇرگەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. اباي سىندى عۇلامالار ايات پەن ٴحاديستى حالىققا ۇعىنىڭقى جانە وڭاي تىلمەن ٴتۇسىندىرۋ جولىن ۇستاندى. باسقاشا ايتقاندا، ٴدىندى تولىعىمەن دالەلگە سۇيەنە وتىرىپ، شاريعاتتى اقيقاتتان ٴبىر سۇيەم دە اۋىتقىماي جەتكىزدى. ٴيا، حاكىم ابايدىڭ نامازى وسى.

ەندەشە، ەي، قازاق جاستارى! اتاڭنان قالعان ٴدىني مۇرانىڭ قۇنى مەن ٴقادىرىن ٴبىل. ٴارى ۇلگى ٴھام ماقتان تۇت.

[1] اباي، 2-توم، 38-قارا ٴسوز، 152-بەت (الماتى، «جازۋشى» 1986ج.)
[2] ٴزاريات سۇرەسى، 56-ايات
[3] بۇحاري، مۋسليم
[4] بابيرتي، شارحۋل-ۋاسىيا ليل يمام ٴابۋ حانيفا، 52-بەت
[5] ٴال-يحتيار، 1-كىتاپ، 56-بەت
[6] تاۋبە، 103-ايات
[7] ميرقات مافاتيح شارح ميشكاتيل ماسابيح
[8] ٴال-لۋباب، 69-بەت
[9] م.ناسافي، باحرۋل-كالام، 117-بەت
[10] اباي، 1-توم، 247-بەت (الماتى، «جازۋشى» 1986ج.)
[11] م.ناسافي، باحرۋل-كالام، 117-118بەتتەر
[12]ٴال-يحتيار، 1-كىتاپ، 74-بەت، تاباراني
[13] احمەد، داراقۇتني
[14] مۋسليم
[15] باقارا، 150-ايات
[16] تاحا سۇرەسى، 55-ايات

رۋسلان قامبارو

برچسب‌ها: اباي, ناماز, قو, داي

مولداه که

مولدا که ک^ ( قولىنداعى كىلىتتى مه نسىنبه گه ن سىك^ایلی ) : - مىناو^ىك^ ماسه له نی شه شه الماس ده پ ، اشو^ىن دا ءبىلدىرگه ن بولدی. سونداي - اق ، مه ن قارسىلارمه ن كه لىسپه یمىن ده پ شه گه له پ قو یدی. ده مه ک ، مه ن ونىك^ وک^ کوزی ده لىنسه م ده وين تو،سىنه الماپپىن! سونىمه ن ه ندى بو،ل مىنده تته ن بو ساتىپ قويسام ونشأ عاجاپ ه مه س.

سولایشا ابدىراپ تو،رعاندا ءبىرده ن ويانا كه تىپ مو،نداي ءتو،ستىك جورو^ى نه بولار ده پ ويعا باتقانىم بار. يران يسلام جومهو^ریاتیىنىك^ ءبىر الزامات ره تىنده بو، ل جو،رتتان قانشاما ازار كورسه م ده ودان به زه ر ه مه سپىن او^! " ءار ه لدىك^ زاک^ی باسقا ؛ یتی قارا قاسقا " ده گه نده ي باسقا جو،رت كه يبىر جاتقان جاقسى كورىنسه ده وندا ماعان و،ناماس جه ر له رى ده بار بولىپ تابىلادى ه كه ن. مىسالى ه ل بيلىك ده پ جو،رگه- نده ری شىنتو^ایتقا که لگه نده ته ک ه لدی تو،ر - تو، رلی الداو^سىراو^ بولىپ شىعادى. ءسوزدىك^ قىسقاسى " قايدا بارساك^ دا قورقىتتىك^ کوری". قالا به ردی جاقسی جو،رتقا بارعاندا ونداعى تابىستاردان مو،تىنا پایدالانعأم كه لمه يدى ده ونداي دا پایدالاندىرماس او^ ءسىرا. ده مذكراتي ده پ الدانعان قازاقستان نان دا ءازىرشه كو،ده ر و،زگه نمىن. ونداعى تاققا قونجيعان نه مه وله - ولگه نشه جو،رتتی جىلقىداي جو،گه نده گاذا كه له تىن سه كىلدى.

الگی مولداه که ک^ بولسا باسقا ه لدىك^ جو،یه سی ءتىپتی که له ک^سىز ه كه نىنه ابده ن كوزى جه تكه ن سياقتى. مه ن بولسام مولدا دا ه مه سپىن ؛ مولدا مه ن قارسى جولدا دا ه مه سپىن. ال ساياساتتى بو،ل پاله نىك^ ماماندارىنا قويا تو،رايىن.

برچسب‌ها: مولداه كه, ه ل, ساياسات, ده موكراتيا

سخنهاي فراوان پيش از اين هم گفته ام ،
به ژرفايش پرداخته از سر غم گفته ام .
تا عاقلان قوم را بنا به شرم و وجدان ،
به اصلاح خودشان وا بدارم گفته ام .

سخن گويد درازتر خلق قزاق از همه ،
زود نفهمند حرف هم از شدت همهمه .
با سرشك ديدگان يا خون دل نتواني ،
ذوب بكني يخي را در ميان پيكره .

اي خلق من ، بي لجاج حرف مرا دريابيد ،
تفكري نموده ، پوست سخن فكنده ، نغز آنرا برداريد .
چه كم شود از شما گر بشويد بي اطوار ،
من نگفتم اين سخن تا قصه اش پنداريد .

گمراه شده سرگردان در نماند پر تشويش ،
خارج شده از حصار براه راست آيد پيش .
نه علمي هست نه عمل در وجود شمايان ،
دست كمش نتوانيد نگه داريد دام خويش .

برچسب‌ها: آبای, سخن, فراوان, اصلاح

ايقىن

ایقىن جوق ده پ ویلاما

ماک^ایدی باق ویلانا

اک^عارو^عا بار حاقتی

اسىر ه ستى پایدالانا

ءبىلىم بولماس به لگىسىز

وعان كه لسىن كوک^گىمىز

ساناسا سالىق بو،عان ءبىز

ءبىلگىر بولسا كه لگىمىز

نانا المأساق كومه سكه

نه سالىنساق ه گه سکه

ءوزىمىزگه شاکته نىپ

ءلىنبه سپىز ه سه پکه

كومه س ده گه ن ءبىر تالاي

ه ك^ و،سته می ءبىر قو،داي

وسى نى اق و،عالساق

قالعاندارى تىم وك^اي

برچسب‌ها: ايقىن, كومه س, به لگی, ءبىلىم

اسلام و مبانی قدرت

وحید حلاج:

زندگی عبدالرازق

علی عبدالرازق در سال ۱۸۸۸ در ابوجیرج، شهری در میانه مصر به دنیا آمد. پدرش حسن پاشا عبدالرازق یکی از بنیانگذاران حزب لیبرال مشروطه خواه “الامه” و از نزدیکان محمد عبدو ( متفکر اصلاح طلب مصری ) بود و برادرش، علی مصطفی عبدالرازق، که هم در الازهر درس خوانده بود و هم در فرانسه؛ گرایشات لیبرالی و اصلاح طلبانه داشت.

علی عبدالرازق تحصیلات خود را در دانشگاه الازهر به پایان رساند و به عنوان شیخ الازهر برگزیده شد. او علاوه بر تعلیمات رسمی در الازهر، به دانشگاه های مصر نیز رفت و آمد داشت. حدود دو سال هم به انگلستان رفت و تحصیلات غیر دینی خود را در یکی از دانشگاه های انگلستان پی گرفت.

گرایشات فکری او و خانواده اش و فضایی که در آن رشد کرده بود از او یک اصلاح طلب سیاسی و مذهبی ساخت که باعث شد تا با نگارش کتاب ” اسلام و مبانی قدرت” یکی از نهاد های بسیار مهم جهان اسلام، یعنی نهاد خلافت را به زیر سوال ببرد. انتشار کتاب فوق باعث بروز اعتراضاتی در الازهر شد تا جایی که عبدالرازق را به دادگاه فرخواندند و به واسطه نظراتش، او را محکوم به ترک الازهر نمودند.

زمانه عبدالرازق

اوایل دهد ۱۹۲۰ میلادی که جنگ جهانی اول تازه به پایان رسیده بود و امپراتوری عثمانی، در حال فروپاشیدن بود در میان مسلمانان زمزمه هایی درباره دوران پس از عثمانی در حال شنیدن بود. دولت عثمانی، آخرین حکومتی بود که خلافت را زنده نگه داشته بود و سلطان عبدالمجید دوم، آخرین خلیفه عثمانی.

در میان مسلمانان اهل سنت، سه گرایش اصلی نسبت به دوران پس از خلافت وجود داشت: نخست دیدگاه مصطفی صبری و پیروان او بود که عقیده داشتند باید به نهاد ها و الگوهای چندصد ساله بازگشت. صبری عقیده داشت که باید نهاد خلافت را همانگونه که در دوره عثمانی برقرار بود احیا کرد. مصطفی صبری که خود اهل آناتولی بود با آتاتورک به مخالفت برخاست و همین باعث شد تا از ترکیه فرار کند و به مصر پناهنده شود. دوم دیدگاه رشید رضا و پیروان او بود. رشید رضا که از شاگردان محمد عبدو نیز به حساب می آمد معتقد به نوعی راست کیشی اصلاح طلبانه بود. او عقیده داشت که عدم پذیرش استبداد ، هماهنگی کامل با اراده عمومی و احترام به هنجارهای بنیادین اخلاقی باعث می شود که مسلمانان به نظام سیاسی غربی غبطه نخورند. رشیدرضا بر خود ویژگی های تحویل ناپذیر اسلامی تاکید می ورزید: در این نظام، قوانین منشاء الهی دارند که، به هردلیل، خارج از دسترس آدمیان اند بنابراین همیشه از خودکامگی، از هوی و هوس های زودگذر و از خطا مصون اند. شریعت به مثابه چارچوب قانونی غیرقابل تخطی، ضامن نهایی نظام اسلامی تلقی می شود. سوم دیدگاهی بود که به بیانیه آنکارا شهرت یافت. این بیانیه توسط شخصی به نام عبدالغنی سنی از ترکی به عربی ترجمه شد و کسانی همچون علی عبدالرازق را بسیار تحت تاثیر قرار داد. بیانیه آنکارا دز واقع کتابی بود به نام ” خلافت و قدرت امت” که احتمالا توسط گروهی از علما و طرفداران لائیتیسته و با حمایت مجلس ملی بزرگ ترکیه نوشته شد. نویسندگان بیانیه آنکارا تصریح کردند که خلیفه باید از تمام اختیارات مادی اش محروم و تنها به عنوان مرجع عالی معنوی جهان اسلام نگه داشته شود. در چنین زمانی بود که کتاب ” اسلام و مبانی قدرت” نگاشته شد.

کتاب “اسلام و مبانی قدرت”

علی عبدالرازق این کتاب را در سال ۱۹۲۵ یعنی یک سال پس از انتشار بیانیه آنکارا نگاشت. کتاب اسلام و مبانی قدرت، در سه دفتر و هر دفتر در سه فصل نگاشته شده است. علی عبدالرازق در این کتاب در پی این است تا نشان دهد که اولا تعریف خلافت متفاوت از آن چیزی است که در طول تاریخ، اکثر مسلمانان فهمیده اند. ثانیا پیامبر اسلام، وظیفه ای جز ابلاغ پیام خداوند نداشته و او حکومت به معنای مصطلح آن نکرده است و ثالثا روند خلافت از نخستین خلیفه به تدریج به سمت حکومت و سلطنت حرکت کرده است و سلطنت متفاوت از روش و منش پیامبر است.

علی عبدالرازق به منظور رفع مشکل خلافت، در دوران پس از فروپاشی حکومت عثمانی در جهت استقرار نوعی از حکومت مبتنی بر خرد و تجربه ی بشری تلاش می کند و تمام سعی او بر این است که نشان دهد نهاد خلافت که در طول دوران پس از پیامبر به تدریج شکل گرفته و قوام یافته بود، نهاد مقدسی نیست و با برچیده شدن نهاد خلافت، دین اسلام به خطر نخواهد افتاد. در این کتاب، عبدالرازق کمتر از روش فلسفی و استدلال های عقلانی استفاده می کند بلکه تلاش او بر آوردن شواهد بیشتر از درون سنت اسلامی است. ارجاعات فراوان به آیات مختلف قرآن و سنت پیامبر، کتاب او را بیشتر کتابی در درون سنت دینی تعریف می کند تا کتابی خارج از آن.

دفتر اول: خلافت و اسلام

معنای خلافت

ریشه لغوی خلافت از ماده خَلَفَ است که به معنای جانشینی کسی که به هر دلیلی غایب شده است به کار می رود. در معنای اصطلاحی و در نزد مسلمانان، خلافت منصبی است که پس از پیامبر اسلام توسط جانشینانش به منظور دفاع از دین و ادراه امور امت ، برگزیده می شود. ابن خلدون خلافت را این چنین تعریف می کند: “واداشتن عموم بر اساس نظر شرعی در مصالحی است که به امور اخروی و دنیوی ایشان باز می گردد، زیرا کلیه امور دنیا در نظر شارع به اعتبار مصالح آخرت سنجیده می شود. بنابراین خلافت در حقیقت جانشینی از صاحب شریعت به منظور نگهبانی دین و سیاست امور دنیوی به وسیله احکام شرع است.” با این حال به نظر می رسد که قائلان به این قرائت، بین خلافت و سلطنت فرق گذاشته اند چنان که ابن خلدون می گوید: ” سلطنت یا کشورداری طبیعی مردم را بر اساس غرض و شهوت به امور زندگی وا می دارد؛ کشورداری سیاسی بر اساس نظر عقلی مصالح دنیوی را جلب و مضار آن را دفع می کند. خلافت عموم مردم را بر اساس نظر شرعی به مصالحی وا می دارد که به امور اخروی و دنیوی ایشان باز می گردد.”

جایگاه خلافت

در بین متفکران اسلامی دو دیدگاه درباره جایگاه خلافت وجود دارد: الف- نصب خلافت: طرفداران این دیدگاه که غالب متفکران را تشکیل می دهند قائل به وجود نصب خلافت هستند. بنابراین دیدگاه، برای تمامی مسلمانان واجب است تا خلیفه ای را منصوب کنند و اگر این کار را نکنند تمامی آنان گناه کارند. دیدگاه آنها بر دو دلیل استوار است: اول این که صحابه و تابعین پس از وفات پیامبر اسلام، اقدام به نصب خلیفه نمودند. و دوم این که نصب امام، شرط ضروی حمایت از شعائر دینی و صلاح عامه مردم است. و بدون نصب امام نمی توان شعائر دینی را انجام داد. ب- دیدگاه کسانی چون حاتم الاصم معتزلی، که نصب خلیفه را واجب نمی دانند. بلکه از نظر آنان واجب فقط اجرای احکام شرع است. از نظر عبدالرازق طرفداران دسته الف نتوانسته اند ادعایشان را مستند به هیچ آیه یا روایت صحیحه ای بنمایند.

خلافت از دید اجتماعی

عبدالرازق ، حجیت اجماع را در برقراری حکم دینی می پذیرید و مخالفت با آن را رد می کند. از نظر عبدالرازق برای وجوب خلافت نه تنها هیچ آیه و یا حدیث صحیحی در دست نیست بلکه اجماعی هم در بین مسلمانان در این رابطه شکل نگرفته است. با این حال به نظر عبدالرازق اجماع تنها در صورتی قابل قبول است که فقط اجماع صحابه پیامبر یا صحابه و تابعین یا علمای مسلمانان یا کل مسلمانان باشد.

عبدالرازق با آوردن شواهد تاریخی بسیاری از جمله مخالفت هایی که با ابوبکر به عنوان خلیفه شده از جمله جریان اهل ردّه که خود را مسلمان می دانستند ولی ابوبکر را به عنوان خلیفه قبول نداشتند و همچنین مخالفت ها و شورش هایی که علیه خلفای مسلمین در ادوار تاریخی بعدی شده است، به این نتیجه می رسد که در طول تاریخ مسلمانان، هیچ گونه اجماعی در موضوع خلافت وجود نداشته است.

عبدالرازق پس از رد وجود دلیل در قرآن و سنت و اجماع، آخرین دستاویز موافقان خلافت را ناظر به جمله ” خلافت ناظر است بر اجرای شعائر دینی و صلاح عامه ی مردم” می داند. به نظر نویسنده کتاب، اگر مراد از این جمله حکومت به معنای عام باشد پذیرفتنی است. از آن رو که غالب اندیشمندان علوم سیاسی پذیرفته اند که کارکرد خوب هر جامعه متمدن، چه بر دین یا بی دینی و چه بر تسلط یک دین یا چند دین مبتنی باشد و نژاد، رنگ یا زبان افراد آن از هر نوعی که باشد ، ایجاب می کندکه حکومتی امور آن را اداره کند و نظم آن را حفظ نماید. اما اگر مراد قائلان به جمله فوق، خلافت به معنای اخص باشد، هیچ دلیلی برای آن وجود ندارد. بلکه حکومت می تواند مشروطه یا استبدادی، جمهوری یا بلشویک و … باشد.

دفتر دوم: اسلام و حکومت

آیا پیامبر اسلام حکومت کرد؟ آیا پیامبر اسلام قضاوت کرد یا قضاتی را منصوب نمود؟ آیا پیامبر والی یا والیانی را برای نقاط مختلف منصوب کرد و تشکیلاتی همچون تشکیلات حکومتی برقرار نمود؟ شواهد تاریخی نشان می دهند که پیامبر هم خود قضاوت می کرده است و هم قاضیانی را از طرف خود برای قضاوت منصوب کرده یا به مناطق مختلف گسیل داشته است. مثلا علی ابن ابی طالب را از طرف خود به قبیله همدان فرستاد یا معاذبن جبل و ابوموسی اشعری را به همدان فرستاد و برخی از روایات هم به قضاوت عمر بن خطاب در زمان پیامبر اشاره می کنند. بنا بر نظر نویسنده، پیامبری با پادشاهی متفاوت است. پیامبری بر مبنای بشارت و انذار بیان شده است چنان که آیات متعددی از قرآن بر آن دلالت می کند در حالی که مقوم پادشاهی فشار و زور است. آیات قرآن بارها و به روشنی بر عدم اجبار در دین تاکید کرده و وظیفه پیامبر را جز بشارت و انذار ندانسته است. البته می توان شواهدی از اعمال حکومتی پیامبر ارائه کرد. مثلا پیامبر عمرو بن حزم را به عنوان والی نجران، ابن باذام را در صنعا، ابوموسی اشعری را در مارب، و یعلی ابن ابی امیه را در جند به عنوان والی منصوب کرد یا در موارد بسیاری فرمان جهاد صادر کرد و یا دستور به گرفتن زکات داد و از این قبیل. ولی آیا اعمال حکومتی پیامبر قسمتی از وظایف پیامبری اش بوده است؟ طبق نظر عبدالرازق، در قبال این نظر که پیامبر فعالیتی متفاوت از وظیفه پیامبری اش داشته است، و دولتی تاسیس کرد که نوعی عمل دنیوی است که با رسالتش نسبتی ندارد، نباید هراس داشت؛ گرچه به نظر او، این نظر افراطی است. از نظر علی عبدالرازق شواهدی تاریخی برای این که پیامبر دارای تشکیلاتی حکومتی بود وجود ندارد. دولت پیامبر – اگر بتوان آن را دولت نامید – از پیچیدگی های حکومتی و ارکان متناسب با آن – که لازمه هر حکومتی است – به دور بود. بنا بر نظر عبدالرازق، ” پیامبر امی بود و رسولی بود برای امیون. او در زندگی فردی و اجتماعی اش و هم در شریعتی که ارائه کرد، از اصولی که امی بودن ایجاب می کرده، و از اصول ساده و فطرت سلیمی که خداوند به مردم داده، به هیچ وجه خارج نشده است. شاید به همین خاطر است که مشخصه اصلی نظام سیاسی زمان نبی، سادگی فطری بوده است. هیچ تردیدی نیست که اکثر نظام های حکومتی فعلی برآمده از قراردادها، تکلفات و تجملاتی است که با نمایش دادنشان به آنها انس می بندیم و حتی آنها را به عنوان ارکان حکومت و اصول نظان تلقی می کنیم”.

آنچه در پیامبر اسلام وجود داشت و جانشینانش فاقد آن بودند، اقتدار پیامبرانه بود. اقتداری که پیامبر بر مردمش اعمال می کرد، معنوی و منشاء آن ایمان دل بود، پیامبر بر روح مومنان سلطه داشت در حالی که اقتدار شاهان مادی است و آن ها با ابزاری که در اختیار دارند تنها می توانند در ظاهر امور بر مردمان فرمان برانند. اقتداری که محمد ابن عبدالله بر مومنان داشت، تداوم اقتدار پیامبری بود و هیچ یک از مشخصه های قدرت دنیوی را نداشت. بنابر این با این که پیامبر گاهی اعمال حکومت می کرده است اما این رفتار حکومت مدارانه در تداوم وظایف پیامبری اش بوده است و او هیچ گاه اقدام به تاسیس دولتی، همچون دولت پادشاهان ننموده است.

دفتر سوم: خلافت و حکومت در تاریخ

تا پیش از اسلام آوردن اعراب جزیره العرب، اتحادی میان قبایل عرب وجود نداشت بلکه آن ها مدام در حال مخاصمه و جنگ یکددیگر بودند، اموال هم را غارت می کردند و افراد قبایل مخالف را یا می کشتند و یا به اسیری می بردند. اسلام و اقتدار پیامبرانه محمد ابن عبدالله باعث شد تا اعراب جزیره العرب با یکدیگر متحد شوند و تخاصمات را به کناری بگذارند. اتحاد این اعراب، البته اتحادی سیاسی نبود، پیامبر در امور سیاسی قبایل مختل دخالت نکرد و هرگز در صدد تغییر نظام های حکومتی یا نظام اداری یا قضایی شان نبود. اتحاد آنان ، اتحادی دینی بود که آن ها را زیر سایه پرچمی به نام اسلام و پیامبری به نام محمد جمع آورده بود. اما به محض این که پیامبر وفات کرد اختلافات گذشته اعراب دوباره سربرآورد. هر امتی ، احساس شخصیت متمایز و وجود مستقل خود را بازیافت. مجموعه عربی که در حیات پیامبر تحقق یافته بود، در شرف انحلال قرار گرفت: اکثر اعراب، به استثنای اهل مدینه و مکه و طائف، مرتد شدند.

بنا بر ادعای عبدالرازق، پیامبر اسلام، جانشینی را برای خودش در میان مسلمانان تعیین ننمود و همین نشان دهنده این است که اولا پیامبر برای خود رسالت سیاسی قائل نبود و ثانیا اعراب هم به خاطر اهداف سیاسی با یکدیگر متحد نشده و ایمان نیاورده بودند. نحوه به قدرت رسیدن ابوبکر و مخالفت هایی که از جانب برخی از صحابه پیامبر همچون سعد بن عباده، با ابوبکر شد نشان می دهد که حتی در بین اصحاب پیامبر هم – همانگونه که اشاره شد – اجماعی برای جانشینی پیامبر از جانب ابوبکر وجود نداشته است. حتی خود ابوبکر هم چنین تلقی نداشته است که در امور دینی جانشین پیامبر است بلکه او خود را هم پایه دیگر مومنان در امور دینی می دانست.

با این همه و به غلط، به مرور این باور در بین مسلمانان اشاعه یافت که خلیفه رسول الله که اول بار به ابوبکر نسبت داده شد، منصبی دینی است و خلیفه همان شان پیامبر را داراست. شاهانی که پس از خلفای چهارگانه آمدند و لقب خلیفه را بر خود نهادند مصلحتشان اینطور اقتضا می کرد که از دین به عنوان ابزاری برای دفاع از تاج و تختشان و سرکوبی مخالفانشان استفاده کنند. این باور به مرور در میان مردم مسلمان جا افتاد که خلافت جزئی از دینشان است و بدون آن، دینشان ناقص خواهد ماند. در حالی که شواهد تاریخی و منابع دینی اعم از قرآن و سنت ، بر وجود نهادی به نام خلافت به عنوان بخشی از دین اسلام، گواهی نمی دهند. بنابر باور علی عبدالرازق، خلافت یا امر قضا یا هر وظیفه حکومتی یا دولتی هرگز از امور دینی محسوب نمی شوند و خداوند این امور را به خرد و تجارب بشری واگذار کرده است.

برچسب ها: اسلام و مبانی قدرت علی عبدالرازق وحید حلاج

نویسنده: وحید حلاجتاریخ: اسفند ۱۱, ۱۳۹۴

2 نظر برای “اسلام و مبانی قدرت”

مسعود گفت:

فروردین ۴, ۱۳۹۵ در ۶:۴۱ ق.ظ

با سلام.

اگر آن اعزام معاذ بن جبل به حمدانِ یمن از شماست، در صحت این گزارش تشکیک شده است.
ضمن آن که حمدان، نه همدان.

پاسخ دادن
1. وحید حلاج گفت:
  
  فروردین ۱۵, ۱۳۹۵ در ۹:۴۳ ب.ظ
  
  سلام
  بنده کتاب ” اسلام و مبانی قدرت” نوشته علی عبدالرازق را معرفی کردم و در مقام رد یا تائید مطالب کتاب نبودم. اگر ایرادی در مستندات تاریخی باشد، متوجه نویسنده کتاب است. در ضمن املای صحیح کلمه، همان “همدان” است.

برچسب‌ها: اسلام, مبانی, قدرت, علی

ҚАДІР ТҮНІН ҚҰЛШЫЛЫҚПЕН ӨТКІЗГЕН АДАМ МОЛ САУАПҚА КЕНЕЛЕДІ

Әріптің көлемі: Қалыпты

Аса қамқор ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын!

Құрметті бауырлар!

Баршаларыңызды қасиетті Қадір түнін сауапты амалмен өткізуге шақырамын.

Алла Тағала былай дейді: «Рамазан айы сондай бір ай, ол айда адам баласына тура жол және (ақ пен қараны)айыратын дәлел түрінде Құран түсірілді» («Бақара» сүресі, 185-аят).

Жаһанның жолбасшысы Мұхаммедке (Оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) ардақты аяттардың түсірілуі осы айдағы қасиетті түндердің бірінде басталды. Ол түн мың айдан қадірлі – Қадір түні еді.

Он екі айдың сұлтаны – Рамазан берекелі ай болса, сол қасиетті айдың маңызын Қадір түні тіпті мәнді ете түседі. Алла Тағала айлардан – Рамазанды, күндерден – жұманы, түндерден Қадір түнін артық еткен. Қасиетті Құран Кәрімнің «Қадір» сүресінде: «Қадір түні мың айдан қайырлы», – делінген. Бұл түнде періштелер жерге түседі.

Қадір – қасиетті, берекелі түн. Сондықтан осы түнді барлық мұсылмандар құлшылықпен өткізіп, отбасының амандығын, елдің тыныштығын тілеп дұға жасайды. Қадір кешін құлшылықпен өткізген адам үлкен сауапқа кенеліп, екі дүниенің қуанышына бөленеді.

Алла Тағала бір ай бойы ұстаған оразаларымыз бен Қадір түнінде жасаған дұғаларымызды, тілектерімізді қабыл еткей! Еліміз аман, жұртымыз тыныш болғай! Әрбір отбасына бақыт, береке тілеймін!

Ержан қажы МАЛҒАЖЫҰЛЫ, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти

Abai.kz

7 пікір 467 рет оқылды Қосылған: 01.07.16

- #1
- акылсыз
- жм, 01/07/2016 - 11:45
елимиз аман,журтымыз тыныш,жеримиз сатылмай арамтамактарга,шет елге демалыска кеткен жепутатар(косеревке катысы жок ол мужик) аман есен суга кетип калмай оралсын елимизге.
- #2
- Тараздан бата.
- жм, 01/07/2016 - 12:43
Қадір Түні бір-біріміздің қадірімізге жетейік, әр-біріміздің жақсылық жолындапғы жарқын істеріміз Жаратқан Иеміздің жамағатына ортақ орамға қонақтасын! Ел амандығын ойлаған ортаның мерейі үстем болғай! Адами игіліктер үшін жаратылған асыл тәлемді айналып жүрген алапат тасқындарды толастатар, тегеуірін берсін Ұлы Даламызға, Жаратқан Иеміз!!!
- #3
- Астаналық
- жм, 01/07/2016 - 13:05
Алладан жеріміздің бүтіндігін, тілміздің жерімізде асқақтығын тілейік ағайын! Тілектеріңіз қабыл болсын!
- #4
- Мұсылман
- жм, 01/07/2016 - 17:17
Аманатқа қиянат қылушы ұрылардан елді азат етуін Алладан тілейік.
- #5
- https://www.youtube.com/watch?v=T3qJTpKB_1Y
- жм, 01/07/2016 - 23:56
https://www.youtube.com/watch?v=T3qJTpKB_1Y
- #6
- Баха
- сб, 02/07/2016 - 19:01
Ержан қажы МАЛҒАЖЫҰЛЫ, Жуалы ауданы,Қосбөлтек ауылының молдасы 2500 тенгеден беріңдер пітір садақаға деп отырған жерінде ойран салыуда негізі 200 тенгеден ден деп тасқа таңба салғандай еді ғой бұл не нәпсі ме әлде ашкөздік пе,сұрасаң шырақшы,иманатшылық т,б дейді бұған кім тосқауыл қойады ауыл тұрғындары ауданға мешітке барып беріуде.
- #7
- Қажы Мұқамбет Қаракедей
- сб, 02/07/2016 - 20:08
Оразаны ырыс дең
Сомен болар өріс кең
Шүкір етіп дүниеге
Ақиретке боң ие
Қазір қылып егісті
Ертең болың келісті
Дұғай сәлем баршаға
Əсіре дінді жандарға
Есіл дерті мал болмай
Арды жүрген көп толғай
Ырыстанар бұл жолмен
Мың айдан көп бұ түнмен
Қадірлесеқ бұл кезді
Қадірлейді Хақ бізді
Омен егер санассақ
Айтқандайын дөң ассақ
Дүние болар санаулы
Ақирет болар қалаулы
Өзгереді ау əр бір зат
Құдай берсе тек пұрсат

برچسب‌ها: قاءدىر, تؤ, نى, قو

Дін

ӘСІРЕ ДІНШІЛДІККЕ БАРМАЙЫҚ, ДӘСТҮРДІ САҚТАЙЫҚ

Әріптің көлемі: Қалыпты

Қазақ салт-дәстүрінің ислам қағидаларымен сабақтастығы және өзара үндесуі ерекше маңызға ие. Ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан салт-дәстүрімізбен әдет-ғұрыптардың басым көпшілігі ислам дінінің ұстанымдарынан алынғаны белгілі.

Кеңес Одағы кезеңінде қазақ халқының ұлттық және діни құндылықтарының тұмшалануы, діндарлардың қудалануы мен ғибадатханалардың қиратылуы себебінен өз рухани болмысын қалтарыста ұстауына тура келді. 1991 жылы қазақ халқы егемендігін алып, тәуелсіз мемлекет атанған күннен бастап, жаһандану заманындағы жаңа кезеңдер мен жаңа мүмкіндіктер және бағындырар үлкен белестері күтіп тұрды. Соның бірі діни сенімге деген бостандық мәселесі тыс қалған жоқ. Еліміз діни конфессияларға еркіндік беріп, қоғамның діни білім үйренуіне бет бұра бастағаны айқын. Оның ішінде ислам ілімін толықтырамын деушілердің араб мемлекеттеріне сапар шегуі арқылы бойларына теріс бағытты сіңіріп келгендері де болды. Солардың арасынан өз туған мекеніне оралып, ата-бабаларын адасушылар деп, қазақтың ғасырлар бойы ұстанып келген салт-дәстүрін жоққа шығарушылар қоғам арасында пайда бола бастады. Жоққа шығаруының себебін ислам дініне жаңалықтың енгізілмейтіні және сол жаңалық енгізушілердің қатарынан өзін тәркі етуі керектігін пайымдауда. Сол ұстанымды бойына сіңіргендердің нәтижесінен қаншама отбасы шаңырағы шайқалды. Оның ішінде әке мен баланың өз арасында түсінісе алмауы, дүниеге деген көз-қарастарының қарама-қайшылығы, өзара бірін-бірі жек көруге дейін барған келеңсіздіктер қоғамда орын алып жатты. Соның бәрі қазақи құндылықтарды және ата-бабаларының ұстанымын жоққа шығаруы мен дінді толыққанды түсіне алмай, шектен тыс бұрмалаушылардың арасында өрістей бастағаны анық. Әрбір дәстүрлі дін адамзатты – ұстанымдылыққа, қайырымдылыққа, адамгершілікке, парасаттылыққа, төзімділікке, сыйласуға үндеп, жауласқан екі жақты табыстыруға қызмет жасайтын рухани болмыс. Өкінішке орай, сол рухани болмысты толығымен түсіне алмай, жат ағымның ықпалында жүріп халқымыздың мәдениеті мен дәстүріне сескене қарайтын азаматтардың бүгінгі күнде шетел асып, бүлікке ұрынған мемлекеттердің қарулы қақтығыстарына да қатысып жүргендерін білеміз. Сондықтан әлемдік деңгейде тараған ислам діні жеткен жерлердің тарихына үңілетін болсақ, халқы өз құндылықтарын сырып тастап, арабтанып кеткенін көре алмаймыз. Өйткені мәдениет қашанда салт-дәстүр мен әдет-ғұрыптармен сабақтасып жатады. Олардың барлығын бір жақты қарап, бірден тиып тастауға болмайды. Ислам діні әрбір ұлттың болмысын Жаратушының әміріне қарсы болмайтын ерекшеліктерін оң қабылдап, толықтырады.

Жалпы қазақ халқы ислам құндылықтары, ислам мәдениеті мен жаңарту ісіне зор үлесін қосқаны белгілі. Оның дәлелі ортағасырлық мұсылмандық философиялық ойдың қалыптасуы мен дамуына қуатты серпіліс берген қазақ даласының ойшылдары Әбу Насыр әл-Фараби, Қожа Ахмет Иассауи, Махмұт Қашқари, Мұхаммед Хайдар Дулати, Жүсіп Баласағұн және т.б ойшылдар мұралары ислам өркениетінің асыл қазыналары ретінде саналады. Ислам дінінен бастау алып, адамға жан-жақты тәрбие беріп, иманды ұл, ибалы қыз болып, ер жетуіне ерекше көңіл берген ата-бабамыз келер ұрпаққа отаншылдық және ұлтжандылық пен ақыл-парасатты мұра еткен. Сондықтан біздің міндет жасанды жалған теріс діни ұстанымдардан алдын алатындай келешегі зор білімді, адал қызмет атқаратын елінің ертеңі үшін аянбай еңбек ететін, отансүйгіш ұрпақ қалыптастыруымыз қажет. Бүгінгі білім беру жүйесінің барлық деңгейінде, соның ішінде арнаулы орта білім беру ұйымдарында, заман талабына сай, еліміздің зайырлы ұстанымдары мен ұлттық және діни құндылықтары тұрғысынан дәріптей келе, жас жеткіншектердің сана-сезімін, дүниетанымын кеңейте отырып, оларды өз халқының, мұраларын қастерлеп, сақтай білуіне үйреткеніміз абзал.

Ислам ол шынайы өмірмен санасып отыратын дін. Ислам діні - бейбітшілікті, тыныштықты және жұмсақтықты орнату үшін жіберілгені белгілі. Пайғамбарымыз Мұхаммед (Алланың Оған игілігі мен сәлемі болсын) дінді жеткізуіне қатысты бір хадисінде: «Дінді ауырлатпаңдар – жеңілдетіңдер. Қорқытпаңдар – сүйіншілеңдер», – деген. Бұл осы бүгінгі күндегі әсіре діншілдіктің алдын алуындағы айғақтарының бірі. Сол себептен діншілдікке бас ұрмай, дәстүрді сақтайық ағайын.

Бекжан Жахин,

ҚР МСМ ДІК Мәдениеттер мен діндердің халқаралық орталығы Талдау жұмысы бөлімінің ғылыми қызметкері

Abai.kz

11 пікір 460 рет оқылды Қосылған: 29.06.16

*

- #1
- Діншілдерге құман
- сн, 29/06/2016 - 11:39
https://www.youtube.com/watch?v=3OzPVubiftM
- #2
- Той дегенді қоятын уақыт жетті
- сн, 29/06/2016 - 11:42
https://www.youtube.com/watch?v=b_FzhsYWvXI
- #3
- Анарбек
- сн, 29/06/2016 - 13:47
Құрметті бауырлар сіздер әсіре діншілдердің айтқанына еріп
біздің тіліміздегі кейбір сөздер арабтан келген дегенге сене
бермеңіздер, себебі сол араб бір замандарда осы біздің дала
тумасы болып, осы жерден кеткендігін ғылым анықтап отыр,
ал біздің салт- дәстүріміз ҚҰРАНИ-КӘРИМНЕН алынған деп те
айтады, бірақ ислам діні келгенге дейін біздің әдеп-ғұрып
салт-дәстүіміз қалыптасып қойған ұлтпыз, бұған да ғылымның
дәлелі бар. Бізге дәстүрсіз исламды тықпалаушылардың
әректтерінен теріс нәтиже шығып жатыр. Тіпті кейбір ислам дінін үйретушілер бізді дәстүрімізден теріс айналдырғысы келеді, бірақ ол біз қабылдай қоятын жол емес, тек оны бізге дүниенің, биліктің күшімен тықпалап жатыр.
Ал қазақтың баласына Құран әріптерін үйреткенде оған сен
үйренген қасиетті құран сүрелері мен аяттарын ата-бабаңның
рухына арнап АЛЛАдан демеу сұрайсың демесе қазақтың
баласы үйренген құранын өздігінше оқығысы келмейді, тіпті
тез арада ұмытып қалады, бұған менің немерелерім дәлел.
Құрметті қазақ халқы біз исламды тек бірінші кезекте салт
дәстүрімізді айтып, соған дәлел ҚҰРАН сүрелері мен аяттарын
айтып, оны ғылым жетістіктерімен қуаттаған имамның немесе
ұстаздың аузынан шыққан уағызды дұрыс қабыл етеміз.
Осыны барлық жерде талап етсек, біздің жастар басқа діни
ағымдарға ермейтін болады, одан сол ағымдар өздерін қазақ
ортасында керексіздігін сезінетін болады.
толығырақ >>
- #4
- Кәлпе
- сн, 29/06/2016 - 14:16
Әсіредіншілдерге сөз өтпейді. Олардың миы дуаланған..9/06/2016 - 15:20
Ең алғашқы пайғамбар Адам атаның бауырынан тараған барлық жұртты әр халық әр түрлі айтады. человек, хюман, инсан.Тек қазақ өз атауымен адамдар дейді. Құраннан білетініміз барлық пайғамбарлар мұсылман болған. Сондықтан қазақ "Әлімсақтан мұсылманбыз" дейді, яғни Адамнан жаралғалы мұсылманбыз tps://www.youtube.com/watch?v=b_FzhsYе сенеермеңіздер, себебі сол араб бір замандарда осы біздің дстүіміз қалыптасып қойған ұлтпыз, бұған да ғылымныдәлелі бар. Бізге дәстүрсіз исламды тықпалаушылардыңпалап жатыр.иетті құран сүрелері мен аяттарын ата-бабаңныңрухына арнап АЛЛАдаек, біздің жастар басқа діниағымдарға ермейтін болады, одан сол ағымдар өздерін қазақ ртасында едіншілдерге сөз өтпейді. Олардың миы дуаланған...
- #5
- Мақсат
- сн, 29/06/2016 - 15:20
Ең алғашқы пайғамбар Адам атаның бауырынан тараған барлық жұртты әр халық әр түрлі айтады. человек, хюман, инсан.Тек қазақ өз атауымен адамдар дейді. Құраннан білетініміз барлық пайғамбарлар мұсылман болған. Сондықтан қазақ "Әлімсақтан мұсылманбыз" дейді, яғни Адамнан жаралғалы мұсылманбыз.
- #6
- Дүйсенбек
- сн, 29/06/2016 - 17:18
Құран мұсылманның Ата заңы. Ол тек тазалыққа, адалдыққа, тіршілікке қианат жасамауға тәрбиелейді. Одан ауытқуға ешкімнің құқы жоқ. Олай болса ата заң неге бұрмаланады. Адамдар бір біріне оқ атады. Кейбір дәстүрлі діни білімі жоқ молдасымақтар қате уағыздар айтады. Адам өлгеннен соң басқа өмір сүреді дегенді айтады. Ол қате нәрсе болуға тиіс. Әсіре діншілдікке барудың қажеті жоқ екенін жастарға жете түсіндіруді қолға алу қажет. Егер олардың басы бір уланса одан тазарту өте қиын нәрсе .
толығырақ >>
- #7
- атеист
- сн, 29/06/2016 - 20:45
Құрандағы экстримизм!

Әй, мүміндер! Яхудейлер мен Христиандарды дос тұтпаңдар Олар бір - бірелерінің достары. Сендерден кім оларды дос тұтса, сонда күдіксіз ол олардан. 5 - Мәида сүресі. 51 - аят.

9 - Тәубе сүресі. ( Әй Мұхаммед! ) Қарсы болғандарды күйзелтуші азаппен шүйіншіле. (3) Бірақ келісім жасасқан мүшіріктерден кейін сендерге түк кемшілік істемесе, біреуге көмек етпесе; онда олардың келісімдерін мерзіміне дейін тамамдаңдар. Расында Алла тақуаларды жақсы көреді. (4) Ал қашан құрметті айлар шықса, сонда мүшріктерді қайдан тапсаңдар да өлтіріңдер. Оларды ұстаңдар, қамаңдар және олардың бүкіл жолдарын аңдып отырыңдар.

Әй, мүміндер! Маңайларыңдағы кәпірлермен соғысыңдар. Олар сендерден бір қатаңдық тапсын. Расында Алла, тақуалармен бірге екенін біліңдер. 9 - Тәубе сүресі. 123 - аят
толығырақ >>
- #8
- атеист - ке
- сн, 29/06/2016 - 22:53
Құранда атеистердің басын шабыңдар деген аят жоқ па? Болса тауып берші, өтініш...
- #9
- қонақ
- бн, 30/06/2016 - 0:05
Қанында (генетика, серология) көшпенді өмір салты мен дәстүрінің мүддесі фермент, немесе мидың бір қыртысында ақпарат ретінде сақталып қалған "аса зор ақпарат", қазақ баласы мен қызына ең қажеттісі, бұл өмірде, өзінің ата-бабаларының дүниетанымын зерттеу, білу және сол мәдениетті ұлығылау! басқа ештеңенің де қажеті жоқ! Сол құндылықтарды орынына келтіремін деп жүргенде қартайып та қаламыз. Өмір деген өтпелі, ұмытпайық!
- #10
- қонақ
- бн, 30/06/2016 - 0:05
Қанында (генетика, серология) көшпенді өмір салты мен дәстүрінің мүддесі фермент, немесе мидың бір қыртысында ақпарат ретінде сақталып қалған "аса зор ақпарат", қазақ баласы мен қызына ең қажеттісі, бұл өмірде, өзінің ата-бабаларының дүниетанымын зерттеу, білу және сол мәдениетті ұлығылау! басқа ештеңенің де қажеті жоқ! Сол құндылықтарды орынына келтіремін деп жүргенде қартайып та қаламыз. Өмір деген өтпелі, ұмытпайық!
- #11
- Қажы Мұқамбет Қаракедей
- бн, 30/06/2016 - 11:45
Ислам бейбітшілік діні ретінде өзіне сен гендерді барша ұлттармен санасуға үгіттейді. Осы сөздің айғағы деп пайғамбарымыз , Мұқамбет ( с.ғ .с.) құрған Мəдине қаласы дер едім. Сонда Меккеден көшкен мұсылмандар мен бұрыңғы Ясрып тұрғындары қосылып басқа дінде- гілер мен мәмілеге келіп бір жазулы атазаң бойынша өмір сүруге бел байлайды. Сонда ешбір азамат өз дәстүрін тастауға мәжбүр болмапты. Сол санасу арқасында арабтардай қыңыр ел дүнйе жүзіндегі ілгері саналған ұлттарға үлгі болып келгені тарихтан көруге болады. Ал қазіргі Əсіре діншілдер өз ата-бабаларымен жауласып жүргенде Алланың қай сүндетіне ілесіп жүрген бола алады екен ? Ол ол ма басқаларды мүшрік не бидғатшыл деп жазғырғаны тағы бар. Алға əлем үйреткен таяқ дегендей бұл содыр бүлікшілерді тыю үшін қатаң шаралар қолдану керек сияқты.

برچسب‌ها: اسىره, دىنشىل, قازاق

آیا تو هم ذوالنونی

نایافته باز می جویی ؟

آن هستی را آشکار

در گمانت می پوشی

او بگفته در زمین

ترا ساخته جانشین

گر بجوییش در دنیا

گردی خودت بس لعین

شر نکنم هیچ انکار

پرسم چونست آن در کار ؟

از ما بود چون بر ما

همت کنیم پس بر کار

برچسب‌ها: غیب, عیان, ذوالنون, دنیا

نظریه «شهر آرمانی اسلام» مورد نقد و بررسی قرار گرفت

نظریه شهر آرمانی اسلام (مبانی، ارکان، اسوه ها، صفات، جلوه ها و تجلّیات)» در واحد علوم و تحقیقات مورد نقد و بررسی ناقدان و داوران قرار گرفت.

به گزارش فرهنگ امروز به نقل از مهر؛ شهر آرمانی اسلام (مبانی، ارکان، اسوه ها، صفات، جلوه ها و تجلّیات)» در واحد علوم و تحقیقات مورد نقد و بررسی ناقدان و داوران قرار گرفت. در این نشست علمی دکتر محمد نقی زاده به عنوان ارائه دهنده نظریه سخنرانی داشت و دکتر محمدرضا بمانیان، مصطفی بهزادفر، علی اکبر تقوایی و دکتر پروین پرتویی به عنوان اعضای شورای داوران و دکتر حسین سلطان زاده، هاشم داداش پور و سید عبدالهادی دانش پور به عنوان ناقدان بحث حضور داشتند.

دکتر محمد نقی‌زاده، عضو هیات علمی دانشکده هنر و معماری واحد علوم و تحقیقات در این رابطه گفت: نظریه حاضر بر آن است تا اصلی ترین ویژگیهای شهر آرمانی اسلام را که بتواند مرجعی برای تجلی کالبدی بخشیدن به آن در این دنیا باشد با است ناد به کلام الهی تبیین کند.

وی خاطر نشان کرد: سخن اصلی این است که «الگو»، «مبانی»، «ارکان»، «صفات» و «اصول و راهبردهای» «شهر آرمانی اسلام» که بنا بر آموزه‌های قرآنی، آن را «فضای حیات طیبه»، می‌نامیم، از متن قرآن کریم و آموزه‌های دینی متکی بر کتاب الهی قابل ‌استنتاج و تدوین هستند.

دکتر محمد نقی زاده با بیان تجلی شهر اسلامی در این دنیا افزود: این شهر شهری است که در آن "انسان کامل" (و مؤمنین) بتوانند مطابق "ارتباطات" (قوانین و رفتارها و اخلاقیاتی) که از چشمه وحی اخذ و تدوین شده‌اند، به خلق محیط و کالبدی بپردازند که آن محیط شایستگی ظرف "حیات طیّبه" بودن را دارا باشد و مؤمن بتواند به "شیوه مسلمانی" در فضا و محیطی متعادل، که بر اساس این "ارتباطات" و "شیوه زیست" ساخته شده است، زندگی کند.

وی با تشریح صفات شهر آرمانی اسلام ادامه داد: صفات شهر آرمانی اسلام حاصل تجمیع دو دسته اصول است. یکی صفات فعل الهی که مقام خلیفه‌اللّهی و امانت‌داری انسان ایجاب میکند تا آن گونه عمل کند و دیگری صفات فعل انسانی است که محیط باید بتواند زمینه بروز ارزشها و پیشگیری از ظهور ضد ارزشها را فراهم کند.

وی همچنین مکه مکرمه را الگوی شهر آرمانی اسلام دانست و افزود: با استناد به آموزه‌های دینی و بالاخص کلام الهی، الگوی «شهر آرمانی اسلام» مکه مکرمه مورد نظر حضرت ابراهیم (ع) است که در آن همه نیازهای روحانی و نفسانی و جسمانی انسان به طور توأمان تأمین است. مبانی آنکه از اصول دین استخراج می‌شوند عبارتند از توحید (وحدت در کثرت)، عدالت‌گستری، رهبری الهی، و اخلاق‌گرایی مبتنی بر معنویت. ارکان شهر آرمانی اسلام نیز مؤمنین، ارتباطات اسلامی و آثار منتج از افعال اسلامی هستند.

Facebook Twitter Google+ارسال به

برچسب‌ها:

۰۴ تیر ۱۳۹۵

طرح دیدگاهی در ماهیت وحی و راز پیامبری

امیرحسین فطانت

با من گذشته ایست که به من اجازه می‌دهد تا نظریه تازه‌ای را در ارتباط با مفهوم وحی و راه طی شده پیامبران بیان کنم که “ساده‌ترین و گویاترین تبیین” است از ماهیت وحی و تعالیم پیامبران در هر سهمذهب ابراهیمی، در آغاز هزاره سوم و پیشرفت علوم از فیزیک نجومی تا ژنتیک.

این نظریه از میان کتاب‌ها یافته نشده است بلکه حاصل یک زندگی سخت و تفکرات طولانی است و البته با تقابل و قیاس با آنچه در این باب نوشته شده است. این نوشته کوتاه تکلمه ای است بر مباحثه دکتر سروش و مهندس عبدالعلی بازرگان که به‌اختصار تمام و در حد یک مقاله سال‌ها پیش و به بهانه مباحثات دکتر سروش و آیت‌الله سبحانی (طوطی و زنبور) نوشته شد.
آنچه در این مقاله می آید نظر به عموم پیامبران دارد و در مورد خاص پیامبر اسلام که مورد بحثاست برای خوانندگان آشنا با قران تطبیق موارد بسیار ساده‌تر است.
این نظریه بر قامت مقدس مردانی که در فاصله کوتاه میان تولد و مرگ به چشمان و زبان خدا بر زمین مبدل شدند هیچ خدشه‌ای وارد نمی‌کند هرچند تاکنون از این زاویه تازه به شخصیت پیامبران و ماهیت وحی نگاه نشده باشد و نگاه دیگری باشد متفاوت از نگاه عموم نواندیشان دینی و فیلسوفان و مفسرین فقه سنتی.

***

شناخت و دانائی هر کس محصول تاریخ گذشته آن‌کس است. اگر به انسان‌ها نیروها و خصایص فوق بشری نسبت دهیم هرگز به حقیقت پی نخواهیم برد. همه پیامبران انسان بودند، باید راز پیامبران را در زندگی و شخصیت و تاریخ گذشته آنان جستجو کرد. دانائی و شناخت به هیچ انسانی وحی نمی‌شود.
داستان زندگی پیامبران از ابراهیم تا محمد داستان مردانی است با تراژدی‌های بزرگ و غالباً توام بااحساس گناه، درد یا زندگی درد آلود. این احساس گناه با رفتار ابراهیم در حق سارا و تسلیم او به مصریان برای نجات جان خود آغاز می‌شود و با زندگینامه دردآلود سایر پیامبران ادامه می‌یابد. زندگی ایوب و یعقوب و یوسف و یونس و داود و از همه بارزتر و آشناتر داستان موسی است که با قتل انسانی از عزیز عزت به حضیض ذلت و از زندگی شاهانه در کاخ فرعون به چوپانی فرومی‌افتد. اما عیسی نیز در آن دوران که عصمت زنان آبروی یک قوم بود چنانچه دانم و دانی به دنیا آمد و سرنوشت او قبل از تولد بااحساس گناه در نزد عامه نوشته شد. محمد نیز قبل از تولد از پدر یتیم بود و در کودکی از مادر و این احساس یتیم بودن آن‌چنان بر زندگی وی داغ گذاشت که در قران مجید بارها و بارها بر محبت به یتیم و حق او اشاره دارد. این زندگی دردآلود اولین جرقه‌های نور تفکر را در آنان پدید آورد. رنج مادر تفکر است.
تفکر و اندیشیدن که حاصل تمام تکامل کائنات است همان نفحه الهی است که در انسان به ودیعه نهاده شده است. تمام پیامبران بدون استثناء مردانی متفکر بوده‌اند. زندگی درد آلوده آنان را متفکر ساخته بود. در قران به این زندگی درد آلود اشاره دارد ” الم یجدک یتیما فاوی ووجدک ضالا فهدی(سوره ضحی) و یا (سوره شرح) الم نشرح لک صدرک و وضعنا عنک وزرک الذی انقض ظهرک..”
وجه مشترک دیگر پیامبران سیروسیاحت در زمین است. از ابراهیم که از شهر “آور” آغاز کرد تا کنعان و مصر و سیاحت موسی از بارگاه مصر تا کوه طور و بی‌تردید سفرهای عیسی در سی سالی که از زندگی او کمتر میدانیم و محمد که زندگی او از نوجوانی پر از سفرهاست و باز در قرآن کریم بارها آدمیان را به سیر و سیاحت بر ارض دعوت کرده است قـل سیروا فی الارض فانظـروا کیـف کان عاقبه...
یکی دیگر از نکات بارز در زندگی پیامبران تنهائی بیش‌ازحد در دوره هائی از زندگی آنان است. در روایات ذکرشده از زندگی پیامبران در عهد عتیق درک این مقوله بیشتر عیان است که محبس یوسف و تنهائی یونس در اندرون ماهی و ندبه‌های مزامیر داود گویاترند، همان تنهائی موسی در کوه طور و عیسی در بیابان و محمد در غار حرا.
زندگی محمد توأم با یتیمی و درد و حساسیت‌های روحی ناشی از آن ها و در تنهائی‌های طولانی و سکوت غار حرا منجر به فرایند درونی می‌شود که آن را تفکر و اندیشیدن می‌نامیم. با تفکر انسان به روح اشیا و پدیده‌ها و روابط نزدیک می‌شود. به روح انسان‌ها نزدیک می‌شود و به روح کائنات نزدیکمی‌شود و باز در قران بارها به تفکر و تدبر در عالم توصیه شده است. أَفَلَا تَتَفَکَّرُونَ، أفلا تعقلون،افلا یتدبرون
سیر و سیاحت در زمین و به سرزمین‌های دیگر آنان را با دانش و آداب و عقائد و اساطیر دیگران آشنا ساخت و یگانگی و وحدانیت و جوهر انسانی انسان را در جلوه‌های گوناگون آن شناختند. کلام آنان حاکی از آشنایی آنان با علوم و مذاهب و کتب پیشینیان است هرچند که به مکتب نرفته باشند و نزد عالمان شریعه الهیات پیشینیان را تعلم نکرده باشند و ازاین‌رو نیز امی و بی‌سواد شمرده شوند. تفکر آفریننده و زاینده ایده‌ها و نگاه‌های تازه است. با تفکر انسان به درون اشیاء و روابط نفوذ به می‌کند. عشق نزدیکی روح است و حاصل تفکر. مردان نام‌آور تاریخ بشر در علم و هنر و فلسفه عموماً و بنیانگذاران مذاهب و آموزگاران تاریخ بشر به‌ویژه مردانی متفکرند.
اما روند تفکر در خویش و دنیای جز خویش و روابط و پدیده‌های اطراف و ازدیاد و تراکم اطلاعات و دانش از خویش و جهان جز خویش و انسان و کائنات، در یک لحظه از زمان منجر به انفجار نور در درون پیامبر می‌گردد و حقیقت بر او مکشوف می‌شود. مفهوم “وحدت” را می‌شناسد و عالم را به وحدانیت می‌بیند و روح عالم را می‌بیند و در مقابل آن شکوه و عظمت و بزرگی مطلق انسان رهگم‌کرده و در خسران را می‌بیند. این همان لحظه دیدار موسی در طور سینا و ده فرمان، همان لحظهدیدار عیسی در آب رود به هنگام تعمید و همان لحظه نزول اقراباسم ربک الذی خلق در غار حرا بر محمد است. این لحظه دیدار با حقیقت همچون نوری که در اطاق تاریک مولای رومی به یک لحظهروشن و خاموش شود دیدارکننده را از حقایق بزرگی مطلع می‌کند که کوران زمان با لمس فیل استنباط خود را حقیقت مطلق می‌پندارند. تفکر پیامبر را به چشمانی مسلح کرده است که روح را می‌بیند، که نادیدنی و غیب را می‌بیند و به یک‌باره با روح کائنات دیدار می‌کند و “کّلیت” را می‌بیند و وحدانیت رامی‌شناسند. انسانی که برگزیده‌شده بود تا در کوره رنج، تفکر و اندیشیدن را بیاموزد به یک‌باره با روحکائنات یا خدا دیدار می‌کند و گوئی جسم او از روح خداوند پر می‌شود و انسان خاکی به انسان- خدا بدل می‌گردد. همچون چشمان خدا می‌نگرد و کلام خدا از زبان او شنیده می‌شود. جبرئیل یاروح‌القدس و یا روح‌الامین در درون پیامبر است که به‌سوی خدا پرواز می‌کند. این خدا نیست که محمد را برمی‌گزیند این محمد است که با چشمان وحدت بین خود خدا را می‌شناسد، می‌فهمد و بهیک لحظه می‌بیند.
در طول تاریخ بشر تنها پیامبران بودند که توانستند به چشمان “وحدت” بر کائنات و نوع بشر و انسان نظر کنند. آدم‌ها از لحظه معرفت نیک بد که لحظه هبوط انسان از بهشت بود و لحظه‌ای که انسان به انسان مبدل شد با چشمان دوئیت بین به خویش و جهان جز خویش می‌نگرد نیک و بد، مرگ وزندگی، نور و تاریکی و من و جهانِ جز من. اساس عقل بر دوئیت بینی برای شناخت اشیاء وپدیده‌هاست و تکامل عقل انسان در علم متجلی است، حاصل تمام تکامل تاریخ بشر. پیامبران قادر به دیدن مفهوم “وحدت” شدند، ورای دوئیت بینی. کل را دیدند و به چشمان کل‌نگر بر انسان و کائنات نگاه کردند و تبیین تازه‌ای از انسان و کائنات و رابطه انسان و کائنات دادند مبتنی بر عمل صالح و محبت به همنوع و نظم اخلاقی تازه حول تکریم و احترام به انسان.
شدت ظهور و قدرت حضور این حقیقت که یک‌باره و به یک لحظه بر او مکشوف می‌گردد در جسم پیامبر جای نمی‌گیرد. به عظمت کائنات و انسان حقیر شده بر خاک می‌نگرد و یک تنه در مقابل نظم اخلاقی و روابط نا مهربانانه میان انسان‌ها طغیان می‌کند. از ابراهیم خلیل که یک نفر بود حینی که مردم را به خدای یگانه خواند تا محمد در میان اعراب. پیامبر بشر را به آشنایی با آن حقیقتی که خود او دیده است دعوت می‌کند..
تفکر بارزترین و بی‌تردیدترین و اجتناب‌ناپذیرترین خصیصه پیامبران است که به شناخت و آشناییروح و تبعاً به موعظه عشق و محبت منجرمیشود. پیامبران علاوه بر تبیین کائنات و ارتباط انسان و روح کائنات، آن مفهوم بزرگ و یگانه، تقدس انسان را موعظه کردند و عیسی او را فرزند خدا و محمدخلیفه‌الله بر ارض نامید.
اما نکته بسیار حائز اهمیت این است که حتی خود پیامبران هم از علت آنچه اتفاق افتاده بود بی‌خبربودند. منبع و منشأ این شناخت که در اصل حاصل آن زندگی سخت توأم با تفکر بود برای خود آنها نیز مجهول بود.(تفکر امری ذهنی و نا اگاهانه است که انسان هنگام انجام آن بی‌خبر است و بعضاً باگوشه‌گیری و غم و حزن و صفات مشابه تداعی می‌شود). سنگی را که تمام معماران عالم رد کرده بودند چگونه ممکن بود که سنگ سر زاویه شده باشد؟ مردانی درد دیده و تحقیرشده، آنان کهعلی‌الظاهر هیچ مزیتی بر دیگران نداشتند و اینک بینای حقایق بزرگی شده بودند که هیچ‌کس آنان را نیاموخته بود..
علت تجلی نور خداوند که حاصل سال‌ها تفکر در خویش و جهان پیرامون پیامبران بود بر خود پیامبران هم مجهول بود. نگاه وحدانی و ظهور یک‌باره و درک و دریافت آن مفهوم، آن نور حقیقت، روح کائنات، جان جهان، نورالسماوات والارض و یا خدا بر آنها و عدم تاب و تحمل مکتومنگاه‌داشتن آن دیدار بزرگ موجب می‌شد تا پیامبران خود را از جانب خدا برگزیده و موظف بدانند تانذیر و بشیر مردمان باشند، از این گریزی نبود، جسم انسانی پیامبر تلاطم و تجلی آن حقیقت بزرگ را تاب نداشت. او جهان و ما فیها را با چشمان دیگری می‌دید..
علیرغم زجر پیامبران در اثبات آنچه را که دیده بودند به مردم، با تکذیب‌ها و زخم‌زبان‌ها و تصلیب و تمسخر آنان باز انکار نشد و هریک بی‌هیچ مطمعی این دنیوی از آن مفهوم گفتند پس بر دیدار آنها با آن نور حقیقت تردیدی نیست. ازآن‌پس انسانی متفکر و بینای حقیقتی ورای حقایق زمان خویش، در میان آدمیان است که جسمی انسانی دارد و با حقیقت غیب آشناست.
پیامبر در دیدار با نور جمال خدا با وحدانیت او آشنا می‌شود و به مطلق بودن خدا در زمان و مکان و دانائی پی می‌برد و با درک این معنی جسمش لبریز از روح‌القدس یا روح‌الامین می‌گردد. وحدت روح انسانی با روح عالم. به کلامی دیگر وحی ناشی از استقرار روح خدا در جسم انسانی است، همچونکوزه‌ای از آب دریا هرچند اندک است اما صفات آب دریا دارد. پیامبر در لحظه وحی همچون چشمان خدا می‌نگرد و کلام خدا از زبان او جاری می‌شود. به مخلوق محبوب و برگزیده و سرنوشت دردناک و بیهوده او بر زمین نگاه می‌کند و انسان‌ها را به محبت و عمل صالح فرا می‌خواند و ستایش او که از همه بزرگ‌تر است..
فیلسوفان قدرت خارج شدن از دایره عقل را ندارند و آنچه را عقلانی نباشد به حوزه خود راه نمی‌دهنداما عقل دوئیت بین قادر به درک و توضیح مفهوم “وحدت” نیست. مفهوم “وحدت” محصول تفکر است و نه تعقل. عقل نیز مخلوق تفکر است اما خالق خود را در قوانین خود محبوس می‌کند. فیلسوف تعقل می‌کند و پیامبر تفکر.
الهام شاعرانه و اشراق عارفانه نیز حاصل تفکر است، هنر و ادبیات حاصل تفکر است اما میانتجربیات و موضوع تفکر شاعران و پیامبران هزار حادثه فاصله است. پیامبر با جان جهان دیدار کرده است آن بزرگ‌ترین حقایق و همین دلیل جذبه و نیرو در کلام اوست. او به نام خدا می‌خواند و نه به نام خود و انسان‌ها را به محبت و تکریم و حسن خلق دعوت می‌کند. اشراق عارفانه به ویژه در مولانا به طبیعت وحی نزدیک‌تر است گوئی بر مولانا نیز از آن خورشید پرتویی تابیده بود، چشمان مولانا نیزکل‌نگر و وحدت بین بود.
لازم نیست استاد ادبیات عرب بود تا حاصل این دیدار را در زیبایی های شاعرانه و مفاهیم وحدانی و انسانی آیات قران مجید درک نمود. این مطلب به‌ویژه در سوره‌های مکّی و آنجا که محمد از زبان خدامی‌گوید واضح‌تر است اما در سوره‌ها ی مدنی این محمد، انسان متفکر و با نور خدا و مفهوم وحدت دیدار کرده است که محدود به علم زمان خود و مشروط به شرایط پیرامون و مجبور به بشر بودن سخن می‌گوید و همیشه با یادآوری تجربه ان دیدار و با دیدگاهی مبتنی بر احترام و عدالت و محبت میان انسان‌ها.

دسته بندی‌های مطلب: اندیشه

برچسب‌ها: امیرحسین فطانت

4 پاسخ به “طرح دیدگاهی در ماهیت وحی و راز پیامبری”

روستاییمی‌گه:

تیر ۵, ۱۳۹۵ در ۸:۴۷ ق٫ظ

بهتر بود که نویسنده خواننده را با گذشته ای که پشتوانه نظریه خود کرده اند آشنا میکردند .

پاسخ دادن
امیر حسین فطانتمی‌گه:

تیر ۵, ۱۳۹۵ در ۵:۲۲ ب٫ظ

این نظریه به خودی خود نه از نظر عقلی(علمی) ابطال پذیر است و نه با جوهر مذاهب الهی در تضاد و تناقض.گذشته من نه به آن اعتباری می بخشد و نه از اعتبار آن میکاهد. امیدوارم که به اصل مطلب به صورت شخصی نگاه نشود و اصحاب اندیشه و جویندگان حقیقت با محتوای کتب مقدس و یا عقل و علم آن را به چالش بکشند. اما اگر علاقمند به دانستن مشروح این نظریه باشید در کتاب “داستانِ تمام داستانها” و اگر علاقمند به دانستن گذشته من باشید در کتاب ” یک فنجان چای بی موقع” که در ایران و خارج و روی وب نیز قابل دسترسی است آمده است.

پاسخ دادن
نریمان آزادیمی‌گه:

تیر ۶, ۱۳۹۵ در ۵:۵۸ ق٫ظ

با تشکر از تلاش نویسنده در پرداختن به این مسٔله، میتوان گفت نظریه قابل تأمل است. بویژه رنج کشیدن و گناه پیامبران را عامل اصلی پیدایش تفکّر و رسیدن بمقام نبوّت شناختن، نیازمند بررسی موشکافانه بیشتری است. در این مورد گفتار قرآن را بیاد آوریم « اللّه اعلم حیث یجعل رسالته».

پاسخ دادن
حم شادکاممی‌گه:

تیر ۶, ۱۳۹۵ در ۱۲:۲۴ ب٫ظ

در چله گر نشینی

تو همچو حق ببینی

حق گو شود زبانت

خوشتر شود بیانت

دستت شده رب را ید

تیر را گوید خود او زد

چنان گویی مردم را

دارند قیام خود برپا

دهند تغییر در دنیا

دیگر کنند چون دلها

برچسب‌ها: ماهیت, وحی, راز, پیامبری

692- إقالة ناقل جه ك^هد ی.

693- ه رىن سيلاس أن ه سىك ته قالادى.

694- آیه ل- مویىن ، ه ر كه ك - باس.

695- ه ر كه ك - ؤ،يدىك^ ه گه سی ، آیه ل-ؤ،يدىك شه گه سی.

696- التىن باستى ايه لده ن باقىت ه ر كه ك ارتىق.

697- ا قىلدان عالىمدار تا ، ز الإمداد تا شىعادى.

698- ءبىر اياق قىمىزدىك^ ه کی آیاق جه لىگی بار.

699- به لگاساس جه ردىك^ به ده ری کوپ.

700- ءتىل - توعىرىك^ ، ءدىن- دىك^گه گىك^.

701- بولاتىن جىگىتتىك^ به لىن بو^ دا جولىن اش.

702- ىلگه ری که تکه ن ءدىنى كه رى كه تكه ن اعاسی توسار.

703- قورعانسىز ه لگه قاتىن بي.

704-اشو^ وردا جىعار.

705-اقساق قوي تو، سته ن كه يىن ماك^ىرايدى.

706- باس باسىك^ا بي بولساك^ منار تاو^عا سیماسسىك^، باسالقاک^ىز بار بولسا جانان وتقا كو،يمه سسىك^.

707- قو،ل قو،تىرسا اتاسىنىك^ باسانا كو،ل شاشار.

708- ساناسىنان سان ايتساك^ دا ه م ه مه س.

709-وسالدىك^ ءبارى وي بإيشىل، ءالسىزدىك^ءبارى ايعايشىل

710- و،ستالماعان و،رى ه مه س.

711- قازىرگى عا جه ل ده قارسى.

712-اكه سى جوق و،لدىك^ بىله گی جو^آن ، شه شه سى جوق قىزدىك^ بوکسه سی جو^آن.

713- جاراسىز ه ر بولماي دى.

برچسب‌ها: قازاق, ماقال, ماته ل

ЕВРЕЙЛЕР МЕН АРАБТАР «ДІН», «ҚҰДАЙ» ДЕГЕН ҰҒЫМДАРДЫ «ЖЕКЕШЕЛЕНДІРІП» АЛҒАН

24.06.2016
5

Жалпы, кез келген дін — секта. Ал мына иудо-христиан-ислам басқа діндерді жеңіп шыққан секталар. Әйтпесе, Құдай тек арабтар мен еврейлердің аталарымен (пайғамбарлар) байланыс жасады дегенге кім сенеді?

Неге басқа халықтарда «пайғамбарлар» жоқ? Тіпті «пайғамбар» — деген ұғым жоқ! Неге басқа халықтар Құдай тарапынан ескерусіз қалған? Ең қызығы сол пайғамбарларды еврейлер мен арабтардың өздері мойындамаған! Ұрған, соққан, қорлаған, өлтірген! Бірақ, қалай екені басқа халықтарды бағындыруға сол діндерін тамаша пайдаланып отыр! Бір сөзбен айтқанда, еврейлер мен арабтар «дін», «құдай» — деген ұғымдарды жекешелендіріп (приватизация) алған.

Бір өкініштісі, сол иудо — христиан — ислам секталары біздің ҚАЗАҚТАРҒАДА кері әсерін тигізіп жатыр! Кері әсерін тигізгені былай тұрсын, өздерінің ата — бабаларын ұмытып: «пайғамбарымыз», «Айша анамыз», «сахабалар», «мүміндер» және т. б. — деп сандырақтап отыратынына не сұрайсың? Тағы бір өкініштісі, сол діни сандырақтарға журналистер, жалпы творчество адамдары тез сенеді екен. Сеніп қана қоймай, басқаларды да артына сүйрейді! Себебі олар көпшіліктің (публика) алдында жүр ғой! Ал, қарапайым халық кімге сенеді? Әрине, көпшіліктің алдына күнде жылтылдап шығып жүргендерге сенеді! Сол себепті де миссионерлер ең алдымен творчество адамдарын қармаққа іледі! Шіркін, солар қармаққа ілініп жүргендерін білсе ғой! — деп жазыпты осыдан бір жыл бұрын Алаш Ұрпағы деген досым…

Нағашыбай Есмырзаның жазбасынан

Ілмектер:

5 ПІКІР

Алаштың баласыСенбі, 25.06.2016

Ата-бабамыздың дінмен қатар алып жүрген ислам дініне қайшы келмейтін салт-дәстүрі, адамгершілікке жетелейтін тәлім-тәрбиесі және ең бастысы ана тіліміз бар ағайын осы аталғандардан арылмайық, айырылмайық. Өзімізден кейінгі ұрпаққа мұртын бұзбай (арабтандырмай, орыстандырмай) мирас етіп қалдырайық. Ұлы Ыбрахим Құнанбайұлы айтқандай: «Біріңді қазақ, бірің дос көрмесең істің бәрі бос.»
шалСенбі, 25.06.2016

Нағашыбайдың сандырақтарынан әлі жалықпағасыңдар ма? Бұл жігіт ғылыми, тарихи талдау және түйсікке бағыну дегенді ұқпайтын рухани қазығы жоқ жан ғой.
AnonimСенбі, 25.06.2016

Дıн оте терен гылым. Кез келген пенде Аллага, онын елшıлерı Пайгамбарларына шек келтıрıп халыкты, озıн адастырып кунага калмасын. Ен кешıрıлмейтıн куна Алланын барлыгына сенбеу. Барлык елдерде дıнге сенудıн багыттары ар турлı. Дурыс багыт беру ол укıмет пен дıн баскармасынын мıндетı. Бıрак кандай ел болмасын Алланын барлыгына шек келтıрмейдı.
Қажы Мұқамбет ҚаракедейСенбі, 25.06.2016

Дін жоқ деме Қазақта
Ұшырай берме мазаққа
«Дінді»алған арабтар
Парсылардан сауапқа
Парсы-түркі ағайын
Тамыры тартар ұзаққа
Еврейлер мен арабтар
Түскен діни сарапқа
Ислам деген табысты
Пайдаланды Қазақ та
Ортадағы бұл қазан
Игі болған ортаққа
Ыдыс аяқ басқа боп
Түсер бəрі табаққа
Əркім алып ырзығын
Солай тояр тамаққа
Қажы Мұқамбет ҚаракедейСенбі, 25.06.2016

«Құдай» да емес арабша
Ортақ парсы қазаққа
Тəңір депті Алланы
Оны көрген ұзақта
Табынса Оны əр пенде
Барар сірə жұмаққа

برچسب‌ها: اراب, ءدىن, ه و^ره ي, پایعامبار

حکمت ( 76 ) يسوى

« کلّ من علیها فانٍ » در آیه اش بباشد
که بر زمین غیر حق هر مخلوقش بمیرد
چون اسرافیل صورش را بگرفته و نوازد
زنده شده دوباره از گور خود بخیزد
پنچاه هزار سال در گور چون بباشند بمانده
تا عرصات از آن پس چون بباشند برانده
سر لخت و پا برهنه وقتی باشند دوانده
بنی آدم آن هنگام چون بیهوشان بباشد
اول حساب نمایند همانا از طهارت
دوم حساب بگیرند همانا از نمازت
از حلال و از حرام سوم رسند حسابت
آنکه گوید من منم بسی حیران بماند
حساب کرده به محشر باری راند همانا
قدم زنند خلایق چون ناچارند همانا
بر آتش جهنم شاهدانند همانا
هر ملتجی در آنجا بسی نالان بباشد
یکصد و بیست هزار صف باشد جمع امتّها
بر دورشان می بندند فرشتگان بس صفها
« این المفر » ندایش بلند شود از هرجا
آید جواب این چنین : راه فرار چه باشد ؟!
آنگاه ندا بیاید « وامتازوا » اندر یوم
دستگیر شود در آن روز نمازت و همین صوم
عقل و هوشت برفته آنجا نمی ماند فهم
زبان تو در آنوقت همانا لال بماند
جمله مردم به سوی بابا آدم می آیند
ناله کنان هم از وی باری کمک می خواهند
گوید شدم نافرمان ، ازو نومید می مانند
رفتن سوی ابراهیم چاره کار می داند
پس به نزد ابراهیم بابا آدم بیاید
شفاعت آنها را باری ازو می خواهد
او هم گوید ای پدر باری شما هم باید
آئید به نزد موسی چاره داند او شاید
موسی گوید بگفتم ربّ ارنی من آن روز
نیامدم خود بیرون از خجلتم تا این روز
باری رویم سربزیر به سوی محمد سرفراز
به حضرتش آن گروه شفاعتجو بیاید
موسی گوید ، محمد ! ّ باری گذارا قدم
امت تو در دوزخ بیفتاده است در عدم
ابا کرده همچنین محمد نیز یکی دم
موسی کرده بس اصرار با محمد بیاید
در زیر عرش برداشته تاج خود را موافشان
نعره زند چو آن روز گریه کنان پر افغان :
ای قادر و ای غفور ّ ای رحیم و ای رحمان !
« بلند بکن سرت را » جواب ز رب بیاید .
به درگاهم بياور باری تو امتت را
تا که من هم نمایم بر جمعشان بخشش ها
راه بدهم جمله را به داخل جنّت ها
باری چنین ندائی از جانب حق بیاید
زاهد ، عابد ، عالم را از عبادش بوی‍‍ژه
بدرگاهش آورد همانا خود گزیده
ربّم پرسد کو عاصی ؟ ورا در بین ندیده
در جوابش گوید او عاصی لایق کی باشد ؟
عاصی ، جافی بگوید لایق بود به رحمت
داخل کنم ایشان را همانا من به جنّت
گناهشان بخشیده به تو کنم من منّت
خرّم شده پیغمبر پس سویشان بشتابد
رسول الله با موسی بس شتابان بیایند
عاصی ، جافی از امت همراهمان بیایند
گناهتان ببخشید قادر حیّ خداوند
سوی بهشت همانا رهبرشان می باشد
بنده خدا ، خواجه احمد ، گفت از قیامت چنین
بین مردم گسترده حکمتش را او چنین
از کتب بس بزرگ بگفته است خود همین
از خواننده همانا دعا طمع می دارد

برچسب‌ها: حکمت, یسوی, صوراسرافیل

ҚАЗАҚ ХАЛҚЫ НЕГЕ ИМАМ ӘБУ ХАНИФА МАЗХАБЫН ҰСТАНАДЫ?

17.06.2016
9
539

«Адамнан бәрін жасауға болады.

Тек оның әлсіз жерін таба білсеңіз болды»

Адольф фон Книгге.

Ақтөбеде орын алған қайғылы жағдай біздің қоғамда сенім мәселесі аса ушығып тұрғанын көрсетті.

Былай қарағанда, имамдар мен дінтанушылар, тарихшылар мен басқа да идеология саласының қызметкерлері жұмыс жүргізіп жатыр. Дін мен дәстүр мәселесіне қатысты түрлі жиындар, кездесулер мен дөңгелек үстелдер өткізіліп жатыр. Бірақ жүргізілген жұмыстардың нәтижесі ойдағыдай емес.

Ендеше жұмыс тәсілін өзгерту керек.

Мүмкіндігі болғанынша, елді мекендерге шығып, ауыл клубтары немесе мектеп залдарында тұрғындармен тікелей кездесу өткізген тиімді.

Жергілікті телеарналарда дін мен дәстүр төңірегінде жиірек дөңгелек үстелдер өткізілгені абзал.

Ең бастысы, тыңдарманды жалықтырып алмау жағын ойлау керек..

Сондықтан бұрынғы партия жиналысы секілді жиындардан бас тарту қажет.

1990 жылдардың ортасында біраз жыл жұмыссыз жүрдім. Сол кезде желілік маркетингтердің жиналыстарынан бастап, қаламыздағы протестанттық секталардың да жиындарына қатысып көрдім. Олардың жиын өткізу тәсілі мүлдем бөлек. Сондықтан жұмыстары да тиімді. Бізге де солардың тәсілін алу керек.

Қанша үлкен зал болса да шешендер тыңдарманды өз уысында ұстайды.

ERA_0985

Тыңдарман жиналған залдың сахнасындағы үстелде тізіліп отыру практикасынан бас тарту керек. Шешендер залда отырып, сөз кезегі тигенде ғана ортаға шыққаны жөн. Шешен сонда ғана тыңдарманның назарын өзіне аудара алады. Ар жағы оның өзіне байланысты.

Халқымыздың бәрі, тіпті намаз оқып жүргендердің өзі діни терминологиядан хабардар емес.

Түсіндіру жұмыстарын жүргізгенде терминдерді шектен тыс пайдалана беру нәтиже бермейді.

Сондықтан, халықпен тікелей жұмыс жүргізгенде халықтың қарапайым ауызекі тілімен ұғынықты етіп жеткізу керек.

Сонымен қатар, аудиторияның жас ерекшелігі мен әлеуметтік ортасын да назардан тыс қалдыруға болмайды.

Мәселен, ЖОО студенттері үшін дайындалған баяндама колледж мен мектеп үшін, қала жастары үшін дайындалған баяндама ауыл жастары үшін түсінікті бола бермейді.

Сондай-ақ мешіт жамағаты үшін басқа дайындық қажет.

qrtgkangvnnbqk3med9l

Ата-бабамыз неліктен исламды таңдады?

VII- VIII ғ.ғ. тәңірлік дінді ұстанған түркі тайпалары үшін аса бір қиын кез еді. Шығыстан қытай әскерімен бірге Будда, Лао-Цзы, Конфуций ілімдерін уағыздайтын миссионерлер келіп жатса, оңтүстік-батыстан арабтардың шапқыншылығы күшейіп тұрды. Олар аз болғандай, Ұлы Жібек жолының бойымен сауда жасайтын керуендермен христиан дінінің несториан ағымын ұстанған монахтар келетін,. Соның әсерінен көптеген түркі тайпалары тәңірлік діннен бас тартып, христиан дінін қабылдап та үлгерді.

Заман озып, дәстүр тозып, өзге мәдениеттердің ықпалы күшейе бастағанын, ал түркілер ұстанған тәңірлік діннің іргетасының онша берік еместігін, түбі жоғарыдағы діндердің бірін таңдауға тура келетінін Түркі қағандары анық түсінген. Әртүрлі пікірлер болған. Мысалы, данышпан Тоныкөк (VIII ғ.) өз тұсындағы қағандарға: «Будда мен Лао-Цзы ілімі жұртты нәзік те нәуетек қылып жібереді, жігерлі де жүректі ете алмайды» -(Н.Я.Бичурин «Собр. сведений… 1950 ж.) деп сақтандырады.

Ал, түркеш қағаны Сұлу (VIII ғ.) араб халифы Хишамның Ислам дінін қабылдау жөніндегі талабына: «Менің сарбаздарымның арасында шаштараз да, ұста да, тігінші де жоқ, мұсылманға айналып, исламның айтуымен тұрып, айдауымен жүрер болса олар қайтып тамағын асырамақ?» (Л.Н. Гумилев, «Поиски вымышленного царства». 1970ж. 48 стр.).

Бірақ, адамның емес, Алланың дегені болады. 748 жылы қытайлар Суябты басып алып Шаш (Ташкент) қаласына жақындап келіп бекінді. Келесі жылы олар бір шайқаста Шаш әмірін өлтіреді. Әмірдің баласы арабтардан көмек сұрайды. 751 жылы Таразға жақын жердегі Атлах қаласының түбінде Зия ибн Салих басқарған араб әскері мен қытайлар арасында бес күндік қырғын шайқас өтеді. Шайқастың бесінші күні арабтарға қытай қолбасшысы Гао Сян Чжиге қарсы көтерілген түргештер мен қарлұқтар көмекке келіп, нәтижесінде, қытай әскері тас-талқан болып жеңіледі. (Қазақ ССР тарихы, I-том, 361-б.). Осы шайқаста түркі тайпаларының тәуелсіздігі ғана емес, болашақ ұстанатын дінінің де тағдыры шешілді.

…«Талас шайқасында көшпенділер неге Қытайға емес, арабтарға жақтасты. Себебі, бәрібір Қытайдың салт-дәстүрі, күн көрісі көшпенді халықтарға жат еді. Ал жаратушы АЛЛАДАН Орталық Азиядағы парсы-иран жұрты өздерінің бір ҚҰДАЙЫН, ал дала көшпенділері өздерінің жалғыз ТӘҢІРІСІН көрді»… (Гумилев Л.Н. Древние тюрки, Москва, 1967.) .

Сондықтан да , ата-бабамыз ХАҚ ДІН — ИСЛАМДЫ ҚАБЫЛДАДЫ!

Уақыт өте, бел алған ислам бірте-бірте христиан , будда , зороастризм діндерінің барлығын ығыстырып-ысырып тастады. Ислам діні көне түркі сенімдерімен, жергілікті тәңіріге табынушылықпен іштей синтезделіп, түркі жұртының рухани-мәдени ұстанымына айналды.

AF67607E-7AC1-4C10-A8D7-77742F8C0CA9_w987_r1_s

Неге қазақ халқы имам Әбу Ханифа мазхабын ұстанады?

Біз қаласақ та, қаламасақ та келісетін бір фактор бар:

VIII – ғасырға қарай Халифаттың шекарасы ұлғайып, құрамына өмір салты бір бірінен мүлдем алшақ халықтар кіре бастады.

«Ислам бейбітшілік діні» дегенімізбен, ол халықтардың бәрі исламға бірден мойынұсына қойған жоқ.

Қырғын соғыстар болды.

Арабтың атақты қолбасшысы Құтейба ибн Муслим 714 ж. Шаш (Ташкента) пен Фараб (Отырар) өңіріне қылышпен келгенін еске алсақ біраз жәйт түсінікті болады..

Міне мазхабтардың пайда болғаны осы кез..

Ханафи мазхабының негізін қалаған имам Әбу Ханифа (699 – 767 ж.ж.) өз мазхабын саналы түрде араб емес халықтар үшін жасады. Әбу Ханифа исламнан бұрын да, тек пұтқа табынушылар ғана емес, сондай-ақ, зороастризм, иудаизм, христиан дінінің көптеген ағымдары секілді жоғары дамыған діндер жүйесі таралған Месопотамияда (қазіргі Ирак жері) өмір сүрді. Ол діндердің әрқайсысының Қасиетті кітаптары, ғибадатханалары және ғасырлары бойы қалыптасқан әдет-ғұрыптары бар еді. Оның үстіне ол халықтарға араб тілі мен араб мәдениеті мүлдем жат болатын.

Сондықтан имам Әбу Ханифа араб еместерді үркітіп алмас үшін аздаған жеңілдіктер қарастырды. Онда да ол жеңілдіктер идеологиясына емес, тек құқықтық және ғұрыптық нормаларына қатысты болды. Яғни, жергілікті халықтың исламға қайшы келмейтін ырым-жоралғыларына тиым салмай, керісінше діни-құқықтық нормалардың кейбірін соған қарай икемдеді.

Сол себепті біздің жерімізге келген алғашқы дін таратушы миссионерлер көшпелі халықтың ыңғайына қарап, бастапқы канондарды аздап трансформациялаған.

Олай етпеген жағдайда, мал жайылымының ыңғайымен көшіп қонып жүрген халық исламды маңайламас еді. Ал, мешіт салып алып, соның төңірегінен ұзамау – аш өліммен тең еді.

Осы тұста еске түсіп отыр.

1944 ж. біздің ауылға депортациямен келген шешендердің арасында Әзи деген ғұлама молдасы болған (ұрпақтары әлі Тасарық ауылында тұрып жатыр). Сол кісінің адалдығын ауылдың үлкендері әлі тамсана айтып отырады.

1950 жылдардың ортасында Кеңес өкіметі ауылдарда мешіт салуға рұқсат берген соң, ауыл тұрғындары асарлатып мешіт салады. Мешіт бітіп, ішінде намаз оқыла бастағанда Әзи ақсақал саптың ең соңына барып тұрады. Ол кісінің діни білімі өздерінен көп екенін білетін ауылдың ақсақалдары имамдық етуді ұсынғанда, ол бас тартыпты.

Неге? – деген сұраққа

— Мен Шафиғи мазхабының өкілімін. Маған сіздерге имамдық етпек түгілі, саптың алдында тұруға қоспайды! — деп жауап қайтарыпты.

Осыған қарасақ, қазіргі шеттен келген ағымдардың жасап отырғаны рухани агрессия деп бағалауға болады.

13344800_608247316008277_1554751048335304991_n

Хиджаб, әлде орамал?

Арабтың хиджабы қажеттіліктен туған:

Алғашқысы климат жағдайы болса, екіншісі — олар қазақ секілді 7 ата санаспайды. Сондықтан 2-3 атадан кейін қыз-келіншектерін бір бірінен тұмшалауға мәжбүр болады.

Ал біздің ата-бабамыз10-15 шаңырақ болып көшіп-қонып жүрді. Бәрі бір шалдан тараған жақын туыстар.

Тұмшалауға қажеттілік жоқ.

Керісінше, ауылдағы қыз балалардың абыройы — бүкіл әулеттің абыройы. «Қызға 40 үйден тиым» деген сол болады.

Ауылдағы бір қыздың жаманаты шықса, ол ары-бері өткен жолаушылар арқылы елге жылдам тараған.

Айналадағы елдің бұл ауылмен құда-жекжат болуға ықыласы бола қоймаған. Қыздарының «ышқыры» бос әулетке кім жақындасын?!

Оның үстіне қазақ халқы қыз баласы тұрмысқа шыққанша басына қара және ақ түсті орамал салдырмаған. Жалаңбас та жүрмеген, түсті орамал салған. Қара түс – қайғының белгісі.

Ал ақ жаулық әйелдіктің белгісі.

Ал, әсіредіншілдер «шірік» деп жүргенн адыраспан тұтатуға келсек, қазір ғалымдар емдік өсімдік адыраспанның түтінінің түрлі микробтар мен бактерияларды жоятын бактерицидтік қасиеттері бар екенін дәлелдеді.

Ал, біздің ата-бабаларымыз мұны бағзы заманда-ақ білген.

Сондықтан дін атын жамылып, араб дәстүрін таңушыларға ел болып қарсы тұрайық.

Өмір Шыныбекұлы — тарихшы, жоғары санатты ұстаз,

1-деңгейлі сертификат иегері (Кембридж технологиясы),

Республикалық «Ағартушы» қоғамдық қозғалысының төрағасы.

Ұлт порталы