آسقار جوُمادئلداده وٌ : عارشكه ر باطر نه گه دالادا جلقی باعپ جئوُر ؟

Радиобағдарламалар / Жастар Азаттықта

Асқар Жұмаділдаев: Ғарышкер батыр неге далада жылқы бағып жүр?

Асқар Жұмаділдаев, математик-ғалым, академик. Жеке қордағы сурет.

14.12.2010

Азаттық радиосы

Алматыдағы қазақ журналистерінің клубындағы кездесуде математик-ғалым Асқар Жұмаділдаев елдегі білім жүйесіндегі проблемаларға, жаратылыстану ғылымдарының дамуы мен келешегі, технократтық сананың қалыптасуы, т.б. мәселелерге тоқталды.

Жиын модераторы журналист Жанболат Мамай ғалымнан ең әуелі жақында ғана шетелдегі ғалымдарды елге қайтару жайында бастама көтерген білім және ғылым министрінің идеясына қатысты пікірін сұрады.

Министрдің бастамасын оң бағалаған клуб қонағы мәселенің екі жағы бар екенін де ескерте кетті. Біріншіден, «барлық әлеуметтік мәселесі шешілген, тұрақты жұмысы бар, шетелде орнығып қалған ғалымдар министрдің шақыруын қабыл ала ма?» деген сауалға жауап берді.

– Егер шын мәнінде мықты университетте істейтін адам болса, олардың келуі екіталай. Америкада университеттердің түр-түрі бар. Ең мықтысы Айвилик дейді. Мұның қазақша баламасы «интеллектуалдық элита» деген сөз. Олар - Гарвард, Йель, Бостон, Пенсильвания университеті. Көп болса, 15-20 шақты болар. Мұндай университетте істейтін адам келе қалса, мен қатты таңданған болар едім. Өйткені, ойлап қараңыз. Оның лабораториясы бар. Тақырыбы бар. Оның шәкірті бар. Оның жалақысы бар. Оның үйі бар. Оның ештемеге басы ауырмайды. Ол не үшін келуі керек?! – деді Асқар Жұмаділдаев.


«ЖЫЛҚЫ БАҒУ ҮШІН ҒАРЫШҚА ҰШЫП КЕЛУ КЕРЕК ПЕ?»
Қазақстан бұл ғалымдарды шын мәнінде керек етіп отыр ма деген сауал қойған ғалым өз сөзін былай жалғады:

– Мәселен, космонавтиканы алайық. Қазаққа космонавтика керек пе, керек емес пе? Бір қарасаң, керек сияқты, ә? Қазақ космонавтиканы дамытпағанда нені дамытуы керек. Бүкіл әлемде жоқ космодром Қазақстанда тұр. Ең бірінші космонавт Қазақстаннан ұшқан. Ал бірақ осы космодромға қазақтың қатысы қанша? Біз білетін қазақтың тірлігі – келген-кеткенге шапан жабу, қарсы алу, шығарып салу. Телевизор қараңызшы: бір шапан жауып, бір алма береді. Басқасын көргем жоқ.

Жалпы Қазақстанда қанша космонавт бар өзі? Екеу. Бұл екі космонавт не істеп жүр өзі? Біреу космонавтикада істейді. Біреуі далада жылқы бағып жүр. Не ол? Сонда жылқы бағу үшін ғарышқа ұшып келу керек пе? Маған біреулер айтады: «Ой, ағаның мінезі жаман. Ол – оппозиционер» дейді. Кешіріңіз, оппозиционер де қазақтың азаматы. Онда тұрған не бар? Неге ағамызға лайық сый-құрмет болмайды. Бұл кісі дүниеде бірінші рет жүзіп бара жатқан кемеге ұшақ қондырған. Көбісі оған батыр атағы космосқа ұшқаннан кейін берілді ғой деп ойлайды. Шындығында ол олай емес. Оған батыр атағы керегі де жоқ. Бұл кісі – шын батыр адам. Сонда мен ойлаймын: айналдырған екі космонавтқа жұмыс таба алмаймыз, ал ертеңгі күні аналар (ғалымдар) келгенде не болады сонда? Егер келе қалса, соған беретін жағдайыңыз бар ма? Жұмыс істейтін мүмкіншілігіңіз бар ма? Ғалым адам батырдан кем емес. Егер ертеңгі күні бір шенеунік келіп, шікірейіп: «Әй, қане, есеп бер!» деп тұрса, ол ғалым әлгіні құйрығынан бір теуіп қуып шығуы мүмкін. Сонда «мұның да мінезі шатақ екен» деп далаға жібере ме? – дейді академик Асқар Жұмаділдаев.

Ғалымның осы және басқа мәселелер туралы айтқанын тыңдаңыз.

• Басып шығару
• Досыңа жібер
• Бөлісу
  x

  • Digg
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Mister Wong
  • MySpace
  • Reddit
  • Twitter
  • Technorati
  • Yahoo Bookmarks

  Бөлісу туралы

• 
  

Пікірлерді іріктеуБасынан бастапСоңынан бастап

Пікір қосыңыз (30)

     

Пікір

Кімнен: қажы мұқамбет қара кедей Қайдан: иранбақ

20.12.2010 20:37

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Жүн қылады жібекті оны сақтай білмеген ,
Күң қылады қызын да оны баптай білмеген .
Жібек жолы не болды қараңдаршы жарандар ,
Құбыр болып тасиды мұнайыңды гәзбенен .
Жылқы бағып ғарышкер , Қынжылады қаламгер ,
Жалтарады шаршаған итжысып НӘНменен .
Тоқтар бақса жылқыны білсе керек өз елін ,
Көнбіс болып соншама кімдер оған мінбеген .
Жарбасында жантақты жаннан кешкен нар жесе ,
Жарқыратар жан - жақты лаулай жанып сөнбеген .
Іс өнбейді қарғаумен , байлау керек белбеуді ,
Тәуекелмен тас жұтып істеу керек еппенен

---

ناخاطرات 14

                                                                                                                                                                                                                                                                                                         ناخاطرات               ناخاطرات 14

شب تاسوعا (23 آذر ) در هتل آذين گرگان، به مناسبت روز استقلال جمهوري قزاقستان ، مهمان سركنسولگري آن  كشور بوديم  كه  چون خود آن روز  ( 16 جه لتوقسان = 25 آذر  ) مصادف با عاشورا شده بود  ، مراسم مربوطه يك روز و يك شب جلوتر برگزار مي شد .چندان ميلي به حضور در اين برنامه نداشتم . ستارباي بلي موضوع را به سرسنباي كرپه تلفني اطلاع داده خواهش كرده بود كه مرا هم به عنوان ظفيلي  با خود بياورد . اين قسمت را قبول نكرده و خواسته بود شخصاً به خودم زنگ بزند كه جنين نشد و جون به من برخورده بود نمي خواستم بيايم . از قضا يك بنده خدا توصيه كرد كه جون نفوذي ( ؟ ) دارم  ، در مجلس حاضر شوم ولو اينكه برخي مخالف آن باشند .سرسنباي هم من و طغاندردي بايبوز را با خود به جشن آورد .ستارباي و اشو ايسكلدي – لابد به نمايندگي از سوي سرگنسول – به ما وساير مهمانان خوشامد مي گفتند . افراد نه چندان زيادي  از قزاقهاي گرگان ، بندر تركمن  و گنبد  آمده  بودند . از آن عدّه ملا ابراهيم جمني ، ملا حسن  اولجاشي ، دكتر حاجي چالاك و جالغاس  از بندر تركمن ،محمود جمني ، عبدالرحمن خواجه ، حميد دانشيار و تويجان بابق از قزاق محلّه گرگان  ، حاج عبدر( ظاهراً با اهل بيت ) از گنبد و بالاخره كوپكنين زادسر از ساري يادم مانده است . در يكي از رديفهاي عقب سالن پذيرايي جاي گرفته به صرف ميوه و تنقلات نشسته  اطراف را ديد مي زدم . ديوار ها را با مناظري از كشور قزاقستان  آراسته بودند . جالب اين بود كه ميز ما كنار تصويري از يك خوك و بچه اش قرار داشت  ! صحنه سخنراني مزيّن به تمثال نور سلطان تظربايف ، رئيس جمهور قزاقستان وپرچم آن كشور بود . روي پرده كليپي  درباره آن مملكت و رئيس جمهور تقريباً مادام العمرش  نمايش داده مي شد كه  ضمن تكراري بودن  ، چون زبانش هم انگليسي بود  حوصله را سر مي برد . با پخش سرود  هاي ملي قزاقستان وجمهوري اسلامي ايران مهمانان  جهت احترام بپا خاستند  . پس از تلاوت آياتي از قرآن كريم توسّط ملا ابراهيم  و بيان مطالب سركنسول قزاقستان به مناسبت اين جشن و آرزوي توسعه روزافزون روابط فرهنگي ، اقتصادي و سياسي ميان دو كشور همسايه  ، نوبت به استاندار گلستان و معاونش رسيد كه  تعارفات  لازم را برگزار نمايند . گفته هاي سركنسول را پسر ستارباي  ، از روي متن  ، به فارسي  ترجمه مي نمود كه گويا در استخدام كنسولگري است . اين كار در مورد بيانات مقامات  ايراني انجام نشد . البته امكانش هم نبود . نزديك يك ماه پيش بود كه  در جلسه معارفه معاونان استانداريهاي گلستان و مانگستائو ترجمه قزاقي و فارسي مطالب عنوان شده از سوي طرفين را بعهده گرفتم  . ولي در جلسات بعدي  ، به علّت مشغله قضايي نتوانستم اين امر را ادامه دهم . وانگهي  عدم  هماهنگي ها  حوصله ام را سربرد ه بود .در اين ميانه سرگرم تماشاي  اطرافم بودم . بي سليقگي  حضرات را به سرسنباي  هم  نشان دادم كه چگونه در يك مهماني در جمهوري اسلامي تصوير يك خوك و توله اش را بر ديوار نصب كرده بودند .انگار عقلشان قد نداده بود  كه خوك در نظر يك مسلمان جقدر منفور است . اتفاقاً چندي پيش فيلمي از كاسپيونت ، ماهواره ارگان حكومت قزاقستان ، ديدم كه مبيّن علاقه عاطفي يك بچه قزاق به خوك اهلي بود و از اينكه براي تغذيه اهالي محل كشته مي شد بي تابي مي نمود . در گوشه ديگر سالون بساط شام  كه همانا چلو ي ايراني از انواع گوناگون و مخلفاتش بود پهن و مهمانان به صرف آن دعوت شدند . يك ديس پر از سبزي پلو با مرغ با دوغ و نوشابه خنك تناول كردم . سركنسول كه نزدمان آمد  ، با ابراز امتنان از پذيرايي خوبشان  به شوخي  گفتم انتظار داشتم براي مدعوين قزاق اين مراسم ، طبق عرف  ، كره اسبي سربريده شود . با خنده جواب داد بماند براي سال بعد . دنباله شام  چاي  و شيريني و شكلات بود كه دلچسب افتاد . كم كم وقت رفتن رسيد  . مي بايست رفع زحمت كنيم . اين را هم اضافه نمايم كه بيش از هر چيز از دريافت كتابي به نام « قازاقتار » خوشم آمد كه فهميدم جلد هشتم يك سري كتاب نه جلدي درباره قزاقستان است كه هر كدام شامل اطلاعات  دايرة المعارفوار  از اين كشور است . كتابهاي موصوف به دو زبان قزاقي و روسي مي باشد . سعي مي كنم بقيه جلد هايش را بدست آورم . النهايه اين را  هم گزارش دهم كه بنا بر خبر هاي منتشره در سايتهاي قزاقي مخالفان حكومت  مراسم  روز استقلال  كشور امسال بسيار سرد برگزار شده و جايي هم خوانده ام كه نورسلطان نظربايف  دم از خطرات امنيتي زده و گويا نگران تكرار آشوبهاي اخير قرقيزستان در قلمرو خود است . برخي از ناراضيان مي گويند اين روز را بايد هنگام استقلال نامبرده از ملّت قزاقستان خواند !      

كشه گی جه لتوقساندقتارمه ن قازئرگی جه لتوقسانشلدار

Кімнен: Боташ Қайдан: Ақтөбе қаласы

16.12.2010 05:50

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

1986 жылғы оқиғасын ұйымдастырған да, оның ұмытылуына бар күшін салып отырған да биліктегілер екені рас. Жастардың ұлттық сана сезімінің оянып, жетілгенін арам пиғылға пайдаланып кетті. Желтоқсаншылдар қозғалысын билік өзі көздеген масатына әлі пайдаланып келеді, "жұмыртқа лақтырғыштар" жанжалы - оған куә. Олардың 7 ұйымының кейбірі биліктің арнайы қызметінің қол астында жүргендер екені істерінен көрініп тұр. Сондықтан олар бірігіп бір ұйым бола алмайды, жұртқа айтарлықтай әсері де болмайды.

---

Кімнен: қарапайым қазақ Қайдан: елден

16.12.2010 10:41

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Хасен СІЗДІҢ желтоқсанға қатысқаныңыз рас шығар бірақ өз өзіңізді жарнамалауыңыз ұят қой , екіншіден Мұхтар Шахановқа тіл тигізуіңіз өзіңізге сын, сіз бір кезде алаңға шықтыңыз, өз пікіріңізді білдірмек болдыңыз ғой? ал қазіргі кездегі Шақановтың қазақ үшін шырылдағаны сізге ұнамайтын сияқты неге? сіз де неге сондай әрекеттерді қазаққа жасамайсыз? Бұл істеріңіз Сізді жағымды қылып көрсетпейді. мен қарапайым қазақ, көріп түйгенімді жазып отырмын айып етперсіз....

Пікір алмасу

---

Кімнен: Саясаттанушы

16.12.2010 17:05

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Қашаннан бері билікпен ауыз жаласып, өтірік "күресіп" жүрген Шахановты тек соның айналасында жүрген жандайшаптары ғана қорғап, "№1-ші халық қамқоршысы" етіп көрсетуге тырысатыны бұрыннан белгілі. Ал халық олар ойлағандай ақымақ емес, биліктің жарнамалауымен елді алдап үйренген Шахановтың шын мәнінде саяси алаяқ екенін қазір көпшілік өте жақсы біледі.
Ал оның "халық қамқоршысы" екендігіне шын сенетіндер - саяси сауатсыз адамдар.

---

Кімнен: кедей Қайдан: айдаладан

16.12.2010 10:54

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Дос Көшім ешқашан тура сөз айта алмайсың, сөз арасында айналып кетесің негізгі мәселені. Мына Гүлбохром өзінің қолшоқпар екенін әкім қабылдауында болып, артын ашып алды.өйтіп желтоқсан батыры болғанша ,сол күндері өле қалғанда мынандай масқараға ұшырамас едіІ әрі абыроймен Ләззаттардың қатарында тұрар еді ,енді өз қылығымен тыр жалаңаш қалдың моральдық жағыңнанІЕй сорлы қазақ осыдан кейін ел болам дейсің.....?????

---

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

16.12.2010 12:11

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Немруд атты бір сұлтан ,
Озбырлықта бек асқан .
Бір мұнара салдырды ,
Аспанменен таласқан .

Оғын салып садаққа ,
Атты тәңір тарапқа .
Жебе қайтып келді де
Ел тарқады жан - жаққа .

Нәндер десе құдаймын ,
Әр кім айтар солаймын .
Егер болсам мен пенде ,
Көпшілікке ақ ұнаймын .

Жер астынан жік шыққан ,
Құлақтары тік шыққан ,
Совет деген отары ,
Талай елде үй жыққан .

Немруд елі тарқады ,
Неге десең бастады ,
Сұрқытайды өзінен ,
Пенделер де қостады .

Құрылса одақ кеңеске ,
Ұлттар бармас егеске .
Желтоқсандай желікте ,
Ел қалмас еді әлекке .

Болса ақыл билікте ,
Бүйтпес еді әлбетте .
Бүлдіргі алып бүліктен ,
Болмас еді шерменде .

Жақсы болар кеш ештен ,
Ақыл кірер кей кештен .
Кеңесті құл азбас деп ,
Бұрыңғылар жөн шешкен

Пікір алмасу

---

Кімнен: Аты-жөні көрсетілмеген

16.12.2010 19:56

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Әй, мұнау "ақынның" не деген бітпейтін "жалынды" шумақ сөздер? "Общественная позиция" газетінде, бірінші бетінде басылып шығатын шумақтар екен. Бұл жер арзан шумақ айтылатын орын емес.

---

ادامه نوشته

ناخاطرات 13

ناخاطرات 13

 

باران باريد بر تهران

خارج گرديد از بحران ؟

آلودگي است در ايران

يكي درد بي درمان

 

بسكه پس است اين هوا

چه چاره ماند جز دعا ؟

از دست اين مغروران

پناهي نيست جز خدا

 

مردم شوند گر خفه

بي خيالند يكسره

كر و كورند انگاري

فرياد زنند گر همه

 

زبده خوانند خويشتن را

لاف ها زنند پس تنها

با اين جنون پر زكبر

سبقت گيرند از دنيا

 

گر كم شود دود و دم

ديده شود بيش و كم

افشا شده رازشان

كه چه بوده اصل سم

 

نالايق است اين دولت

بايد خواندش يك نكبت

جز اين ندارد كاري

افزون كند بر زحمت

 

 

 

 

   

جاپونداردكٌ ؤز ه لئن ؤركه نده توٌ موُراتی آلاشوردا يده يالارنا وُقساس ه دی

Саясат

Жапондардың өз елін өркендету мұраты Алашорда идеяларына ұқсас еді

Алаштың үш арысы (солдан оңға): Ахмет Байтұрсынұлы, Әлихан Бөкейхан, Міржақып Дулатұлы.

13.12.2010

Сұлтан Хан АҚҚҰЛҰЛЫ

ХХ ғасырда қазақ халқының келешегіне ықпал еткен үш оқиға тура желтоқсан айында болған екен. Азаттық радиосының дөңгелек үстеліне қатысушылар Алашорда тарихындағы кейбір ақтаңдақтар жайында әңгімелейді.

1917 жылы желтоқсанның 13-і күні Орынборда Екінші қазақ құрылтайы өткен соң Алашорда автономиясы құрылды. Бұл қазақ мемлекеттілігін қалпына келтіруге жасалған талпыныс болатын.

1986 жылы желтоқсанның 16-сы мен 18-і аралығында Алматыда студент және жұмысшы қазақ жастары Мәскеу үстемдігіне қарсы шеруге шықты. Дәл осы бас көтеру советтік отарлық империясының немесе «зұлымдық империясының» күйреуінің бастауы болды.

1991 жылы желтоқсанның 16-сы күні Қазақстан 15 одақтас республиканың ішінде ең соңы болып тәуелсіздігін жариялады.

Азаттық радиосының дөңгелек үстеліне Ресейдегі Туризм және қонақжайлық институты қоғамдық ғылымдар кафедрасының меңгерушісі, тарих ғылымдарының докторы, профессор Дина Аманжолова (Мәскеу), Жапониядағы Хоккайдо университеті Славян зерттеу орталығының Орталық Азия бойынша маманы, профессор Томохико Уяма (Токио),  Мемлекет тарихы институты директорының орынбасары, тарих ғылымдарының докторы, профессор Хангелді Әбжанов (Астана), тарих ғылымдарының докторы, профессор Мәмбет Қойгелдиев (Алматы) қатысты. 

Дөңгелек үстелді Азаттық радиосының қызметкері Сұлтан Хан Аққұлұлы жүргізді.


САБАҚТАСТЫҚ БАР МА?
Жүргізуші:

– Алашорда ұлттық-территориялық автономиясы мен Қазақстанның тәуелсіздігін жариялауы тарихи маңызы жағынан да, датасы бойынша да сәйкес келеді. Осы екі оқиғаның арасында тарихи байланыс пен сабақтастық бар ма?

Дина Аманжолова:

– Менің ойымша, даталардың сәйкес келуіне байланысты әлдебір мистикаға емес, олардың тарихи сипатына назар аудару керек. Аса ірі тарихи оқиғалар, біріншіден, инерциялық сипатта болса, екіншіден, ұзаққа созылатын саяси салдарға ие болады. Осыған байланысты, Алаш тарихы мен Қазақстанның мемлекеттілігі арасында өзара тарихи байланыс пен сабақтастық бар.

Біріншіден, ХХ ғасырдың басы мен соңында империялық және советтік

Дина Аманжолова – профессор, тарих ғылымдарының докторы, Мәскеудегі туризм және қонақжайлық институты қоғамдық ғылымдар кафедрасының меңгерушісі.

мемлекеттілік дағдарысқа ұшырады. Осының өзі қоғамның белгілі бір бөлігінің, атап айтқанда, Алашорданың идеялық дем берушілері мен советтік және постсоветтік Қазақстанның саяси жетекшілерінің шешуші қимылдар жасауына түрткі болды.

Екіншіден, екі жағдайда да ұлттық қозғалыстар саны арта түсті. Үшіншіден, алашордалықтар қазақтардың мемлекеттік құрылымының түрін, еуразиялық геосаяси кеңістіктегі орнын, өкілеттігі мен мәртебесін өз көзқарастары тұрғысында дамыта білді.

ХХ ғасырдың соңындағы саяси қайраткерлер де саяси сауаттылық, күрделі міндеттерді шешуде шапшаңдық таныта білді. Өйткені, Совет Одағы деп аталатын аса қуатты империя дамып жатты. Осы кезде қоғамды сақтап қалып, жаңа мемлекетті, ұлттың ілгері дамуы үшін қажетті жағдайларды жаңадан құру керек болды. Бұдан бөлек, аталған жағдайда мемлекеттілік – ұлттық мәселелерді шешетін және оны шешудің кілті жатқан негізгі құрал болатын. Дәл осы жағдайдан да мен сабақтастықты көріп тұрмын.

Томохико Уяма:

– Тәуелсіз Қазақстан советтік Қазақстанның мирасқоры болды және көптеген мемлекеттік құрылымдар оған мұраға қалған еді. Тәуелсіз Қазақстанға тек осындай құрылымдар мен институттарды қайта құру ғана қалды.

Ал алашордалықтарға келсек, оларға автономиялық құрылымдарды мүлдем жаңадан бастау керек болды және бұл анағұрлым күрделірек болатын.

Қазіргі Қазақстан - Алашорданың емес, советтік Қазақстанның мұрагері. Бірақ бұл жағдай аталған ұлттық қозғалыстың қазақ халқының тағдырындағы рөлі мен маңызын мысқалдай да кемітпейді.

Батыста Қазақстан мен өзге де Орталық Азия республикалары Совет Одағы ойлап тапқан, қолдан жасалған мемлекеттер деген мифтік пікір қалыптасқан. Ал Алашорданың тарихы бұған керісінше жайды, яғни, қазақ мемлекеттілігінің құрылуы – бұл халықтың жүздеген жылдарға созылған арманы екендігін дәлелдейді.

Хангелді Әбжанов:

– Сұраққа жауап бермес бұрын желтоқсан айында болған тағы бір маңызды тарихи сәтке назар аударып кетсем деймін. Бұл – 1936 жылы желтоқсанның

Орталық Азияда жұмыс істейтін көптеген жапондықтар Қазақстанның халқы жақсы, бірақ шенеуніктері өте нашар, өздерін тәкаппар ұстайды дейді.

5-і күні Конституцияның қабылдануы. Осыған сәйкес, Қазақстан автономиялық республикадан одақтас республика болып қайта құрылды. Желтоқсан айында болған бұл оқиға да қазақ халқының тағдырына ықпал етті деп ойлаймын. Кейінірек, 1991 жылы одақтас республика болған Қазақстан Совет Одағының құрамынан шығып, өз тәуелсіздігін жариялауға мүмкіндік алды. Ал шешен, татар, башқұрт және т.б. автономиялы республикалар Ресей империясының құрамында қалып қойды.

Бірақ менің ойымша, тәуелсіз Қазақстан мен Алашорда өмір сүрген аз ғана уақыт аралығының арасында сабақтастық жоқ. Бұлар - мүлдем бөлек құбылыстар. Біріншіден, автономия жариялағанымен қазақ халқы бұрынғысынша Ресей империясының құрамында болды. Екіншіден, Алаш автономиясын қысқа мерзімнің ішінде бірде-бір мемлекет мойындаған жоқ.

Қазіргі Қазақстанға байланысты жағдай мүлдем бөлек. Тәуелсіз, еркін мемлекет құрылды. Дәл сол күні, 1991 жылы желтоқсанның 16-сы күні Қазақстанның тәуелсіздігін алғаш болып Түркия таныды. Бұдан соң қысқа мерзімнің ішінде Қазақстанның тәуелсіздігін өзге де елдер мойындады.

Бұл оқиғалардың барлығының желтоқсан айында болуы жай ғана кездейсоқтық. Алаш автономиясы мен қазіргі қазақ республикасының арасында ортақ дүниелер аз деп ойлаймын. Алаш қозғалысының қайраткерлері мемлекет құруға деген өз ниеттерін мәлімдеді. Бірақ түрлі себептерге байланысты олардың мақсаты орындалмады. Ал Қазақстан 1991 жылдан бері тәуелсіз мемлекет ретінде дамып келеді.

Мәмбет Қойгелдиев:

– Мен мына бір мәселені айта кеткім келеді. 1917 жылы Алаш автономиясын құру туралы хабарлама ұлттық мемлекеттілікті жаңғыртудың әрекеті болды. «Ресей империясының құрамындағы Алаш автономиясы» деген сөзді айта отырып, Әлихан Бөкейханов қазақтар өз мемлекетін құруға әлі даяр емес

Мәмбет Қойгелдиев – профессор, тарих ғылымдарының докторы.

дегенді білдіргісі келді.

Ол жеке мемлекеттілікке өту үшін даярлық кезеңі қажет, тәуелсіздік туралы мәселені болашақта айтуға болады деді.

Қазақ халқының 1991 жылғы мемлекет құруы Алашорда идеясының жалғасы деген профессорлар Аманжолова мен Уяманың, белгілі бір дәрежеде профессор Әбжановтың пікірлерімен келісемін.

Қазақ халқы Совет Одағының құрамында болған кезінде өз қажеттілігін өтей алмағанын 1986 жылғы оқиғалар көрсетті. 1986 жылы желтоқсанның сол бір күндерінде бір кездері Алаш қозғалысы өз алдына қойған мәселелер көтерілді. Қазақстанның 1991 жылы мемлекеттілік алуы Алашорда идеясының заңды жалғасы деп есептеймін.


ҚАЗАҚ ЖЕРЛЕРІ

Жүргізуші:

– Өзінің жер көлемі жағынан қазіргі Қазақстан әлемде тоғызыншы орында тұр. Егер Қазақстан өз аумағының тұтастығын 1936 жылғы шекара бойынша сақтап қалған болса, онда ол жер көлемі жөнінен бірнеше сатыға жоғары тұрған болар еді деп есептейді қазақ ұлтшылдары. Атап айта кетейін, бұл - көрші елдерге территориялық талапсыз айтылып отырған сөз.

Хангелді Әбжанов:

– Тарих тұрғысынан келсек, қазақтардың территориясы көптеген ғасырлар бедерінде қалыптасты. Алғашқы хандар Керей мен Жәнібек аздаған жерлерде билік құрды. Бірақ содан кейінгі билеушілердің және қазақ халқының күресі арқасында қазақ XVI-XVII ғасырларда аса үлкен аумақтардың заңды қожасына айналды. Кейінірек бұл жерлер қазақтың этникалық территориясы болды.

Ресей империясының құрсауында болған 200 жылда және одан кейін 75 жыл бойы Совет Одағының құрамында болған кезінде қазақ халқы өзінің орасан территориясының біраз бөлігінен айрылып қалды. Жердің бір бөлігі

Алашордалықтар сыбайлас жемқорлықты, парақорлықты мүлдем маңайына жолатқан емес. Дәл осы теріс құбылыстар қазір Қазақстан қоғамын іштен ірітіп, сыбайлас жемқорлық атты жегі құрт тәуелсіздіктің тамырын біртіндеп кеміріп барады.

Өзбекстанға, екінші бөлігі Ресей Федерациясына өтіп кетті.

1991 жылы көршілес мемлекеттермен жүргізген келіссөздердің нәтижесінде Қазақстан өз шекараларын сақтап қала алды.

Бір кездері қазақ шекарасының белгіленуіне зиялы қауымның үлкен үлесін қосқанын жоққа шығармаймын. Әлімхан Ермековтің, Сәкен Сейфуллиннің, Ахмет Байтұрсынұлының белсенді түрде ат салысуының арқасында Қазақ Автономиялық республикасының құрамына Қазақстанның солтүстігіндегі, Жетісу және оңтүстік облыстардағы территориялар енгізілген. Осылайша, ғасырдың басында саяси және экономикалық күйреу жағдайында алашордалықтар үлкен территорияны сақтап қалды.

Егер қазақ халқы1936 жылғы территория тұтас сақталып қалғанда, қазір Қазақстан аса ауқымды жерге ие болар еді. Алайда, 1975 жылы халықаралық қоғамдастық соғыстан кейін белгіленген мемлекеттік шекаралар өзгертілмейді деген байламға келді.

Біз осы принципті ұстанып, көрші елдермен келіссөз жүргізу барысында жоғалтқанымыз да болды (мысалы, Қытайға белгілі бір территорияны бердік), ұтқан тұстарымыз да болды (Ресеймен болған келіссөздерді айтып отырмын). Бірақ қалай дегенмен, Қазақстанның қазіргі шекарасын халықарлық қоғамдастық таныды. Өзге мемлекеттер мен халықтарға біздің ешқандай дауымыз болмауы керек деп ойлаймын.

Дина Аманжолова:

– Профессор алашордалықтардың рөлін өте дұрыс айтып отыр. Қазақ мемлекеттілігінің қалыптасуында, ең болмағанда осы идеяның туындауында олардың рөлі өте үлкен.

Биыл советтік қазақ автономиясының құрылғанына 90 жыл толды. Біз бұл тарихи фактіні елеусіз қалдырмауымыз керек. Бұл - өте маңызды тарихи оқиға. Өйткені, бірлесіп қызмет істеу үшін совет өкіметі жағына өткен алашордалықтар саяси жағынан сауатты және азаматтық жауапкершілігі бар адамдар болатын.

Олар ең алдымен патриоттар болғандықтан осындай принциптерді ұстанды. 1920 жылы Қазақ автономиясының шекарасын белгілеу үшін олар орасан зор картографиялық, этнографиялық, іздеу, іс жүргізу, дипломатиялық жұмыстар жүргізді. Алаш автономиясының хабарланған күнінен бастап Қазақ АССР-інің жарияланған күніне, одан 1936 жылға, содан соң қазіргі Қазақстанға дейін сабақтасқан аса ұзын тарихи тізбекті көруге болады деп ойлаймын.

«Алаш» қозғалысының өкілдері байқатқан тағы мына бір сипатқа назар аударғым келеді. Бұл – диалогқа, компромисске қабілеттілік, өте күрделі жағдайларда өз мүдделерін қорғап қалу үшін заңды түрде әрекет етуге даярлық. Әртүрлі саяси күштермен өзара бірлесіп жұмыс істеу кезіндегі олардың жинақтаған практикасының қандай маңызды болғанын алашордашылардың тәжірибелері көрсетіп отыр. Олар мұндай саяси икемділікке алдымен Ресей империясымен, содан соң азамат соғысы, революция жағдайында жұмыс істей жүріп қол жеткізді. Мұндай тәжірибелер, принциптілікті сақтай білген жағдайда, іргелі мәселелердің шешілуіне көмектесіп отырды.

Томохико Уяма:

– Қазақстанның территориясы орасан зор аймақты алып жатыр. Өйткені, біріншіден, табиғаттың өзі

Томохико Уяма - профессор, Токиодағы Хоккайдо университеті Славян зерттеу орталығының Орталық Азия бойынша маманы.

осындай жағдай жасады. Мұнда мал жаюға қолайлы өріс, қоныс жетерлік.

Екіншіден, бұл - тіпті кейбіреулерінде нақты ұлттық қозғалысының белгілері жоқ халықтардың өзіне автономия берген совет өкіметінің ұлттық саясаты.

Әрине, бұл жерде алашордалықтардың да еңбегі бар. Олар қазақ далалары жай ғана далалық облыстарға ғана бөлініп қоймай, біртұтас кеңістікті құрайтынын көрсетті. Жалпы, қазақ халқының өмір сүруінің қасында қазақтардың жүзге бөлінулері екінші кезектегі мәселе екендігін көрсетіп берді.

Әрине, алашордалықтар да, қазақ коммунистері де революция тұсында, азамат соғысы кезінде, Орталық Азияның ұлттық мемлекеттік бөлінуі кезеңінде қазақтар тұрып жатқан жерлердің барлығын Қазақстанға енгізгісі келді.

Сонымен бірге, менің білуімше, Қостанай облысы мен елдің оңтүстігіндегі территориялардан айрылып қалу қаупі де болды.

Мәмбет Қойгелдиев:

– Мен Уяма мырзамен келісемін. Шынында да 1919 жылы Бүкілодақтық орталық атқару комитеті Мәскеуде Қазақ әскери ревкомымен келіспестен, Қостанай уезін Челябі облысына беру туралы шешім қабылдады. Осыдан кейін Қазақ әскери ревкомы өз мүшесі Ахмет Байтұрсынұлына осы мәселе бойынша Орталық атқару комитетіне қарсылық даярлауды тапсырады. Ол аталған тапсырманы орындайды. Соның нәтижесінде Орталық атқару комитеті Қостанай облысын Қазақстанның құрамына қайтарып беруге мәжбүр болды.

Алашордалықтар қазақтардың 1917 жылғы желтоқсан съезі қаулысының бірінші бөлімінде Қазақстан аумағын біздің республиканың қазіргі территориясына тең шамада көрсетті.

Ресей империясы құрамында болған қазақтардың мемлекеттік басқаруға қатысуға мүмкіндігі болған жоқ. Бірақ біз қалай болғанда да совет өкіметі тұсында қазақтардың мемлекетті басқаруға қатыстырылғанын және дәл осы кезеңде қазақтардың осы өнерді үйрене бастағанын атап өтуіміз керек.

"Қазақстан тәуелсіздік алған кезде қазақтың саяси элитасының мемлекет басқару тәжірибесі болған" деп, профессор Аманжолова дұрыс айтады.


ЕЛІКТЕУГЕ БОЛАТЫН ҮЛГІ

Жүргізуші:

– Алаш дегеніміз – ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы ұлттық бірлік пен қайта өрлеу идеясы. Қазақтың ұлт көсемдерінің бірі Ахмет Байтұрсынұлының айтуынша, ол қазақ халқының басына ежелгі ата-баба жерінен айрылып қана қоймай, отаршыл орыс империясының дөрекі және қатаң саясатының салдарынан ұлт ретінде толық жойылу қаупі туған кезеңде пайда болды. Солай бола тұра, қазіргі Қазақстанда осы күнге дейін біртұтас ұлттық идеология жоқ деп есептейді сарапшылар. Билік ұлттық идея ретінде біресе «Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына енуін» айтады, біресе қоғамның теріс реакциясын туғызған «жаңа қазақстандық ұлт туралы доктринаны» ұсынады. Осындай жағдайда Алашорда идеологиясын қазіргі Қазақстан жағдайына бейімдеуге болады ма?

Томохико Уяма:
– Мен Алашордада әлдебір идеология болды деп айтпас едім. Бұл қозғалысқа қатысушылардың әртүрлі идеялары болды. Егер олардан нені үйрену керек деген әңгіме туса, онда адамгершілікті, азаматтықты және қарапайымдылықты деп жауап беруге болады.

Олардың идеалы – халыққа қызмет ету болатын. Патша тұсында олар

Алашордалықтар халық игілігі үшін жұмыс істеген адамдардың жақсы үлгісі ретінде қала бермек.

мұғалім, дәрігер, журналист болып жұмыс істеді. Автономиялы үкіметті құрған кезде өздерін министр деп емес, жай ғана Алашорда мүшелері деп атады.

Қазір Қазақстанда үлкен қызметке барғысы келетіндер көп. Отанға шынайы қызмет еткісі келетін қанша шенеуніктің бар екенін білмеймін. Орталық Азияда жұмыс істейтін көптеген жапондықтар Қазақстанның халқы жақсы, бірақ шенеуніктері өте нашар, өздерін тәкаппар ұстайды дейді. Мен барлық шенеуніктер дәл осылай деп айтпаймын. Бірақ осындай үрдіс бар.

Сондықтан да алашордалықтар халық игілігі үшін жұмыс істеген адамдардың жақсы үлгісі ретінде қала бермек. Жапония Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және сол кезде идеологияланған мемлекет болды.

Бірақ соғыстан кейін адамдар идеологияға азырақ назар аударып, нақты істерге көбірек көңіл бөле бастады, елді дамытудың ортақ міндетін алдарына қойды. Алашордалықтардың қазақтардың мәдени деңгейін дамытуға талпынысы мен жапондықтардың өз халқының мәдени және экономикалық деңгейін көтеруге ұмтылыстары арасында әлдебір ортақ дүниелер бар деп ойлаймын.

Дина Аманжолова:

– Жалпы алғанда, ұлттық идея, оның аталуы қоғамның басты міндеті емес. Ұлттық идея сәттіліктің сиқырлы әлемінің есігін ашар алтын кілт деп ойламаймын. Қара халық үшін ең бастысы – тұрақтылық, қауіпсіздік, өз қабілетін іске асыру мүмкіндігі ғой.

Егер Алашорда идеясына келер болсақ, сол кезеңдегі зиялы қауым, оның иманды бөлігі халық алдында өзін кінәлі, қарыздар сезініп, оған қызмет етті. Олардың басты мақсаты бүгін де қажет болуы мүмкін.

Бұл – экономиканы жетілдіру, азаматтардың мұқтажын қанағаттандыратын құқықтық база, тең құқылық, келісім мен бейбітшілік, бұл – ұлттың мәдени дамуы, өкілетті органдарға, қоғамдық құрылымдарға қатыстыру арқылы тек элитаны ғана емес, бұқара халықты да саяси үдерістерге тарту. Алашордалықтар үнемі осыны талап етіп келген.

Бұл идеялар бүгін де өзектілігін жоғалтқан жоқ. Бұлар Қазақстанның, жалпы кез-келген елдің ілгерілеуге қарай барар жолындағы басты негіз болуы керек және солай да болар.

Мәмбет Қойгелдиев:

– Алашорда бағдарламасының екінші тарауында былай делінген: «Алашорда партиясы би, болыс, ауылнай қызметтерінде халықтың қамын ойлайтын

Егер Алашорда идеясына келер болсақ, сол кезеңдегі зиялы қауым, оның иманды бөлігі халық алдында өзін кінәлі, қарыздар сезініп, оған қызмет етті. Олардың басты мақсаты бүгін де қажет болуы мүмкін.

адамдардың жұмыс істеуіне қол жеткізбек. Земский басқармалар мен милицияда жұмыс істегісі келетіндердің кандидатурасы халық талқысына салынады. «Алаш» партиясы әділдікті жақтайды, кедейлерге қол ұшын береді, зорлықшыларға қарсы күреседі, өзінің күш-қуатын халықтың әл-ауқатын көтеруге жұмсайды, халықты прогресс жолымен алып жүреді».

«Ғылым мен білімге үйрету» тарауында былай делінген: «Оқу орындарының есігі барлық адамдар үшін ашық, оқу ақысыз. Міндетті білім алу барлық адамдарға қатысты. Бастауыш мектептерде білім ана тілінде беріледі».

«Алаш» бағдарламасында шынайы демократиялық мақсат-міндеттер қойылған. Алаш қайраткерлерінің жеке үлгісі қазіргі Қазақстанның ұлттық идеологиясының негізі болар еді деп есептеймін.


СӘЙКЕСТІК ДАҒДАРЫСЫ

Хангелді Әбжанов:

– «Алаштың» бағдарламасы Қазақстанның ұлттық идеологиясы бола алады, бірақ ол уақыт талабына орай толықтырылуы қажет. Алашордашылар ХХ ғасырдың басында қызмет жасаса, біз ХХІ ғасырда, өзге әлемде, өзге жағдайларда өмір сүріп жатырмыз. Алаш қозғалысының құжаттарын, оның көсемдерінің еңбектерін зерттей отырып мен осы бір қозғалыстың серпінін,

Хангелді Әбжанов – профессор, тарих ғылымдарының докторы, Астанадағы Мемлекет тарихы институты директорының орынбасары.

революциясын байқадым.

Жалпы, менің түсінгенім, олар әр кезең үшін бірінші кезектегі міндеттер мен мәселелерді тауып отырған. Өз қызметтерінің алғашқы кезеңінде олар халықты оятуды мақсат тұтқан. Міржақып Дулатовтың «Оян, қазақ!» атты өлеңі дәл осы Алаш қозғалысының мақсатын, философиясын көрсетеді. 1916 жылы халық көтерілген соң 1917 жылы алашордалықтар екінші ұлттық идеяны көтереді. Оның мағынасы – Алаш автономиясын, яғни, қазақтың ұлттық мемлекеттілігін құруда болды.

«Алаш» пен большевиктер билікке бір мезгілде келді. Қазақтың тәуелсіздігіне большевиктерден үлкен қауіп туатындығын байқаған «Алаш» мүшелері үшінші ұлттық идеяны көтере бастады. Менің түсінігімде, бұл идея «Сақтан, қазақ, қорған, қазақ!» деген мағынада болды. 1918 жылдың қаңтар айында Әлихан: «1723 жылғы қырсықтан соң тағы бір пәлекет келді, бұл – большевиктер. Олар билікке келді. Қазақтар, сақтаныңдар, біріңді бірің сақтаңдар», – деп ашық жазды. Өкінішке қарай, бұл өсиет ұмыт қалды.

Қазақстанға бүгінде өзге ұлттық идеология, өзге рухани құндылықтар қажет. Әңгіме қазақтардың өзінің бірлігінде болып отыр. Алаш қозғалысының қайраткерлері еңбек еткен кезде қазақ халқы этникалық тұрғыда да, әлемді

Бір сөзбен айтқанда «таза қазақтар» қазір жоқ. Сондықтан да, біз елде біртұтас ұлттық идеяны қалыптастыра алмаймыз. Сондықтан да қазір саяси идеология ғана бар.

түсінуде де, өмір салты бойынша да біртұтас болатын. Қазір бұл бірлік жоқ.

Орыстанған қазақтар бар. Бірінші кезекке рулық-тайпалық бөлінуді қоятын ортағасырлық қазақтар бар. Өзге діндерге – буддизмге, христиандыққа және т.б. өтіп кеткен қазақтар бар. Оралман қазақтардың ойы мен мінез-құлықтарында өздері көшіп келген елдің элементтері бар. Батысшыл қазақтар да бар.

Бір сөзбен айтқанда «таза қазақтар» қазір жоқ. Сондықтан да, біз елде біртұтас ұлттық идеяны қалыптастыра алмаймыз. Сондықтан да қазір «Қазақстан – 2030», «Индустриалды-инновациялық даму», «Мәдени мұра» тәрізді саяси идеология ғана бар. Жалпы алғанда олар қызықты, бірақ қазақ халқын дамыту тұрғысынан келгенде өзімен өзі, бөлек-бөлек. Бір мақсат үшін жұмылып жұмыс істемейді.

Ұлттық мәселеде «Алаш» идеясы өзінің мемлекеттік, насихаттық, ғылыми, әдеби қызметімен қызықты. Ол бұны дәлелдеді. Алашордалықтар сыбайлас жемқорлықты, парақорлықты мүлдем маңайына жолатқан емес. Дәл осы теріс құбылыстар қазір Қазақстан қоғамын іштен ірітіп жатыр. Өте қатерлі сыбайлас жемқорлық атты жегі құрт тәуелсіздіктің тамырын біртіндеп кеміріп барады. Лениннің өзі кезінде «Парақорлық – социализмнің дұшпаны» деп айтқан.

Қазақтың ұлттық идеологиясын ойлап табу үшін көп тер төгу қажет. Ғалымдар мен билік құрылымдарының – президенттің, парламенттің, үкіметтің күштерін біріктіру қажет. Интеллектуалдар мен билік құрылымдарының күштері біріккен кезде ғана ұлттық идеологияны ойлап табуға болады. Ал қазіргі Қазақстанда бұл жайында тіпті ләм-мим деп ауыз ашпайды. Өздерін ұлтшыл-патриоттар деп атайтын зиялы қауым өкілдері осы мәселенің айналасында айналсоқтап жүр, ал билік пен бизнес одан аулақ тұр.

Жүргізуші:

– Құрметті қонақтар, Азаттық радиосы осымен өзінің дөңгелек үстелін тәмамдайды. Пікірталасқа қатысқандарыңыз үшін баршаңызға рақмет.

• Басып шығару
• Досыңа жібер
• Бөлісу
  x

  • Digg
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Mister Wong
  • MySpace
  • Reddit
  • Twitter
  • Technorati
  • Yahoo Bookmarks

  Бөлісу туралы

• 
  

Пікірлерді іріктеуБасынан бастапСоңынан бастап

Пікір қосыңыз (5)

     

Пікір

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

13.12.2010 13:08

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Ант етемін ғасырға ,
Мүмкін емес сәттілік ,
Ақыл жоқы тасырға ,
Тата да алу тәттілік .

Пышақ салған жерлері ,
Болғандықтан буынсыз .
Таусылды Алаш ерлері ,
Түсіну керек бүгін біз .

Ақида болар идеяң ,
Байлам оның өзге аты .
Шектіреді көп зиян ,
Тықса елге басқасы .

Қаласы жоқ далада ,
Өркендемес азамат .
Іске мүлдем асама ,
Басқа түскен қарамат ?

Жапон жайы бір басқа ,
Бәрі болған бір тектен .
Қазақ деген бұл қасқа ,
Қорлық көрді әр кестен .

Арыстары бұл елдің ,
Алыстады халықтан .
Ісдестірді бүл жердің .
Керектерін Батыстан .

Құйындады Желтоқсан ,
Зиялы қалды аңырап .
Сондай болар жінсоққан ,
Айқай салып дабырап

---

گفتمان ( 20 ) آبای

سخن بيستم

مي دانيد كه تقدير را تبديل نيست . در آدميزاد چيزي هست بنام دلزدگي . آن چيز طبق تقدير با انسان خلق شده است . آن را آدمي آگاهانه بدست نياورده است . باري اگر به آن مبتلا شود ، رهائي آدميزاد از آن سخت خواهد بود . هر چند از سر غيرت آن را از خود رانده و تركش كني ، سرانجام باز چيره مي گردد . اگر يك آدم عاقل و فكور توجه نمايد ، مگر چيزي هست كه انسان از آن دلزده شود ؟ از غذا نيز ، از خنده و تفريح نيز ، از افتخارات نيز ، از تفرعن نيز ، از جشن نيز ، از جماعت نيز ، از زن نيز ، كم و بيش ، دلزده مي شود . زيرا كه نقص همه آنها را مي بيند ، ناپايداري آنها را مي داند و دلش رو بسردي مي گذارد . دنيا به يك حال باقي نمي ماند ، قوّت و حيات آدمي به يك حال باقي نمي ماند . بهيچ مخلوقي خداي تعالي بقاي به يك حال را عطا نكرده است . پس دل چگونه مي تواند به يك حال بماند ؟

 

شالعايدا جاتقان آرال توُرعنداری جاستاردكٌ كه له شه گئنه آلاكٌدايدی

Радиобағдарламалар / Уақыт бедері

Шалғайда жатқан Арал тұрғындары жастардың келешегіне алаңдайды

Қарақұм ауылы, Арал ауданы, Қызылорда облысы. 10 қараша 2010 жыл.

09.12.2010

Азаттық радиосы

Қызылорда облысы Арал ауданында тұратын халық негізінен мал шаруашылығымен айналысады. Халықтың қазіргі күн көрісі сауда-cаттық қана болып отыр. Жұмыссыздық тауқыметін тартқан жастар келешегі бұлыңғыр.

73 мың адам тұратын Арал ауданына қарасты құмды жерде орналасқан ауылдарда тек мектеп пен аурухана ғана жұмыс жасайды. Ал ауыл тұрғындары шешімін таппаған әлеуметтік мәселелер жеткілікті дейді.

Соның бірі - жұмыссыздық, аймақтағы ауылды жерлерде өндіріс орындары жоқ. Ауыл халқын жастардың жағдайы да алаңдатады. Жастар уақытша табыс табудың көзі ретінде мал баққанымен, зейнеткерлік жасқа келгенде зейнетақы ала алмайды дейді тұрғындар.

Аудан орталығы Аралдан 100 шақырым қашықтықта орналасқан Қарақұм ауылы совет заманында тың игеру кезінде мал шаруашылығын дамыту мақсатында құрылған совхоздардың бірі болған.

Осы ауылдың байырғы тұрғыны Абай Әбішұлы ауылда жұмыс орны

Аудан орталығы Арал қаласынан Қарақұм ауылына жұрт осы жолмен қатынайды. Қызылорда облысы, 11 қараша 2010 жыл.

болмағандықтан, жастар жұмыс іздеп басқа жақтарға баруға мәжбүр екенін айтады. Ол аталған ауылда бұрындары 4000 адам тұрып келсе, соңғы санақ бойынша 2700 адам тіркелгенін айтты. Ол ауылдың әлеуметтік проблемаларын шешуге билік тарапынан дұрыс көңіл бөлінбей отыр деп санайды.

Үкіметтің 100 мектеп, 100 аурухана салу бағдарламасы бойынша ауылда мектеп пен аурухана салынған.

Аудан әкімінің орынбасары Бөрі Дабылов аудандағы жұмыссыздар саны еңбекке жарамды халық санының шамамен 7-8 пайызы болуы мүмкін дейді. Ол бірнеше инвестициялық жобалар іске асатын болса, тұрғылықты халықты жұмыспен қамтуға мүмкіндік болады деп үміттенеді.

• Басып шығару
• Досыңа жібер
• Бөлісу
  x

  • Digg
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Mister Wong
  • MySpace
  • Reddit
  • Twitter
  • Technorati
  • Yahoo Bookmarks

  Бөлісу туралы

• 
  

Пікірлерді іріктеуБасынан бастапСоңынан бастап

Пікір қосыңыз (4)

     

Пікір

Кімнен: Ауылдың қазағы

09.12.2010 16:07

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Жалғыз Арал ауданының жастарының ғана емес, барша қазақ жастарының болашағы бұлыңғыр. 99 пайыз жастар жұмыссыз жүрсе аудан әкімі оны 7-8 пайыз дейді, міне өтіріктің биліктің ең жоғарғы сатысынан басталып, ең төменгі сатысында қалай аяқталатынының жарқын көрінісі!

---

Кімнен: Көпкөрген

09.12.2010 18:50

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Ит өлген, шалғай ауыл-аудандардағы қазақтардың жағдайы өте ауыр. Ең сұмдығы, сол ауылдардың әкім-қаралары ауыл тұрғындары атынан Назарбаевқа, оның жүргізген саясатына алғыстарын айтып, хаттары газет беттерінде басылып ағылып жатады. Мұндай басынғандықты, қазақтар Кеңес өкіметі заманынан шолақбелсенділерден бастап қазіргі әкім-қаралардан көріп кележатыр. Қазақ үшін қаралы күндер қашан таусылады?

---

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

09.12.2010 21:13

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Ажал жұтса Аралды ,
Дей бер ел де қамалды .
Су да болды сұраусыз ,
Жұт жақындап тақалды .

Есіл дерті боп мұнай ,
Билік болды тым құдай .
Сақтамаса шын Құдай ,
Жылай берер жұрт жұтай .

Ысрап қылар ақшасын ,
Қорлы елдің патшасы .
Оған берер тойтарыс ,
Ердің жоқ па қасқасы ?

Ер шекіспей бекіспес ,
Онсыз жағдай келіспес .
Берсе билік жолынан ,
Ел де омен тебіспес .

---

ناخاطرات ( 12 )

ناخاطرات ( 12 )

 

ديروز يادم رفته بود به سالنامه حديثي « نور علی نور » امسال نگاهي بياندازم كه براي هر روز سال مناسبتي را اعلام داشته است ؛ منجمله اينكه اول محرم 81 ق. مصادف با وفات محمّد حنفيه فرزند حضرت علي است . همو كه به برادرش امام حسين توصيه كرد بنا بر دعوت كوفيان مبادرت به قيام عليه يزيد نكند ؛ زيرا بر آن قوم بد عهد نمي توان اطمينان كرد . آخرش معلوم شد كه آن برادر راست مي گفت وليكن در اهتمام اين امام همام  حكمتي وراي اين حسابگري ها وجود داشته كه گويا عقل هاي عادي به آن قد نمي دهد . در اين خصوص مطالب چندي به شعر نثر در وبلاگ اينجانب هست كه عموم را به ملاحظه آنها دعوت مي كنم . و امّا بعد : در گوشه اين صفحه از سالنامه ياد شده كه محصول همدينان شيعه است يادداشتي گذاشته ام كه اشاره ميكند به اينكه در همين روز از سال 24 هجري قمري حضرت عمر فاروق ( رض ) نيز به شهادت رسيده وليكن در تقويم ياد شده ازاين مناسبت ذكري نشده است . چنانكه افتد و داني هنوز اينگونه مراتب از سوي برخي قابل ذكر به نظر نمي آيد . اين وضع نامطلوب باعث سرودن قطعه شعري ناقابل شد كه به روح پرفتوح آن خليفه راشد تقديم مي گردد .

 

عمر را بود چون هيبت

ابليس نداشت اين جرأت

عبور كند زان معبر

حضور داشته آن حضرت

 

او بود نبي را وزير

كرده كبر را سربزير

در خدمت مظلومان

بر ظالمان همچو شير

 

به مسلمين چون پيوست

كفر را كمر او بشكست

بدين سبب خواست نبي

در دين شود او همدست

 

با غيرت آن شيردل

آسان بشد يك مشكل

رفتند كعبه مؤمنين

وقتي عمر شد همدل

 

فرق نفاق را شكافت

ازو دورو جان بباخت

از اين جهت در امّت

فاروق لقب او بيافت

 

امير خواندند مؤمنان

وي را بحق جملگان

خسرو ازو خاك بسر

مغلوب ازو روميان

 

قدس را بكرد او آزاد

از بسكه بود اهل داد

از حضورش بر قلعه

فتح الفتوح دست بداد

 

بنوشته داشت بر نگين

حديثي نيك خود چنين :

« اجل باري ياد آرد »

آني بود پشت اين

 

تضمين كرده در دنيا

كه داماديست از زهرا

بازهم مشتي بد سگال

خوانند قاتل هم ويرا

 

ابو لؤلؤ بكشتش

با تيغ كين زپشتش

عمر را برد تا ستيغ

يك برده ي پلشتش

 

اندر كاشان يك بقعه

ساخته شده با خدعه

از آن مانده بردوام

عمركشان يك فرقه

 

«جه لتوقساندقتاردكٌ » ه كٌ وسال طوُسی - آوٌوز بئرلئگی جوقتعی

Саясат

«Желтоқсандықтардың» ең осал тұсы – ауызбірлігінің жоқтығы

1986 жылы желтоқсанда Алматыдағы Брежнев алаңына шеруге шыққандар. Алматының орталық мемлекеттік мұрағатындағы сурет.

07.12.2010

Сұлтан Хан АҚҚҰЛҰЛЫ

Желтоқсандықтар қозғалысы тағы да дағдарысқа кезігіп отыр. Олар қазір екіге бөлініп алған. Біреулері билікке қызмет етсе, екіншілері шынайы тәуелсіздікке қол жеткізу үшін әлі күресіп жүр дейді Азаттық радиосының дөңгелек үстеліне қатысушылар.

«Желтоқсандықтар» Қазақстан коммунистік режимінің қолындағы қуыршақ ұйымға айналғаны жайында 1986 жылғы Желтоқсан оқиғаларынан соң бірден айтыла бастаған еді. Жақында Алматыда Ұлттық баспасөз-клубындағы «жұмыртқа лақтырушылар» отқа май құя түскендей болды. «Желтоқсандықтар» енді тәуелсіз Қазақстандағы авторитарлық биліктің қолжаулығына айналғанына күмәнданатын ешкім қалмады десе болады.

Бүгінде «желтоқсандықтар» жеті бірдей ұйымы бар. Олар өзара қарым-қатынаста, жұмсартып айтқанда, бір-біріне жылы қабақ танытады деуге келмейді, ал турасын айтқанда, олардың тіпті қарама-қайшы келіп қалатын тұстары да бар. 1990 жылдардың басында олар Халық майданын құратындарын мәлімдеген болатын және ол кезде бұған қажетті алғышарттар да бар еді.

Ал «желтоқсандықтар» армандаған ондай мықты халық майдандары көптеген постсоветтік республикаларда құрылғаны мәлім. Олардың өз егемендігін жария түрде мәлімдеуіне қазақтардың 1986 жылғы 16-17 желтоқсанда мәскеулік билікке ашық қарсылығы түрткі болды. Оның үстіне бір кездегі бауырлас республикалардағы мұндай халық майдандары мен қозғалыстар мықты саяси күшке айналды. Бұған мысал ретінде Украинадағы ұлтшыл-патриоттарды айтуға болады.

Ал қазақ қоғамында, арада ширек ғасыр өтсе де, әлі күнге дейін бұл оқиғаның табиғаты жайында, 1986 жылғы желтоқсан айындағы қазақ жастарының бейбіт шеруінің мәні қандай болды, оны ұйымдастырған кім, мақсаты мен міндеттері қандай еді деген мәселелерде пікір таластыру толастар емес.

Азаттық радиосының дөңгелек үстеліне қатысқандар желтоқсандықтардың 1986 жылғы және арада 24 жыл өткен соң бүгінгі күнгі рөлі жайында мәселені талқылады.

Пікірталасқа: Желтоқсан оқиғаларына қатысушы, бүгінде оппозициялық саясаткер Жасарал Қуанышәлин (Алматы); тәуелсіз журналист, қазақстандық БАҚ-тардың және қоғамдық қозғалыстардың шолушысы және тарихшы Андрей Свиридов (Алматы); Желтоқсан оқиғаларына қатысушы және «Желтоқсан» қозғалысының белсендісі Ғалым Оспанов (Алматы); Қазақстандағы 1986 жылғы Желтоқсан оқиғаларының зерттеушісі, «Мемориал» құқыққорғау ұйымы Орталық Азиялық бағдарламасының директоры Виталий Пономарев (Мәскеу) қатысты.

Дөңгелек үстелді Азаттық радиосының тілшісі Сұлтан Хан Аққұлұлы жүргізді.


ЖЕЛТОҚСАН ОҚИҒАЛАРЫ ЖӘНЕ ХАЛЫҚ МАЙДАНЫ
Жүргізуші:
– 1980 жылдардың соңында «желтоқсандықтар» өздері мәлімдегендей Халық майданын неге құра алмады? Оларға не кедергі болды?

Жасарал Кунышәлин:
– Осы оқиға болған сәттен бастап мен «Желтоқсанның» мәселелерімен айналыса бастадым. Кейінірек түрлі жағдайларда осы оқиғаға қатысты күтпеген мәселелерді шешуге қатыстым. Солардың бірін еске алғым келіп отыр. Бұл Желтоқсан оқиғаларына кінәлі деп танылған қызметтегі адамдар

Оппозициялық саясаткер Жасарал Қуанышәлин президенттік сайлауға үміткер ретінде қатысатыны туралы мәлімдеме жасап отыр. Алматы, 3 қараша 2010 жыл.

мен мемлекеттік органдарды жауапкершілікке тартуға байланысты сот ісінің қаралуы болатын.

«Азат» қозғалысының съезінде трагедияға кінәлілерді сотқа беру туралы шешім қабылданды. Сөйтіп, 1993 жылы Конституциялық сотта сот үдерісі басталды. Сол бір желтоқсан оқиғалары болған күндердің шындығын ашуға септігін тигізетін толып жатқан құжатты материалдар, фактілер мен деректер көтерілді. Бірақ, арада екі жыл өткен соң, 1995 жылы бұл іс тоқтатылды. Оның тоқтатылуына жоғарыдан келген нұсқаудың себепкер болғандығы даусыз. Шамасы, бұған дейін белгісіз болып келген әлдебір фактілер жарыққа шыға бастаса керек.

1994 жылы мен парламент депутаты болып жүрген кезде «желтоқсандықтар» Желтоқсан оқиғаларына қатысты мәселелерді тексеру жөніндегі Жоғары кеңестің жаңа комиссиясын құруды талап етіп бір жарым ай аштық жариялады. Нәтижесінде мұндай комиссия құрылды. Өкінішке қарай, оның да ғұмыры ұзаққа бармады. Бар болғаны бірнеше ай ғана өмір сүріп, өз міндетін атқара алмады. Өйткені, Жоғары кеңес таратылып кеткен еді.

Осылайша, барлық тексерулерді сол кездегі билік, оның ішінде Қазақ ССР Министрлер кеңесінің төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев басқарған, содан кейінгі, бірақ енді президенттік таққа отырған тағы сол Нұрсұлтан Назарбаевтың билігі түбірімен жойып отырды.

Осы уақытқа дейін түсініксіз болып келе жатқан жайлар өте көп. Бұрынғы және қазіргі биліктің желтоқсан қасіретіне тікелей қатысы бар болатын. Сол себепті ол шындықтың ашылуына мүдделі болмады. Мен бұны атап айтқым келеді, Қазақстанда «желтоқсандықтарға» немесе өзге біреулерге Халық майдандарын құруға мүмкіндік бермеді.

Өзге республикаларда жағдай басқаша болатын. Тәуелсіздіктің алғашқы күндерінен бастап-ақ ол жақтағы басшы органдар қоғаммен бірігіп, демократиялық бағыттағы түрлі ұйымдардың, оның ішінде халық майдандарының құрылуына мүмкіндік берді. Ал дәл осы кезде Қазақстанда мұндай әрекеттердің жолы кез-келген тәсілмен кесіліп отырды.

Менің ойымша, Қазақстанның ерекшелігі мынада. Назарбаевтың ескі және жаңа билігі елді демократияландыру, «Желтоқсан» шындығын ашу, осы бағыттағы әлдебір демократиялық күштердің бірігуі жолындағы басты кедергі болып табылады.

Андрей Свиридов:

– Халық майданын құруға алғашқы әрекет 1988 жылы қазан айында жасалды, ол Алматы халық майданы деп аталғанын еске сала кетейін. Шыны керек, оны Желтоқсан оқиғасының қатысушылары құрған жоқ. Өйткені олардың көпшілігі бұл кезде әлі бостандыққа шықпаған еді. Оны құрған жалпы демократиялық принциптерді ұстанатын ұлты қазақ емес азаматтар болатын.

Олардың арасында Сергей Дуванов және басқалар бар еді. Қазір көпшілігінің

Тәуелсіз журналист Андрей Свиридов. Алматы, желтоқсан, 2008 жыл.

аттары да ұмытылып қалды. Олар Ғалымдар үйіне жиналып, Алматы Халық майданын құру жөніндегі жарғыны қабылдады. Геннадий Колбин бастаған сол кездегі басшылық жүз мыңдаған адам жиналғандай шала бүлінді.

Халықтық майданды ұйымдастырған аз ғана топқа барлығы да дүрсе қоя берді. Оларға құқық органдары тиісумен болды. Ал «Казахстанская правда» газетінің бетінде оларға қарсы ең көп мақала жазған бүгінде аты әйгілі Татьяна Квятковская болды. Кейінірек Жасарал Қуанышәлин депутаты болған 13-ші шақырылымдағы Жоғары кеңесті таратуға да осы Квятковскаяны пайдаланғаны белгілі.

КГБ-ның 1988 жылғы террорын да еске түсіруге болады. Бұл кезде адамдарды тұтқындай алмайтын. Уақыт басқа еді. Бірақ оларды шамалары келгенше қорлап бітетін.

1989 жылдың ақпан айында Халық майданына қатысушылар өздерін-өздері таратуға мәжбүр болды. Бұл кезде «Невада – Семей» қозғалысы құрылып, енді Колбиннің билігі ешкімді де ақырына дейін жазалай алмайтын болып қалды, ал Назарбаев Министрлер кеңесінің төрағасы болатын. Олар бір қолымен Халық майданын тұншықтырып, екінші қолымен жаңа қозғалыс тарапынан болар қысымды тежеп отырды.

Колбин Қазақстаннан кеткен соң Назарбаев бірінші хатшы қызметіне отырды, 1989 жылдың мамыр айында Мәскеуде халық депутаттарының бірінші съезі өтті. Уақыт түбегейлі түрде өзгере бастады. 1989 жылы экологиялық, әлеуметтік, идеологиялық және өзге де тұрпаттағы он шақты ұйымдар пайда болды. Тіпті Қазақстанның тәуелсіз қоғамдық ұйымдарының қауымдастығы да құрылып, оған Хасен Қожа-Ахмет бастаған «желтоқсандықтар» да енді.

Содан соң, 1990 жылдың шілде айында «Азат» қозғалысы құрылып, жалпыдемократиялық, құрамы орыстілділерден тұратын ұйымдар негізінде Қазақстан социал-демократиялық партиясы (ҚСДП) құрылды. 1991 жылға дейін ҚСДП, «Желтоқсан» және «Азат» одақтастар болатын, бірақ араласып кеткен жоқ. Үлкен өзгеріс әкелген 1991 жылдан кейін бұл ұйымдардың әрқайсысының өз тағдыры қалыптасты. ҚСДП 1995 жылдары жұмысын тоқтатты. Ал «Желтоқсан» мен «Азат» байсалды қалыпқа түскендей болды.

Ғалым Оспанов:

– 80-ші жылдардың соңы мен 90-шы жылдардың басында «Желтоқсан» қозғалысы Балтық жағалауындағы немесе Грузиядағы сияқты Халық майданын басқара алмайтын еді. Және де қоғамымыздың және бүкіл

1986 жылғы Желтоқсан оқиғасына қатысушы және «желтоқсандықтар» қозғалысының белсендісі Ғалым Оспанов. Алматы, 4 қараша 2010 жыл.

халықтың дұрыс бағыттағы және алдыңғы қатарлы күштерінің келісімі мен бірлігі үшін осылай жасады.

«Желтоқсанның» өзі, керісінше, өзге азаматтық қозғалыстармен, мысалы «Азатпен» бірігіп кетті. «Невада – Семей» қозғалысында көптеген «желтоқсандықтар» болды. Егер қоғамда прогресшіл күштер жоқ болса, онда «Желтоқсан» осындай Халық майданын құруға мәжбүр болатын еді. «Желтоқсан» қозғалысы үшін бірінші кезектегі маңызды нәрсе – халықтың тәуелсіздігі мен мемлекеттің егемендігі еді. Егер бұның барлығы болмаған болса, біз егемендікті талап етіп, рухты көтерер едік.

80-ші жылдардың соңы мен 90-шы жылдардың басында біздің қоғамымыз тәуелсіздік пен егемендікті қабылдауға моральдық жағынан даяр болатын. Әрине, бастапқы кезеңде қиындықтар да болды. Бірақ, қазіргі жағдай көрсетіп отырғандай, соған қарамастан біз өз міндетімізді атқарып шықтық.

Виталий Пономарев:

– 1986 жылғы оқиғаларға сол кезде өмір сүрген мемлекеттік басқару жүйесімен тікелей байланыстырып баға беру керек. Біріншіден, тоталитарлық идеологияға негізделіп, тығырыққа тірелген коммунистік жүйе ол кезде әлі бар болатын. Екінші жағынан, патшалық Ресей мен одан талай дүниені мұраға алып қалған Совет Одағы колониялық империя болғандығын да естен шығармау керек. «Империя» сөзін мен әдетте

Мәскеулік «Мемориал» құқыққорғау ұйымы Орталық Азиялық бағдарламасының директоры Виталий Пономарев. Алматы, 15 желтоқсан 2009 жыл.

жарияланымдарда қолданатындай ерекше бір эмоциялық бояумен айтып тұрған жоқпын. Мен бұны бүкіл әлемді үлкен империялардың бөліп алып, кейін олардың ыдырай бастаған тарихи кезең ретінде ғана бағалаймын.

Осындай тарихи сәттерді қаперге алар болсақ, 1986 жылғы оқиғада алғаш өзін танытып, кейінірек саяси, экологиялық және өзге де ұйымдарды құруға қатысқан Қазақстандағы ұлттық-демократиялық қозғалыстың құрамдас екі бөлігі бар еді. Оның бірі – антиколониялық, ал екіншісі – коммунистік жүйені қиратуға бағытталған жалпыдемократиялық бөлік болды.

Қазақстандағы 1986 жылғы оқиғаларға баға беру барысында ұлтаралық қатынастарға назар көбірек аударылғанымен, бұл саяси жағдайда демократиялық көзқарас та өте маңызды рөл атқарды. Міне осы бір екіжақтылық Совет Одағы тарқағанға дейін, тіпті Қазақстан тәуелсіздік алған соң да Қазақстанның ұлттық-демократиялық қозғалысында байқалып тұрды.

Мен осы демократиялық қозғалыстың кейбір қатысушылары әлі күнге дейін Назарбаевқа қарсы оппозицияда екенін білемін. Сонымен бірге, Қазақстан тәуелсіздік алған соң өз мақсатымызға жеттік деп есептегендіктен 1992 жылы саясаттан шеттеп қалған адамдар да бар.

Бір ерекшелігі, сол кездерде Қазақстанда 1986 жылғы желтоқсан оқиғаларынан соң іле-шала болған жазалаулармен байланысты ерекше саяси ахуал қалыптасқан болатын. Өзге республикаларда халық майдандары құрылып жатқан кезде, мысалы Өзбекстанда «Бірлік» қозғалысы пайда болды, Қазақстанда бұқаралық ұлттық-демократиялық қозғалыстың бір түрі «Невада – Семей» антиядролық қозғалысы дүниеге келді. Өйткені, ол кездері 1986 жылғы оқиғалардан соң қалыптасқан саяси жағдайға байланысты саяси құрылымдарды ашықтан ашық құру мүмкін емес болатын. Әрине, түрлі саяси ұйымдар пайда болып жатты. Бірақ олардың қатарында кісі саны аз болатын. Біраз «тізе батырған» соң олардың көпшілігі жоқ болып кетті.

Жүргізуші:

– 1986 жылғы желтоқсан толқуының артында билік немесе биліктің ішіндегі әлдебір саяси топ тұрғандықтан қазақ жастары Қазақстан Компартиясының қолындағы қуыршаққа айналды деген пікірлер де айтылып жүр...

Виталий Пономарев:

– Мұндай болжамдар сол кезде де айтылған, Целиноградтағы 1979 жылғы оқиғаларды еске алған да мақалалар болды. Желтоқсан оқиғасы кезінде ашық қимылдай алмаған билік құрлымдарының бұл оқиғаға жасырын қатысқандығына қатысты қарсылық айта алмаймын. Бірақ оған қарағанда маңыздырақ, объективті алғышарттардың болғандығы сөзсіз. Міне, осы әртүрлі факторлар біріге келіп 1986 жылы желтоқсан оқиғаларына алып келді.

Бір сөзбен айтқанда, бұл билік элитасы ішіндегі адамдар жасырын басқарған жастардың жай ғана бас көтеруі болса, онда бұл оқиғаның жаңғырығы Қазақстаннан тысқары жерлерге тарамаған болар еді.

Ол кезде мен МГУ-дің экономика факультеті аспирантурасының бірінші курсында оқитынмын. Достарыммен бірге Қазақстанда болып жатқан оқиғаларды талқылағанымыз есімде. Мәскеуде бұл оқиғаға коммунистік басқару жүйесінің дағдарысы, бұдан ары қарай коммунистік жүйенің ыдырауына алып баратын алғышарт ретінде қараған болатын.


БАҚАЙ ЕСЕПКЕ ҚҰРЫЛҒАН САЯСАТ

Жүргізуші:
– Тәуелсіздік пен Нұрсұлтан Назарбаев билігінің алғашқы онжылдығында «желтоқсандықтардың» орны мен рөлі қандай болды?

Ғалым Оспанов:
– «Желтоқсан» қозғалысы өз міндетін атқарды. Қазақстан тәуелсіз мемлекет деп жарияланды. Әрине, бүкіл он жыл бойы «желтоқсандықтар» бірінші президентпен бірге заманауи және тәуелсіз мемлекетті құруға ат салысты. «Желтоқсан» қозғалысының басты міндеті мен мақсаты – бұл халықтың тәуелсіздігін нығайтуға бағытталған әрекеттер. Сондықтан бұл мәселеде біз қазір де президентпен біргеміз.

Жасарал Қуанышәлин:
– Желтоқсан көтерілісінен кейінгі он жыл мен жоғарыда айтып кеткен жағдайлармен сипатталды. Бұл – шынайы егемендік пен тәуелсіздік үшін күресуге даяр күштер мен билік арасындағы текетірестер жылдары болды. Ал, Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің бірінші хатшылығынан жедел түрде Қазақстан президентіне айнала салған Назарбаевтың жаңа билігі әу бастан-ақ «Желтоқсанға» жат болатын. Билік әуел бастан өз халқынан айрықша қорықты. Сонымен бірге олар күрестің дәмін татып

1986 жылы желтоқсанда Брежнев алаңына шеруге шыққан қазақ жастары. Алматының орталық мемлекеттік мұрағатындағы сурет.

қалған жастар бұдан ары да күресе беруі мүмкін деп үрейленді.

Қатаң қудалауға ұшыраған жас жігіттер мен қыздар оқуларынан шығарылып, жұмыстарынан босап қалды. Не болмаса Алматыдан тысқары жерлерге қуылды. Мен осы күресте өмірін қиғандарды айтып тұрған жоқпын. Олар дәл осы билікті жақсы көре алмайтын еді. Осыны жақсы сезінген Назарбаев бастаған билік пен оның айналасы бұл адамдарды тізгіндеп ұстауға тырысты. Олардың біреулерін өз қатарларына тартса, екіншілерін қорқытып қойды, ал үшіншілерінің әйтеуір ептеп көңілдерін тауып, риза қылды.

Бұл шын жүректен шыққан емес, бақай есепке құрылған саясат болатын. Бұның барлығы осы қозғалысқа, көтеріліске қатысқан жастар «Желтоқсан» қозғалысын шынайы саяси күшке айналдырып жібермесі үшін жасалды. Біз бұны үнемі байқап отырдық. «Желтоқсанның» негізінде құрылған

Полицейлер Желтоқсан оқиғасының құрбандарын еске алуға жиналған халықты бақылап тұр. Алматы, 17 желтоқсан 2009 жыл.

ұйымдарды тезірек ыдыратып жіберуге тырысатын. Назарбаев бұл тұрғыда өте зұлым саясаткер. Ол «желтоқсандықтарды» жақсылап тұрып бөлшектеді.

Егер олардың кейбіреулері өздері ұмтылған тәуелсіздікке қол жеткізген соң міндет орындалды деп есептейтін болса, қатты қателеседі. Өйткені, тіпті қолыңа қару алып тәуелсіздік орнату да оған толық қол жетті дегенді білдірмейді. Тәуелсіздікті орнатқан соң оны нығайтып, қорғау керек. Ал шындығында бұның бірі де болған жоқ!

Меніңше тәуелсіздікті орнаттық деп тұмсығын көкке көтеретіндер – саяси сауатсыз адамдар. Оларды билік пайдаланды да қойды. Назарбаев осылайша бұлталақтап жүрді. Ол бір кездері бір сөз айтса, арада біраз уақыт өткен соң мүлдем басқаша әңгіме айтатын болды. Осылайша өгіз де өлмейтін, арба да сынбайтын жылпос саясат жүргізуге тырысты. Және ол осының барлығын жасай алды да.

Сондықтан бүгінгі күні биліктің жетегінде кеткен және сол билікпен күрескен және әлі күнге дейін күресіп келе жатқан «желтоқсандықтарды» көргенде таң қалудың қажеті жоқ. Сонымен бірге, әрине, ешқандай шаруаға араласпай, бейтарап ұстанымда келе жатқандар да бар. «Желтоқсандықтарда» ауызбірлік, ынтымақ болған жоқ. Және олардың ең осал жері де осы еді.

Андрей Свиридов:
– 90-шы жылдардың ортасында «Желтоқсанның» да, «Азаттың» да, ҚСДП-ның да рөлі жоққа тән болды. Саяси сахнада «Азамат» партиясы пайда болып, онжылдықтың соңына қарай бұл да жоғалып кетті.

1998-1999 жылдары Қазақстанның республикалық халықтық партиясы дүниеге келсе, 2001 жылдың қараша айында саяси дағдарысқа байланысты мүлдем басқа оппозиция пайда болды. Жаңадан пайда болған Қазақстанның демократиялық таңдауы қозғалысына 90-шы жылдардың оппозициясы қосылды. Бірақ, менің білуімше, оның ішінде «Желтоқсан» болған жоқ.

Виталий Пономарев:
– Егер өзге республикаларда болып жатқан оқиғалармен салыстырар болсақ, «Желтоқсан» ұйымы елеулі саяси салмаққа ие бола алмады. Мысалы, Өзбекстандағы «Бірлік» қозғалысы танымал болып тұрған кезде бірнеше жүз мың адам оның қатарына өтуге тілек білдірді немесе Балтық жағалауындағы халық майдандары да мықты болды.

Олардың кейінгі тағдырларының қалай қалыптасқанына қарамастан ұлттық-демократиялық күштерді топтастырған бұл халық майдандары барынша маңызды саяси рөлге ие болды. Мысалы, Балтық жағалауында мұндай саяси күштердің күресі жеңіске жетті. Ал Өзбекстанда, керісінше, жеңіліске ұшырады.

Қазақстанда «Желтоқсан» қозғалысы бұқаралық сипатқа ие болған жоқ, өйткені негізгі ұйымдастыру формасы, елдегі ұлттық-демократиялық қозғалыстың өзіндік ұйымдастыру мүмкіндігі болмады. Бірақ, бұл қозғалыс дәл сол Желтоқсан оқиғасына қатысушылардың бір бөлігін біріктірді.


«ЖАБАЙЫ» САЯСАТ
Жүргізуші:
– Кейбір жекелеген «желтоқсандықтардың» Алматыдағы Ұлттық баспасөз-клубында қазан айында жасаған айғай-шуынан соң оларды тек ұлтшыл-патриоттар деп атамай, «қазақ шовинизмін», «неонацизм» белгілерін байқатты деп айыптай бастады. Сонымен бірге, «желтоқсандықтар» биліктің саяси оппоненттеріне қарсы қолданатын құралына айналды деген де пікірлер айтылып жатты. Бұндай айыптауларға негіз бар ма?

Виталий Пономарев:
– Шынымды айтсам, бұл айыптаулардың қаншалықты негізді екендігіне баға беру үшін фактілерді білу керек. Соңғы жылдары «Желтоқсанның» ішіндегі өзгерістерді қадағаламағандықтан әлде не деп айту маған қиындау.

Азаматтардың құқығын ұлтына байланысты шектеп, ондайлардың президенттік қызметке өзін ұсына алмайтындығы туралы олардың ұстанымының өзі қолдауға ие бола алмайды. Менің білуімше, постсоветтік кейбір мемлекеттерде, мысалы, Түркіменстан Конституциясында мемлекет басшысының ұлтын белгілейтін ереже осы жақынға дейін бар болатын.

Андрей Свиридов:
– Мен ол жиынға шақырылғаныммен баспасөз-клубында болған оқиғаға куә болған жоқпын. Бірақ ол жайында есіткен кезімде... Не айтуға болады? Әрине, айыптыларды түрлі мерзіммен жазалады. Бірақ, әрине, егер гранат лақтырған болса, онда кәдімгідей жазаланған болар еді. 1986 жылы да, 1990 жылдары да мен

Қазақстан Журналистер одағының төрағасы Сейітқазы Матаев (оң жақта) оппозиция жетекшілері өткізбек болған баспасөз жиынының шырқын бұзғандардың бірі Талғат Рысқұлбековті (ортада) сабасына түсіруге тырысты. Алматы, 27 қазан 2010 жыл.

«Желтоқсанның» қастерлеушісі болған емеспін. Болып жатқан осы үдерістерді сырттай ғана бақыладым.

Бірақ, соңғы болған оқиға кезінде Ұлттық баспасөз-клубындағы жанжалды шығарған «желтоқсандықтар» емес, ҰҚК-нің бағыт беруімен әлдебір бұзақылар жасамады ма екен деген ой қылаң берді. Алайда, өкінішке қарай, кейінірек жұмыртқа лақтырғандардың шынымен де «желтоқсандықтар» екендігі анықталды. Бірақ, бұлар менің есімде қалған 90-шы жылдардағылар емес, қатты өзгерген «желтоқсандықтар» екен.

«Жұмыртқа лақтырғыштарды» ақтау үшін талай сөздер айтылды. Кейбір сайттарда «онда не тұр екен, Батыста да жұмыртқа лақтырады, мысалы Бушқа, Блэрге де лақтырды» деген сөздер айтылды. Бұл жерде мен Дувановтың айтқан сөзімен келісемін. Ең бастысы олардың не лақтырғаны, кімге немесе неге тигізгендігінде емес, бастысы олардың не деп айғайлағандығында. Содан соң Жүніс ханымның берген сұқбаты... Мұндай кертартпа ойды біз көптен бері, тіпті, мүлдем естімегенбіз.

Өз арамыздағы жеке күрделі мәселелерге қарамастан, өздері ұлтшыл бола тұра осы шараны, дәл осы идеяны айыптаған Жасарал Қуанышәлин мен Мұхтар Шахановқа ризашылығымды білдіремін. Егер тіркелу кезінде қазақ тілін жақсы білетіндігін дәлелдесе және Конституцияда талап етілген өзге де талаптарға сай келетін болса, Козловтың өз кандидатурасын президенттік қызметке ұсынуға конституциялық құқы бар деген Қуанышәлин мен Шахановтың жария мәлімдемесі өркениетті саясаткерлердің лебізі болды. Мен бұған әрі риза болдым, әрі таң қалдым. Ал анау «жұмыртқа лақтырғыштардың» әрекеті маргиналдардың, тіпті питекантроптардың жабайы саясатының үлгісі болды.

Болмаса 1991 жылы содырлардың Әдебиетшілер үйіне басып кіріп, «келесі жолы автоматпен келеміз» деп айғайлағандары, Путиннің кезінде Ресейдегі оппозициялық шерулерді қуып таратуы, Шымкент пен Өскемендегі митингілер – міне осылардың барлығы бір саяси арнада тоғысатын құбылыстар. Бұл жерде мәселе не лақтырғандығында емес, қандай идеяны көтергендігінде. Содан бері үш апта өткен соң да қоғам тұтастай алғанда бұл идеяны қолдай ма, Козловтың президенттік қызметке өзін ұсынуға құқығы бар ма, әлде ол бұл жайында ләм деп ауыз ашпауы керек пе еді деген сұрақтарға жауап беру маған қиындау.

Жалпы алғанда бізде Конституцияға әлдебір сырттан келген жай бір парақ қағазға қарағандай қарайды. Менің өзім рұқсат етілмеген митингілерге қатысқаным үшін үш рет сотқа тартылдым. Жалғыз өзімді де, Дувановпен бірге де жауапқа тартты. Сотта біз үнемі Конституцияның 19-шы бабына сілтеме жасаймыз. Ал прокурорлар мен судьялар үнемі миықтарынан күледі де қояды. Сіздер олардың түрлерін көрсеңіздер! Олар тіпті жауап та бермейді, тек иықтарын қиқаңдатып, миықтарынан күледі де қояды.

Бұл, әрине, күйінішті жайт. Біздің билік Конституцияға осылай қарайтынын үнемі байқатып отырады. Ал бұл жолы, дәл осындай қылық 27 қазанда Ұлттық баспасөз-клубында өткен баспасөз-мәслихаты кезінде «Желтоқсанның» бір бөлігіне қатысы барлардан барынша байқалды.

Ғалым Оспанов:

– Меніңше, бұл жерде 27 қазанда Ұлттық баспасөз-клубында болған оқиғаға қатысқан менің жолдастарымды айыптағысы келіп отыр. Мен де дәл сол жерде болғанмын. Білесіздер ме, жұмыртқа лақтыру прогресшіл Батыстың жасаған ықпалы. Кезінде Тони Блэрді, Немцовты, Польшадағы гей-парадты

Оппозиция қайраткерлері шақырған баспасөз жиынының шырқы бұзылды. «Желтоқсан-86» қозғалысының жетекшісі Гүлбаһрам Жүніс (сол жақта) пен тәуелсіз журналист Шәріп Құрақбай (оң жақта). Алматы, 27 қазан 2010 жыл.

дәл осылай жұмыртқалармен атқылаған.

Саясатпен айналысатын адам медальдың екінші жағының да бар екендігін есте ұстауы керек. Егер оған шыдамайтын болсаңыз, онда өзге шаруамен, мысалы, мәшине жуумен айналысыңыз. Саясаткердің өмірі – «Оскар» сыйлығына алып баратын даңғыл жол емес. Ал бұл жердегілер жұмыртқаның артынан тағы бір нәрсе лақтырылуы мүмкін дейді. Мысалы, Тони Блэрге жұмыртқадан өзге ешнәрсе лақтырылған жоқ, ал гей-парадқа қатысушылар осы күнге дейін дін-аман. Бұл – халық дипломатиясы. Мұнда тұрған қорқынышты ешнәрсе жоқ.

Не себепті олар жұмыртқадан соң тағы бір нәрсе лақтырылады деп ойлады екен? Бұл тағы да сенімсіздік пе? Мұндай мәлімдемелер, мысалы, қазақ ретінде менің қытығыма тиеді. Егер жұмыртқа лақтырылса, онда зеңбіректер тыныш тұрады. Бұл, біріншіден.

Екіншіден, неонацизм туралы айтудың өзі әдепсіздік. Нацизм, неонацизм туралы айтпас бұрын оқулықты ашып бұл сөздердің мағынасы не екендігін түсініп алу керек. «Нацизм» сөзі «ұлтшыл-социалист» дегеннен шығады. Германияның ұлтшыл-социалистік партиясының мүшелерін осылай атаған. Олар сонда 27 қазанда баспасөз-клубында Германия ұлтшыл-социалистік партиясының мүшелері отырды деп есептейді ме екен? Не деген ақымақтық! Мұндай сөзді білместікпен, болмаса әдейі шымшылау, шағып алу үшін айтады деп ойлаймын.

«Нацизм», «нацист», «неонацист» деген сөздер қазақ жастары үшін арға тиетін сөз екендігін айтқым келеді. Оның ішінде осы баспасөз-мәслихатына қатысқандар үшін де. Жағдайды соншалықты ушықтырып, «түймедейді түйедей қыла берудің» қажеті жоқ. Осы баспасөз-мәслихатында сөйлеген Гүлбаһрам Жүніс те оппозиция қатарында. Сондықтан мұнда тұрған қорқынышты ештеңе жоқ.

Бір нәрсені айтар кезде абай болған жөн. Егер әлдебір сөздің мағынасын білмейтін болсаңыз, онда оны білетін кәсіби тарихшылармен, мамандармен сөйлесіп, кеңес алыңыз. Бұдан кейін мұндай сөздер «Желтоқсанның» немесе «желтоқсандықтардың» атына айтылмайтын болар деп үміттенемін. Оларды фашизм үшін айыптайтындай бір де бір айғай болған жоқ. Олардың ешқайсысы: «Тілгілеңдер, өлтіріңдер, жәбірлеңдер» деп айғайлаған жоқ. Болмаған нәрсені болды деп айтудың не қажеті бар?

Және бұл жерде биліктің қандай қатысы бар? Мен өзімді республикамның азаматымын деп есептейтіндіктен елімнің тағдыры шешілейін деп жатқан жерге міндетті түрде келемін. Сондықтан, бұл жерде билікті араластыру, менің ойымша, дұрыс емес.

Жасарал Қуанышәлин:

– Жалпы ол жерде «желтоқсандықтар» болды ма? Меніңше, болған жоқ. Ол жерде жанжалқорлар, бұзақылар, арандатушылар, яғни, «желтоқсандықтардың» атын жамылған адамдар болды. Гүлбаһрам Жүніс, Талғат Рысқұлбек дегендер кімдер? Оның біреуі – ең негізгі «жұмыртқа лақтырушы» және бейпіл ауыз. Екіншісі – төбелесқор, бұзақы әйел. Олар

Алматыдағы Брежнев атындағы алаңға жиналған қазақ жастары, желтоқсан, 1986 жыл. Алматының орталық мемлекеттік мұрағатындағы сурет.

«желтоқсандықтар» емес. Бір сөзбен айтқанда, бұлар бөгденің атын жамылушылар. Осылай әрекет етулері арқылы олар «Желтоқсан» деген сөздің өзіне саналы түрде кір келтірді, қазақтар үшін қасиетті осы бір сөзге, жалпы қазақтардың өздеріне көлеңке түсірді.

Екіншіден, жұмыртқа лақтырғанда тұрған қорқынышты ешнәрсе жоқ, Еуропада да осылай жасайды деген сөзбен келіспеймін. Кешіріңіз, егер Еуропада ұлтына бөліп жұмыртқа лақтыратын болса не болатынын білесіз бе? Иә, Блэрге қарай жұмыртқа лақтыра алады. Ал бізде Назарбаевқа лақтыра алмайды. Ол жақта лақтыра алады және бұл қалыпты жағдай саналады. Ол жақта ұлтаралық мәселе, ұлтаралық жанжалды өршіту мәселесі жоқ.

Содан соң менің түсінбейтінім, өздерін «желтоқсандық» деп атап, Назарбаевтың жеке билігінің оппоненттеріне қалай қарсы шығуға болады? Назарбаевтың «Желтоқсан» жайында не айтқанын білесіздер ме? Міне мен оның айтқандарын сөзбе-сөз келтіремін: «Қайдағы бұл қасіретті оқиғалар? 18 желтоқсанда нағыз бұзақылық болды». Бұл – Назарбаевтың 1990 жылы

Совет милициясының қызметкері мен шеруге шығып ұсталғандардың бірі. Алматы, желтоқсан, 1986 жыл. Алматының орталық мемлекеттік мұрағатындағы сурет.

желтоқсан айында «Экспресс-хроника» газетіне айтқан сөзі. Бұл адам «желтоқсандықтарды» бұзақылар деп атады, ал әлгі баспасөз-мәслихатында ол ең бір жақсы адам ретінде аталды. Ол жерде «Назарбаев жасасын!» деген сөз де айтылды.

Нағыз «желтоқсандық» адам «Желтоқсанның» жендеті Назарбаевты қолдамайды, керісінше, онымен күреседі. Назарбаевтың жүргізген саясаты «желтоқсандықтарды» бөлшектегенін бағана сөзімде айтқанмын. 27 қазанда дәл сол биліктің қызметшілері әрекет етті, олар биліктің тапсыруымен Назарбаевқа аман-саулық тіледі. Бұл адамдар осы әрекетке саналы түрде барды. Сондықтан бұлардың ондай әрекетке баруын масқара деп есептеймін. Осындай адамдардың әлгіндей жабайы айғайымен «Желтоқсанның» атынан сөйлегеніне қазақ ретінде мен ұялдым. Осылайша олар «Желтоқсанның» жауларына «Желтоқсанның» аузымен сөйлеуге мүмкіндік берді.

Сондықтан олардың кінәсін кешіруге болмайды деп есептеймін. Сот оларға айып салып, жеті тәулікке қамады. Бірақ бұл «желтоқсандықтардың», халықтың алдындағы моральдық-адамгершілік кінәларының жанында түк емес деп ойлаймын. Бұл мәселеге қатысты көзқарасымды мен принцитпі түрде ұстанып қаламын. Өйткені, 27 қазанда биліктің қызметшілері өздерін кеспірсіз, мейлінше жексұрын түрде көрсетті деп ойлаймын. Шындығында олардың бет-бейнесі құбылмалы. Бұл адамдар ешқандай құрметке лайық емес. Бұлар ұлттың арына дақ салғандар.

Жүргізуші:

– Құрметті қонақтар, Азаттық радиосы осымен өзінің дөңгелек үстелін аяқтайды. Пікірталасқа қатысқандарыңыз үшін рақмет.

ادامه نوشته

ناخاطرات ( 11 )

ناخاطرات ( 11 )

 

شد جوُماسات  بي شهناز ،

اينك ندارد انباز .

تخته و در خوب جور بود ،

ديگر شدند از هم باز .

برمي داشته پاره سنگ ،

هر دو كلّه از آغاز .

راضي بوده آن يكي ،

به يك روزي شندرغاز .

اين يك بوده آس وپاس ،

بدون هيچ پس انداز .

جوُماساتست جمعه سعد ،

ليك زندگيش بس ناساز .

نه جمعه اي ، نه شنبه ،

سعدش نكرد در را باز .

از قضا اين بخت شور ،

همگره شد با شهناز .

ازاين عقد سترون ،

ابتري بود مشكل ساز ؟

نشنيده ام من چنين ،

لب تر كنند از اين راز .

مدّعي عقل و هوش ،

اينجا گردد مشتش باز .

جامعه داشت گر حواس ،

درد ها نمي كرد سرباز .

دل ها گويي مرده اند ،

يا كه گور حرص و آز .

مظلوم مانده انبوهي ،

مشتي كنند تاخت و تاز .

آنان را نيست جزآهي ،

اينان باشند غرق ناز .

ما نكنيم درك ظلم ،

ورنه مي خواند داد آواز .

آنگاه سوي جيفه ها ،

كس نمي كرد دستي ياز .      

« وٌيكيليكس » قازاق شه نه وٌ نئكته رئنئكٌ اده تی مه ن اره كه تئن جاهانعا جاريا قلدی

Әлем

«Уикиликс» қазақ шенеуніктерінің әдеті мен әрекетін жаһанға жария қылды

Қазақстан президенті Н. Назарбаевтың "Бәйтерек" монументіндегі алақан таңбасы

30.11.2010

Үкілі-ай БЕСТАЙ, Мақпал МҰҚАНҚЫЗЫ

Қоғам назарынан тыс, қалтарыстағы құпия мәліметтерді жариялап отыратын «Уикиликс» сайтының Қазақстан турасында шығарған ақпараттары ел билігіндегі адамдардың жеке өміріне қатысты және де бизнес саласындағы қимыл-әрекеттері турасында болып отыр.

ЖИНАЛЫСТАҒЫ ЖАНЖАЛ
«Уикиликс» сайтының сейсенбі күні жариялаған мәліметтері «Қазмұнайгаз» компаниясының бірінші вице-президенті Мақсат Иденовтың іс-әрекетін сипаттаудан басталған. Оның «Шеврон» басшылары қатысқан жиналыстан осы компанияның Еуразия мен Еуропа және Таяу Шығыс бойынша президенті Гай Холлингсуорт пен «Шевронның» Еуразиядағы стратегиялық бизнес жөніндегі басқару директоры Джеймс Джонсонды шығарып жібергені туралы жазылады.

Аты аталмаған ақпарат көзінің айтуынша, ол екеуі жиналыстан Қашаған келіссөздеріне қатысты көңілге қонымсыз пікір білдіріп, «Қазмұнайгаз» басшылығына құрмет танытпағаны үшін шығарылды.

Алайда Джонсонның өзінің сөзіне қарағанда, жиналыс оң бағытта өтіп жатқан сәтте, Иденовтің жаңадан келген Джонсонның қалта телефонының нөмірін сұрап, оның дереу телефон нөмірін бере алмай қалуы отырыстың бұзылуына себеп болған.

Одан кейін ашуланған Иденов бірден «Шеврон» компаниясының президенті Дэйв О'Рейллиге наразылық хатын екі қайтара жолдап, оның көшірмесін АҚШ елшілігіне де жіберген. Мұнан соңғы сөйлесулерде Иденов өзінің ол әрекеті «Шевронға» қатысты нашар қарым-қатынасына байланысты емес екенін айтып, Холлингсуортке деген ашуын оның бизнеске қыры жоқ, жасап жатқан ісімізден хабарсыз деп негіздеуге тырысқан.

Жанжал соңында Холлингсуорттың Қазақстан президентінің ортаншы күйеу

Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың күйеу баласы Тимур Құлыбаев. Астана, қазан, 2010 жыл.

баласы Тимур Құлыбаевпен жақын байланысы жайында да айтылады. Бұл жерде мәселе – «Қазмұнайгаз» компаниясының бірінші вице президенті Мақсат Иденов Қазақстанның мұнай-газ саласында ықпалды адам Тимур Құлыбаев емес, өзі екенін көрсеткендей болып отыр деп жазады «Уикиликс» сайты.

Мақсат Иденов Қазақстанның Қашаған бойынша негізгі мәмілегері және ол халықаралық мұнай компаниясының бір өкілі айтқандай, «Қазмұнайгаз» компаниясындағы бірінші адам. Өйткені компанияның барлық қызметкері Иденовке есеп беру керек, ал Иденов тек «Қазмұнайгаздың» президенті Ұзақбай Қарабалинге ғана құлақ асады деп көрсеткен «Уикиликс».

Сол себепті Мақсат Иденов халықаралық мұнай компаниялары тек өзімен ғана жұмыс істеуі керек деп біледі. Сонымен қоса Иденовтің әрекеті өзін жоғары тұрмын деп көрсету ғана емес, Тимур Құлыбаевтың төмендегенін де білдіру сияқты болып отыр дегенге назар аударады «Уикиликс» сайты.

«Уикиликс» келтіріп отырғандай, өткен жылдың соңында «Қазмұнайгаздың» иелігіндегі «Самұрық» компаниясындағы қызметінен алынған Тимур Құлыбаевтың қазірде мұнай-газ саласындағы ықпалы әлсірей бастаған.

Сайттың жазуынша, Тимур Құлыбаев орнынан алынған соң көп ұзамай, өзімен бірге гольф алаңына шыққан Холлингсуортқа «Менің бұл орыннан шеттетілуім - президенттің қалауымен болды. Себебі ол Қашаған келіссөздері дұрыс болмай қалған жағдайда мені жауапкершіліктен құтқарғысы келд» деп айтқан.

Тимур Құлыбаев қазір жартылай мемлекеттік «Қазэнергия» компаниясының басшысы. Демек оның әлі де үкімет өкілдерімен, қайын атасымен байланысы бар делінген «Уикиликс» деректерінде Құлыбаевтың ұтқыр ойлы, мықты кәсіпкер екені де жазылады.

Құпия мәліметтерде жазылғандай «Самұрық-Қазына» басқармасының бастығы Ричард Эванс бүкіл «Самұрық» компаниясында өзі көрген нағыз шынайы бизнесмен Тимур Құлыбаев депті-мыс. Біздің болжауымызша, Назарбаев Рахат Әлиевтен кейін өзіне қауіп төндіруі ықтимал немесе беделіне нұқсан келтіруі мүмкін жақын туыстарын үкіметтің басты қызметтерінен аластатып жатқан болуы мүмкін дейді «Уикиликс» сайты жариялаған дерек көзі.

АТҚҰМАРЛЫҚ ПЕН ЗӘУЛІМ САРАЙ САЛТАНАТЫ
«Уикиликс» сайты жария еткен дерек көздері Қазақстанның ресми тұлғаларының бизнес саласындағы әрекеттерімен қатар, олардың жеке өмірінің қатпарларына да үңіліп, бірқатар оқиғаларға тоқталған.

Қазақстаннның саяси элитасының саяхат құру, атпен сейілдеу, сырғанақ тебу сияқты түрлі хоббилерімен қатар, концертін тамашалау үшін британиялық әйгілі әнші Элтон Джонды миллиондаған доллар төлеп Қазақстанға шақырту, елдегі мүлкін Біріккен Араб Әмірліктеріндегі сарай үшін саудаға салу сияқты «маңызды» шаралармен де айналысатынын жазады «Уикиликс».

Бұл тұрғыда Қазақстан президентінің отандастары сияқты атқан мінуді ұнататынын, оның Астана маңындағы резиденциясында әлемнің әр аймағынан әкелінген қырық түрлі асыл тұқымды жылқылары бар екені сөз болған. Сайт жарияланымында тіпті Назарбаевтың әйелі Сара Назарбаеваның президентпен бірге ел алдына шыға бермейтіндігі де айтылып отыр.

Сол сияқты Назарбаевтың ауа-райы жылы аймаққа барып демалып тұратыны, мемлекет басшысының Бурабайдағы жеке мүлкін Араб әмірліктеріндегі сарайға ауыстырғанын жазады «Уикиликс» өзінің ақпарат көзіне сілтеме жасап, бірақ оның уақытша мерзімге берілгені немесе біржола сатылып кеткені мәлім емес делінеді.

Астанадағы Түркия байланыс орталығының басшысы Орхан Ишик Назарбаевтың Анталияда вилласы бар екенін, оған жылына 4-5 рет барып тұратынын айтқан. Ишик мырза Назарбаевқа ол вилланың 1990 жылдардың басында сыйлық ретінде тегін берілгенін, енді қазір ол жерде жөндеу жұмыстарын жүргізіп, өте қымбат мейманхана салуды жоспарлап отырғанын да жайып салған.

ТҮНГІ КЛУБ ПЕН ҚЫМБАТ ӘНШІ ДЕ ЖАТ ЕМЕС
«Уикиликс» сайты мұнымен қоса Қазақстан жоғары билігіндегі тұлғалардың қай түнгі клубқа барып, қалай, қанша уақыт билегенін де жазып отыр.

Мәселен, АҚШ-қа сапары болмай қалған соң екі күннен кейін, наурыздың

Қазақстан премьер-министр Кәрім Мәсімов.

7-де премьер-министр Кәрім Мәсімовтың Астанадағы белгілі Chocolat деген түнгі клубта болғаны жазылған. Онда түнгі сағат 11.30-да Мәсімов, президент әкімшілігінің басшысы болған Қайрат Келімбетов және сол кездегі Астананың әкімі Асқар Мамин орта жастағы үш әйелмен бірге түнгі клубқа барған. Онда Мәсімовтің би алаңына шығып, шаршамай ұзақ билегенін жазады «Уикиликс» сайты.

Қазақстандағы қаржы алпауыттарының өмірі жайлы да «Уикиликс» сайты мәліметтер келтіріп отыр. Оның бірі қазақстандық олигарх Александр Машкевичтің Алматыдағы кең сарай үйіне екі АҚШ конгресмені қонаққа барып, кешкі аста болғанын жазады. Ол қонақта мемлекеттік хатшы Қанат Саудабаевтың да болып, Машкевичтің қонақтарға ұзақ анекдот айтқаны да сөз болған.

Тағы бірде Саудабаевтың Машкевичтің үйінде АҚШ үкіметінің өкілдерін екі рет қонақ қылғаны, екі ретте де Машкевичтің өзінің болмағаны айтылады. Оның бәрінде де шетелдік қонақтарға бірдей дастархан мәзірі ұсынылып, тек қазақша ет пен палау болғанын жаза келе, олардың аспазшылары советтік мейрамханада тәжірибеден өткен сияқты деген тұжырымдар келтірілген сайттағы мәліметтерде.

Осы тұста 2007 жылы Тимур Құлыбаевтың 41 жасқа толғанын қалай атап өткені де сөз болып отыр. Оған Ресейдің поп-жұлдыздары шақырылып, ең бастысы бір ән айту үшін 1 миллион фунт ақша төлеп, Элтон Джонды Қазақстанға әкелгендігі сөз болып отыр.

Тағы бір ақпараттарға сүйеніп, 2007 жылдың тамыз айында Тимурдың әйелі Динара Құлыбаеваның туған күніне канадалық әнші Нелли Фуртадоның келгені айтылады. Тимур Құлыбаевтың мырзалық танытып, Түркияның Бодрум қаласында жаңадан салынған өте қымбат люкс вилладан әрқайсысы 4-5 миллион доллар тұратын бөлмелерді келген қонақтар мен жақындарына алып бергенін түркиялық дипломат Ишик келтірген.

ШОРТАНДАР МЕН ШАБАҚТАР
Сонымен қоса «Уикиликстің» Қазақстанға қатысты жариялаған мәліметтері қатарында, Қазақстанның Қаржы полициясы сыбайлас жемқорлық істеріне қатысы бар деген күдікпен бірқатар шенеуніктерді қудалап, қамауға алып, сотқа тартып жатқаны сөз болады.

Шенеуніктерге қарсы науқанның алғашқы құрбаны Серік Бүркітбаев екені, оның жауапқа тартылуына бәрінен бұрын Рахат Әлиевпен байланысы себеп болғанын жазып, бұған нұсқау жоғарыдан берілген деген тұрғыдағы қорытынды жасап қойған.

Ең қызығы – Қаржы полициясының коррупцияға қатысты шенеуніктерге қарсы науқанына байланысты мәліметтер соңына «Уикиликс» сайты «үлкен шортан, кішкентай шабақ» деген тақырыпшамен сұрақ белгісін қойған.

«Уикиликстің» Қазақстанға қатысты шығарып отырған құпия мәліметтері қатарында, Ресейдің Орталық Азиядағы саясатына, Қазақстанның жалпы шет мемлекеттермен қарым-қатынасындағы түйткілді мәселелерге қатысты да түрлі деректер келтірілген.

АСТАНАҒА «УИКИЛИКСТЕН» ГӨРІ САММИТ МАҢЫЗДЫ
Халықаралық әлеуметтік «Уикиликс» сайты жариялаған құпия құжаттардың Қазақстанға қатысты бөлігі туралы кейбір мемлекеттік орган өкілдері естігенмен, оның мазмұнымен толық танысып үлгермепті. Айталық, Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің баспасөз хатшысы Ілияс Омаровқа хабарласқан кезде:

– Мен бұл құжаттардың көпке жарияланғаны туралы естігем. Бірақ онда нақты қандай мәліметтер жарияланғанын білмеймін, – деді Ілияс Омаров Азаттық тілшісіне.

Бұл турасында үкімет пен «Қазмұнайгаз» ұлттық компаниясының Астанадағы телефондарына хабарласқанымызбен, телефон тұтқасын ешкім көтермеді. «Уикиликстің» жазуынша, премьер-министрдің «думанды кешінің» куәсі ретінде танылған бұрынғы президент әкімшілігінің басшысы, қазіргі таңда «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қорын басқаратын Қайрат Келімбетовті де таба алмадық. Қордың баспасөз хатшысы Фатима Қосаева саммитке байланысты бәрінің уақыты тығыз екенін айтты.

– Қазіргі таңда Астанада саммит өтіп жатқанын білесіз..., – деді Фатима Қосаева.

Азаттық тілшісі билік өкілдері мен мемлекеттік органдарынан мардымды ешнәрес ести алмаған соң, кейбір саясаткерлер мен сарапшылардың пікірін білуге тырысып көрген еді.

Ғани Қасымов, сенатор: – Мен оны оқыған жоқпын. Сондықтан ол туралы бірдеңе айту қиын. Бірінші рет сізден естіп тұрмын.

Айдос Сарым, саясаттанушы: – Өз басым «Уикиликс» деген мәселеге екіұдай пікірдемін. Әрине, олардың ішінде бүгінгі күні АҚШ-тың әскерилері т.б. басқалардың қолдан шығып кеткен құжаттар бары анық. Байқап отырсам, біраз елдер, мемлекеттер «мұның арасында әдейі арандату да бар» деп те отыр. Жалпы мұндай құжаттардың шығуы Қазақстанның ішінде ешқандай заңдылық жалғасын таппайды. Яғни, «осындай құжаттар жарияланыпты» деп ешкім арнайы қылмыстық іс ашып, зерттеу жүргізбейді. Өйткені, бізде парламенттік оппозиция да, басқа да жоқ.

Бірақ онда жарияланған фактілерді қарап отырып «Қандай елде өмір сүріп жатырмыз?» деген сияқты сұрақтар туындайды. Және әлемдік саясаттың қалай жүргізілуі жөніндегі біраз мағлұматтар да берген сияқты.

• Басып шығару
• Досыңа жібер
• Бөлісу
  x

  • Digg
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Mister Wong
  • MySpace
  • Reddit
  • Twitter
  • Technorati
  • Yahoo Bookmarks

  Бөлісу туралы

• 
  

Пікірлерді іріктеуБасынан бастапСоңынан бастап

Пікір қосыңыз (9)

     

Пікір

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

05.12.2010 18:38

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Күн шығады шығыстан ,
Күндер қараң батыстан .
Болары жарық тал түсте ,
Белгілі ғой ең бастан .

Уикиликсі ашты кеп ,
Аямастан артты көп .
Мазақстан жұртында ,
Сөздер болар тірті б...қ .

Шығыс - батыс оңбаған ,
Елдің бәрін алдаған .
Ұлтар өзі - ақ біліп жүр ,
Хақын кімдер жалмаған .

Өсек - аяң не керек ,
Керек десең көп дерек .
Қимылдасын әлеумет ,
Былғанбастан ертерек

---

ناخاطرات ( 10 )

                           ناخاطرات ( 10 )

 

ديروز مي خواستم در دو عروسي ، يك تشييع جنازه و دو صدقه شركت كنم . عروسي ها  و تشييع جنازه در بندر تركمن بود و صدقه ها در همّت آباد گرگان و قزاق محله بندر يادشده . دو مراسم اخير چهلم مرحوم عبدالكريم ايسگدي بود و هفت بهروز كيائي كه راجع به ايشان در ناخاطرا ت ديروز يا پريروز ( پس پريروز ) مطالبي در وبلاگم دارم . نماز ميّت ديروز براي عبدالرّحمان بلي بود كه در مصلّاي بندر برگزار شد . وقتي به چادر مرحوم رفتيم از قوم و خويشهاي او كسي نبود تا از مراجعين پذيرايي مناسبي بعمل آورد . حتّي قاري هم نبود كه قرآن بخواند . لاجرم ازآقسقال هاي بندر مارّالذّكر ، جانگبر كرپه ، اين كار را به عهده گرفت كه از اين بابت آقاي آزي ناراحت شده و جوانان زمانه را مورد عتاب قرار داد . مي گفت همه قرآن خوانند ولي به تلاوت آن در مجالس عمومي اهتمام نمي نمايند . از قضا مرحوم ملّا عبدالرّحمان خودش آخوندزاده و قاري خوبي بود . حتّي خواهرش بي باطما نيز مي گويند سواد قرآني خوبي دارد . پدرشان مرحوم سمرخان از آخوند هاي سرشناس قزاق و داراي مسجدي جداگانه بود . گرچه در سطح آراز محمّد آخوند نبود كه علاوه بر فقاهت حائز علوم عرفي و مهندس زمين شناسي و نفت بود و بالأخره قرباني جنايات سياسي رژيم تماميت خواه كمونيست شوروي سابق شد . از قضا همين مسأله موجب اختلاف مزمن بين خاندان هاي قزاق به اتهام آدم فروشي گرديده بود كه يكي از آثار شومش تبعيد عمويم به سيرجان و پيوستن من و مادرم بوي بود .  مرحوم سمرخان از اركان ديني قزاق بشمار مي رفت . اينك نوادگان او به راهي غير از جدّشان افتاده اند كه مايه تأسّف است .  از بازماندگان آراز محمد آخوند هم فقهي نمانده است . از قرار معلوم ، در اوائل پناهندگي قزاق ها به ايران سلطنتي بسياري از نوجوانان آنها به مدارس ديني رفته و برخي به خوبي تعليم ديدند ولي از فشار فقر درس را ول كرده پي دنيا رفتند . اگر چنين نمي شد ما الآن روحانيون بهتري داشتيم كه دست كمي از علماي تركمن نمي داشتند . از آن جمله مرحوم آق ملّا طالب العلم بر اساس معلومات فقهي خود با سرلشكر مزيّن نماينده شاه مقبور در گرگان و دشت و بجنورد و... سر انتخاب زميني كشاورزي و مسكوني جهت تأمين امرار معاش آبرومندانه و مناسب قزاقها درگير و با دسيسه آن ظالم و خيانت يا حماقت برخي افراد به مدت طولاني ( نامحدود ) به شيراز تبعيد شده بالأخره با شروع انقلاب اسلامي بين مردم خود بازآمده بود . وي به عنوان رئيس و نماينده قزاقها به حضور رهبر انقلاب وبنيانگذار جمهوري اسلام ايران هم شرفياب گرديده و گويا اين را هم از آن حضرت شنيده بود كه در مقايسه با ديكتاتوري ظالمانه شاهنشاهي چقدر حاضر به همكاري با نظام جديد بوده است . بهر حال ايشان با نمايندگان مردم منطقه در مجلس شوراي اسلامي ايران رابطه فعّالي داشت . اواخر عمرش زن گرفته بود كه ناگهان از دنيا رفت . فعاليت هاي وي چندان ثمري نداد . حتي مخالفت او با بازگشت قزاقها به قزاقستان پس از اضمحلال شوروي و اعلام استقلال كشور مزبور بر لجاحت بسياري از گنبدي ها – به سردمداري نياز توبش - تأثيري ننمود . اينك در ميان قزاقهاي ايران فرهنگ اسلامي از سطح مطلوبي برخوردار نيست . قزاقهاي آن سوي خزر در يك جامعه لائيك از اطلاعات ديني محروم بوده و تحت تأثير تبليغات فرقه هاي تروريستي وهابي و گروهك هائي همچون القاعده در خط افراط و بنيادگرائي افتاده اند . ميزان خطر اين دسته ها براي مسلمين اظهر من الشّمس است . حكومت كذايي هم چنان زهره ترك شده كه حتي با ريش جوانان تازه مسلمان و حجاب دختران و زنان نيز مسأله داشته برخورد كيفري هم مي كند . در مورد وضعيت ديني و مذهبي قزاقهاي خودمان هم نمي توان چندان خشنود بود . هنوز نتوانسته ايم انجمن فرهنگي اسلاميمان را به ثبت برسانيم . نهاد هاي دولتي از اين امر نه تنها پشتيباني نمي كنند بلكه صحبت از بخشنامه اي محرمانه براي كارشكني در اين راستا هست . الله اعلم . النّهايه تظاهر به دينداري حمل بر نفاق و يا وابستگي به دولت مي شود . بدينسان حكومت از جاذبه ديني يا مذهبي بسيار ضعيفي برخوردار است ؛ حال آنكه امّت محمدي ( ص ) شامل نه فقط كلّ مسلمين بلكه متشكل از همه اهل كتاب بوده است و بدون آن مبارزه با استكبار جهاني مقرون به فتح و فيروزي نخواهد شد . بالأخره اين را هم بيافزايم كه چندي قبل در مراسم صدقه مرحوم حاج اسحاق قزاق ديدم ريش سفيدان ما انجام دعاي خير را بهمديگر حواله مي دهند و من از دهانم در رفت مگر حضرات نمي توانند چند تا دعاي خير براي قوم خود بر زبان آورده اجابتش را از خداي مهربان در خواست نمايند تا بقيه هم آمين بگويند . يكي مرا به اين امر فراخواند . داشتم به جوابش فكر مي كردم كه مؤذّن محل خواند : اللهّم ربّنا آتنا في الدّنيا حسنة ً و في الآخرة حسنةً و قنا عذاب النّار ! آمين يا ربّ العالمين .                      

ؤلئم آوٌزنان قالعان نوُرسوُلتان « تئرلئك ؤُشئن جاندأرمه ن كوُره سوٌ كه ره ك» ده گه ن وي تؤُيدی

• Жаңалықтар

Саясат

Өлім аузынан қалған Нұрсұлтан «тірлік үшін жандәрмен күресу керек» деген ой түйді

Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев

29.11.2010

Кортни БРУКС

Арада жылдар өткенде Қазақстанда «ұлт көсеміне» айналған адам бала кезінде өліммен бетпе-бет келіпті. Аңызға қарағанда ол өзінің ерік-жігерінің арқасында ғана аман-сау қалыпты. Баланың есімі – Нұрсұлтан екен.

НҰРСҰЛТАНҒА АЙ КҮЛІМДЕДІ
Сонау балалық шағында Нұрсұлтан Назарбаев қызылшамен ауырды. Баланы жайлаудан жақын жердегі Шамалған аулының ауруханасына әкелді. Алайда бұл кезде бәрі де кеш еді – дәрігер қолдан келер қайран жоқтығын айтып, баланы Назарбаевтардың отбасы тұратын Үшқоңыр тауының етегіне жерлеуден басқа жол жоқтығын емеурінмен танытты.

Оны өгізге жегілген арбаға салып, ай жарығымен әкеле жатқанда,

"Үшқоңыр - алтын бесігім" кітабының сыртқы мұқабасы. Алматы, 19 қазан 2010 жыл.

сандырақтап, есілі кіресілі-шығасылы ол қайткенде тірі қалуым керек деген ойға келді.

Нұрсұлтан Назарбаевтың балалық шақтан досы әрі сыныптасы Сәдуақас Есімбай осынау аңызды егжей-тегжейлі айтып берді:

– Шамалғанның доғдыры «мына балаларыңыз адам болмайды, Үшқоңырға, тауға апарып қойыңдар» дейді. Сонан кейін жаңағы өгіз арбамен Нұрсұлтанды алып бара жатады, сонда Нұрсұлтан, өз естелігінде, қызылшамен ауырады, температурасы қатты, сол сандырақтап жатқанда қараңғы түсіп кетеді де, содан айды көреді. Ай жарқырап күліп тұр. Сонда өзі айтады: «Неге, ай Құдайдан үлкен бе, доғдыр Құдай емес қой. Ай күліп тұр, ал доғдыр мені өледі деді. Қалай мен өлем?» деген өзінде бір әсер күш болады. Сөйтіп ол өзі айтады: «Мен қызылшадан да, басқа аурудан да арылдым» дейді.

Таяуда бұл аңызды алматылық журналистерге майын тамызып баяндаған Сәдуақас Есімбай – Нұрсұлтан Назарбаевтың балалық шағы туралы жақында ғана тұсауы кесілген кітаптың ауторы. Президенттік «Нұр Отан» партиясының қолдауымен жарық көрген «Үшқоңыр – алтын бесігім» деп аталатын бұл басылым 70 жастағы Қазақстан президентінің жеке басына табынудың соны мысалы.

Оппозицияға, сөз бостандығы мен адам құқығына қысым күн өткен сайын күшейіп бара жатқанда мұндай әрекеттер режимнің бетіне бояу жағып алдағандай сезіледі.

Адам құқығы жөніндегі қазақстандық бюро директорының міндетін атқарушы Роза Ақылбекова Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке басына табынушылар – бастығының бақыттан жүзі бал-бұл жанып жүруі үшін қолдан келгеннің бәрін жасап бағатын советтік шенеуніктердің құлдық психологиясын сақтап қалған бүгінгі қазақстандық шенеунктер дейді.

«Бастығын қуанту, оның айтқанын мерзімінен бұрын асыра орындау, тек жақсы жағынан көрінуге тырысу – мұның барлығы да кәдімгі дерт», – дейді Роза Ақылбекова.

Оның айтуына қарағанда, адам құқығы мәселесіне келгенде Қазақстан өз рейтингін жақсарту үшін сөз жүзінде белгілі бір қадамдар жасағансыды. Бірақ іс жүзінде адам құқығы бұрын қалай бұзылса, қазір де солай бұзылып жатыр. Өйткені үкіметтің өзі ұлттық немесе интернационалдық қағидалармен емес, ішкі нұсқаумен ғана жұмыс істейді.


«ӨМІРЛІК ПРЕЗИДЕНТ»
Нұрсұлтан Назарбаевтың билік тізгінінен көптен бері айрылмай келе жатқанын ескерер болсақ, оның мұндай нұсқауларға қаншалықты ықпал ете алатыны айтпаса да түсінікті. Нұрсұлтан Назарбаев 1990 жылдардың басынан бастап мемлекет басшысы болып саналады. Әуелі Жоғары Кеңестің төрағасы болса, социализмнің күні батып, тәуелсіздіктің таңы атқанда ел президентіне айналды.

Нұрсұлтан Назарбаев өз президенттік мерзімін қалай ұзартқысы келсе, солай ұзартты (1999 ж.; 2005 ж.). 2007 жылы депутаттар оған президенттік сайлауға қанша рет қатысқысы келсе, сонша рет қатыса алатындай етіп заң шығарып берді.

Биылғы маусым айында Нұрсұлтан Назарбаев «елбасы» («ұлт көсемі») мәртебесіне ие болды. Оған мұндай сый жасаған парламент онымен де қоймай елбасыны ешкім, ешқашан қудалай алмайтынын заңмен бекітіп тастады. Осынау жаңа мәртебе бойынша, егер ол президенттіктен бас тартқан жағдайда да бәрібір Қазақстанның іс жүзіндегі жетекшісі болып қала бермек.

Қазақстанда 16 миллионнан астам адам тұрады. Бұл ел төңірегіндегілермен салыстырғанда әжептеуір ауқымды және мұнай мен ураны аста-төк экономикасын мақтаныш етеді. Биыл постсоветтік елдердің арасында алғаш рет Қазақстан ЕҚЫҰ-ның төрағасы деген беделді рөлге ие болды.

Нью-Йоркте орналасқан халықаралық «Хьюман Райтс Вотч» құқық қорғау ұйымы 2007 жылдың қараша айында Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға төраға болатыны туралы алғаш хабар естілгенде-ақ бұл шешімді сынға алған болатын.

Кейін бұл ұйым Қазақстан үкіметі бұқаралық ақпарат құралдары мен сайлау

«Хьюман Райтс Вотч» ұйымының өкілі Рейчел Денбер. Алматы, 14 шілде 2010 жыл.

туралы заңдарын қайта қарап, саяси партияларды тіркеуді жеңілдететіні жөнінде берген уәдесін орындайтын болар деп үміттенген еді.

«Хьюман Райтс Вотч» ұйымының Еуропа және Орталық Азия бөлімі директоры міндетін атқарушы Рейчел Денбер Қазақстан бұл уәделерінің үдесінен шығуы қажет дейді.

«Бұл төрағалық Қазақстанға өзін жақсы жағынан көрсетуге, мемлекеттің ЕҚЫҰ құқық қорғау ұстанымдары бойынша жүруге бет алғанын танытуға мол мүмкіндік берді. Алайда Қазақстан бұл мүмкіндік пайдаланбады. Қайта керісінше, адам құқығы, әсіресе сөз бостандығы саласында кері кеткені байқалды», – дейді Рейчел Денбер.


АДАМ ҚҰҚЫҒЫ БҰЗЫЛЫП ОТЫР
Парижде орналасқан халықаралық «Шекарасыз репортерлер» құқық қорғау ұйымы баспасөз бостандығын сақтау мәселелері бойынша Қазақстанды 178-ші орыннан 162-ші орынға апарып қойды. 2008 жылы Қазақстан 125-ші орында болатын. Қазақстандағы оппозиция белсенділерінің, саясаткерлер мен журналистердің қалай қысымға алынып, құқығы бұзылғаны қағаз бетіне мұқият түсірілген.

Рейчел оған Қазақстанда қысым көрсетіп, қыспаққа алу секілді әрекеттер күнделікті жайттардың біріне айналуы үлкен соққы болып тиді дейді.

«Менің ойымша, Қазақстанды жалпақ жұртқа жар салмай, тып-тыныш қуғын-сүргін жасай беретін елдердің бірі деуге болады», – деп түйеді Рейчел Денбер.

Нью-Йорктегі Колумбия университетінің профессоры, Қазақстан жөніндег сарапшы Скотт Хортон оппозиция белсенділеріне жасалған қысымды заңдастыру үшін бұл ел әртүрлі жол-көлік оқиғалары мен салықтан жалтару секілді қылмыстық істерді жиі пайдалана бастағанын атап өтті.

Оның сөзіне қарағанда Нұрсұлтан Назарбаевтың құқық қорғау мәселелерінен ретін тауып айналып өтуі және елдің экономикалық табыстары президент әкімшілігін сырт көзге жылтыратып көрсетеді.

Америкалық сарапшы Скотт Хортон Нұрсұлтан Назарбаевтың амалдарын өзбек президенті Ислам Кәрімов сияқты Орталық Азияның ызғарлы билеушілерінің тәсілдерімен салыстырады. Түркіменстанның марқұм президенті Сапармұрат Ниязов ел астанасында өзіне алтыннан алып ескерткіш тұрғызып, жылдың айлары мен күндерін өзі мен туыстарының атына өзгерткені белгілі.

«Назарбаевтың Түркіменстан мен Өзбекстандағы режимдердің әрекеттерін өте мұқият қадағалап отырғаны анық, – дейді Скотт Хортон. – Сондықтан олардан әлдеқайда сақ қимылдайды. Қазақстанда мұндай қысымға алу тәсілдері соншалық қатігез емес, биліктің авторитарлығы да олардан бәсең. Мұнда Өзбекстан мен Түркіменстанға қарағанда адам құқығы біршама сақталады деуге болады».

Алайда, Скот Хортонның сөзіне қарағанда, 1990 жылдардың бас кезінен бастап Нұрсұлтан Назарбаев опозицияның күшеюіне мүмкіндік бермей, авторитарлық билігін нығайта түскен.


«ҚОЛДАРЫ ҚАНҒА МАЛЫНҒАН»
Оппозициялық «Атамекен» партиясының жетекшісі Ержан Досмұхамедов Нұрсұлтан Назарбаевқа адал болу үшін ант беруден бас тартқанына байланысты билік тарапынан ұрып-соғу мен өлтіру қаупі төнгендіктен 2007 жылы Қазақстаннан кетуге мәжбүр болғанын айтады.

– Елден кетсем де билік қыр соңымнан қалмады. 2007 жылы арнайы

«Атамекен» партиясының жетекшісі Ержан Досмұхамедов. Прага, 13 қаңтар 2009 жыл.

шақырумен ЕҚЫҰ отырысына қатысу үшін Мадридке жүрерімнен бір апта бұрын олар 82 жастағы анамның жамбасын сындырды, – дейді Ержан Досмұхамедов.

Ержан Досмұхамедов Нұрсұлтан Назарбаев режиміндегі көптеген шенеуніктерінің қолы қанға малынған деп санайды.

«Ұлттық қауіпсіздік комитеті мен режимнің арнайы қызметі ЕҚЫҰ-ға мүше мемлекеттердің өкілдерін Назарбаев режиміне ЕҚЫҰ-ға төрағалық тізгінді бермеуге көндіруге ұмтылған қарсыластарының ауызын жабу үшін әдіс талғамайды», – дейді Ержан Досмұхамедов.

Кейбіреулердің қарсылығына қарамастан, Қазақстан ақыры ЕҚЫҰ төрағасы атанды.

Қазақстан төрағалығының бастапқы кезінде ЕҚЫҰ Парламентттік ассамблеясының бас хатшысы Оливер Спенсер бұл шешімді қолдағанымен, кісі өлімімен аяқталған жол апаты бойынша 2009 жылы төрт жылға сотталған құқық қорғаушы Евгении Жовтиске қатысты әділ шешім шықпағанын атап өтті.

«Бұл да шешімін күтіп тұрған мәселе, – деді мамыр айында Оливер Спенсер, – Жовтис мырзаға әділетсіздік жасалды, оны дұрыс соттамады».


«ПОТЕМКИНДІК» САММИТ
Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға төрағалық мерізімінің аяқталуына бірер апта қалса да Жовтистің ісі сол күйі шешілмеді. Құқық қорғаушылардың үміті зая кетті.

Қазақстан онымен қоймай ЕҚЫҰ саммиті деген атпен салтанатты шара өткізуге бар күшін жұмсап жатыр. Бұл басқосу мол ақы төлеп қол жеткізген сыртқы экономикалық мақсатқа ұқсайды – ЕҚЫҰ-ның бірде-бір төрағасы 1999 жылдан бері мұндай құрметке ие болмапты.

Мерекелік шара кезінде мәртебелі мырзаларға арналған бағдарламада бос орын болмайды. Егер бола қалса Нұрсұлтан есімді балалар ғана қатысатын дойбы жарысын көрген болар еді. Мұндай жарыс қазан айында бір рет болып та кетті.

Құрметті қонақтар дәл қазір президенттің балалық шағы жөнінде фильм түсіріліп жатқан Нұрсұлтан Назарбаевтың туған ауылында да барса да болар еді. Сондай-ақ олар Нұрсұлтан Назарбаев атындағы музейді көріп, ескерткішті тамашалап, Назарбаев университетін аралап қайтар еді.

Егер билік мектеп бағдарламасына «Нұрсұлтанология» деген пәнді енгізу жөнінде Сәдуақас Есімбайдың ұсынысын қабыл ала қалса, онда шетелдік қонақтар Нұрсұлтан Назарбаевқа әлемдік ауқымдағы аса ірі мемлекеттік қайраткер болуға жәрдемдескен сапалық қасиеттерге қалай ие болуға болатыны жөнінде сабақ алып қалуы да мүмкін еді.

• Басып шығару
• Досыңа жібер
• Бөлісу
  x

  • Digg
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Mister Wong
  • MySpace
  • Reddit
  • Twitter
  • Technorati
  • Yahoo Bookmarks

  Бөлісу туралы

• 
  

Пікірлерді іріктеуБасынан бастапСоңынан бастап

Пікір қосыңыз (49)

    Келесі 

Пікір жарияланған бет 12, жиыны 2

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

04.12.2010 12:25

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Айтылған дұр Құранда бір әңгіме ғажайып ,
Зейін қойып жарандар оған құлақ асайық .
Арсы - күрсі маңайы қорықталған мықтылап ,
Недегенмен жын - жыпыр өтеді -міс жартылап .
Оның сыры , зинаһар , мынау болар ақымал ,
Тапқан қардың қалауын өзі үшін жандырар .
Әркім айды күлдірген өз бетіне қаратып ,
Қол үстінде қол барын білсе етті жарасып .
Айды оған қаратқан білсе Құдай екенін ,
Қылар еді билікте Оның барлық дегенін .
Берді десе Тәңірі оған билік тізгінін ,
Берер еді зекетін адал етіп тірлігін .
Зекетсіздің бар - жоғы сүнетсізге кетеді ,
Осыменен жауыздар түбіне оның жетеді

قازاق ماقال - ماته لده ری ( 4 )

قازاق ماقال - ماته لده ری ( 4 )

263- ه ر سن ساعاتتا تانلادی .

264- بايدكٌ توُبی آشتان ؤله دی .

265- آقساق قوي توُسته ن كه يئن  ماكٌرايدی .

266- كوسه نی وُيگه كئر گئزبه ، كوتئن جه رگه تيگئزبه .

267- قويشی كوپ بولسا قوي آرام وله دی .

268- بالق باسنان شئرئمه سه  ده نه سی ساسماس .

269- پاله ن جه رده پايدا بار ،

        ؤز ه لئكٌده قايدا بار ؟!

        جاقسی جئگئت جه ر شولپ ،

        آقر توُبی آينالار .

270- پاله ن جه رده آلتن بار ، بارساكٌ باقر دا جوق .

271- كوبئكتی تولقن ساناما .

272- ه ل وُلسز بولماس ، جه ر گوُلسئز بولماس .

273- ناشار ديقاننكٌ ساي جه ری كولده يدی ، دؤكٌ جه ری شولده يدی .

274- قوتر آتقا سوقر آت ؤُيئر .

275- بوُقا قارتايسا دا تاناوٌی قارتايمايدی .

276- آشنعان آدام قوُداين قارعايدی .

277- قالعان كؤكٌئل – شققان جانمه ن پارا – پار .

278- شه تكی ؤُي كوشسه ، ورتاكٌعی ؤُي شه تكی ؤُي بولپ قالماق .

279- پاله مؤُيئزئن آربيتپ كه لمه يدی .

280- بالقتی جؤُزوٌگه ؤُيره تپه ، كوُشئكتی ؤُروٌگه ؤُيره تپه .

281- سه زئكتی بوُرن سه كئره دی .

282- جه رده جه تئم جلاسا ، كوكته په رئشته كؤُكٌره نه دی .

283- وكٌباعان كوتته ن شادرقاي توٌادی .  

 

آمه ريكالق وتباسی قازاقستاننان آسراپ آلعان سأبيگه نوُح ه سئمئن به ردی

Америкалық отбасы Қазақстаннан асырап алған сәбиге Нұх есімін берді

«Дельфин» жетім балалар үйі. Қостанай, тамыз, 2009 жыл.

26.11.2010

Айбек БЕЙСЕБАЙ

Қазақстаннан тоғыз айлық сәбиді асырап алмақ болған америкалық колледж профессоры Ребекка Комптон мен оның күйеуі адвокат Джереми Мейерға түрлі қиындықтардан өтуге тура келді.

Тараз, Қазақстан. Өңі жүдеу тартқан тоғыз айлық сәбидің қолдарына тигеніне бір жылдай уақыт болып еді. Филадельфиядан шалғайда жатқан Орталық Азиядағы жетімханаға келген олар сәбиді бір көргеннен ұнатып қалады.


НҰХ ЕСІМДІ СӘБИ

Баланы асырауға алуға дейінгі процестің машақаты мол болады деп ойламаған колледж профессоры Ребекка Комптон мен оның күйеуі, кәсіподақтар адвокаты Джереми Мейерға Нұхтың бейкүнә көрінгені рас деп жазады «Интернешнл Гералд Трибюн» басылымында жарық көрген мақала авторы Дж. Леви Клиффорд.

Дегенмен, бұл күндері Қазақстан, Ресей мен бұрынғы советтік мемлекеттердің біразында бала асырап алу стандарттары дұрыс сақтала бермейді, әсіресе асырандының жай-күйі көпшілікке беймәлім күйінде қалып қояды. Мәселен, сәуір айында ресейлік жеті жасар баланы АҚШ-тан асырап алған ата-анасы Мәскеуге әкеп тастауы адам қынжылтарлық жай болды.

Р.Комптон мен Дж.Мейердің өз елдеріне Нұхпен бірге баратын болдық деп ойлаған. Алайда, алдарынан кедергілер шыға бастады. Қазақстан билігі баланы асырауға беруден бас тартты.

Алайда, ерлі-зайыпты екеу алған беттерінен қайтпады.

Бірнеше ай Қазақстандағы бала асырап алу бюрократиясымен бас ауыртып жүргенде жұмыстарын тастауға мәжбүр болған олар бір үміт, бір күдікпен баланы асырап алуға шындап бел буады.

«Жаныма жақын нәрседе көмексіз қалғаныма қатты қынжылғаным бірінші рет болып тұрған шығар», - дейді Комптон ханым.


БАЛА АСЫРАП АЛУДЫҢ ҚИЫНДЫҒЫ

Америкалық отбасы тап болып отырған кедергілер постсоветтік мемлекеттерде бала асырап алудың өте қиындап бара жатқанын көрсетеді.

Бұл жиырма жыл бұрын Совет Одағы құлағаннан бері қарайғы болашақ ата-аналардың пешенесіне жазылған ахуал болып келеді. Постсоветтік елдердің жағдайы бір қалыпқа түсіп келе жатқандықтан, оларда өз балаларын шет елдіктердің асырауына беруді тоқтату мәселесі жиі қаралып жүр.

Дегенмен, аталған мемлекеттерде жетім балалар үйінің саны артып келеді, әзірше, тек балалардың болашағы төңірегіндегі талқылаулар күн тәртібінен ұдайы түспей келеді. Билік жетім балаларды жергілікті ата-аналардың өздерінің бағып қағуын жөн көргенімен, ондай мейірімді жандар Қазақстан мен Ресейдегідей көп емес.

Гәп жетім балалар үйлеріндегі жай-күйдің нашарлығында емес, басқада. Мәселен, Тараз қаласындағы жетімдер үйінің бірі өте таза, барлық жағдай жасалған, балалар да бақытты көрінеді. Бірақ сарапшылар жетімдер үйі бәрібір отбасындағыдай болмайды деген пікірде.

Р.Комптон өткен жылы көп уақытын ежелгі Жібек Жолы бойындағы Тараз қаласында өткізген. Айлар бойы осында болған ол жетімханаға Нұхты көру үшін күнбе күн барып жүрді.

Мерзімінен ерте дүние есігін ашқан Нұх туа бітті дұрыс дамымай қалған болатын. Алайда, америкалық ата-анасының ұдайы бағып-қағуы мен назар салып отыруының арқасында ол қимылға келе бастайды. Р.Комптон жетімдер үйіне кейінгі рет барып, Нұхқа кітап оқып кергенінде, ол күліп, еңбектей бастайды, құдды бір анасы мен баласындай дерсің.

«Мен жетімдер үйінде болып, Нұхқа бауыр басқан сайын, оның заңдық тұрғыдағы машақатын, немесе қанша уақыттан бері Таразда жүргенімді есіме алып жатпаймын. Тек сәбиді асырауға алсам деймін».

Алайда, оның жетімдер үйіндегі қуанышты кездері ұзамай кілт үзіліп, оған баруды тоқтатуына тура келді.

Соңғы айларда түні бойы көз ілмейтін Р.Комптон қайғыдан не күлерін, не жыларын білмей дал болуда. Бірде түсінде Нұхты құшақтап жатқанын көрген ол, кенет одан көз жазып қалады, сосын сәбиді қайтадан өзінің қасынан тауып алады. Мөлдір қара көздерімен оған емірене қарап тұрған Нұхты анасы атын атап шақырады, бірақ ол қайтадан ғайып болып кетеді.

Шет елдіктердің Қазақстаннан бала асырап алуы негізі өте қиын емес. Бірақ Р.Комптон мен Дж.Мейер сондай бір қиын кезеңге тап болған.


БАЛАЛАР ӨЛІМІ

Ерлі-зайыпты екеуі бала асырап алу қамымен жүргенде, қаңтар айында Нью-Йорктік ұшақтардың иегері Вооди Джонсонның қызы Кейзи Джонсон қайтыс болады. 2007 жылы Тараз қаласынан бала асырап алған В.Джонсонның өмірі шым-шытырық болған.

Ал, асырап алған қызының өлімі Қазақстанда бала асырап алуға рұқсат етілуі керек пе деген үлкен сұрақ тудырды. Билік бұған аса сақтықпен қарап, баланы шет елдіктердің асырауына беруді біршама азайтты.

Кейін, сәуірде жеті жасар ресейлік асыранды баланы Америкадан бағып алған анасы Мәскеуге қайтарып берді. Кремль ендігі жерде Вашингтоннан асыранды балаларға қатысты жаңа қауіпсіздік шарттарын талап ете бастады. Бұл бұрынғы советтік елдерге де өз әсерін тигізбей қоймады.


ҚАЗАҚ ЗАҢНАМАСЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІГІ

Мамыр айында сот Р.Комптон мен Дж.Мейердың Нұхты асырап алуға берген өтінішттерін қанағаттандырмады. Сот жетімдер үйі Нұхты қандай да бір қазақстандықтың асырап алуы мүмкін екендігін әлі анықтамады деген уәж айтқан. Пенсильваниядағы Хаверфорд колледжінің психология факультетінің басшысы 40 жастағы Р.Комптон мен Дж.Мейер Қазақстанның заңнамалық жүйесімен толық жұмыс істей алмаған.

Мұндағы қазақ немесе орыс тілін білмейтін олар аудармашыларға, кеңесшілер мен адвокаттарға тәуелді болған. Өткен айда Пенсильванияға жұмысына қайтуға мәжбүр болған Дж.Мейер: «Біз мұнда не болып жатқанына толық көзімізі жетіп отырған жоқ» дейді.

Ал Қазақстандағы үкіметтік балалар омбудсмені Раиса Шер Тараз қалалық сотының уәжі заңдық тұрғыда дұрыс деп санайды. Ол Қазақстан өз балаларын елде қалдыруға бар күшін салып жатқанын, балалардың шет елдіктердің асырауына тек қазақстандық ата-аналардан еш қайран болмағанда ғана берілетінін айтып өтті.

«Мемлекеттің өз балаларын бауырына ала алмағандығынан асқан бақытсыздық болмайды. Дегенмен, біз шет елдіктердің бала асырап алуға жол беруді уақытша нәрсе деп санаймыз» - дейді ол.


СОТ ШЕШІМІ

Қазақ билігі Р.Комптон мен Дж.Мейерға тіпті Нұхтан басқа баланы асырап алу жөнінде ұсыныс берген. Өз ата-анасы өзекке тепкен баланы бөтен біреу бағып жарытпайды деген сыңайдағы сөзді естіген олар кәдімгідей реніште.

Дегенмен, қыркүйекке қарай жақсы хабардың шеті көріне бастағандай болды. АҚШ үкіметі мен Р.Комптон мен Дж.Мейерді қолдаушылардың күш салуымен жергілікті сот ел азаматтары бала асырап алуға ниет білдірмеген жағдайда ерлі-зайыптылардың Нұхты асырап алу жөніндегі өтінішін қайта қарайтындығын мәлімдейді.

Тараздан жақсы жаңалық күткен ерлі-зайыптылар арада талай түнді ұйқысыз өткізеді. Осы қыркүйек айында сот баланы асырауға беру жөнінде алдын-ала шешім қабылдайды.

Ал өткен аптада ақтық соттың ақтық шешімі олардың пайдасына шешіліп, ерлі-зайыптылар жетімханадан өз отбасыларының жаңа мүшесі, ендігі бір жарым жастан асқан Нұхты алып кетеді. Олар Қазақстаннан бала асырап алудың қиындығын тартып жүрген басқа шет елдіктерге де осындай жеңілдік болады деген сенімде.

Р.Комптон мен Дж.Мейердің біраз уақыт Қазақстанда қалуларына тура келгенімен, олар отбасыларының қуанышын басқа жақта тойлайтындықтарын айтты.

Олардың отбасылық қуанышы қазақ тілінде «Алданыш» мағынасын білдіретін Нұх есімімен есте қалады дейді ерлі-зайыптылар.

• Басып шығару
• Досыңа жібер
• Бөлісу
  x

  • Digg
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Mister Wong
  • MySpace
  • Reddit
  • Twitter
  • Technorati
  • Yahoo Bookmarks

  Бөлісу туралы

• 
  

Пікірлерді іріктеуБасынан бастапСоңынан бастап

Пікір қосыңыз (5)

     

Пікір

Кімнен: Аты-жөні көрсетілмеген

27.11.2010 12:28

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Білім Министрлігінде жүрген Алтынбек Нухұлын құттықтау керек екен!

---

Кімнен: Түйеқазақ Қайдан: Ақтаудан

28.11.2010 21:04

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Талай айтылып, жазылып жатыр шетке бала бала беру тоқтайтын түрі
жоққой, бұл да бизнестің бір түрі болдау шамасы. Жетімін бағып-қағып,
асырай алмаған ел нағыз сорлы, басшыларының қолынан түк келмейтін
мемілекет. Сексенінші жылдардың аяғында Спитак(Армения) жермен-
жексен болғанда бірде-бір сәбиін орысиетке жібермеді.Қазан төңкерісі-
нен кейін 1921-22-ші жылдар қаншама аштық, қиыншылық болса да,
Ленин мен Дзержинский жетім балаларды іздеп, қуып ұстап әкеліп
бағып оқытқан жоқпа?. Солардан қандай әскери қолбасшылар,ғұлама
академик ғалымдар, инженер-конструкторлар оқып жетіліп шықты ғой.
Атазаңда мемілекеттің басты байлығы адам-деп жазылған еді ғой, ал
азын-аулақ ақшаға бола асылымызды шетел асырып қай сасқанымыз
Біз бақылаймыз, жағдайын біліптұрамыз, 18-ге толғасын қайтып келе-
ді деген бос сөз, қылмысын жасырып ақталу, олар КЕТТІ, ЖОҚ,
КЕЛМЕЙДІ!.Жерде жетім жыласа, көкте періште күңіренеді деген сөз
бар емеспе еді, СЕНІҢ көк тіреген жетістігің,ОБСЕ,Нобелің құны көк
тиын. ОБСЕ-ң құрып кетсін, кәпір ғой ақшаға сатылатын, ауызынан
алласы, қолынан құраны түспеген мұсылман елдерінің қай сасқаны
ендігі жылы бізді басқар деп бұл имансыз кәпірлерге. Оңбаған к...тен
шадырқай туады деген бар, ойнастан туған тексіз, намыссыз иттің
балдары. СЕНдерге айтты не, айтпады не, келмеске жылаған екі көзім
естімеске айтылған есіл сөзім!.

---

Кімнен: Көрген

29.11.2010 01:11

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Талай қаркөз "Нұх" бүлдіршіндер кетті ғой шетел асып. Елінде өсіп ер жеткенде мүмкін, олар елінің сүйікті азаматтары болармамеді? Обалы сол баяғы "Нұрға" ғой.

---

Кімнен: акан Қайдан: алматы

29.11.2010 20:10

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

баланы ешкымге бермендер казактар.

---

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

03.12.2010 00:19

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Шариғат бермес ұрықсат асырауға сәбйін ,
Діні басқа кез келген , білдірсе де пейілін .
Өз жұртынан таппаған ұнағанды осылар ,
Тартса бала тегіне қылар ма екен мейірім ?
Жанұяда көргенін ұшқан сұңқар ілсе егер ,
Ата мекен мүлкінен қоймаса керек түйірін .
Қыздар менен ұлдарды , мүнай және құмдарды
Жаттар алып кеткен соң қандай болар күйлерің ?
Жаратпаса пайдаға елде бас пен заттарды ,
Әшкере ғой сонымен оңбағаны билерің

     

شيدايانند شهلا ها

شيدايانند شهلا ها

 

شهلا بشد سربدار ،

از جهل خود بد بيار.

چنانچه بود او جاهد ،

عشق را مي برد خوش بكار .

خود طعمه صيغه شد ،

بهر فردي بدقرار .

شايد بوده بي گناه ،

يا كذّابي نابكار .

ملّت مانده هاج و واج ،

از قضات روزگار .

گويا خواهند در يابند ،

آنچه خواهد كردگار .

با اين وضع بي سامان ،

معضل آيد بس ببار .

بعد نه سال پر الم ،

چنين شدش احتضار .

اينك سر اين شهلا ،

توپي است در گل برقرار .

از اين نمط قضايا ،

رفع بشود كي نقار ؟

من ديده ام بس دادگاه ،

از آن شده دل فگار .

اي علي را شيعه ها ،

چه سان كنيد افتخار ؟

تعطيل بوده كلّ شهر

برپا مانده چوب دار !

شيدايانند شهلا ها ،

تدبير كنيم اختيار .

مهدي كند چون ظهور ،

از او چه هست انتظار ؟

از سر تا پا جملگي ،

تقصيركاريم در شمار .

خداوندا ، اي دادار ،

بخشوده مان خود بدار !

ادامه نوشته

آرون آتابه ك ديسسيده نت آقن ره تئنده خالقارالق سيلققا يه بولدی

Арон Атабек диссидент ақын ретінде халықаралық сыйлыққа ие болды

Асқар Айдархан, ақын Арон Атабектің ұлы, әкесіне берілген халықаралық жүлдені қабыл алып тұр. Каир, 26 қараша 2010 жыл

29.11.2010

Мәншүк АСАУТАЙ

Шаңырақ оқиғасы бойынша 18 жылға сотталған Арон Атабек сингапурлық Freedom to Create халықаралық сыйлығына лайық деп табылды. Оның «Назарбаев режимі және Революция» атты өлеңдер топтамасы «Қапастағы қайраткер» номинациясы бойынша үздік деп танылған.

Қарашаның 29-ы белгілі Шаңырақ оқиғасына қатысып, түрлі айыптармен сотталған азаматтардың аналары Алматыда баспасөз маслихатын өткізді. Олар бірнеше күннен кейін Астанада басталатын ЕҚЫҰ Саммитіне қатысушылардың назарын өз қасіретіне аударып, «жазықсыз жала мен ұрып-соғуға ұшырап, сотталған» туыстарының қылмыстық ісін қайта қарауды талап етіп отыр. Осы күнге дейін Қазақстандық соттың барлық сатысына арызданып келе жатқан аналар, ендігі үмітіміз Астанада өткелі отырған «әлем елдері жетекшілерінің елеулі жиынында» дейді.

ЕРЕКШЕ СЫЙЛЫҚ
Арон Атабектің әйелі Жайнагүл Айдарханның сөзінше, қарашаның 26-сы күні Каир қаласында сингапурлық Freedom To Create, яғни «Жасампаздық жолындағы бостандық» халықаралық сыйлығын табыс ету рәсімі өткен.
Freedom To Create – халықаралық ұйым ретінде қоғам игілігіне қызмет етіп жатқан әлем елдерінің әртістері, суретшілері мен ақын-жазушыларының шығармашылығына демеу береді.

Бұл сыйлықтың ішінде жас талант иелері мен түрмеде отырып шығармашылығын жалғастырғандарға арналған номинациялар бар.
Сондай сылардың бірі «Қапастағы қайраткер» (imprisoned аrtist) номинациясы бойынша жүлдеге түрмеде отырған қазақстандық диссидент Арон Атабек лайық деп танылды.

- Айта кету керек, бұл сыйлық Қазақстан азаматына алғаш рет табыс етіліп отыр. Ал ТМД елдері бойынша мұндай сыйлыққа ие болғандардың саны бірнешеу ғана, - дейді Жайнагүл Айдархан.

Ұйымның таратқан мәліметінде, бұл сыйлықтың берілуі ақын, диссидент әрі саяси тұтқын Арон Атабектің өмірінде жағымды өзгеріс тудыруы мүмкін деп атап көрсетілген. Себебі оның дәл осы номинацияда жеңіске жетуі – ақын Атабекті халықаралық ұйымның саяси тұтқын деп мойындағандығын білдіреді.

Бұл - адамды түрмеге қамағанмен поэзия мен прозаны қамап ұстау мүмкін еместігінің көрінісі дейді ақынның әйелі.

ЕҚЫҰ-ҒА ШАҒЫНУ
Дүйсенбі, қарашаның 29-ы күні көпке белгілі «Шаңырақ оқиғасы» бойынша жауапқа тартылған төрт азамат: Арон Атабек, Құрманғазы Өтегенов, Ерғанат Тараншиев және Рүстем Тұяқовтардың туыстары желтоқсанның 1-2-сінде Астанада өтетін ЕҚЫҰ саммитіне қатысушылар мен ел президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа үндеу жолдады. Олар өз туыстарына қатысты қылмыстық істің жалған екендігін айтып, жазықсыз түрмеде отырған ұлдарына қатысты қылмыстық істі қайта қарауды сұрап отыр.
14 жылға бас бостандығынан айырылған Рүстем Тұяқовтың анасы Райханның сөзінше, ұлының еш кінәсі жоқ. Ал сотта айтылғандардың барлығы азаптаудың нәтижесі.

Рахила Иманқұлова, сотталған Ерқанат Тараншиевтің анасы. Алматы, 29 қараша 2010 жыл

- Полицияға өз аяғымен барып, «мен жазықсыз екендігімді дәлелдеймін» деп барған балама істемегенді істеген. Ұрып-соққан, тісін түсіріп, батарейге байлаған, басына целлофан кигізіп, 17 қағазға қол қойдыртқан. «Сен Әсет Бейсеновтың өлімін мойныңа ал!» деген. Балам – ақ! Жас өмірі босқа кетіп жатыр, - дейді Райхан апай.

Қарт ананың сөзінше, тергеуде негізгі куәгер болған Айбатыр Ибрагимовтың кейінен барып, өз сөзінің жалған екендігін мойындағаны да іске еш әсер етпеген.

- Балаларымызға өтірік жала жапқан адамдар да өз кәнісін мойындады. Ең соңғы сотта Ибрагимов барып, «шындығымды айтамын; мені ұрып-соқты, маған осыларды көрсет дегеннен кейін көрсеттім» демекші болып еді, оны сөйлетпей қойды. Сондықтан біздің балаларымыздың ісін қайта қарауды сұраймыз, - дейді Райхан Тұяқова.

«ҰЛЫМДЫ КӨРМЕГЕЛІ ТӨРТ ЖЫЛДАН АСТЫ»
15 жылға бас бостандығынан айырылған Ерқанат Тараншиевтің анасы Рахила Иманқұлова, ұлын соттан кейін көрмегендігін айтады. Анасы жағдайының нашарлығынан Степнагорск колониясында жатқан ұлына әлі бара алмағандығын айтып, көзіне жас алды. Одан өзге жіберген сәлемдемесі белгісіз себептермен кері қайтып, ал соңғы бірнеше айда ұлынан мүлдем хабар ала алмай отыр.

- Екі айға жуық болды, мен ұлымнан не хат, не хабар ала алмай отырмын. Жіберген заттарым қайтып келіп жатыр. Астанаға жиналып жатқан жұрттан сұрарым, ұлыма жақсылық жасап, ең болмаса өз облысына, жақын жерге жеткізсе. Менің ұлым бекер босқа, біреудің көрсеткенімен кетіп отыр, - дейді Рахила апай.

Аят Темірбаев, «Шаңырақ ісіндегі» жауапқа тартылып, шартты түрде жазаға кесілген 20 азаматтың бірі. Алматы, 29 қараша 2010 жыл

Тергеу барысында ұсталғандарға қысым жасалып, азаптау фактілерінің болғандығын Аят Темірбаев та растап отыр. Аят - «Шаңырақ ісіндегі» жауапқа тартылып, шартты түрде жазаға кесілген 20 азаматтың бірі.

- Сот дұрыс жүргізілген жоқ, ешқандай дәлел болған жоқ. Тергеу амалдарының өзін өткен ғасырдағы қуғын-сүргінмен теңестіруге болады.
Сол кездегі маған көрсетілген ұрып-соғудың нәтижесінде денсаулығыма келген зиян әлі күнге дейін жазылмай келеді, - дейді ол.

Оның сөзінше, төрт жыл өткеннен кейін Шаңырақ тұрғындарына бәрібір жерлерін заңдастырып берді. «Билік өз дегенінен бәрібір танды. Енді сол кезде жазықсыз сотталғандарды ақтап, өз істері үшін кешірім сұрауы тиіс», - дейді Аят.

2006 жылғы шілденің 14-і өз бетімен қоныстанған жерлерден кетуді талап еткен жергілікті билікке қарсылық білдірген Алматыдағы «Шаңырақ» шағын ауданының тұрғындары құқық қызметкерлерімен қақтығысып қалған еді.

Жаппай қақтығыс кезінде Алматы қаласының Бостандық аудандық ішкі істер басқармасының 24 жасар тергеушісі Әсет Бейсеновтің үстіне белгісіз біреулер бензин құйып өртеп жіберген болатын. Денесінің 70 пайызы күйіп кеткен ол, 12 күннен кейін ауруханада көз жұмды.

Бұл іс бойынша қозғалған қылмыстық істі қараған Алматы қалалық соты 2007 жылғы қазанның 5-і осы оқиғаға кінәлі деп тапқан Арон Атабекті 18 жылға бас бас бостандығынан айыруға, ал Құрманғазы Өтегенов, Ерғанат Тараншиев пен Рүстем Тұяқовты 14-16 жыл аралығындағы мерзімге түрме жазасына кесуге үкім шығарған еді. Тағы 20 азамат 3 жыл мерзімге шартты түрде жазаға кесілді.

• Басып шығару
• Досыңа жібер
• Бөлісу
  x

  • Digg
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Mister Wong
  • MySpace
  • Reddit
  • Twitter
  • Technorati
  • Yahoo Bookmarks

  Бөлісу туралы

• 
  

Пікірлерді іріктеуБасынан бастапСоңынан бастап

Пікір қосыңыз (28)

     

Пікір

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

01.12.2010 11:26

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Ант ішемін заман деп
Оңбас ешбір жаман деп .
Сабыр түбі сары алтын ,
Саспаң құры қалам деп .
Арон ақын білген ғой ,
Кескір қару қалам деп .
Қала деген пәледен ,
Қашпаң аман қалам деп .
Алас ұрар кілең НӘН ,
Бар жүлдені алам деп .
Алды Арон бәйгені ,
Асауға жүген салам деп .
Бұл жарысқа қосылың ,
Жұмылған бір қоғам боп .
Хақты айтып ойламаң ,
Істі болды тамам деп .
Өзгертпейді АЛДА да ,
Қозғалмаса АЛДА деп ;
Қимылдау керек үдере ,
Жаппай халық алға деп .
Еш алпауыт жарамас ,
жалынып бізді қолда деп .
Халық - Құдай бір аты ,
Айтқан ісін жалға деп

---

ناخاطرات ( 9 )

                            ناخاطرات ( 9 )

 

مؤذّن مسجد محلّه مان ، مسجد جامع خواجه احمد يسوی ، آقای طغاندردی بايبوز ، در پايان نماز صبح امروز به من ، سرسنبای و آخوند محمّدي اطلاع داد – البتّه خصوصي – كه امروز به مناسبت فوت نابهنگام دامادش ( مرحوم بهروز كيائي ) مراسم يادبود سوم و ختم قرآن در تكيه شاهزاده قاسم ، واقع در چهار راه ميدان برگزار مي شود . توضيح داد كه منظورش شوهر نادختريس از زن دوم خود ( طواق ) است كه پدرش ( مرحوم جمعه ) للای بنده هم بود . با اين حساب من هم صاحب عزا بودم . خدا بيامرز ، جمعه ، در اتراجال اهل بيت ما بود : ارابه می راند به احشام می رسيد و در كار منزل هم دست داشت . مادرم می گويد تر وخشك كردن من به عهده او بود . بچه اي نداشت و مثل طفل خودش مواظبتم مي كرد . حتّی مفم را با دهان خود مي گرفت تا دماغم اين كودك مفنگي زخم برندارد ! چنين بنده خدايي زن اولش را سر زا به كشتن مي دهد . از شدّت ناشيگري زائو را بقدري بالا و پائين مي تكاند كه مادر و نوزاد ديرزا هر دو هلاك مي گردند . معلوم است بعد از ماجرای ابلهانه سالها يالغوز مي ماند . تا اينكه خانم طواق بيوه شده و به عقد همين جمعه در مي آيد كه از اقوام سببي او بود . قزاقها مي گويند : زن از مرد هم كه برود از قوم نخواهد رفت . اين قول معروف مايه عرف ازدواج بيوگان با خويشاوندان شوهرشان است . بدين ترتيب گره از بخت كور جمعه مذكور باز شد و با چنين دري كه به تخته خورد چهار دختر و يك پسر بدنيا مي آيند . يكي از آن دختر ها ، بنام راضيه چابك بيوه ناكام مرحوم بهروز كيائي است كه در مراسم يادبودش در تكيه نامبرده حضور بهم رسانديم . صاحبان عزا بسيار ابراز مسرت كرده اصرار نمودند در صرف ناهار هم مهمان باشيم كه شرايط مقتضي نبود . قرار است مراسم پانزدهم روانشاد در تالار پذيرايي مسجد جامع خواجه احمد يسوي برپا شود تا حق صله رحم ادا گردد . چرخ روزگار گردشهاي غير قابل پيش بيني زياد دارد . اصلاً گمان نمي رفت يك جوان خوشحال ناگهان طعمه سرطان خون شود كه گويا فقط پدرش از آن واقف بود و خدا مي داند در انتظار حلول اجل فرزند خويش چه مقدارخون دل خورده است و اينك بر مادر و بيوه اش چه مي گذرد . زندگي خانم طواق شايد بيش از همه زنها پر از مرارت بوده باشد . او تاكنون سه بار شوهر كرده است . همسر اخيرش زن اولش را مدتها است طرد نموده ولي طلاق هم نمي دهد . وي از آن شمار اشخاص استخوانداري است كه زير بار هيچ ذلتي نمي روند . مخصوصاً زن دليل نمي شوند . بالأخره راه حل مسائل خانوادگيش را با ترك خانه و زندگي و بيتوته در كاميون خود پيدا مي كند . اين تدبير منجر به تجرّد عملي طغاندردي گرديده و بچه هايش – پسر و دختر- عليرغم هوش و استعداد بالا از ادامه تحصيل در دانشگاه محروم مي مانند . يك دخترش با نياز توبش  ، دوست سابقم ، ازدواج كرد كه با راهنمايي من انجام گرفته است . آن دو جزء معاودين به قزاقستان بشمار مي روند . متأسفانه اين واقعه توأم با برخي سوء تفاهم ها شده است . مثلاً هيچ توقع نداشتم امثال نياز چنان با غير داوطلبان كوچ به قزاقستان ضدّ شوند كه آنها را بايكوت كرده از شركت در مراسم عزا و عروسيشان خودداري ورزند . اين برخورد سترون همان قدر بي بار بوده كه زوج مزبور هنوز هم بچه دار نشده اند . اتفاقاً آقاي توبش تاكنون چند بار به ايران آمده و هيأت هاي گوناگون منگستائويي را به عنوان مترجم  همراهي كرده است . طبق يك ضرب المثل قزاقي « نبايد دري را دوباره بازخواهي كرد محكم بست = قايتا آشار ه سئگئكٌدی قاتتی جاپپا» . جالبتر اين است كه آقاي نياز براي همكاري در راديوي فرامرزي قزاقي جمهوري اسلامي داوطلب هم مي شود و معلوم است مسؤولين اين راديو را اصلاً نشناخته بود .

برگرديم به دنباله زندگي خانم طواق . پسر مشارٌاليها از شوهر دومش ( جمعه ) نيز به قزاقستان مهاجرت كرده ولي بيماري مزمن پايش از كار سخت در سرماي آنجا عود كرده و عليل شده است . او مي خواهد مثل خيلي هاي ديگر به اينجا برگردد . وليكن چون گذرنامه اش تحويل اداره كوچ و اقامت آنجاست و به تابعيت قزاقستان هم پذيرفته نشده مصداق از اينجا راندۀ از آنجا مانده است . طواق يادشده اينقدر پرزاد و رود بوده است . امّا از شانس خوب چندان بهره اي نبرده است . او از همان جمعه مارّ الذكر دختر ديگري دارد كه قرار بود با يك شهروند تركيه ازدواج كند ولي بمحض رسيدن به آنجا با زن اول مردك مواجه مي شود كه كاسه و كوزه را برسر هوويش خراب مي كند تا دست از پا درازتر سرجاي اولش بنشيند . از قرار معلوم در آن مملكت چنين ازدواجي ممنوع و قابل مجازات است . خانواده طواق با اين كثرت اولاد از شوهران ثلاثه بايد با بحران همزيستي رودررو باشند . مردي مغرور با زني تاتار همراه اينهمه پسر ودختر معادله چند مجهوله را بوجود آورده اند كه اينك داماد شيعه خود را از دست داده اند . مي گويند آلياژ يك فلز مركب باعث استحكام بيشتر مي شود . امثال طواق چنان با حوادث و مصايب گوناگون مجرّب شده اند كه از هر ضربه اي قوّت بيشتر مي يابند . اين امر بايد مشروط به آن باشد كه آدم در دنيا به دنبال رفاه نبوده و آمادگي برخورد با هر سختي را داشته باشد و گرنه خيلي ها از مصايب خيلي خفيفتر مضمحل مي گردند . خدا به همه صبر جميل بدهد كه مرجع اعلاي هر مصيبت زده است . آمين !                 

 

 

موُسلمان بولغم كه لمه ي كه ته دی

Мұсылман болғым келмей кетеді

Қажылардың Мекке мешітіндегі ақшам намазы. Сауд Арабиясы, 12 қараша 2010 жыл. Көрнекі сурет

29.11.2010

АСАУБАЙ

Кейде мұсылман болғым келмей кетеді. Неге екенін білгілерің келе ме? Онда айтайын. Бұл – менің ислам дінін негізсіз екенінен, Аллаға сенбегенімнен емес, сол ислам дінін жамылған қаптаған қалың сектадан және олардың ырың-жырың тартыстарынан, итжығыс күрестерінен жалыққанымнан. Сөзім дәлелді де шынайы болу үшін ойымды толық жеткізейін.

Мен де бұрын «бабамыз мұсылман, ендеше мен де мұсылманмын» деп есептеп, жамандықтан қашатынмын, ислам дініндегі парыздарды орындауға тырысып бағатынмын. Бірақ соңғы кездері Қазақстанның ашық қалған қақпасынан әр түрлі діни топтардың енуімен бірге менің қалыпты өміріме, рухани әлеміме де жиі-жиі шабуыл жасала бастады.

Ең алдымен «өлі разы болмай, тірі байымайды» деген ата сөзіне құлап, бұрынғы өткен бабаларды еске алып, ас берейін десем, онымды «дінсіздік» деді. Халқымыздың сан ғасырдан бері отқа май құйып, келінді оң аяқпен аттатып кіргізуі, беташар жасауы – «отқа, суға табыну, харамдық» болып саналды. Сосын сан ғасырдан бергі төл мәдениетіміз – қобыз бен домбыраға да шабуыл жасалып, ол да көненің қалдығы болып шыға келді. Тіпті, кейбір шала дүмшелер «ән айту – харам, барлық мадақ ән тек Аллаға айтылу керек» деп соқты. Оны айтасыз, соңғы кезде халық арасында қайта жанданып келе жатқан сан ғасырлық тарихы бар «Қаражорға» биін «зинаға апаратын төте жол!» деп, біреулер енді қазақтың өнеріне тіке шабуыл жасап, ислам дінін өркениетке, өнерге қарсы қоя бастады.

Қазір кез-келген теледидардан, газеттен «мешітке баратын, имандылыққа жол алған жастар көбейіп келеді» деп, бөркін аспанға атып жатқан елді көреміз. Бірақ сол имандылыққа барды деген қазақ жастарының әрқайсысы әрбір топтың жетегінде кетіп, бір-біріне қас жауындай қарайтынын, тіпті «мына адасқандарға жиһад жариялау керек, құрту керек!» деп тіс қайрап отырғанын, еліміздің сырты бүтін болғанымен, іші түтін екенін ешкім елемейді. Ертең бір-бірімізге «жиһад» деп оқ атып, отанның да, отбасының да тыныштығын алсақ, өз бауырымызды атып, оны «шаһид» деп, өлген баламызға қуансақ – не боламыз?

Бүгін би мен әнімді күнәға балаған, ертең ішкен қымыз бен жеген қазымды харамға қосатын топас діндарсымақтардан жалығып, шаршаған кезімде мұсылман болғым келмей кетеді!!!

http://kokjal83.wordpress.com

• Басып шығару
• Досыңа жібер
• Бөлісу
  x

  • Digg
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Mister Wong
  • MySpace
  • Reddit
  • Twitter
  • Technorati
  • Yahoo Bookmarks

  Бөлісу туралы

• 
  

Пікірлерді іріктеуБасынан бастапСоңынан бастап

Пікір қосыңыз (13)

     

Пікір

Кімнен: Айша Қайдан: Актау

29.11.2010 15:04

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

фууууу,,,, Осындай создерден, топастыктардан адамнын журегі айниды,,,,сен онсыз да мусылман емессін!

Пікір алмасу

---

Кімнен: Мурат Қайдан: қазақ даласы

29.11.2010 21:29

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Аиша, мына сөздерің сенің кафир екеніңді ғана көрсетеді.

---

Кімнен: Қуат Қайдан: Түркістан

29.11.2010 18:21

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Толық қосылам пікіріңізге! Орынды ақ. Діншілдер ақ "фууй кәпір, мұсылман емес, Құдайдың кәріне ұшырадың сен, дінде жоқсың уже" деп зарлай берсін. Ақиқатын айту керек.

---

Кімнен: Тәкең Қайдан: Елден

29.11.2010 22:27

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Әрине мұсылман бола алмайсың...Мұсылман болу нағыз ұлтын жерін сүйген адамның ғана қолынан келетін қасиетті іс....

---

Кімнен: Мұсылман

29.11.2010 23:46

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Аллахтың бірлігін білмей сізге мұсылман болуға ерте,пака дінсізсіз осыны умытпаңыз

---

Кімнен: намазхан Қайдан: алматы

30.11.2010 00:08

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Бул макала баримизге ой тастау,корлердин козин ашу максатында жаксы жазылган. Ал намазхандар ойланындар,биз диндар болып кайда бара жатырмыз. Казирги диндарлар агрессивный болып кетти, олардан журт коркатын дарежеге жетти.Осы жагдайга жетуимизге бас муфтиимиз Абдисаттар Дербисалинин кинаси улкен.Казирги диндарларымыз, биринши пикир жазган кызга уксаган шала сауат фанаттар,осындай тауыктын миындай миы барлар аркимнин жетегинде кетип булдирип жатыр.

---

Кімнен: Аман Қайдан: Алматы

30.11.2010 00:13

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Айша, фууу деп,журегім айниды деп өзіңді жоғары қойып отырғаныңның бағасын Бір Алла біледі.Дін жүректе- мақалада айтылған ойлар негізінен дұрыс. Көп адамның айтып жургені ол сыртқы форма,ал жан-дүниенің тазалығы,адалдығы,шынайы сенім ғана-Алла жолы. Сол Айша Сізде қандай дәрежеде екен? Мүмкін адам монах немесе епископ шығар, білімді,адал,төзімді ж\е т.б жақсы қасиетке бай болса,кімнің жолы дұрыс екенін Алла ғана біледі. Сондықтан баға беріп күнәлі болып қалмайық дегім келеді

---

Кімнен: қажы мұқамбет қара кедей Қайдан: иранбақ

30.11.2010 00:16

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

" Күмән діннен айырады " деген қазақ мақал бары - хақ. Бірақ бүл шын сөзді орынсыз айта беру жөн емес ау . Маған десеңіз , діндар - әсіресе мұсылмандар бір - біріне күмәндана бермеу керек . Айнымай өзімдей ойлап не істемей жүргендерді кәпір деп жек көру Исламға қарсы қылық болып табылады . Өйткені барша ақиқатты ешкім бір өзі ғана түсіне алмайды . Алайда адамның білгенінен білмегені көп қой . Сол білімнің діни тармағы да бар . Ал Ислам , өз атына сай , адамдарды бейбітшілікке бастайтың бір ілім болып , елдер арасына жік салудан аман жүреді . Бұл дін , қазақ атам біліп айтқандай , " жылы жылы сөйлесең жылан іннен шығады ; қатты - қатты сөйлесең мұсылман діннен шығадыны " растайды . Мұсылман билігі еш жерді қылыштың зарпымен басып алған емес . Мысалы қазақтар өз еркімен мұсылман болғаны тарихтан белгілі . Осы дінге сүйене өз тұтастығын сақтай да алды емес пе ? Дін бір ұлттың бір - бірі және өзгелермен санасу өлшеуі бола алады да солай болған . Исламға жүгінген анайы арабтар қандай өркениеттің көшбасы болғаны да жасырын емес . Олар мұсылмандықтан бұрын ел санатында жоқ еді . Християндар , жүиттер мен зардөштілер арабтарды езіп жүрді . Өздері де жік - жік болып жыл он екі ай барымта , қырымта мен сырымталап қырылысып жүреді екен . Солар Ислам арқылы бастары қосылып үлт болып қана қоймай басқаларды да одақтастыра бір де бірегей императорлық құрады . Аталмыш одақ , құрама ұлтар арасында төзімділік болған кезге шейін тұрыпты да оның берекесі теңсіздіктің кесірінен құрыпты -мыс . " Кең киім тозбайды , кеңесті құл азбайды " деген аталы сөзге шын мұсылман тоқтауға тура келеді . Жүрісі - тұрысы өзгешелерді кәпір санау Исламға тура келер емес . Қала берді , әркім шүбәланып қалса , тап болған мәселесінің шешуін білгірлерден сұрауға болады . Недегенмен шәкке қалу адамның еркінен тысқары болған соң күнә болып табылмайды ; бірақ бұл ұнамсыздау жағдайдан шығу үшін ақылдаса тырысу тиіс .

---

К

ناخاطرات ( 8 )

                            ناخاطرات ( 8 )

 

سر صبحانه اوقاتم– بقول يارو گفتني ها – كمي  گه مرغي شد . جه جه ( همان شه شه يا مادر كه همه ، حتّی در و هسايه ها ، به اين عنوانش صدا می كنيم ) پرسيد آيا به خانه قاتار ( همان قطار يا همقطار ) رفته ام يا نه . با تعجّب و كمی هم نگراني پرسيدم مگر چه خبر است . توضيح داد كه منظورش ديد و بازديد عيد قربان بود و اضافه كرد خانواده اخوي امسال چيزي براي قرباني كردن نداشته است . من كه عيد ديدني به آنجا هم رفته ئلي متوجه اين واقعيت نشده بودم لاجرم گفتم از اين گونه خانواده ها بسيارند . لابد قرباني برايشان فرض نيست . در دل مي افزايم مگر من هم محض آبروداري ، با قرض و قوله ، از يك رأس گاو براي خود و فرزندانم پنج سهم جور نكردم ؟ بعلاوه چكي كه از موكلم گرفته به گاوفروش دادم بلا محل از آب درآمد و نزديك بودپاك مسخره شوم .

اوضاع به قدري خيط است كه تقريباً همه – مخصوصاً حقوق بگيران – زير خط فقرند . آسيب اين افتضاح از لحاظ رواني شايد شديدتر از جنبه مادّی آن باشد . گرچه خدای عالم بر بندگانش تكليف مالايطاق نمي گذارد ، خود مائيم كه از فقرمان كفري مي شويم . البتِه جوابگوي واقعي بيكاري ، گراني ، تورم و هزار مصيبت ديگر مقامات مسؤولند . وليكن انگار حضرات ككشان هم نمي گزد . اين از ما بهتران – نمايندگان خودخوانده امام زمان – با شعار عدالت كاري جز فضاحت انجام نداده اند . ادّعا هم دارند كه دولتمردان ماقبلشان يا خطا كرده اند يا جفا . كل كشور هاي موجود به خاطر حقّانيت اين دولت با آن دشمن بوده و هركه از آن انتقادي نمايد هم خط با انواع دشمنان است و بس . قلم ها مي شكند و نفس ها بايد قطع شود مگر در تمجيد شاهكار هاي بي مانند آقايان كه مدّعي ميراث كوروش ذوالقرنين و مبدع مكتب ايراني هم تشريف دارند .  در زمين و زمان رقيبي نداشته و مخالفت همه را دال بر حقّانيت مسلّم خويشتن فرض مي كنند . باري نفسشان از جاي گرم در می آيد . در مقابل تحريم هاي روزافزون جهاني نيز پوستشان بسيار كلفت شده است . بقول قزاقها : « بورسق تاياق جه گه ن ساين سه مئره دی  » . يعني گربه وحشي هر چه بيشتر كتك مي خورد چاق تر مي شود . حكايت گربه جمهوري اسلامی ايران كه مي تواند همان گربه مرتضی علی ( رض ) باشد ، داستان يك گربه در محاصره گرگان حريصي است كه چون رقبايش بسيار احمقند حريفش نمي شوند ولي بسكه مغرور است در ميدان مبارزه دارد تبديل به يك شير شرزه امّا بي يال و دم و اشكم مي گردد . آيا اينگونه هل من مبارز طلبي بر اولياء تكليفی مالايطاق نيست كه بار آن بر دوش بيكاران و بي پولان و ساير اقشار دائم التّزايد مستضعف ملّت سنگيني مي كند ؟

برگرديم به اوّل مطلب ، وضع ناگوار قطار علاف ما كه ديپلم اقتصاد دارد با سه سر عائله . برادر زاده ام هم ديپلم گرفته ولي نه امكان ادامه تحصيل دارد و نه امكان كاريافتن . اسمش ارسلان ، معادل تركي آرستان ، است به معناي شير . اما عجب شير بي يال و دم واشكمي است ! وجه تسميه اخوي هم اين بوده كه نامادري ما پس از بدنيا آمدن مشهد بردي وقبل ازتولّد قطار يادشده در خواب قطاري را ديده و به نيت همقطار شدن او با اوّلين پسرش پيشنهاد چنين نامي را مي دهد . جالبتر اين شد كه اسم كذايي در شناسنامه قطر نوشته شده و براي اشتباه نشدن با قطر شيخ نشين به صورت قَدَر تلفظ مي شود . بهر حال همه قطار هاي مملكت ما دارند از خط خارج مي شوند . نشنيده ام قطار گرگان به تهران كه مدّت ها از توقّف آن می گذرد راه افتاده باشد . وانگهي آب و هواي تهران ( امّ القراي اسلام ) هم به قدري دچار وارونگي شده كه دولت خدمتگزار اداراتش را هر هفته چند روز تعطيل كرده و نمي داند از شرّ كارمندان زياديش چگونه رها شود . پس جاي شكرش باقي است كه قطار اقتصادخوانده ما هم به پايتخت جنون نمی رسد . الخير في ما وقع .                 

قازاقستانداعی پراؤٌوسلاوٌيه شئركه وٌه قازاقشا ؤٌاعزعا كؤشپه ك

Әлеумет

Қазақстандағы православие шіркеуі қазақша уағызға көшпек

Марк әкей Бекқалиев, Қазақстандағы орыс православие шіркеуінің өкілі. Алматы, 26 қараша 2010 жыл

26.11.2010

Мақпал МҰҚАНҚЫЗЫ

Қазақстанда православие діні өкілдері алдағы уақытта құлшылық рәсімдерін қазақша жүргізбекші. Бұған қатысты басқа діни топтардың көзқарастары сан алуан болып шықты.

Ұлты қазақ, православие дінінің өкілі Марк әкей (әке-шешесінің қойған есімі Марат) шіркеулерде құлшылық рәсімдердің қазақшаға аударылуын құптайды. Ол православие дініндегі негізгі терминдер қазақ тіліне аударылса, бәріне ыңғайлы болады деп есептейді.

«ҚАЗАҚША УАҒЫЗҒА СҰРАНЫС БАР»
- Маған орыс тілін жетік білмейтін қазақтар келеді. Ал мен болсам, қазақ тілін жақсы меңгермегенмін. Шіркеу қызметкерлері қолданатын терминдер өте ерекше болып келеді. Айталық, христиан дініндегі негізгі ұғымдардың бірі - «дух святых». Алдында бұл сөздің қазақша баламасы жоқ деп ойлаушы ем. Қазақ тілінде «әулие», «әруақ» сияқты сөздер бар екенін кейіннен білдім. Дәл сол сияқты «Бог» сөзін алайық. Оны қазақшаға құдай деп аударсақ, дұрыс болады. Ал «Аллаһ» десек, басқаша мағынаға ие болып кетеді. Осы сияқты ұғымдардың ара-жігін ажыратып алу керек, - деді Марк әкей.

Сұхбаттасымыз жергілікті халықты өз дініне тарту үшін қазақ тілін үйреніп, қазақша уағыз-насихат жүргізіп жүрген елдегі дәстүрлі емес діни ұйымдардың қолданатын «методын» теріс деп бағалайды. Православие шіркеуінің мұндай мақсаттардан алшақ жатқанын айта келе, өкінішке қарай, догматтық кедергілер салдарынан дәстүрлі дін өкілдері тіл мәселесін шешуде артта қалып келе жатқанын алға тартты.

- Естеріңізде ме, бір кездері католиктерде құдайға құлшылық қызметтері тек латын тілінде ғана жүргізілді. Әрине, құдай бәрімізді қай тілде болмасын, естиді ғой. Десе де...Біз тек бұған дайындалып қана қоймай, қыруар жұмыстар атқарамыз деп ойлаймыз. Жай ғана аударма емес, сапалы аударма жасалуы тиіс. Оның үстіне мәтіндерді орыс тілінен емес, түпнұсқа тілден аударамыз. Түпнұсқа тіл деп отырғанымыз - ежелгі грек тілі. Сондықтан аудармашылар ежелгі грек тілі, латын тілімен қоса қазақ тілін де жақсы меңгеруі тиіс, - деді Марк әкей қарашаның 26-сы күні Азаттық тілшісіне.

Қарашаның 25-і күні Қазақстандағы орыс православие шіркеуінің алдағы уақытта құдайға құлшылық ету рәсімдерін қазақша жүргізу жағын қарастырып жатқаны турасында ақпарат тараған болатын. Бұл ақпаратты растаған Қазақстандағы Митрополиттік аймағының епархия басқармасының баспасөз қызметінің мәліметінше, аударма мәселесіне епархия осыдан екі ай бұрын кіріскен екен.

- Мысалы, Евангелие түсінікті болу үшін қазақшаға аударып жатырмыз. Сонымен қатар негізгі дұғаларды да «қазақша сөйлету» жағын қарастырып жатырмыз, - деді баспасөз қызметінің жетекшісі Евгений Иванов қарашаның 25-і күні Азаттық тілшісіне.

Маманның айтуынша, бұған қоса бүгінгі таңда Алматыдағы діни семинарияда жаңа бағыт бойынша мамандар да дайындалып жатқан көрінеді.

«БҰЛ ҚАЗАҚ ЖАСТАРЫ ҮШІН ҚАУІПТІ»
Бұл жаңалықты Қазақстандағы әр түрлі дін өкілдері әрқалай қабылдады.

Мәселен, Қазақстанның бас мүфтиінің орынбасары Мухаммед Хусейн ибн Усман Алсабеков православие шіркеуінің мұндай бастамасын дәстүрлі ислам дінін ұстанатын қазақтар үшін қауіпті деп есептейді.

- Қазақ халқының діні - ислам. Ата-балалардан келе жатқан асыл діні – ислам. Егер Қазақстанда басқа дін өкілдері құлшылық, ғибадаттарын қазақша жасайтын болса, дұрыс емес. Бұл меніңше, қазақ халқын өздерінің дініне кіргізу үшін, олардың арасында үгіт-насихат жүргізу үшін жасалып отырған нәрсе. Бұл бізге қайшы.

- Сіз сонда егер христиан уағызы қазақша айтылса, қазақтар православие дініне кіріп кетеді деп қорқасыз ба?

- Әрине, олар әдейі үгіт-насихат жүргізу үшін жасап отыр. Жастарымыз білмейді ғой. Ана тілінде айтса, барады, - деді Мухаммед Хусейн ибн Усман Алсабеков қарашаның 26-сы күні Азаттық тілшісіне.

Ал Алматыдағы католиктік шіркеудің өкілі Карлос әкей бұл жаңалықты жылы қарсы алды. Сөз арасында өздерінде мұндай мүмкіндіктің жоқ екенін де айтып қалды.

- Оларда бізден гөрі қазақ тілді азаматтар көбірек. Сондықтан оларға бізден қарағанда оңайырақ. Егер олар аударып жатса, бұл тамаша! Меніңше, протестанттар да аударып болған сияқты – деді Карлос әкей.

Ал Алматыдағы «Агапе» протестанттық шіркеу өкілдеріне хабарласқан кезде олар мұндай бастаманы керемет идея деп бағалап, осы тәріздес жоспар өздерінде де бар екенін жеткізді.

- Бұған көзқарасымыз түзу. Себебі біз осы елде тұрып жатырмыз. Егер адамдарда сондай мүмкіндік туса, бұл керемет! Бізде де дәл осы сияқты болмаса да, жалпы мұндай жоспарымыз бар, - деді есімін атағысы келмеген протестанттық шіркеу өкілі.

"МҰСЫЛМАНДАР ОРЫСША, АҒЫЛШЫНША УАҒЫЗ АЙТПАЙ МА?"
Қазақстан мұсылмандар одағының төрағасы Мұрат Телібековтың пікірінше, тілдік айырмашылықта тұрған ештеңе жоқ. Сөз арасында ол алдағы уақытта мұсылман діни қызметкерлерінің де өз уағыздарын орысша, тіпті ағылшынша жүргізуі мүмкін екенін айта кетті.

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының оппоненті саналатын Мұрат Телібеков «православие шіркеуі уағыздарын қазақша жүргізсе, қазақтар осы дінге бет бұрады» деп қауіптенген Алсабеков мырзаның айтқанын негізсіз деп есептейді.

- Халқымыздың басқа дінге бет бұруының басты себебі – ресми имамдарымыздың қызметтерін нашар атқаруынан деп есептеймін. Олар өздеріне сөз келтірмес үшін ең әуелі міндеттерін дұрыс атқаруы тиіс. Басқа діндерге қысым жасау арқылы өз дінін тарату – қате, – деді Мұрат Телібеков қарашаның 26-сы күні.

Ресми дерек бойынша, Қазақстанда 4 500-ге жуық діни бірлестік тіркелген. Бұл діни бірлестіктердің қарамағында 2300-ден астам мешіт, 230-ға жуық православие шіркеуі, 69 католиктік және 40 протестанттық ғибадатхана бар.

• Басып шығару
• Досыңа жібер
• Бөлісу
  x

  • Digg
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Mister Wong
  • MySpace
  • Reddit
  • Twitter
  • Technorati
  • Yahoo Bookmarks

  Бөлісу туралы

• 
  

Пікірлерді іріктеуБасынан бастапСоңынан бастап

Пікір қосыңыз (28)

    Келесі 

Пікір жарияланған бет 12, жиыны 2

Кімнен: Бату Қайдан: Алматы

27.11.2010 23:38

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Шіркеуде қазақ тілінде уағыз жүргізу - ислам дініндегі қазақты азайту! Онсыз да шетелдік 4000 діни ұйымдар мен секталардың көкпарына айналған қазақтарға сор бола түседі! Мынадай қызық айтайын: мен Алматыдағы орталық Мешітке айына бірер рет барып тұрдым, ал орталық Шіркеуге былтыр бір, биыл бір бардым. Екеуіндегі діни рәсімді салыстыру үшін.Мешітте жай күндердегіні былай қойғанда, жұма намазын оқу сүреңсіз өтеді.Ішкі көріністі жаңалау, жақсарту жоқ. Бас намазшының дауысы да тартымсыз болады. Ал шіркеуде ішкі көріністі жаңарту, көңілді елең еткізер тартымды көріністер жасалып тұрады. Уағыз оқушының дауыс нақышы ашық, құлаққа жағымды. Мен кіргенде зал тәртіпшісі қасыма ақырын келіп, сыбырлай сөйлеп: "Нендей мақсатпен келдіңіз!" деді. Мен: "Сіздерде уағыз қалай оқылады екен, соны көрейін деп келдім. Мен мұсылманмын, тек бір рет қатысуға бола ма?" дедім. Ол басын изеп, орындық әкеліп берді. Соңғы жақта, оңаша отырып тыңдадым. Уағыз салтанатты өтеді екен. Шіркін-ай, біздің Мешітте неге осындай салтанатты жағдай болмайды?! деп шықтым.Иә, біздің мешіттерде барған адамды тартып тұрар жылылық жоқ. Жаттанды, сұрғылт жағдай. Мен, әрине, мұсылман болып өтемін, бірақ жаңағы салыстырулардан соң Аллаға жалбарынуды үйімде отырып-ақ жасайын деп, Мешітке баруды сиреттім. Аяғым ауырады, кейде отырар орындық болмай да қалады. Сұрасаң, тауып бере алмайды. Иә, дінімізді насихаттаудағы кемшін жұмыстар туралы айтылып та, жазылып та жүр, бірақ бас мүфти Әбсаттар қажының тарапынан ешқандай оңды қимыл жоқ. Ол көбінесе Алматыда болмайды да екен.

---

Кімнен: Жанұзақ

27.11.2010 22:48

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Әй мынаң қараңдар! мынау Марк әкей деп тұрғандарың Марк емес кәдімгі Болат Дүйсенбі Дос Кушуммен бірге Ұлттың ағдырында істейді.

---

Кімнен: Уақұлы Қайдан: Павлодар

27.11.2010 20:46

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

бұл нағыз арандатушылық,Әдейі қасақана жасалып отырған саяси тапсырыс, діңи экспансия ғана емес,қазақты ұлт ретінде жоюға арналған экстремистік әрекет , мына /Марат/ Марктерді қазірден орнына қоймасақ, ертең сорымыз қайнап қалатыны сөзсіз.Алсабеков дұрыс айтады,ал анау Телібековтің пікірі барып тұрған жалпақшешейлік- космополиттік уағыз Осындайды ана Кавказда айтып көрсінші , ертеңінде әлгі Марктерің жер басып жүруі екіталай, Бас мүфти ай бағып отырма, ол не сасқаны!

---

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

27.11.2010 20:16

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Қазақша сөйлер дін үшін ;
Қазақ емес бір басқа .
Орысша сөйлер күн үшін ,
Қазақ деген кіл қасқа .

Дінбасылар бұл жұртта ,
Елдің мұңын шақпайды .
Сандырайды жан - жаққа ,
Жыл он екі ай қақсайды .

Алланікі - дін деген ,
Сөзін сөйлер халықтың .
НӘНді қоймай күйттеген ,
нысаны ғой пасықтың .

Зайырлы десек мемлекет ,
Дінде болмас шаруасы .
Маңғыстауда пір Бекет ,
Асқынды ел науқасы !

Түркістанда Қожа Ахмет ,
Жебемесе бұл елді ;
Мәдинеде Мұқмабет ,
демемесе ал енді .

Шоқынғаннан ары асып ,
Дінсіз болар бар Қазақ .
Бір сындырық нан алып ,
Көкнәр тілер я арақ .

يك تحليل اقتصادی از حادثه سعادت آباد / بي علاقگی برای كمك به ديگران

یک تحلیل اقتصادی از حادثه سعادت آباد/ بی علاقگی برای کمک به دیگران

اقتصاد  - حادثه نزاع خیابانی ششم آبان ماه 89 در میدان کاج منطقه سعادت‌آباد تهران که منجر به کشته شدن فردی در انظار عمومی شد موجب ناراحتی بسیاری از مردم و جلب توجه رسانه‌ها شده است. بررسی چرایی این موضوع از دیدگاه نظریه بازیها جنبه‌های تازه‌ای از موضوع را توضیح می‌دهد.

 

علی مزیکی: 

 

جالب است بدانید اتفاق "جان دادن فردی در حضور شاهدان بسیار" گرچه بسیار تکان‌دهنده است اما نادر نیست. یکی از معروفترین موارد مربوط به سال 1964 است که در آن زنی به نام کیتی گنوز[1]در یک حمله وحشیانه به قتل می‌رسد. ماجرای قتل بیش از 30 دقیقه طول کشید وصدای جیق و فریاد زن تمام محل را فرا گرفته بود. علاوه بر این بیش از 30 نفر شاهد صحنه قتل بودند و هیچ یک نه تنها کمکی نکردند بلکه حتی با پلیس نیز تماسی نگرفتند. بعد از این واقعه حساسیت‌های فراوانی به وجود آمد و بسیاری این نظریه را مطرح نمودند که مسؤولان و مردم هیچ اهمیتی برای شهروندان قایل نبوده و "بی احساس" و "بی روح" هستند.

 

اما در مملکت ما تا همین چند سال پیش وقتی دو نفر در محیطی عمومی دعوا می‌کردند همه برای جدا کردن آنها داوطلب می‌شدند. حتی مواردی ثبت شده که فرد میانجی به شدت مضروب و یا کشته شده است. حال چه شده است که شاهد چنین اتفاقی هستیم. برای بررسی این موضوع اول باید دید که چه عواملی باعث می شوند که افراد، برای کمک داوطلب شوند. سپس به این موضوع می‌پردازیم که حال چه پارامترهایی تغییر کرده‌اند که کمتر شاهد آن کمک‌های داوطلبانه هستیم و حتی چنین حادثه تکان دهنده‌ای در مقابل چشمان همه رخ می‌دهد.

 

علم اقتصاد بر پایه فرد‌گرایی پیش‌بینی‌های جالب و مکانیزم‌های خیره‌کننده‌ای ارایه کرده است. گرچه فرض "خودخواهی" (که شاید معادل انگلیسی  آن "Selfishness" به مذاق خوش‌تر بیاید) بسیار ناامیدکننده است اما تابه حال هیچ گزینه بهتری ارایه نشده است. حتی در مورد "کمک به دیگران" بهترین نظریه بر این مبنا شکل می‌گیرد که کمک، موجب ارضای حس نوع‌دوستی فرد می‌شود. در واقع انگیزه کمک، بهبود تصور فرد از خودش[2] است. در بخش بعد چنین تقابلی را در قالب نظریه بازی‌ها مطرح می‌کنیم؛ سپس آن را از جنبه‌های مختلف بررسی کرده و به نتیجه‌گیری می‌پردازیم.

 

 کمک! کمک!

 

فرض کنید N نفر شاهد و یا شنونده داد و فریادهای فردی که در حال جان دادن است، باشند. هر کدام از آن‌ها می‌توانند، کمک کنند (a=1) و یا کاری نکنند (a=0). کمک کردن می‌تواند تنها یک تماس با پلیس باشد. ولی به هرحال هر گونه کمکی هزینه‌بر است، هزینه‌ای که توسط اولین فرد (یا افرادی) که دست به کمک می‌زنند پرداخت می‌شود. برای نمونه تعدادی از کارهای هزینه‌بری که برای کمک لازم است ارایه شده است:

 

- هزینه تماس با پلیس

 

- هزینه درگیری با مشکل (انتقال به بیمارستان یا درگیری با ضارب)

 

- هزینه ثابت کردن بی‌گناهی پس از انتقال مصدوم

 

اگر فرض کنیم کمک به فرد مصدوم هیچ سودی به حال فرد کمک‌کننده نداشته باشد طبق هیچ نظریه‌ای نمی‌توان دلیلی برای کمک کردن پیدا نمود. مصداق چنین شرایطی در مورد حیوانات و در جنگل ممکن است شکل بگیرد. در ادامه، مجموعه این هزینه‌ها را C>0 می نامیم که در صورت کمک کردن توسط اولین فرد کمک‌کننده پرداخت می‌شود.

 

 

 

وجدان، حس نوع‌دوستی و تصور از خود

 

اما از میان این جمع N نفری چنانچه حتی یک نفر هزینه کمک را بپذیرد، او به همراه دیگرانی که با او همراه شده‌اند از مواهبی برخوردار می‌شوند که عبارتند از:

 

- حس نوع‌دوستی: مطلوبیت ذاتی[3] کمک کردن که در اثر آموزش، تربیت اجتماعی و یا گرایش‌های دینی حاصل می‌شود. میزان چنین مطلوبیتی را (چنانچه کمک واقع شود) B می‌نامیم.

 

- اعتبار و احترام اجتماعی: اینکه دیگران بدانند (یا اینکه خودمان بدانیم) که حس نوع‌دوستی داریم موجب حس خوب دیگری می‌شود که متفاوت از حس نوع‌دوستی است. در حقیقت پیامی است به خود و دیگران که "من آدم خوبی هستم". این عامل می‌تواند به تظاهر نیز تعبیر گردد. به بیان فنی‌تر انتظار در مورد میزان حس نوع‌دوستی فرد (E(B|a)) عاملی است که موجب ترغیب فرد به کمک کردن می‌شود تا اشتهار و اعتبار و احترام اجتماعی پیدا کند.

 

به هر حال هزینه کمک، توسط یک نفر از کمک‌کنندگان پرداخت می‌شود و بقیه فقط به خاطر مشارکتشان از مواهب آن برخوردار می‌شوند. این مواهب را می توان با B+mE(B|a) نشان داد که در آن m میزان اهمیت دادن فرد نسبت به تصویر اجتماعی خود است.

 

  چه موقع کمک کنیم؟

 

در تعادل حالتی وجود ندارد که همه تصمیم به کمک بگیرند. به زبان نظریه بازیها، استراتژی مطلق تعادل نشی[4] وجود ندارد که در آن همه تصمیم یکسانی بگیرند. چرا که اگر چنین باشد هر فردی می‌تواند منتظر شود تا دیگران کمک کرده و او از مزایای کمک برخوردار گردد بدون آنکه هزینه‌ای برای آن پرداخت کند. همچنین حالتی وجود ندارد که همه تصمیم به بی‌تفاوتی بگیرند. چراکه اگر چنین باشد هر فردی می‌تواند با پرداخت هزینه کمک کردن از مزایای آن برخوردار شود. البته برای برقرار شدن چنین شرایطی بایستی حداقل یک نفر باشد که منافع اجتماعی‌اش مثبت گردد (B+mE(B|a)>C). این فرض منطقی است چرا که در غیر این صورت هیچ کس کمک نمی‌کند و چنین تعادل واضحی فقط در حالتی رخ می‌دهد که یا هزینه‌های کمک بسیار بالا باشد و یا افراد جامعه از فرط بی‌توجهی به هم کمک نکنند که یک بحران اجتماعی محسوب می‌گردد (حالتی استثنایی است).

 

اما یکی از تعادل‌های دیگر این بازی تعادل ترکیبی[5] است. چنین تعادلی وقتی به وجود می‌آید که افراد جامعه به اصطلاح "دست دست" کنند مثلا هر از چند گاهی زنجیره تصمیمات خود را قطع نموده و اقدام به عملی کنند که در آخرین مرحله به آن فکر می‌کردند. برای چنین تعادلی میزان منافع حالت کمک کردن و نکردن باید برابر شود. پس از محاسبات، احتمال اینکه هیچکس کمک نکند برابر است با

 

((C-mr)/E(B))^(N/(N-1))

 

که در آن

 

r=E(B|a=1)- E(B|a=0)،

 

"احترام اجتماعی حاصل از کمک کردن به دیگران" است.

 

نتیجه جالب اینکه با افزایش تعداد افراد شاهد ماجرا احتمال اینکه هیچکس کمک نکند افزایش می‌یابد! این نتیجه در روانشناسی "انتشار مسؤولیت"[6] نام دارد بدین معنی که افراد مسؤولیت کمک کردن را به گردن یکدیگر می‌اندازند. چرا که امکان هم آهنگ شدن را ندارند.

 

  چه می‌توان کرد؟

 

در قسمت قبل به خوبی دیدیم که افزایش تعداد افراد شاهد ماجرا احتمال کمک به فرد نیازمند را افزایش نمی‌دهد. از بین متغیرهای مطرح در مدل C، m و توزیع B ممکن است قابل تاثیر باشند. هزینه‌های کمک کردن را می‌توان کاهش داد. جالب است که در پی حادثه‌ای که در ایران رخ داد دستوری از طرف دادستان عمومی و انقلاب تهران صادر شد که بیمارستان‌ها، آورنده مصدوم را رها کنند:

 

"بیمارستان‌ها معمولا کسی را که مجروح را به بیمارستان رسانده نگه می‌دارند. مردم هم وقتی می‌بینند بیمارستان مصدوم را رها می‌کند و آورنده را نگه می‌دارد تمایلی به رساندن مصدوم به بیمارستان نخواهند داشت. باید این اطمینان را به مردم بدهیم که وقتی مصدومی را می‌آورند مزاحم آن ها نشویم؛ چراکه ممکن است تنها یک یا دو درصد آورنده مصدومان مقصر باشند."

 

این اقدام در جهت کاهش هزینه‌های کمک کردن است.

 

اما راه مهم‌تر دیگری که می‌توان این گونه کمک‌ها را ترغیب نمود آموزش است. آموزش موجب می‌شود که افراد اهمیت بیشتری برای احترام اجتماعی حاصل از کمک کردن به دیگران قائل باشند. قابل مشاهده کردن کمک افراد جامعه به یکدیگر نیز موجب تقویت مواهب کمک‌رسانی می‌گردد. این گونه اقدامات در حقیقت تاثیر‌گذاری روی m است که اهمیت تصویر از خود را بهبود می‌بخشد.

 

البته توزیع حس نوع‌دوستی در جامعه نیز تاثیر دارد. برای مثال آموزش‌های مذهبی نیز چنانچه فقط برای گروه خاصی  نبوده و برای نوع بشر و خالصانه صورت گیرد موجب حرکت توزیع به سمت راست (B بزرگتر) می‌گردد. تبلیغات اثر کوتاه مدتی خواهد داشت اما چنانچه این تبلیغات مستمر باشد خود نوعی آموزش عمومی است و حساسیت مردم به تصویر خوب از خودشان را افزایش می‌دهد. اما باید به خاطر داشت که تبلیغ روی فردی که با کمک به دیگران خودش را به خطر انداخته است بسیار بهتر از خطاکار شمردن افرادی است که شاهد آن فاجعه بوده‌اند. چرا که اولی باعث افزایش میزان اهمیت احترام اجتماعی می‌شود و دومی باعث کاهش این احترام از طریق عادی‌سازی آن می‌گردد. عادی‌سازی در حقیقت انتظار حس نوع‌دوستی را به شرطی که هیچ کمکی واقع نشود بالا برده و در نتیجه میزان احترام اجتماعی حاصل از کمک کردن به دیگران را کاهش می‌دهد که ممکن است عواقب بسیار بدی را به همراه داشته باشد.

 

و اما در جواب این سؤال که چرا در مملکت ما که تا همین چند سال پیش وقتی دو نفر در محیطی عمومی دعوا می‌کردند همه برای جدا کردن آنها داوطلب می‌شدند، حالا چنین حادثه تکان‌دهنده‌ای در مقابل چشمان همه رخ می‌دهد، می‌توان گفت: مسلما هزینه کمک کردن (C) تغییر نکرده است. بعید به نظر می رسد که توزیع حس نوع‌دوستی (B) نیز تا این حد تغییر کرده باشد. و البته مردم همان مردمند پس میزان اهمیت دادن فرد نسبت به تصویر اجتماعی خود (m) نیز همان است. فقط یک پارامتر می‌ماند: r، "احترام اجتماعی حاصل از کمک کردن به دیگران". به خاطر بیاورید که r=E(B|a=1)- E(B|a=0) تفاوت انتظار شخص از حس نوع‌دوستی خود بین حالت کمک کردن و حالت کمک نکردن است. همان طور که در مورد عادی‌سازی نیز مطرح شد چنانچه در جامعه‌ای دعوا (و جرم) عادی شود کمک نکردن هم عادی می‌شود؛ در حقیقت انتظار شخص از حس نوع‌دوستی خود در صورت کمک کردن و نکردن بسیار به هم نزدیک می‌شوند. یعنی r به صفر نزدیکتر شده و در نتیجه احتمال کمک کردن کاهش می‌یابد.

 

به هر حال هرچند تحقیق در چنین زمینه‌هایی خوب است اما تبلیغ روی این موضوع و عادی کردن آن در اذهان عمومی شاید بدترین کاری باشد که در شرایط کنونی می‌توان انجام داد. در عوض تشویق حس نوع‌دوستی و آموزش عمومی می‌تواند موجب افزایش احتمال کمک کردن در چنین مواردی گردد. مملکت ما در چنین مواردی اشتهار جهانی دارد و ما ابزارهای مفیدی برای جلب مساعدت عمومی داریم:

 

بنی آدم اعضای یکدیگرند/ که در آفرینش ز یک گوهرند

 

 چو عضوی به درد آورد روزگار/ دگر عضوها را نماند قرار

 

تو کز محنت دیگران بی غمی/ نشاید که نامت نهند آدمی

 

امید است این گونه ارزش‌ها که یکی از سرمایه‌های اجتماعی جامعه ماست از بین نروند.

 

 

 

نکته جالب دیگری که در این حادثه بایستی مورد بررسی قرار گیرد مکان اتفاق افتادن آن است. میدان کاج منطقه سعادت آباد تهران از مناطق به نسبت توسعه‌یافته است که تنوع فرهنگی بالایی نیز دارد. آیا می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که میزان توسعه رابطه عکسی با بسط ارزش‌های اجتماعی دارد؟ یا اینکه تفاوت‌های فرهنگی باعث کاهش همکاری‌های اجتماعی می‌شود؟ این سوالی است که در مجالی دیگر به آن می‌پردازیم.

منابع

1- روزنامه کیهان (20 آبان 1389): "دستور دادستان تهران: بیمارستان ها، آورنده مصدوم را رها کنند".

2- Bénabou R. and J. Tirole (2006): "Incentives and Prosocial Behavior," American Economic Review, 96(5), pp. 1652-1678.

3- Dixit A. K., D. H. Reiley Jr. , and S. Skeath (March 2009): "Games of Strategy", Third edition.

4- Palfrey T. R.  and H. Rosenthal (July 1984): "Participation and the provision of discrete public goods: a strategic analysis", Journal of Public Economics, 24(2), pp. 171-193.

 

---

[1] Kitty Genovese

[2] Self-Image

[3] Intrinsic utility

[4] Pure Strategy Nash Equilibrium

[5] Mixed Strategy

[6] Diffusion of responsibility

 

کد مطلب: 110506

زمان انتشار: سه شنبه 2 آذر 1389 - 13:19:50

 نسخه چاپی

نظرات [2 ]

پيشاهنگ ستوده درويش چهارشنبه 3 آذر 1389 - 09:14:06

1 - گويا فيلسوفي همجون نيچه قرباني حمايت از خري شد كه صاحب بي عقلش آنرا زير كتك گرفته بود . 2 - آلبر كامو رماني دارد به نام « سقوط » كه داستان فردي است كه از مبادرت به نجات كسي كه دست به پرتاب خود از پلي بزير زد ناتوان شده و آرزوي تكرار چنين وضعي را دارد .

بدون نام سه شنبه 2 آذر 1389 - 14:01:53

از منظر روان شناسی یا جامعه شناسی جنایی موضوع رو مورد کنکاش قرار دادن فکر میکنم خیلی بهتر باشه البته نه در اینجا(افتصاد)

ادامه نوشته

حكمت (30 ) يسوي

حکمت 30

 

بهشت و دوزخ بحث کنند ؛ در بحثشان این بیان

دوزخ گوید برترم ؛ در من فرعون با هامان

بهشت گوید چه گوئی ؟ سخن گوئی بی دانش ،

در تو باشد گر فوعون ، یوسف در من از کنعان ،

دوزخ گوید برترم ، در من بخیل بندگان ،

برگردن بخیلان زنجیر نار بس گران .

بهشت گوید برترم ، پیغمبران در منند ،

اندر نزد انبیاء کوثر و حور باغلمان .

دوزخ گوید برترم ، در من ترسا با جهود ،

برابر این دو قوم عذابهایی بس سوزان .

بهشت گوید برترم ، در من مؤمن بندگان ،

مقابل مؤمنان نعمت های بس الوان .

دوزخ گوید برترم ، در من ظالم بندگان ،

ظالمان را بدادن  زهر و زقوّم بس چندان .

بهشت گوید برترم ، در من عالم بندگان ،

در قلوب بندگان حدیث باشد با قرآن .

دوزخ گوید برترم ، منافقان در منند ،

بر گردن دو روها طوق آتش چون ریسمان .

بهشت گوید برترم ، در من ذاکر بندگان ،

اندر دل ذاکران ، ذکر الله است آن سبحان .

دوزخ گوید برترم ، بی نمازان در منند ،

بر گردن بی نماز باشد مار و کژدمان .

بهشت گوید برترم ، در من بود دیدارش

تماشا ی دیدار را رحیم نام است آن رحمان

دوزخ بشد پس بر پا ، عذر از بهشت بخواسته ،

بنده خدا ، خواجه احمد ، معلمش خود یزدان

 

حكمت ( 31 ) يسوي

حکمت ( 31 )

 

دیدارش را گر شما طالبید ای ذاکران ،

در دور بینید رویش را گذشته از جانتان

الله گوئید پر ز شوق ، باز آمده به راستی ،

بیدار شوید در شبها حرام کرده خوابتان

رحمت حق بباشد در کنار بیداران

قلب بیدار شکسته اشکش بود چون باران

دوزخ بود جزای پر تکبّر من منان

اهل غرور در دوزخ دشوار بود حالشان

یاران تو پیش از تو بگو کجا برفتند ،

گریه کنان از دنیا بیزار همی بگشتند

عمرت رسید به آخر کتابت را ببستند ،

از گناهت توبه کن بد کردارا یک زمان !

نفست اگر بنگری از تو چه ها بخواهد ،

هر چه زاری بنمائی حکم خدا نخواند ،

مثل مرغ نارامی در دستانت نماند

از خواب شب انداخته به یقظه اش می کشان

آنکه رفته راه نفس باری رسوا بگردد

از راه شده خود بدر فرسوده پاش بلغزد

خواب و بیدار با شیطان باری همپا بگردد

نفست بکوب ، بد کردارا، هر زمان

نفست ترا آخر دم باری گدا بنماید

خانه دین چپاول کرده فنا بنماید

ایمانت را وقت مرگ از تو جدا بنماید

عقلت اگر می باشد از نفس بد دور بمان .

 

قرعزستانننكٌ پارلامه نتتءك وُلگئسی كوُرده لی كه زه كٌده ردی ؤتكه رئپ جاطر

Қырғызстанның парламенттік үлгісі күрделі кезеңдерді өткеріп жатыр

Қырғызстанда сәуірдегі қақтығыстарда құрбан болғандардың туыстары алғашқы мәжіліске жиналған парламент үйі алдында наразылық танытып тұр. Бішкек, 10 қараша 2010 жыл.

23.11.2010

Дейзи СИНДЕЛАР

Орталық Азияда алғаш болып парламенттік билік орнатуға көшкен Қырғызстанда тарихи сайлаудың өткеніне айдан асты. Бұл эксперименттің қаншалықты табысты болары әзірге беймәлім. Парламенттік басқарудың алғашқы қадамдары оңай болмай тұр.

ДЕМОКРАТИЯҒА ТАҒЫ БІР МҮМКІНДІК
Бішкектің орталық базарында күнделікті сауда жүріп жатыр. Сәуір айының бас кезінде бұл базар нағыз дүрбелеңнің орталығы еді. Халық ең әуелі осы жерге жиналып, содан соң милициямен қақтығыс болып жатқан тұсқа қарай жапатармағай ұмтылды. Оппозициялық күштер Бішкекті бақылауға алып, президент Бакиевті биліктен тайдырды, осы қақтығыста ондаған адам қаза тапты.

Арада бірер апта өте елдің оңтүстігінде бұрқ еткен этникалық қақтығыс 400-ге жуық адамның өмірін қиып кетті. Бұл қақтығыс Қырғызстанның демократиялық болашағына айтарлықтай көлеңке түсірді.

Алайда қазіргі уақытта Қырғызстан непотизм мен кландық байланыстарға бейім президенттік басқару жүйесімен қош айтысып, 180 градус саяси бетбұрыс жасауға ұмтылып отыр.

Сөйтіп, мемлекеттік құрылыстағы басты билік тұтқаларын бұрынғыдай президент емес, парламент ұстайтын жаңа жүйеге көшудің қамын жасап жатыр. Соңғы бес жылда үш рет саяси сілкіністі бастан кешкен ел тұрақты демократиялық жүйе орнатуға тағы бір мүмкіндік алды.

Дегенмен реті келсе мұндай мүмкіндікті болдырмауға тырысатын көптеген факторлар бүгіннің өзінде көрініп қалды. Соның бірі – Ресей тарапынан жасалып отырған саяси қысым. Ал оған керісінше қырғыз еліндегі саяси өзгерістерге батыс елдерінің қызығушылығы біршама бәсеңдегені байқалады.

2005 жылғы «Қызғалдақтар төңкерісіне» батыс айрықша назар аударды. Грузия мен Украина секілді Қырғызстанда да демократияшыл күштер жеңіске жетіп, осы үш ел постсоветтік кеңістіктегі демократияның үштағанына айнала ма деп үмітпен көз тіккен еді. Алайда оның нәтижесі белгілі.


ПАРЛАМЕНТТІҢ БАСТАПҚЫ ҚАДАМЫ

Қырғызстандағы ішкі тосқауылдар сыртқы кедергілерден бір де кем емес. Сайлау кезіндегі және сайлаудан кейінгі партиялық текетірестер Қырғызстанның этникалық, тайпалық және жершілдік тәрізді қоғамды жік-жікке бөлетін әрекеттерден арыла қоюы қиын екенін көрсетіп берді.

Егер таяудағы саяси амалдар сәтсіздікке ұшырар болса, онда, кейбір

Орталық сайлау комиссиясының төрағасы Ақылбек Сариев «Ата-Мекен» партиясының жетекшісі Өмірбек Текебаевқа парламент депутатының төсбелгісін тапсырып тұр. Бішкек, 10 қараша 2010 жыл.

бақылаушылардың пікірінше, Қырғызстан бүгінгі жолынан тағы да айрылып, кландардың соғысы мен саяси бақталастықтың алаңына айналуы бек мүмкін.

Парламентаризмнің аяқ алысы ә дегеннен біраз кібіртіктеп қалды. Алғашқы парламенттік сессияны бастар алдында партиялар ұсақ-түйек келіспеушіліктерге бола бір ай уақыт жоғалтты. Сессия басталғанымен парламенттің қашан толыққанды жұмыс істеп, мемлекет тізгінін қашан қолға алары тағы белгісіз.

Парламентке жаңадан сайланған депутаттардың көпшілігі, оның ішінде көпшілік мандатты иеленген (120 орынның 28-і) «Ата-Жұрт» партиясы да, шілде референдумында халық дауыс берген парламенттік басқару жүйесін құп көрмейді.

Егер социал-демократтар мен «Ата-Мекен» партиясы «Республика» партиясының қолдауымен билеуші коалиция құратын болса ғана парламентаризм идеясы іс жүзіне асады. Алайда бұл үштік арасындағы келіссөздер де әзірге билік өкілеттіктерін бөлісу мәселелерінен аса алмай отыр.

Бұлардың арасына жік түсуіне ресейлік фактор да елеулі рөл атқарып отырғанын байқау қиын емес. Кремль Қырғызстандағы парламентаризмнің негізгі жақтастарының бірі, «Ата-Мекен» партиясының жетекшісі Өмірбек Текебаевты қолдауға үзілді-кесілді қарсы.

Парламенттік сессия ашылғаннан кейін бір күн өте, қарашаның 11-інде транзиттік президент Роза Отынбаева Қырғызстан социал-демократиялық партиясына (ҚСДП) сенім артып, коалициялық үкімет құруды тапсырды.

Егер 15 күн ішінде олар үкімет жасақтай алмаса, онда бұл міндет «Ата-Мекен» партиясына ауысады. Егер олар да нәтиже шығара алмаса, коалицияны бүкіл парламент жабылып құратын болады.

Заң бойынша 45 күн ішінде коалициялық үкімет құрылмаған жағдайда парламент таратылып, жаңа сайлау жариялануы тиіс. Оқиғаның бұлайша өрбуіне Роза Отынбаева да, басқа реформашылдар да мүдделі емес.

Парламент сессиясы ашылардан бірнеше күн бұрын осынау драманың ортасында жүрген Өмірбек Текебаев шаршаңқы жүзбен күліп тұрып: «Менің ойымша, біздің саясаткерлер 44-ші күнге жеткенде қырғи-қабақ қатынастары мен айнымас ұстанымдарын жайына қалдырып, бір ымыраға келетін шығар» деген еді.

Саяси ойындардың тіс қаққан шебері болып саналатын Өмірбек Текебаев жеке басының мүддесінен гөрі, елдегі саяси жүйеге көбірек назар аударғанды дұрыс көреді. Ол Қырғызстанда, тым құрығанда біраз уақытқа дейін парламенттік демократия сақталып қалуы тиіс деп санайды.

«Көптеген адамдар үкімет сәт-сайын ауысып, парламенттік басқарудан түк қалмайды деп жүр, – дейді Өмірбек Текебаев. – Осыған орай мынаны айта кетейін: біздегі бұрынғы президенттік режим кезінде кез-келген үкіметтің ғұмыры орта есеппен алғанда бір немесе бір жарым жылдан асқан емес. Өз басым коалициялық үкімет бұрынғы үкіметтердің бұл рекордының талқанын шығарып, өміршеңдігін танытып рекорд жасайтынына кәміл сенемін».


КРЕМЛЬ – ЫҚПАЛ ОШАҒЫ

Автокриялық режимдер билеп отырған айналасындағы көршілерімен салыстырғанда Қырғызстанның «демократия аралы» болып келе жатқанына біраз уақыт болды. Тіпті 2005 жылы «Қызғалдақтар төңкерісі» тақтан тайдырған президент Асқар Ақаевтың тұсында да Орталық Азияның басқа

Ресей президенті Дмитрий Медведев Мәскеу түбіндегі «Горки» резиденциясында «Ар-Намыс» партиясының жетекшісі Феликс Құловты қабылдап тұр. 22 қыркүйек 2010 жыл.

автократиялық мемлекеттерімен салыстырғанда бұл елде қуғын-сүргін әлдеқайда аз болатын – билік көппартиялық сайлаулар өткізуге рұқсат берді, азаматтық қоғам нышандары бар еді.

Екі президентті орнынан тайдырған Қырғызстанның демократияшыл күштерінің бастапқы қатары селдіреп, әлеуеті біршама әлсіреген шақта, осынау оқиғаларды «жоғарыдан» жіті бақылап отырған Ресей өзін бұл елді уысында ұстайтын ең ықпалды күш ретінде танытуға тырысты.

Бішкек сарапшысы Орозбек Молдалиевтің пікірінше, бұл жолғы жағдай бұрынғыдан басқаша. Ресей үшін 120 депутаттың аңысын аңдығаннан гөрі, бір президентпен сөйлескен жеңілірек болатын. Қырғыз президентінің Ресейге бүйрегі бұрар-бұрмас, бірақ «айтқанды істетіп, айдағанға жүргізетін» тетіктер қалай да табылатын. Ал енді мұншама депутатты ыңғайға көндіру әлдеқайда қиынға түседі.

Қырғыз еліндегі ықпалын күшейтуге Ресейдің білек түріп кіріскенін аңғармау мүмкін емес. Сайлау өтісімен парламенттік партия жетекшілері бірінен кейін бірі Мәскеуге аттанып, Кремльге «сәлем беріп, батасын алып» шықты. Тек Өмірбек Текебаев қана Кремльдің табалдырығын тоздырған жоқ.

Мәскеумен бұлайша әмпей-жәмпей болу парламенттік эксперименттің дамуына кедергі келтіріп қана қоймай, тіпті күнделікті мемлекеттік басқару ісін аяқтан шалуы мүмкін. Оған бірімен-бірі оңайлықпен тіл табыса алмайтын бес партияның басы парламент «қазанына» түскенін қосыңыз.


ОҢТҮСТІК ПЕН СОЛТҮСТІК
Кейбіреулер егер парламент толыққанды жұмыс істеп кете алмаса, көшедегі қарсылық акциялары қайтадан жандануы мүмкін деген ойда. Осы саяси эспериментті қолдаушы күштер келер жылдың көктеміне дейін бір нәтиже шығармаса, онда қоғамның шыдамы таусылады дейтін талдаушылар да бар.

Парламенттік басқару жүйесін орнату жолында Роза Отынбаева билігі шектеулі уақытша президент мандатын қанағат тұтуға келісім берді.

«Ар-Намыс» және «Ата-Жұрт» партиялары, оған керісінше, Қырғызстандағы парламенттік демократияны тым болмағанда уақытша тоқтата тұруды қалайды. Ал бұлай жасау парламентаризмді Қырғызстанды автократиялық көршілердің қысымынан қорғайтын күш деп санайтын «Замандаш» партиясының жетекшісі және Z-Press интернет-сайтының редакторы Құбан Әбдіман сияқтылар үшін оңалмас соққы болар еді.

«Қырғызстанда демократия бар, бірақ парламентаризм жоқ, Бұл екіұдай мәселені шешу керек. Бірақ мұны өз бетімізбен шеше алмаймыз, өйткені экономикамыз өте әлсіз, төңірегіміздегі Ресей, Қазақстан, әсіресе Өзбекстан тәрізді елдерге тәуелді болып отырмыз», – дейді Құбан Әбдімен.

Елдің «оңтүстік» пен «солтүстікке» бөлініп, іштей ықпал аймақтарына қарай жіктелуі бұл тәуелділікті одан әрі тереңдете түседі.

Оңтүстіктегі Ош пен Жалалабад қалаларында маусым айында болған қырғыз бен өзбек арасындағы қанды қақтығысқа президент Құрманбек Бакиевтің орнынан тайдырылуы да әсер етпей қалған жоқ. Бакиев оңтүстіктің өкілі болса, парламентаризмді қолдап жүргендер негізінен солтүстіктің адамдары.

Тіпті, қазірдің өзінде кейбіреулерге жаздағы қақтығыс кезінде зардап шеккен оңтүстік өңірді қалпына келтіру жөніндегі жұмыстарды үкімет тым созбақтап,

Қырғызстан қауіпсіздік кеңесінің хатшысы Марат Иманқұлов. Бішкек, 7 қазан 2010 жыл.

баяу жүзеге асырып жатқандай көрінеді. Ұлтшылдық пен ресейшілдікке бейім және президенттік басқару жүйесін қолдайтын күштерді жақтап жүрген оңтүстік халқы осыдан кейін реформашылдарға іш тарта қоюы екіталай. Парламенттегі шым-шытырық комбинациялар салдарынан Қырғызстанның оңтүстігінде зорлық-зомбылық әрекеттер қайта бұрқ етуі түсуі мүмкін деген қауіп те жоқ емес.

Қырғызстан қауіпсіздік кеңесінің хатшысы Марат Иманқұлов қырғыз басшылығының биылғы дүмпулерден алар ең басты сабағы – қоғам талабына құлақ аспай, елеусіз қалдыруға болмайтындығы деген пікір айтады.

«Біз бұрынғы режимдердің қателігін қайталамауымыз керек. Орыс халқында «Ақылды адам өзгенің қатесінен, ақымақ адам өз қатесінен үйренеді» деген мақал бар. Мемлекет өз халқының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін, халқы үшін өмір сүреді. Бұрынғы режим «Қырғызстан дегеніміз – біз, ал халық бізге қызмет етуі тиіс» деп ойлады. Олардың қателігі және де ең үлкен қателігі осы болды», – дейді Марат Иманқұлов.

• Басып шығару
• Досыңа жібер
• Бөлісу
  x

  • Digg
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Mister Wong
  • MySpace
  • Reddit
  • Twitter
  • Technorati
  • Yahoo Bookmarks

  Бөлісу туралы

• 
  

Пікірлерді іріктеуБасынан бастапСоңынан бастап

Пікір қосыңыз (7)

     

Пікір

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

23.11.2010 09:45

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Қандай болса пішімі ,
Болар әр кім қылығы .
Әр не болса көзеде ,
Сол ақ тысқа тебеді .

Қалада болар көп пәле ,
Оны аңдамас көп және .
Тумалас болса ауылда ,
Балықшы салар өкпеге .

Демокракттың белгісі -
Өзгені келер көргісі .
Мәміле егер болмаса ,
Баянды болмас еш ісі .

Бола берсе қыр кісі ,
Үдей берер қырқысы .
Ұмыт боып кетті ме ,
Ақыл айтқан Шыңғысы ?

فرشته ذيحقّ

فرشته ذيحقّ

 

ذيحق بوده است فرشته

كاين را بحقّ بگفته :

آدم كند سفك خون

هم فساد گونه گون

تقديس كنيم ما ترا

چون گزيني پس ورا ؟

گفتا گفتيد خود عيان

ليكن دانم هم نهان

من آموزم علم به او

بازش پرسم مو به مو

آدم آموخت از خدا

هم داد پاسخ از چرا

مَلك دانست چونكه سرّ

آورد فرو برخاك چهر

بسر كشي ني يارا

كج ننهد پس پا را

فرمان برد خواه ناخواه

چون بكند حكم الله

بر آدم است در خدمت

از هر لحاظ با قدرت

خورشيد و ماه در فلك

دستور گيرند از ملك

ابر و باد و خاك و آب

از او برند هم حساب

تا تو آري نان بكف

وانمانده پر اسف

خدا گزيد چون ترا

از خود برو بس فرا

خلّاق بباش چون خدا

بر خلق نما خود فدا