حاجي محمد شادكام

ناخاطرات ( 7 )

عيد قربان هم – قربانش بروم – آمد و رفت بي آنكه احساس غربت دست از سر دل من بردارد . انگار از اين مناسك چندان فيضي برده نشد . چرا ؟ اين عيد پربركت به افق ما ايراني جماعت يك روز ديرتر از خيلي جا هاي ديگر ( مثلاً عربستان وهابي و قزاقستان لائيك ) اعلام شد . بهر حال اين امر به احساس انفراد ، ولو همراه با برتري ، منجر مي شود كه زياد دلچسب نمي نمايد . همچنين بسياري از دوستان توفيق ديدارشان دست نداد كه عين تنهايي است و عكس قرب و نزديكي مورد انتظار از اين عيد سعيد .

در حال تصفيه حساب با شركت ران ، وابسته به بنياد مستضعفان ، هستم كه يك ماهي از استعفايم مي گذرد . راستش عطاي اين نهاد انقلابي را به عطايش بخشيده ام . روز بروز وضعش بدتر به نظر مي آيد . به قول امام ( ره ) بنياد مستكبران شده است . اين اواخر ميانه ام با مديريت شركت فوق الذّكر حسابي شكر آب شد . مجبور شدم در مورد رعايت حقوقم اظهارنامه رسمي هم بدهم . بعد از 20 سال واندي دبّه در آوردند كه نبايستي كسورات بيمه ام را طي ليست به سازمان تأمين اجتماعي پرداخت مي كردند . يعني مديريت هاي پيشين از اختيارات خود سوء استفاده مي كردند ؟ فرض كه مقامات يادشده غلط كرده باشند حق مكتسبه من چه ؟ اين حرفها توي كت آقايان نمي رود . قرار است با صبر و حوصله سر وته قضيّه را بهم آوريم . دوستان مي خواهند نشان دهند كه معرفت سرشان مي شود . به شوخي و جدّي قول داده ام كه اگر ماجرا بخير ختم شود يك كره اسب نذري كنم براي سور باز نشستگي ! نمي دانستند موضوع را جدي بگيرند يا برعكس . راستش خودم هم نمي دانم . اين از رابطه ام با شركتي كه در آن 20 سال كار مي كردم .

سري هم به كانون وكلاي دادگستري استان گلستان زدم تا ببينم براي تمديد پروانه وكالت چه بايد كرد . چند شماره حساب دستم دادند كه جمعاً يك ميليون و شصت واند تومان واريز كنم وگرنه بايد داوطلب بازنشستگي شوم . اين هم آخر و عاقبت دفاع از حقوق موكلين در محاكمي كه اغلب قضاتشان مصداق اين ورد كلام محصلين دبيرستاني در درس زبان عربي نيستند : انا راضٍ بقضاء قاضٍ عادلٍ . در خبر ها آمده كه هيأت مديره اتحاديه سرتاسري كانون هاي وكلاي دادگستري ايران با زعماي قوه قضائيه ملاقات و درخواست رفع مشكلات مبتلابه را كرده وليكن بي فايده بوده است . في الواقع بين جامعه وكالت و قاطبه قضاوت ديوار بي اعتمادي روز بروز بلندتر مي شود . به قول معروف « آن ممه را لولو برد » كه كانون وكلاء دادگستري قانوناً حائز استقلال است . كلّاً در اين سامان شخصّيت هاي حقيقي و حقوقي به حريم همديگر تجاوز مي كنند . دست بعضي از ما بهتران بقدري دراز است كه خدا را هم بنده نيستند . اصناف و اقشار ناله شان از تعدّيات مقامات مربوطه و نامربوطه به آسمان رسيده است . دولت ملّت را نامحرم مي پندارد . يارانه هاي به اصطلاح هدفمند چه هدفي را دنبال مي كند ؟ اگر كفر نبود مي گفتم : الله هم لايعلم ! استغفرالله .

اين اوضاع حال همه را گرفته كه اسم ديگرش بايد افسردگي عمومي باشد . دل و دماغي در مردم نمانده است . بي خيالند . يكي دو هفته همه جا بحث پنجشنبه سياه است كه در ميدان كاج سعادت آباد تهران حدود 45 دقيقه يك نمايش وحشيانه بين دو جوان رقيب عشقي يك زن كذايي جلوي چشم يك مشت تماشاچي بي حميّت اجرا شده و طي آن يكي از آن دو حريفش را باچاقو ناكار كرده و به ناظرين صحنه اجازه نداده كه فرد مجروح را از كف خيابان برداشته و به بيمارستاني در نزديكي صد متري آن برسانند . تأسف انگيزتر اينست كه دو نفر پليس مسلّح هم در محل بوده ولي جرأت اقدام لازم جهت جلوگيري از ادامه جرم مشهود را نداشته اند . گويا در دقيقه نود كسي كاري صورت داده ولي پيك اجل بدرد آن بدبخت كه تا آخرين دم از رقيب و مردم و پاسبان استمداد مي كرد پايان مي دهد . حالا قرار است قاتل سريعاً محاكمه و مثلاً اعدام و مأمورين موصوف هم ، به اصطلاح ، تنبيه انضباطي شوند . اما چه چاره اي براي دل هاي ملّت ما مي توان كرد كه يكي از بزرگترين انقلابات معاصر را انجام دادند و در اول صف تظاهرات انبوهش زنان قرارداشتند و مادران و زنان فرزندان و شوهرانشان را دسته دسته به جبهه جنگ مي فرستادند تا امتي محمدي شكل گيرد . اينك دولتي بر سركار آمده كه انگار از اعضاي جامعه وكالت بلاعزل ضمن عقد لازم گرفته تا جور هر دو قوه رقيبش را هم بكشد . بدينسان نه قانون مصوّبه مجلس – حتّي پس از تأييد شوراي نگهبان – اعتباري دارد و نه اهميتي به حكم صادره از مراجع قضايي داده مي شود . علي ايّ حال ، ناخشنود نيستم كه بيش ازاين خود را مكلّف به انجام وكالت در موازات مشاورين قوه قضائيه نمي بينم كه سربرگهايشان مزيّن به عنوان « وكيل پايه يك دادگستري » هم مي باشد . خدائيش اين نوعي توفيق اجباري است .

ادامه نوشته

گفتمان نوزدهم

آدم در هنگام تولد از پدر و مادر عاقل نمي باشد . چنانچه با سامعه ، باصره ، لامسه و چشائي حس نمايد ، خوب و بد دنيا را تمييز مي دهد و كسي كه بدينسان دانسته ها و ديده هايش بسيار باشد ، دانا خواهد بود . كسي كه به گفته هاي عاقلان توجه نمايد ، خود نيز عاقل شود . عقل بخودي خود بكار نمي آيد ؛ هر گاه به آنچه از عاقلان شنيده و ياد گرفته است توجه نمايد و از آنچه بد بشمار مي رود دوري كند به كار آمده و او را مي توان آدم ناميد . چنين سخني را اگر با هيجان يا افسردگي بشنود ، يا نخواهد آنچه را شنيده جهت فهميدنش دوباره بپرسد ، يا اگر در همان جا به حقانيت سخن يقين حاصل كرده اما بمحض خروج به وضع سابق خود برگشت ، شنيدن يا نشنيدن آن چه ضرورتي دارد ؟ دانائي گفته است كه بجاي سخن گفتن با چنين قومي كه سخن را نشناسد ، بهتر است از خوكهائي كه ترا مي شناسند نگهداري كني . اين سخن نيز بهمان مي ماند .

ناخاطرات 6

شب جمعه ، 4 ذيحجّه 1431 ، بخاطر مرحوم حاج اسحاق قزاق « شِكتئك » داده شد و فردايش همين مراسم برای مرحوم عبدالوهّاب دانشيار نيز برگزار گرديد . منظور دادن صدقه نافله در اين چند روزه مانده به عيد قربان و ختم قرآن ، قرائت فاتحه و نثار ثوابش به ارواح رفتگان خانواده هاست . بعضي ابجدخوانها با اين عمل مخالفت مي نمايند كه چندان تأثيري ندارد . نمي دانم اين عنوان از كجا درآمده است . احتمالاً ، از« شِك = حدّ و مرز » + « تئك = پسوند نسبت » اين صفت ساخته شده تا بگويند اين مراسم در حوالي اين ايّام الله انجام مي شود بلكه اموات نيز از بركاتش برخوردار باشند . اين كجايش ضد دين و توحيد است ؟

خدا بيامرز حاج اسحاق تنها پسر مرحوم قَلجان بوده و خواهرش مارياش چند سال قبل از او برحمت ايزدي پيوست . ظاهراً اقوام سببي تركمن و تاتار هم داشته كه گاهي به مهمانيش مي آمدند و درتشييع جنازه و مجالس يادبود سه ، پنج ، هفت ، چهل و صده اش نيز مشاركت كردند . نه تنها اين عدّه بلكه بسياري از قزاقها ، تركمن ها ، فارسها و غيره – اعم از خويشاوند و آشنا - مدعوّين ضيافات و صدقات آن روانشاد بوده ذكر خيرش مي كرده اند . زيرا ايشان مقيّد به اداي خيرات و مبرّات بوده نعمات خدادادش را در اين راهها بيدريغ صرف مي نمود . زن و چندين دختر و پسر باقي مانده را سر وسامان داده است . با اوّلين هشدار اجل ، سرطان ، وصيّت كرد كه كلّيه ماتركش با دقت تمام بين ورثه تقسيم شود . در اين خصوص از من هم مشورت خواسته بود كه نظر دادم در فقه اهل سنّت و جماعت وصيّت منتفي است و بايد ارثيه طبق قواعد معيّنه شرع توزيع گردد . كمی تعجّب كرد . مثل اغلب مردم از اين نكات بي اطلاع بود . بهر حال قزاقها نيز اموال خود را در حين حيات بين وابستگانشان تقسيم مي كنند ولي غالباً كار به دعوا و دادگاه مي كشد . وانگهي سهم الارث دختران حيف و ميل مي شود .

قزاقها كه از جور وستم كمونيستي به ايران پناه آورده بودند قبلاً به صورت عشايري زندگي مي كردند و روابط خاصي بين افراد و خاندان و طايفه آنان برقرار بود كه با تغييرات ناشي از حاشيه نشيني شهرها ، به كار تنظيم امور معيشت مدني نمی آيد . ديگر نمي توان انتظار داشت كه نسل جديد قزاق ، با تعليم و تربيت فعلي ، مطابق فرهنگ سابق رفتار نمايد . همين مرحوم عبدالوهّاب دانشيار فقط يكي از چندين برادرش متولّي مراسم شِكتئكش بود . يكي از برادرانش به قزاقستان كوچيده و ديگري با خانواده اش قهر بود ! حضور برادران ناتني هم نامحسوس بود . ياد شعري از آباي شاعر بي همال قزاق مي افتم كه ديوان آثارش را به فارسي برگردانده ام :

« شش نفرم از پدر ،

از مادرم چار نفر ،

تنهائيم نيست بجا ،

بس زيادند قوم و خويش ،

گوشه زنم همچو پيش ،

درك نكند قوم مرا ،

مثل شمن در مدفن ،

تنها ماندم الحق من » .

در ميانه شِكتئك ألدا ( عبدالوهّاب ) خبر رسيد كه براي مرحوم ايوب كرپه هم چنين تصدّقي تداراك ديده شده است . بهر زحمتي بود خود را به آن هم رسانديم و در راه حضور در نماز جمعه قرار گذاشتيم بلافاصله روانه بندر تركمن شويم تا درجشن عروسي پسر ادريس بلي هم كه صبح بود حضور بهم رسانيم جهت تبريك و تقديم وجهي به رسم دستمال ( اورامال ) . داشتيم خسته و كوفته به گرگان بر ميگشتيم كه خانم زنگ زد به موبايلم كه بايد در مراسم شِكتئك مرحوم عبيدالله ، برادرش ، هم شركت كرد . ناچار در قزاق محلّه از ماشين پياده شده به منزل اين مرحوم هم رفتم . داشتند چلومرغ مي پختند تا جماعت مسجد محل بعد از نماز عصر ميل كنند . حاضرين پس از صرف صدقه ، ختم قرآن و دعاي خيري در حق روانشاد برادر خانمم كردند . وقتي پس از اداي نماز با جماعت مسجد امام اعظم ابوحنيفه ( رح ) به خانه برگشتم از نا افتاده بودم . از صبح ديروز احساس مسموميت از هرچه خورد وخوراك بيزازم كرده است .داشت يادم مي رفت كه در منزل مرحوم ألدا دائي ناتنيم ، احمد روشن ( قونانوروس ) همصحبت شد و از جمله خاطراتش اين را گفت كه همسايه بسيار نزديك ما در روستاي اتراچال بود و اهل محل از برادر هم به يكديگر نزديكتر بودند و هميشه محفلي گرم داشتند كه ياد آن بسي حسرت بار است . ببين زمانه چه شده كه برادران هم كمتر گرد هم جمع مي شوند . مي بايست مراسم را نيمه كاره ترك كند تا نزد همسرش كه در بيمارستان بستري است برود . مثل اينكه نزديكتر از زن سر و همسري براي افراد نمانده است . رفيق قيامت كه قزاقها مي گويند لابد همين است ! اي دريغ ! آيا چاره اي نيست ؟

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

13.11.2010 23:21

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Дүнйе деген құбылыс ,
Тұтас жүрген үдіріс .
Белес - белес көшеді ,
Көштен қалған өшеді .
Десе дағы дүнйе боқ ,
Оны тастар пенде жоқ .
Оны алсаң қолға да ,
Ойлау керек алға да .
Шайтан егер алдаса ,
Бәрін айтар жалма да .
Алды бардың арты бар ,
Аңдамаған қалды зар .
Қазақ деген бұл қауым ,
Тамам деген өз жауым .
Сақтағаны қу топырақ ,
Ол да барад қақырап .
Бөлінген соң үш жүзге ,
Билепті оны кіл өзге .
Қазақ елі қашақ боп ,
Басы болған жаман доп .
Кімдер кетті бұл жерден ,
Талай елді меңгерген .
Әбу нәсір , Бабырды ,
Мысыр алған батырды ,
Даһелерді еске алсақ ,
Қанша біздер матансақ ,
Қазақ емес ешқайсы ,
Қылықтары тым қайшы .
Көшке олар ілесті ,
Қазақ жерде сіресті .
Сөйтсе неге жабайы
Оны айтпасын маңайы ?

ادامه نوشته

Әлеумет

«Ең ықпалды әйел – біздің үйдегі жеңгелерің...»

Нұрсұлтан Назарбаев, Қазақстан президенті қызы Дариға Назарбаевамен амандасып жатыр. 5 желтоқсан 2005 жыл

05.11.2010

ҚИЯСБАЙ

Азаттық вебсайтында «Қазақстандағы ең ықпалды бес әйел кім?» деген тақырыпта форум өткен еді. Бұл сауалға әркім әрқилы тұрғыда жауап беріпті. Біреуі салмақты себеп іздесе, енді бірі «Мен үшін ең ықпалды әйел – біздің үйдегі жеңгелерің» деп, сөзді қалжыңға бұрыпты. Бірақ, сонда да, әу дегенде аты еске түсетін біраз әйелдің кім екені белгілі болған сияқты.

Оқырмандардың бірі Қазақстандағы аса ықпалды 5 әйел осылар деп, Дариға, Сара, Әлия, Динара, Майра деген есімдерді түгендепті. Толық ныспыларын айтпағанына қарап, бәрінің Назарбаев деген бір әулеттен екенін басқа жұрт та білер деп ойлаған сияқты.

1, 2, 3, 4, 5... БӘРІ ДЕ – НАЗАРБАЕВА!

Дариға Назарбаева расында да партия жетекшісі болған, депутат атанған, медиа-топты басқарған адам. Кезінде Қазақстандағы бағы жанған әлеуетті компаниялардың біразы соған тиесілі еді. Бірақ Рахат Әлиевтің басына бұлт үйірілгелі бері Дариға да көп көзіне сирек шалынатын болды (әрине, анда-санда ән айтып, ария шырқайтынын ұмытып отырған жоқпыз). Рахат пен Дариғаның ажырасуына президент Назарбаевтың еш қатысы болмағанын да, қылмыстық іспен танысқан соң Дариғаның ерінен өз еркімен бас тартқанын да білдік «Нурсултан. Большая игра президента» деген фильмді көрген соң.

Дариға Назарбаева Еуразиялық Медиа-Форумда өнер көрсетіп тұр. Алматы, 19 сәуір 2007 жыл

Кейінгі кездері Дариға Назарбаева мен оның ұлы Нұрәлі Әлиев екеуінің «Нұрбанк» акционерлері қатарынан шығып қалғанын, директорлар кеңесі құрамынан аласталғанын, банктегі (екеуінің үлесін қосқанда) 56,67 пайыздық акцияларынан қағылғаны мәлім. Осының бәрін біліп отырған оқырман Дариғаның Қазақстандағы ықпалды әйелдердің бірі екеніне әлі де сенеді. Ол да мүмкін...

Ал президент Назарбаевтың ортаншы қызы Динараның елдегі энергетикалық ресурстарға аса ықпалды (оған қоса Қазақстандағы... һәм жер шарындағы аса бай адамдардың бірі) Тимур Құлыбаевтың әйелі екенін, ал кенже қызы Әлия Назарбаеваның тасы өрге домалап бара жатқан бизнесвумен екенін де біледі оқырмандарымыз.

Президенттің жұбайы Сара Назарбаева әу баста жұртқа Порфирий Ивановтың ілімін насихаттау арқылы қатты танылған болатын. «Бөбек» деген білім және сауықтыру қорының президенті де С.Назарбаева екені мәлім. Осы Сара ханымның дем беруімен биыл қыркүйектің 1-інен бастап Қазақстан мектептеріне «Өзін-өзі тану» деген жаңа пән енгізілді. Оны қолдаушылардың айтуларынша, бұл пән «балаларға ар ілімін үйретеді».

Бұрындары телеэкранға жиі шығатын Сара Назарбаева кейінгі кездері көрінбей кетіп, жұртты зарықтырған еді. 2010 жылғы шілденің 5-і күні Астанадағы Ханшатырды ашқанда (Астананың іргесі қаланғанының 12 жылдығында... Нұрсұлтан Назарбаевтың 70-ке жетуін атап өткен кезде) президент Назарбаевтың жанында жүргенін көріп, «уһ» дестік.

Ерлі-зайыпты Назарбаевтар дауыс беру учаскесінде. Астана, 4 желтоқсан 2005 жыл

Ал Майра Назарбаева (немесе Құрманғалиева) – Қазақстан президентінің інісі, ірі бизнесмен Болат Назарбаевтың бұрынғы әйелі. Майраның аты жұрт құлағына қатты сіңісті болғаны – 2008 жылы көктемде түркиялық архитектор Таксин Аккашпен тәжікелескен кезі. Ол әңгіменің түйіні: 51 пайыз акциясы қазақстандық белгілі тұлғалардың бірінің әйеліне тиесілі, 49 пайызы түріктердің еншісіндегі «BN Pegasus» деген құрылыс компаниясы болыпты. Сол компания Алматының тау жағындағы Горный Гигант ауылындағы «Zhanna Health Care Center» кешенінде қонақ үй, аурухана мен екі бизнес-орталық салыпты. Құрылыстың жалпы құны $60 млн болған екен. Әу баста уәде берген қазақстандық ханым жұмыс біткен соң ақысын төлемей, доқ көрсетіпті. Байтал түгіл бас қайғы болған Таксин Аккаш мырза Түркияның елшілігіне барып тығылған еді.

Одан кейін Алматы ауыр машина жасау зауытына (АЗТМ) таласып, Эдгар Салдузи деген бизнесменмен соттасқан Майраның жеңіліп қалғанын да білеміз. 2010 жылдың басында қаржы полициясы Майра Құрманғалиеваға осы зауыттың акцияларына байланысты алаяқтық жасады деген дерек бойынша қылмыстық іс қозғаған.

2010 жылғы ақпанның 6-ы күні Майраны Алматы әуежайынан күтіп алған қаржы полициясы қызметкерлері оның қолына тергеуге рұқсат берген қағазды ұстатып, Алматыдағы департаментіне ертіп келіпті. Бірақ Майра Саудабайқызы жол соғып тастағанын айтып, «тергеуді дүйсенбіге қалдырайық» депті. «Жалғыз келмеймін, адвокатымды ерте келемін» депті. Дүйсенбі күні Майраны күте-күте шаршаған қаржы полициясы оны қанша іздесе де таба алмай, сан соқты да қалды. Міне, әлі іздеп жатырмыз... Соған қарағанда, Қазақстандағы ықпалды әйелдердің бірі Майра екеніне сенбеске лаж жоқ.

«ТЫНДЫРҒАН ЖҰМЫСЫ ЖОҚ БОЛСА ДА, БИЛІКТЕ ӘЛІ ЖҮР...»
«Ықпалды әйелдердің бірі ретінде Айткүл Самақованы айтар едім... Істеп тындырған жұмысы жоқ болса да, билікте әлі жүр» депті бір оқырман. 2007 жылдың күзінен бері Парламент мәжілісі депутаты болып отырған А.Самақованың «билікте әлі жүргенінен» бұрын, билікке қашан келгенін білмек болдық. 1980 жылы Қазақстан компартиясы Алматы қаласы Фрунзе аудандық комитетінің хатшысы болған Айткүл ханым одан бергі 30 жылда талай сенаторлық, төрағалық, министрлік тақты көріпті.

Қазір депутаттығына қоса «Нұр Отан» ХДП фракциясы жанындағы Әлеуметтік кеңес төрайымы деген міндеті бар Айткүл Самақованың отырыстарда отбасы, бала-шаға туралы деректерді жаңылмай айтып беретініне қарап, «Елдегі демографиялық жағдайды жақсарту үшін ең алдымен өмірдің сапасын арттыруға жағдай жасалынуы тиіс» деген терең сөзін естіп, өз жұмысын «тындырып жүрген» адам шығар деп ойладық.

Гүлжан Қарағұсова, Қазақстан парламенті мәжілісінің депутаты. Astana, 13 қазан 2010 жыл

Қазақстандағы ықпалды әйелдердің бірі ретінде мәжіліс депутаты, қаржы және бюджет комитетінің төрағасы Гүлжан Қарағұсованың да аты аталды. Қаржы демекші, 2009 жылдың басында елдегі АҚШ долларының бағамы артып, жұрт артық-ауыс ақшасын қай валютамен сақтарын білмей сасқан кезде айтқан Қарағұсова ханымның ақылы әлі естен кеткен жоқ. «Қазір ақшаны бірден үш валютамен – теңге, АҚШ доллары және евро күйінде сақтау керек» деген еді қаржы және бюджет комитетіне бас-көз болып отырған депутат ханым.

«ЕРТЕ, ЕРТЕ, ЕРТЕДЕ...»
Оқырмандардың бірі Қазақстандағы ең ықпалды бес әйел ретінде Томирис, Домалақ ана, Қарашаш, Әлия, Мәншүктердің атын айтыпты.

Бұдан екі жарым мың жыл бұрын өмір сүрген сақ патшайымы Томиристің қазіргі заманға қандай ықпалы бар екенін ол оқырман тарқатып айтпаған. Сірә, еліне жорық жасаған парсы патшасы Кирдің басын кесіп алып, қан құйылған торсыққа батырып: «Мә, іздегенің қан еді ғой – тойғаныңша іш енді!» дегені әсер етсе керек.

Ал Домалақ ана (Нұрилә) деген адам VI-VII ғасырларда өмір сүрді делінеді. Ел аузындағы аңызға, бұрыннан келе жатқан шежіреге жүгінсек, Домалақ ана – Қазақстанның оңтүстік өңірінің біраз бөлігін алып жатқан рулардың арғы атасы Бәйдібек батырдың үшінші әйелі. Албан, Суан, Дулаттың анасы. Аса мейірімді, көреген адам болғандықтан ұрпақтары оның атын атамай, «Домалақ ана», «Домалақ ене» деп атап кетіпті деседі.

Көрнекі сурет

Осы пікірді жазған адамның елге ықпал етер әйел затын бұрынғыдан, есте жоқ ескі заманнан іздегеніне қарап, Қарашашты да сол заманның адамы болар деп ойладық. Ел білетін бір Қарашаш (Қарашаш ана) жайлы: «...шын есімі Айша бибі. Сайрамдық атақты Мұса шейхтың қызы болған... Ұлы ғұлама Қожа Ахметтің анасы. Өз дәуірінің көзі ашық, әдепті, білімді әйелдерінің бірі болған» деп жазады Қазақстан ұлттық энциклопедиясы. Ол кісінің басына тұрғызылған Қарашаш Ана күмбезі (ХІІІ-ХІV ғасырларда салынған) Оңтүстік Қазақстан облысының Сайрам ауданында тұр.

Ал аңызда айтылатын тағы бір Қарашаш – Жиренше шешеннің қосағы. Тапқырлығының арқасында ерін талай қиындықтан құтқарып алған, Жиреншеге өштескен ханның көп қулығын әшкере еткен ақылды әйел деп айтылады.

Әлия мен Мәншүк – Совет Одағының батырлары, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Совет армиясы қатарында фашистік Германияға қарсы күрескен, қазақ ұлтынан шыққан жауынгер қыздар екенін бәріміз білеміз.

Осы тарихи тұлғалардың дәл бүгінгі күнге қандай әсері бар – оқырманымыз ол жағын таратып сөз қылмапты. Біздің түсінгеніміз – қазақтың тарихына ықпал етті дегенді айтқысы келген сияқты. Сірә, бұл заманнан күдерін үзіп, өткен күнге қызығып, «Қу өмір қызығы жоқ қажытқан соң, Толғанып қарауым сол баяғыға» (Мағжан) деп отырған оқырман болар.

Пікірлерді іріктеу

Пікір қосыңыз (17)

Пікір

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

12.11.2010 10:25

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Нағашысы жаманның жиені де оңбайды ,
Қазақ мақал хмкметі таңғажайып мұндайды .
Елдің НӘНі болғансоң осыншама жалмауыз ,
Оның қатын - қыздары түгін қоймай жалмайды .
Қайда қалды баяғы Тұмар менен Қарашаш ,
Маңдай соры бір елі ұрпақтары аңсайды .
Әйелдері Қазақтың жұбай таппай бұл елден ,
Көкаттының кез - келген етегінен ұстайды .
Басын Кирдің қанішкір кескен еді ол Тұмар ;
Қожа Ахмет пірді де бір Қарашаш баптайды .
Ана бірі Қарашаш сондай бопты керемет ,
Кеңес беріп жарына залым ханнан қорғайды .
Мәншүк пенен Ғалия кешегі қызыл түнекте ,
Безендірді ерлікпен қан сасыған майданды .
Хабардағы аталған қатындардың бесеуі ,
Өрлей берсе тастары Қазақ тағы қақсайды .
Ана деген Отанды мүрдем кетсін демесең ,
жігіт керек ортаға салатұғын айқайды .

ناخاطرات 5

رگباره ريزه ای زمين دوخته بآسمان

تنها مانده بيوه ای با بچه ای از دوآن

جنازه رفت بر دوشها طفل ومادر بماندند

پدر رفته از دنيا اين دو سرشك فشاندند

گرچه دنيا نزديك است دردم رود دورادور

هر كه يابد برآن دست ليكن رود تنها گور

نه ماند بيوه بی شوهر نه ماند يتيم بی ولی

با وی عموم شد همسر من هم نماندم غمی

* * *

سنّم رسيد نك بشصت مادر دارد هشت ده سال

راضی منم زآنچه رفت او هم باشد پس خوشحال

از مادريم چار فرزند دو خواهر و جفت اخی

جمله باشيم هم خرسند از كس نداريم كمی

قبل از فوتش بابايم داده بودم به عمو

مادر شده همراهم رفتيم هر دو نزد او

خواست خدا اين بوده من نمانم بی مادر

خالان خواستند بيهوده تركمن كند وی شوهر

* * *

نامادری زاده بود سه دختر و تك پسر

تاوقتی كه زنده بود با مام می كرد سربسر

باز هم نكرد نامردی رسمی بوده اين چنين

من هم بودم فرزندی كزوی نبودم حزين

اينك منم خود پدر با سه عروس چار داماد

اين هم دهم يك خبر آمارم نيست زين احفاد !

* * *

گرچه گريست آسمان بر ما روز پرباران

اينك دانم ربّمان داشته ما را بس ياران

هركو تنهاست در دنيا پناه بود خدايش

بايد دانيم پس اين را شاكر شويم برايش

رحمان بود هم رحيم بخشد زما بس خطا

غفّار بود آن كريم ما هم بخشيم چون خدا

حکمت ( 29 )

عاشقان را که تو به کرده به حق روی آرند

اندر بهشت می باشد چهار چشمه از شربت

غافلان را که توبه ناکرده از حق و اگردند

در لحد تاریکی عذاب دهند با حسرت

ملک بهشت بخواهند بندگان توبه کار

قربت جویند به حضرت از طریق استغفار

حور و غلمان با ولدان اندر قصور پر شمار

از برای پوشیدن باشد تشریف با خلعت

بر عشّاق توبه کار همی تابد هور او

روزه باشد گر دائم همی بالد سرّّ او

آن وقتیکه بمیرد وسعت یابد گور او

بر او بارد ز ربّ رحیم و رحمان بس رحمت

بی تو به خود پندارد باری که او نمیرد ،

مرده رود گر به گور عذاب آن نبیند

یا که روز قیامت آفتابش نتابد ،

هیهات ، باشد روز او پر نوحه با وحشت

نماز خوانها چون روند با روزه و با توبه

داخل شده راه حق داده آن را ادامه

یا که کرده در آنجا به همچنین انابه

با بندگان مغفور باشد همی در صحبت

اجر نماز و روزه خواهد بگردید ادا

خلق عالم پر ز شوق نیاز خواهند از خدا

روز قیامت دیده به او دهند گوش فرا

عبدی بود چه خوشبخت و با نصرت

آن چشمه ها بهر کیست باری بدان تو آن را

به توبه کار عاشقان بنوشانند از آنها

بی توبه ها ننوشند زان چشمه ها هیچ امّا

از برای نوشیدن زهر و زقّوم هست شربت

هر روز از قیامت پنچاه هزار سال بود

با تقویم این دنیاگو چه مقدار سال شود

توقّف قیامت هفتاد هزار سال کشد

بندگان را توبه کار از آتش است یک مهلت

هر کو باشد عبد حق به حق باید روی آرد

آن کو ز حق برگشته در آتشش می ماند

بنده خدا ، خواجه احمد ، چه سان قرار می یابد

شبانه روز هراسان همی باشد در هیبت

برای آرای

وقتی بدادش خدای

از در لطفش آرای

از ته دل زد فرياد

گريه كنان پس فرهاد

جشن و سرور شد بپا

غرق خوشی جمله ما

مامش كند خشك وتر

بابش زند بال و پر

جدّه هايش انگاری

غيرش ندارند كاری

ما هم دوتن جدّ او

حاصل كرديم آرزو

ليكن باقيست تلواسه

كه خود باشد هنگامه

آرای همان سپيده است

بر باممان دميده است

از او روشن چشم ماست

بايد چنين هم بخواست

بايست كنيم خدمتش

سپاس داريم نعمتش

ور نه شود مصيبت

بر سر آيد فضيحت

يكبار عمر اين بگفت

خيلی ماندند در شگفت

ای مردمان از خدا

بلا خواهم بر شما !

- ما چه كرديم خود خطا

تا توكنی اين دعا ؟ !

با خنده داد او جواب

يك مزاح بود بالصّواب :

طفل و مال و زوجتان

داده است بهر امتحان

زينان كی هست روگردان

از حرمانيد خود گريان

آيا دانيد راز زيست

يا خلقت از بهر چيست ؟

زاد و رشد و هم بلوغ

بيهوده نيست يا دروغ

چشم و گوش وهم دل را

از بهر درك خوب بگشا

گر بدانی بارت را

پس شناسی كارت را

پيش چنان بار سخت

آسان شمار كار سخت

در سختي هست آسانی

پس سخت بكوش تا تانی

در تاریخ سه شنبه، ۲۰ مهر ۱۳۸۹ - ۰۹:۲۳:۳۳ توسط Admin

آیا نهج البلاغه کتابی از حضرت علی (رضی الله عنه) است؟

آن چه از نهج البلاغه می دانیم این است که نهج البلاغه مجموعه ای از خطبه ها و نامه های حضرت علی (رضی الله عنه) به کارگزاران و بعضا دشمنانش و در کنار آن پندها و اندرزها برای فرزندان و نزدیکانش است. نهج البلاغه موجود در دست مسلمانان با تلاش سید رضی در قرن پنجم هجری جمع آوری شده است و تا کنون بارها به زبان فارسی ترجمه شده است. از آن جا که حضرت علی (رضی الله عنه) از صحابه بزرگ رسول خدا (صلی الله علیه وآله وسلم) و نزد اهل سنت و اهل تشیع از احترام ویژه ای برخوردار است، سخنان و نامه های منسوب به او همواره مورد توجه بزرگان این دو مذاهب بوده است. به طوری که شرحی که ابن ابی الحدید معتزلی از اهل سنت بر نهج البلاغه نوشته است جامع ترین شرح و تفسیر بر این کتاب است. با وجود احترامی که از طرفداران این دو مذهب در طول تاریخ برای نهج البلاغه وجود داشته است این کتاب کمتر در مبانی فقهی مورد توجه قرار گرفته است. اساسی ترین شبهه ای که به نهج البلاغه وارد است این است که سند مطالب و احادیث آن چیست؟ حضرت علی (رضی الله عنه) در قرن اول هجری می زیسته است حال این که سید رضی در قرن پنجم.

سید رضی بعد از جمع آوری نامه ها و خطبه های حضرت علی (رضی الله عنه) بیان نکرده که این مطالب از کجا و با چه سندی به دست آورده است؟ می دانیم که در کتب حدیثی سند اهمیت مهمی در میزان صحت یک حدیث دارد و در واقع این سند حدیث راویان آن است که درجه اعتبار آن را مشخص می کنند، لذا شیعه و سنی اتفاق نظر دارند که احادیث زیادی وجود دارند که مورد توجه عوام هستند اما این احادیث به دلیل ضعف سند یا راوی، مورد اعتنا و قابل اعتماد نیستند. ممکن است شیعه و سنی در صحت یا عدم صحت برخی احادیث اختلاف نظر داشته باشند اما علمای دو طرف اتفاق نظر دارند که احادیث باید بر اساس اسناد آن بررسی و درجه بندی شود. اگر این موضوع علمی را که از اهمیت بالای نزد فقها برخوردار است ملاک قرار دهیم، به این نتیجه می رسیم که سید رضی یک محدث نبوده و ادعایی هم در این خصوص نداشته است. او مجموعه ای از خطابه و سخنان حضرت علی (رضی الله عنه) که پراکنده بوده است در زمان خود جمع آوری کرده است. در این جمع آوری او به نقد و بررسی و صحت آن ها نپرداخته است. از طرفی او در عراق می زیسته است و برای جمع آوری نامه ها و خطابه های حضرت علی (رضی الله عنه) به دیگر سرزمین ها مثل حجاز سفر نکرده است و از آن جا که اولاد و پیروان حضرت علی (رضی الله عنه) بعد از تحکیم حکومت امویان و بعد از آن عباسیان در مناطق مختلف جهان اسلام پراکنده شدند، سید رضی برای درک و استخراج دقیق خطابه و نامه ها به سرزمین های مختلف سفر نکرده است لذا نمی توان ادعا کرد که نهج البلاغه تمام سخنان و مکاتبات حضرت علی (رضی الله عنه) است؛ چرا که بخشی از این میراث همراه با نوادگان و پیروان حضرت علی (رضی الله عنه) در سراسر جهان اسلام پراکنده شده است. چون نهج البلاغه فاقد سند است، پس صحت و سقم آن قابل ارزیابی نمی باشد، لذا غالب علما در خصوص آن جانب احتیاط را گرفته اند و در مورد درستی مطالب آن و این که سخنان واقعی حضرت علی (رضی الله عنه) است یا این که در طول قرن ها به دلیل عدم ثبت آن توسط افراد شناخته شده یا ناشناخته دچار تغییر یا تحریف شده است سکوت کرده اند.

در نهج البلاغه پندها، اندرزها، دیدگاه های خداشناسی، توصیه های اخلااقی فراوانی وجود دارد که در نوع خود بسیار زیبا و برای مسلمانان نجات بخش است. غالب این سخنان در معنی و مضمون با احادیث موثق نبوی (صلی الله علیه وآله وسلم) هم خوانی دارد. اما در نهج البلاغه می توان مجموعه ای از تناقضات را دید که این تناقضات را می توان دلیلی بر دخالت نظرات شخصی و تفسیر افراد مختلف از سخنان حضرت علی (رضی الله عنه) در طول تاریخ تلقی کرد که سید رضی بدون ارزیابی صحت هر یک از آن ها یا برتری دادن یکی بر دیگری آن ها را جمع آوری نموده است.

شاید مهمترین نکته در این تناقض ها موضع حضرت علی (رضی الله عنه) در مورد خلفای راشدین باشد. اکنون شیعه و سنی می توانند برای اثبات عقیده خود در مورد مساله خلافت به نهج البلاغه مراجعه کنند و هر یک با بیانی شفاف و صریح نظر خود را ثابت کنند. آیا می توان پذیرفت که حضرت علی (رضی الله عنه) دو موضع کاملا متضاد در مورد خلفاء قبلی خود داشته است و بر سردرگمی پیروان خود در مورد خلفاء افزود است؟ به عنوان مثال، در برخی از خطبه های حضرت علی (رضی الله عنه) از خلفاء قبل به عنوان غاصب و با بدترین عبارات یاد می شود که این عبارات اولا با توصیه های حضرت علی (رضی الله عنه) به پیروانش در مورد رعایت اخلاق و عدم توهین حتی به دشمنان و کسانی به آن ها در حال جنگ مستقیم بوده است (مثال معاویه (رضی الله عنه)) همخوانی ندارد و از طرفی در نهج البلاغه به صلاحیت خلافت خلفاء قبلی و مشروعیت نظر شورای مسلمین که ابوبکر (رضی الله عنه)، عمر (رضی الله عنه) و عثمان (رضی الله عنه) را انتخاب نموده اند اشاره می شود و حضرت علی (رضی الله عنه) می گوید: اگر کسی نتیجه این شورا را نپذیرفت باید جنگ آن شتافت (نامه 6 نهج البلاغه). علی (رضی الله عنه) با استناد به این نامه به جنگ معاویه (رضی الله عنه) می رود و هر گونه مخالفتی را علیه خلفاء قبل از خود غیر شرعی اعلام می کند.

اهل تشیع که نگاهی توأم با تقدس به نهج البلاغه دارند و به دلیل انتساب این مطالب به حضرت علی (رضی الله عنه) در قبال سند و صحت محتوای آن سکوت می کنند، از تفسیر چنین سخنانی از حضرت علی (رضی الله عنه) در نهج البلاغه خودداری کرده و از کنار آن بدون توضیح می گذرند.

یکی دیگر از مسائلی که در نهج البلاغه مطرح است استفاده از جملات و ساختار ادبی است که در زبان عرب در زمان حضرت علی (رضی الله عنه) مرسوم نبوده بلکه در قرون بعدی متداول شده است. لذا از دیدگاه زبان شناسان و ادباء متن نهج البلاغه معجونی از جملات ادبی متعلق به زمان های مختلف تاریخی است و این خود دلیلی است که بسیاری از این جملات، دیدگاه های پیروان حضرت علی (رضی الله عنه) در طول قرن های بعدی بوده است که در خوش بینانه ترین حالت سخنان حضرت علی (رضی الله عنه) را مستقیم نشنیده اند، بلکه آن را از دیگران شنیده اند و سپس بر اساس نظر و تفسیر خود به نام سخن حضرت علی (رض) بیان کرده اند، ولی به هر حال اصل عبارات متعلق به شخص حضرت علی (رضی الله عنه) نمی باشد.

یکی از نکات قابل توجه در نهج البلاغه سادگی آن در بیان مطالب سیاسی، اخلاقی و دینی است. نهج البلاغه در عصری تدوین شده که اختلافات فرقه ای در جهان اسلام در حال شک گیری بوده است و به عبارتی مذاهب مختلف هنوز پایه های اولیه خود را مشخص می کردند. لذا در نهج البلاغه به عصمت، غدیر خم، امامت و جانشینی پیامبر (صلی الله علیه وآله وسلم)، امامان بعدی، شهادت حضرت فاطمه و... هیچ اشاره ای نشده است. بلکه انتقادات حضرت علی (رضی الله عنه) تنها به رعایت نکردن حق بنی هاشم و سهیم نکردن آن ها در امر خلافت بعضا عدم مشورت با او باز می گردد.

با توجه به مطالب فوق می توان نتیجه گیری کرد که نه می توان نهج البلاغه را به طور یقین تایید کرد و نه به طور کامل رد کرد بلکه نهج البلاغه مجموعه آراء و سخنان و نامه های حضرت علی (رضی الله عنه) است که برخی از آن واقعا متعلق به ایشان است و برخی دیگر در طول تاریخ و توسط افراد به ایشان منسوب شده است، بدون این که واقعا سخنان علی (رضی الله عنه) باشد و چون فاقد سند مشخص است و راویان آن و کسانی که آن را مستقیم از حضرت علی (رضی الله عنه) شنیده اند و آن را برای نسل های بعدی نقل کرده اند تا بعد از چند نسل و گذر سه قرن به سید رضی برسد، مشخص نیستند هیچ محدثی نمی تواند در مورد صحت آن نظر دهد.

محمد جعفری

کلمات کليدي : نهج البلاغه حضرت علی خطبه ها و نامه ها تشیع شیعه اهل سنت

Карл Дженкинс Шәкерімге симфония арнады

Шәкерім Құдайбердіұлы (1858-1931), көрнекті қазақ философы, һәм ақыны

05.11.2010

Азаттық радиосы

Қазанның 31-і Лондондағы Royal Festival Hall залында жергілікті Филармония оркестрінің орындауында ұлыбританиялық композитор Карл Дженкинстің «Шәкерім» атты жаңа симфониялық туындысының тұсаукесері болып өтті.

Royal Festival Hall («Ройал Фестивал Хол») концерт залының лық толуында бұл жолы өзгеше сыр бар еді. Біріншіден, көзінің тірісінде-ақ классикалық музыканың әлемдік деңгейдегі көрнекті тұлғаларының біріне айналған Карл Дженкинс The Armed Man («Мұздай қаруланған жан») атты мессасының 10 жылдығын атап өтті. Екіншіден, композитор «Шәкерім» атты жаңа симфониялық шығармасының халықаралық премьерасын ұсынды.

РУХАНИ ҚАРУ
Карл Дженкинстің айтуынша «Мұздай қаруланған жан» - оның осы күнге дейін жазған ең маңызды шығармасы. Бұл мессаны композитор Косово соғысының құрбандарына арнап шығарған екен. Жаңа мыңжылдықтың қарсаңында дүниеге келген музыкалық туынды қантөгіске толы адамзат тарихының тағы бір парағы аударылып түскенде бұрынғы қателіктерді қайталамай, жер бетінде бейбіт заман орнатуға үндейді.

Карл Дженкинс, ұлыбританиялық композитор

Ұлыбританиялық композитордың ерекше назарын аударып, симфониялық шығарма жазуға түрткі болған тағы бір тарихи тұлға – қазақ ішінде өткен көрнекті философ-ақын Шәкерім Құдайбердіұлы (қате транскрипция жасау кесірінен қазіргі тарих пен әдебиеттану саласында Шәкәрім деген де атпен белгілі). Шәкерімнің шығармаларына өзек болған адамның өз ішіндегі зұлымдықпен күрес туралы негізгі ой Карл Дженкинстің соңғы жылдардағы ішкі ізденісімен үйлесім тапқан сияқты.

«Шәкерім» симфониясындағы негізгі партия Ұлыбританияда тұратын талантты қазақ скрипкашысы Марат Бейсенғалиевтің еншісінде. Шығарманы вокалдық жағынан сүйемелдеген – Ұлыбританияның ұлттық жастар хоры. Қазақстаннан арнайы шақырылған үш музыкант – сазсырнайшы Анар Қасымова, домбырашы Асқар Сұлтанғазин және шаңқобызшы Еділ Құсайынов этникалық ажар қосқан. Симфонияны тұтастай Мая Ивабучи жетекшілік ететін Лондон Филармония оркестрі орындап шыққан.

ШЫҢҒЫСТАУДАН - ЛОНДОНҒА
Шәкерімнің сырлы поэзиясы мен мұңды әндері Уэльсте туған ұлыбританиялық композитордың классикалық музыка әлеміне қалай енгені өз алдына жеке әңгіме. Шәкерімге арнап шығарма жазу идеясын Карл Дженкинске ұсынған – Шыңғыстау өңірінің тумасы, Лондонда тұратын қазақ меценаты Медғат Құлжанов. Бизнесменнің айтуынша он жасар бала кезінде әкесі оған Шәкерімнің жырларын жаңартып көшіртіп отырады екен. Басында бұл тапсырманы қиынсынып, ер жете келе өзі де Шәкерім поэзиясына ғашық болған Медғат Құлжанов философ-ақынның шығармашылығын барынша кең насихаттауды мақсат тұтыпты.

Марат Бейсенғалиев (скрипкашы) мен Карл Дженкинс (дирижер) "Шәкерім" симфониясының тұсаукесерінде. Ройал Фестивал Хол, Лондон, 31 қазан 2010 жыл

«Әкемнің достары Мұхаметкәрім мен Ниязбек ақсақалдар кеш түсе біздің үйге келіп, есікті мықтап жауып алып, Шәкерімнің жырларын оқып, әндерін айтушы еді, - дейді меценат, - Менің ендігі арманым - өз балам Шәкерімнің жырларын көкірегіне көшіріп алса болғаны».

- «Шәкерім» - менің Қазақстанға қатысты жазған үшінші туындым. Осы елге қатысты жобалармен шұғылданып жүргеніме оншақты жыл болды, - деді Карл Дженкинс Азаттықтың тілшісіне.

Ал аталмыш симфониядағы жетекші партияны орындап шыққан белгілі скрипкашы Марат Бейсенғалиев ұлыбританиялық композитордың Шәкерім тақырыбына бірден ден қойғаны туралы былай деді:

- Дженкинс мырзаның Шәкерім туралы айылған әңгімелерден соң осы тақырыпқа ерекше құмартып, бірден келісім бергеніне таң қалдым, әрі қатты риза болдым.

Қазақ мәдениетін жаңа қырынан танытқан «Шәкерім» симфониясының премьерасына жиналған жергілікті өнерсүйер қауым Лондондағы үш мың орындық Royal Festival Hall-да ине шаншар орын қалдырған жоқ. Бірақ, арнайы шақыру жіберілген Қазақстан елшілігінің бірде-бір қызметкері көрермендер қатарынан көрінбеді.

Пікірлерді іріктеу

Пікір қосыңыз (6)

Пікір

Кімнен: Magzhan Satpaev Қайдан: Kyzylzhar

05.11.2010 11:17

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Шәкерім атамыздың аңсап кеткен ілімін (Ар ілімін) Европа іліп әкетсе жақсы болар еді. Оның оларға ешқандай зияны жоқ - қайта пайдасы болмаса.
- Өзіміздің елде қолда бар алтынымыздың қәдірін білмейміз. Европада қолдау тауып адамзаттың игілігіне қызмет еткей деп тілейміз.
(тек атамыздың ілімі бұрмаланып кетпегей)
Қазақтан шыққан сәуле бүкіл адамзатты асыл мұратына жеткізгей!

Кімнен: Аты-жөні көрсетілмеген

05.11.2010 11:32

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Ей, Шәкәрім ата! Қандай арманың бар! Сен Мұтылған емессің! Ұмытылатын біздер!!!

Кімнен: Аты-жөні көрсетілмеген

05.11.2010 17:38

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

"Бірақ, арнайы шақыру жіберілген Қазақстан елшілігінің бірде-бір қызметкері көрермендер қатарынан көрінбеді". Өкінішті! Қазір бізді рухани мүгедектер билеп отыр

Кімнен: Askar

05.11.2010 20:12

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Сифонияның қысқа бөлігін видиеодан көрдім. Арыстанның ізі тырнағынан білінеді емес пе, тамаша симфония шыққан сықылды.
Симфония жазған композитор Карл Дженкинске, скрипкада ойнаған Марат Бейсенғалиевке және спонсорлық жасаған Медғат Құлжановқа алғысымды айтамын. Шәкерім атамыздың ұлылығын композитор қалай түсінгенін анығырақ білгім келеді. Симфонияның толық нұсқасын қайдан сатып алуға болатынын айтсаңыздар екен.

Кімнен: Кедей Қайдан: Шыңғыстау

06.11.2010 10:04

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Шәкәрім емес Шәкерім деп кезінде мақала да жазылған еді. Бірақ соны елейтін ешкім болмады. Шыңғыстау шалдары әлі күнге Шәкерім дейді. Абай айтқандай Мұхаммед пайғамбарға атасынан жақын емес шығармыз.

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

06.11.2010 11:31

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Шакәрәм бе Шәкерім ,
Қайсысы дүзу білмедім .
Недегенмен таң қалам ,
Танысы екен өзгенің .
Қолдағы алтын елеусіз ,
Анық болды білгенім .
Британдай алпауыт ,
Игереді біздердің ,
Мұнай менен арысты ,
Айтып бізге : кенжесің !

Пікір

Авторы: admin уақыты: 1-қараша, 2010bul makala 85 ret okyldy, 2 ret bugin Бөлімі: Ғалам және Қазақстан

Бернард ЛЬЮИС:

«Бізге не болды?» Бұл сұрақ біраз уақыттан бері Таяу Шығыста, сонымен қатар, жалпы Ислам әлемінде жиі қойылып келеді. Яғни, “Батыс бізден қалай артық?” деген сұрақ шейхтерін қаумалап, өз “ұлылықтарын” айтудан жалықпаған араб нәсілді ғалымдардың көкейін көптен бері тесіп келеді. Өздерін Батыспен салыстыру – Ислам әлемінің пайдасына шешілмейтінін ұққысы келмейтін олар – көтерілген тақырыптың маңыздылығынан ба екен, кейінгі кездері тіпті, буырқанған ашуын да жасыра алмайтын күйге түскен.

Шындығында, бұлайша сұрақ қоюдың, көңілсіздікке салынып, ашуға ерік берудің де себебі бар. Өйткені, ислам әлемі бірнеше ғасыр бойы адамзат өркениеті мен оның жетістіктерінің алдыңғы қатарында болды. Мұсылмандардың түсінігінше, Ислам өзінше бір үлкен өркениет еді де, одан сырт қалғандар жабайы және дінсіз деп есептелді.
Еуропа тарихында орта ғасыр деп аталған дәуірде Исламның мұндай пікірі негізсіз болған жоқ. Әрине, мұсылмандар бұл ғаламшардың – Қытай, Үндістан тәрізді елдері мен христиан әлемінде өздерінен әлдеқайда артық немесе кем өркениетті қоғамдардың өмір сүретінін білді. Бірақ, Қытай – алыс, аз зерттелген болды да, Үндістан – исламдану және құлдану процесін бастан кешіріп жатты. Сөйтіп, тек христиан әлемі ғана діни және саяси тұрғыдан ғаламдық үстемдікке жетер жолдағы жалғыз салмақты қарсылас болды. Осы кезде мұсылмандардың көзғарасымен әлемдік биліктің ислам қолына көше бастауы – заңды құбылыс деп есептелді.
Ғасырлар бойы мұсылмандар дүниеге астамшыл көзғараспен қарап, өздерін өте жоғары бағалады. Яғни, Ислам – жер бетіндегі теңдесі жоқ әскери қуатқа ие болып, бір мезетте Еуропа мен Африкаға, Үндістан мен Қытайға басып кірді. Бұл – Азия, Еуропа, Африкадағы кең көлемді сауда және қатынас жүйесі арқылы түрлі тауарларын сататын, Африка мен Еуропадан құл мен жүн, алтын әкелетін, Азияның өркениетті елдерімен түрлі сауда тауарларымен, маталарымен және өнімдерімен айырбас жасайтын әлемнің ең алдыңғы қатарлы экономикалық күшті қоғамы болды. Сол уақытта Ислам әлемі Таяу Шығыс, Грекия және Иран сықылды ежелгі елдердің білімі мен қабілетіне мұрагерлік етіп, оларға қағаз жасап пайдалану (Қытай) мен ондық санау жүйесі (Үндістан) секілді маңызды жаңалықтар қосып, адамзат тарихында ғылым мен өнердің ең жоғары даму деңгейіне жетті. Бұл жоғарыда аталған мұраны қабылдаған Ислам әлемінің ғалымдары оған өз зерттеулерін, тәжірибелері мен идеяларын енгізіп, үлкен үлес қосты. Ортағасырлық Еуропа көп жағдайда ғылым мен өнерді Ислам әлемінен үйреніп, тіпті олар үшін белгісіз болып қалуы мүмкін грек жазбаларын араб тіліндегі нұсқадан оқып, белгілі дәрежеде тәуелді болды.
Бірақ, жағдай күтпеген жерден өзгерді. Қайта өрлеу дәуіріне дейін-ақ еуропалықтар мәдениет кеңістігінде айтарлықтай ілгерілей бастады. Жаңа тәсілдер Еуропаның жылдам дамуына жағдай жасап, Ислам қоғамының ғылыми, техникалық, мәдени мұрасы артта қалды. Алайда, мұсылмандар біраз уақытқа дейін мұны сезбеді. Олар үшін христиандық және онымен байланысты барлық нәрсе – таныс және құнсыз болатын. Олардың пікірінше, христиандық та, иудаизм де – Исламнан бұрын келген. Бұл діндердің қасиетті кітаптары ақиқат шындыққа негізделгенімен, салақ сақтаушылар тарапынан бұрмаланып, бүгінге толық жетпеген. Сол үшін, бұлардан кейін адам баласына соңғы және шынайы дін – Ислам келді. Христиандықтың дұрыс түсініктері – Исламның бөлігі, ал Исламнан тыс нәрсе жалған болып есептелді. Өзінен өзгенің бәрін осылай теріс деп есептеу тәкаппарлыққа соқтырды. Соның кесірінен, араб түбегі мен Таяу Шығыстағы мұсылмандар «Бізден басқаның бәрі – дінсіз, ал дінсіздің жасаған мүлкін тұтынып, оның ілімін үйрену – күнә» – деген пәтуа шығарып, сол өтірігіне өздері иланып отыра берді. Нәтижесінде, ғылымда баспахана мәшинесі пайда болғанымен, бұл аймақта баспа ісі кенжелеп қалды. Оның себебі – «араб тілі – Құран тілі, оны кәпір жасаған баспа құралымен жазу – күнә» болып саналады екен-міс. Осылайша, кітап басу жолға қойылмағандықтан, қоғам дамуы біршама баяулады. Мұндай тежеулер сол заманда оңды-солды, жөнді-жөнсіз берілген консенсустардың ықпалымен болды. Яғни, сол кездегі қоғамның тұрмыс-тіршілігі – үлемдер беретін қандай да бір пәтуаға тікелей тәуелді еді. Тіпті түрік деректері дауылдан қирап, жағаға шығып қалған венециялық әскери кеменің тарихы туралы қызық оқиғаны баяндайды: Османдық әскери-теңіз мамандары кеменің тұрқын зерттеп, қажетті бөлшектер тапқан. Бірақ, дәл сол жерде «Мұсылмандарға дінсіздерден үлгі алуға бола ма?» – деген діни-құқықтық сұрақ туындайды. Сөйтіп, бұл сұрақты бір шабарман алып, пәтуа шығарушы діни билік өкілдеріне барып, олар берген «Дінсіздерден үйренген нәрсе – олармен күресте жәрдемдесетін болса, үйренуге рұқсат» – деген пәтуаны кемені тапқан жердегі мамандарға алып келіп, олар іске кіріскенше, қаншама уақыт жоғалтқан…
Осы сияқты болмашы нәрсеге рұқсат сұрау, мемлекеттік мәселелерге қалайда діни реңк беріп, қиындату – мүміндердің дамуын тежеп, Батыстың алға шығуына жағдай жасады. Алайда, мұны соңғы пайғамбардың үмметтері түсінбей (немесе түсінгісі келмей), артта қалу себебін өз қателігінен іздемей, өзгені кіналауға бейім тұрды. Мәселе осы жерде айқындала түсті: «Батыс жетістігінің сиқырлы жүзігі қай жерде жасырылған, оның қуатының қайнар көзі қайда?» Арабтар бұл сұрақтың жауабын дәстүр бойынша дін терминдерінен іздеді. Яғни, барлық проблема мен оларды шешу жолын тек дінге апарып тірей берді. Мұндай керітартпалардың уәждері әрдайым біртекті болатын. «Өткенімізге, пайғамбарымыз тұсындағы қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған, тек шариғат заңдылығымен жүріп-тұратын халифат дәуіріне, шынайы дінге, Құдай сөзіне қайта оралайық,» – дейді олар. Әрине, бұл «Егер біздің жолымыз болмай, ісіміз оңға баспай жатқан болса, бұл Құдайдың бізді «ақиқат жолдан» тайғанымыз үшін жазалап жатқандығы», – дегенді білдіреді. Қаншалық жақсылыққа бағыттау ниетінде айтылса да, бұл пікір өз дәйектілігін жоғалтқан-ды. Өйткені, мұндай өзгерістен «хақ дінді» ұстанған мұсылман емес, керісінше дінсіздер пайда көріп жатқан. Таяу Шығыс тұрғындарына өзге өркениет пен мәдениетті назарға алып, соған үңіліп көрмей, бұл сұраққа жауап табу қиынға соғатын. Әу бастағы шынайы Исламға оралуды уағыздау бір басқа да, бұл сұрақтың жауабын христиандардан іздеу – мүлдем басқа нәрсе. Яғни, сол шақтағы көзғараспен қарасақ, көпе-көрнеу сандырақ болатын.
Көпшілік идеясын алғаш іске асырған француз революциясы христиандық реңкке ие болмақ түгілі, Шығыста христиандыққа қарсы деп танылғандықтан, біршама уақыт Еуропада осы діннің бәсекелесі саналып келген-ді. Алайда, империя мен қайта қалпына келтіру тұсында ол өзгелердің өзіне деген қызығушылығынан айырылып қалды. Бұған қоса, олар «Француз революциясы адамзатқа теңдік әкелді, біз де солардан үлгі алуымыз керек», – десті. Бірақ мұндай теңдікті адамзатқа Ислам діні алғаш түскен кезде, соңғы пайғамбар Мұхаммед (с.ғ.с. – аудармашыдан) жариялаған-ды. Сол кездің өзінде кедей отбасынан шыққан дарынды бала болса, ол медреседен ілім игеріп, қари, хафиз болып дәрежесі жоғарылап, қоғамға ықпалды тұлға болып қалыптаса алар еді. Осы секілді өздерінде бар ұстындарды ұмытып, Батысқа табынған мұсылмандар мәңгүрт күй кешті. ХІХ ғасыр мен ХХ ғасырдың көп бөлігінде сол баяғы «Сүлейменнің жүзігін» іздеу шаралары батыс өмірінің экономика және саясат, яғни байлық пен билік деген екі аспектісіне шоғырланды. Сөйтіп, Батыс – қоғамды дұрыс құрмаған бұлардың қателігі салдарынан емес, «өзгеше формалар жасап, тиімді тәсілдер тұтынғандықтан алға озып кетті» деп түсінген бұлар тағы да қателесті.
ХХ ғасырдың ішінде Таяу Шығысқа және күллі Ислам елдеріне расында да бір тетіктің қиюуы қашқандығы белгілі болды. Өзінің мәңгілік бәсекелесі – христиан әлеміне қарағанда, Ислам әлемі – жұтаңырақ, әлсізірек және наданырақ бола түсті. ХІХ-ХХ ғасырларда Батыстың басымдығы анық байқалды. Ол мұсылманның қоғамдық және жеке өмірінің барлық салаларына кірісе бастады.
Жаңашылдар, реформашылар мен төңкерісшілер өз күштерін қарулы күштер, экономика және саясат секілді басты үш бағытқа жұмылдырды. Бірақ бұлардың нәтижесі өте ауыр болды. Жетілдірілген қарулы күштер – жеңістің орынына намысты келтіретін жеңілістер легін әкелді. Кейбір елдер өркендеп дамудың орынына, кедейшілік пен сыбайлас жемқорлыққа белшесінен батып, экономикасы сырттан келетін көмекке мұқтаж немесе жалғыз жер асты қоры – мұнайға тәуелді болып қалды. Тіпті, сол мұнайды барлап, оны өндіріп, әжетке жарату да батыстың өнертапқыштығы мен іскерлігінсіз жүзеге аспады. Осы тұста бұлар да жердің жанар-жағармай қалдықтарымен ластану қаупін, сондай-ақ, әлемдік экономиканың батыстық қыңыр автократтар тобына тәуелді екенін жете түсінді. Қару мен фабрикалар, мектептер мен парламент секілді көптеген құралдар пайдаланылғанымен, күткен нәтиже болмады. Кейбір жерде біршама жеңілдік туып, тіпті тұрғындардың кей тобы белгілі бір теңдікке қол жеткізді. Бірақ, Ислам мен батыс әлемі арасындағы тепе-теңдік үйлесімсіздігі жойылған жоқ.
Десе де, алда бұдан да зор сорақылық күтіп тұр еді. Талай ғасырдан бері тиесілі көшбасшы орынын жоғалтып, өздерін әлсіз, әрі кедей сезінген араб түбегі мен Таяу Шығыстық мұсылмандар енді батыстың соңында салпақтап қалды. Жиырмасыншы ғасырдың екінші жартысында бұлар Батыстан ғана емес, Шығыс Азиядан да қалып, одан әрі қорлана түсті. Жапонияның аяғынан тік тұруын да іштей жаратпай тұрды. Азиядағы жаңа экономиканың жетістіктері тек қызғаныштарын оятты. Өз мамандары мен техникасының шамасы жетпейтіндіктен, көне өркениеттің тәкаппар мұрагерлері өз жұмысын жүргізу үшін батыстық фирмаларды жалдауға тура келді. Қуып жету – қиын шығар, ал бәрінің соңынан салпақтап жүру – одан да жаман. Қазіргі әлемнің барлық талабына сай – экономикалық даму, жұмыспен қамту, сауаттылық пен білім беру және ғылыми жетістіктер, саяси бостандық пен адам құқын құрметтеу секілді бір кездері қуатты өркениет құрған құндылықтың бәрі құрдымға кетті.
Бұған кінәлі кім? Бұл – жалпы адамзатты толғандырған сауал. Таяу Шығыста көптеген адам бұрын да, қазір де бұл сұрақты қойысып жатыр. Және бұған түрлі жауап та бар. Әдетте өзіңнің бақытсыздығың үшін өзгені жазғырған жақсы, әрі оңай ғой. Сол тәрізді ұзақ уақыт бойы бұл бақытсыздықтың кінәлі объектісі – моңғолдар болып келді. ХІІІ ғасырдағы моңғол шапқыншылығы – өзі әлсіреп, тоқырауға жақындаған Ислам өркениеті мен мұсылман үстемдігінің құлауына себеп болды. Бірақ, біршама уақыттан кейін мұсылман және өзге ел тарихшылары бұл дәйектің екі кемшілігін көрсетті. Біріншісі – мұсылман халықтарының (әсіресе Ирандағы) керемет мәдени жетістіктерінің біраз бөлігі – моңғол шапқыншылығына дейін емес, кейін жасалған. Екіншісі – моңғолдар өзі де әбден әлсіреп, құлағалы тұрған империяны жаулап алды. Шындығында да, бір кездердегі халифтардың қуатты империясы Шығыс Азиядан келген көшпенділер ордасынан рақымшылық тілеп, қалайша ақ жалау көтергенін түсіну қиын…
Еуропалық ұлтшылдықтың көтерілуі де жаңа түсініктер туғызды. Арабтар өздерінің бақытсыздығы үшін бірнеше ғасыр өздерін басқарған түріктерді кінәласа, түріктер өз өркениетінің тоқырауын – кері тартқан арабтардың өткен өмірінің ауыр салмағынан көреді. Ал парсылар болса, ежелгі даңқының жоғалуының құныкері – араб пен түрік және моңғол деп біледі.
Араб әлеміне француздар мен британдықтар үстемдік еткен тұста (ХІХ-ХХ ғасырлар) – батыс империализмі деген тағы бір «кінәлі» табылды. Бұлайша жазғыруға Таяу Шығыс себеп болды. Батыстың саяси үстемдігі, сондай-ақ, өте ұзақ, терең және зұлым мәдени ықпалы – аймақтың бет-бейнесін өзгертіп, халықтарының өмірін бейтаныс бағытқа бұрып жіберді. Сөйтіп өздерінің мәдени өткеніне теңдессіз – жаңа үміт пен қауіпке кез қылды.
Бірақ, ағылшын-француз «спектаклінің» ғұмыры – салыстырмалы түрде қысқа болды. Кері кету үрдісі сол төңкеріс басталардан біраз бұрын басталып, аталмыш көрініс аяқталғаннан кейін қайта жалғасты. Қаскүнемнің рөлі мен Батыстың өзге де көшбасшылық қызметі енді Құрама Штаттарға ауысты. Бар кінәні Америкаға жаба салу әрекеті – айтарлықтай қолдауға ие болғанымен, Ұлыбритания мен Францияға жабылған жала секілді, сенімсіз күйінде қалды. Ағылшын-француз билігі мен америкалық ықпал – таяушығыстық мемлекеттер мен қоғамның іштей әлсіреуінің себебі емес, салдары ғана болды.
Жоғарыдағы дау-дамайға еуропалықтардың қосқан тағы бір үлесі – антисемитизм мен барлық жөнсіздіктер үшін жөйттерді айыптау болды. Дәстүрлі ислам қоғамында жөйттер қарапайым шектеулерді сезінетін. ХVII-XVIII ғасырларда батыстық либерализм пайда болып, таралғанға дейін оларға христиандардан гөрі, мұсылмандардың қол астында өмір сүру қолайлы болды. Сондықтан, жөйттерге деген жаулық көзғарас қалыптасқан жерде олардан күдіктеніп, сескенуден бұрын, кемсітушілік көзғарас басым болды.
Кей кезде «Шығыс пен Батыс арасындағы тепе-теңдіктің бұзылуы – Таяу Шығыстың құлауынан емес, Батыстың кенет дамып кеткендігінен болды», – деген дәйек келтіріліп жүр. Яғни, ұлы географиялық ашылулар, ғылыми қозғалыстар, технологиялық индустриалды және саяси төңкерістер – Батыстың қайта жаңарып, өзіне кең жағдай жасап, билігін нығайта түсуіне әсер етті. Дегенмен, бұл ұстанымдар сұраққа жауап бермейді, тек оларды қайта тұжырымдайды: «Мұндай ұмтылыс ертеректе де қолданылса, неге Американы ашушылар атлантикалық жағалауға мұсылман портынан емес, испан портынан аттанды?», «Неліктен даңқты ғылыми жаңалықтардың көпшілігі жұрт күткендей әлдеқайда бай, дамыған және көп жағдайда біраз сауаттырақ Ислам әлемінде емес, Еуропада ашылды?»
Кінәліні іздеудің айлалы ойыны мұсылман қоғамының өзегіне бағытталған. Сол қоғамның өзегі – дін, ислам діні болып табылады. Алайда, әдетте Исламды қаралау – қауіпті, әрі мұндай жағдай сирек ұшырасатындықтан, сенімді болып та шықпайды. Өйткені, ортағасыр дәуірінің көп бөлігінде Шығыстың көне мәдениеті де, Батыстың жаңа мәдениеті де – Ислам секілді өркениет пен прогресс орталығы бола алған жоқ. Дәл сол қоғамда көне ғылымдар қайта ашылып, ілгерілеуге мүмкіндік алды, жаңа ғылымдар пайда болды, шаруашылық пен фабриканың жаңа салалары пайда болып, сауда-саттық бұрын жетпеген деңгейге көтерілді. Сол жерде қуғындалған еврейлер мен диссидент христиандарды да жинады, белгілі бір дәрежедегі ой бостандығы мен пікір еркіндігіне қол жеткізді. Ортағасырлық Ислам әлемі – қазіргі заманғы мұраттар мен дамыған демократиялық тәжірибемен салыстырғанда, өзіне дейінгілерге, замандастарына, тіпті көптеген ізбасарларына қарағанда, еркіндіктің жоғары деңгейін көрсете алды.
«Егер ислам – бостандық, ғылым және экономикалық даму жолындағы кедергі болса, мұсылмандар бір кездері қалай көшбасшы болды?» – деген әңгіме көп айтылады. Ал кейбіреу сұрақты басқаша қояды: «Ислам – мұсылмандарды жоғары дәрежеге жеткізді, ал мұсылмандар соның үдесінен шыға алды ма?» Сөйтеді де, бұл сұраққа кінәні жеке бір тәлімгерлерге, ілімдерге және топтарға аударып жауап береді.
Ал қазір исламшылар, фундаменталистер деген атпен белгілі тұлғаларға келер болсақ, олар «Қазіргі ислам елдерінің сәтсіздігі мен кемшілігі – бөтен түсініктер мен салттар тарапынан болған кері ықпалдың салдарынан болды. Исламның ақиқат жолынан таюы – бұрынғы ұлылықты жоғалтуға әкеп соқтырды», – деп жазды. Ал, жаңашылдар мен реформашылар – бұл кері кетудің себебін ертедегі құндылықтарынан бас тартқандықтан емес, соның сақталып қалғандығынан, яғни, мың жыл бұрын прогрессивті, жасампаз болғанымен, қазір ол сипатынан айырылған, бәріне де өтімді ислам руханиатының икемсіз, оралымсыз күйге түскендігінен көріп, фундаменталистерге қарсы көзғарас ұстанды. Жаңашылдықты жақтаушылардың әдісі – дінді, әсіресе исламды қараламайды, бірақ фанатизмді жазғырады. Фанатизмді, ішінара діни фанатиктердің басшыларын бір кездегі ұлы ислам ғылымы мен тұтастай ой бостандығы мен пікір еркіндігін тұншықтырушылар деп есептейді.
Бұл тақырыпқа сөз қозғау үшін неғұрлым кең тараған тәсіл – тұтастай дін туралы емес, дін мен оның кәсіби өкілдерінің саяси жүйедегі орыны турасында әңгіме қозғау. Мұндай жағдайда Батыстың ілгерілеп кетуінің басты себебі – шіркеу мен мемлекеттің іргесін бөліп, құқықтық заңдармен басқарылатын азаматтық қоғам құруында болып шығады. Ислам қоғамы артта қалуының тағы бір себебі – мұсылмандардың әйел затын екінші сортты тауар ретінде санауында жатыр. Бұл – аталмыш әлемді жарты халқының таланты мен күш-қуатын пайдаланудан айырып, енді бір бөлігін (ұрпақтарын) сауатсыз, езілген аналардың тәрбиесіне қалдырады. Мұндай тәрбиенің өнімдері – менмен, өзіне-өзі өте сенімді, тәкаппар немесе еркін, ашық қоғамда өмір сүруге епсіз, өте ынжық, көңілжықпас болып өседі.
Кейбіреулер Таяу Шығыс пен Батыстың арасындағы симметрияның бұзылуын – бағалы металдар қорының түгесілгендігінен, ауылдық жерде өте жақын туыстардың (мысалы, немерелес аға-қарындас) некелесуінен немесе ағаштардың тамыры мен шабындықтардағы шөпті құртып, шалғынды жерді шөлге айналдырған ешкі асырағаннан көрді. Сондай-ақ, Таяу Шығыста Жаңа дәуірдің өзінде дөңгелекті көліктің пайдаланылмауын жақсылықтың белгісі емес деп санады. Антикалық уақытта танымал болған дөңгелекті транспорт орта ғасырда сирек кездесетін көлік болып келді. Шаруа үшін арба өте үлкен, соған сәйкес қымбатқа түседі. Оны жасырып тығу қиын, өзгелердің тартып алуы оңай. Заң да, салт та биліктің озбырлығын шектей алмайтын жерде – көзге көрінетін және қозғалатын мүлікті сақтау өте қиын болды. Зорлықшыл билік пен көршілерлен қорқу көрінісін арабтардың үйлерінің дәстүрлі құрылымынан көруге болады. Терезесіз биік қабырғалар, жіңішке дәліздерде жасырылған есіктер – бақуатты тұрмыстың қандай да бір ізін мұқият жасыратын секілді. Жаңа дәуірде тас төселген жолдар мен дөңгелекті көліктің кеңінен таралуы да маңызды мәселенің шешімін таба алмады.
Бір кездері қызу қолданған ұсыныстар ұмытылды. ХХ ғасырдың ең басты қозғалысы – социализм мен ұлтшылдық болса, біреуі – сәтсіздігімен, екіншісі – ақырында пайдасыз болып шыққан жетістігімен беделін түсіріп алды. Тәуелсіздік деп түсіндірілген бостандық – қалған игіліктердің құт бастауы саналды. Мұсылмандардың басым көпшілігі енді тәуелсіз елдерде тұрғанмен, проблема шешілмеген күйінде қалды. Екі идеологияның да заңсыз туылған «буданы» – ұлттық социализм әлі күнге дейін диктатура мен бір партиялы жүйе сақталған кейбір елдерде өмір сүруін тоқтатқан жоқ. Сондай-ақ, бұл режимдер өмір сүргенімен, сынақтан өте алмай, уәде еткен игіліктерді бере алмады. Оның үстіне бұлардың ішкі құрылымы әбден тозып, қарулы күштері тек лаңкестік пен халықты жазалауға арналған.
Қазіргі таңда қойылған сұраққа берілген екі жауап қана аймақта үлкен қолдауға ие. Оның біріншісі – барлық сәтсіздік исламның әлмисақтағы құндылықтарынан бас тартқандықтан болып жатыр. Сондықтан, біз өткенімізге қайта оралуымыз керек деген пікір. Бұл – Иран революциясының немесе мұсылман елдеріндегі фундаменталистік қозғалыстар мен режимдердің жолы. Ал екіншілері – Кемал Ататүріктің бастамасымен Түрік республикасында жақсы жүзеге асқан зайырлы демократиялық жолды ұсынады.
Қалай десек те, түріктердің, моңғолдардың, империалистердің, еврейлердің немесе америкалықтардың арасынан кінәліні іздеу ойыны жалғасып жатыр және бұл ойынның жуық арада бітер түрі көрінбейді. Қазір Таяу Шығыстың көп бөлігін билейтін жазалаушы әрі тиімсіз үкіметтер үшін бұл ойын – өздері жоя алмаған кедейшіліктің себебін түсіндіруде елеулі амал, өздері күшейткен зорлық-зомбылықты ақтаудың тиімді тәсілі іретінде пайдалы қызмет атқарып тұр. Осылайша олар өздерінің бақытсыз азаматтарының күшейіп келе жатқан ашуын өзге сыртқы мақсаттарға бағыттауға тырысып жатыр.
Бірақ, Таяу Шығыс тұрғындарының көп бөлігі енді өздерін сынауға көшкен. «Бізді мұндай күйге кім түсірді?» деген сұрақ жүйкеге тиіп, дұшпандық пиғыл туғызды. Ал, «Біз қай жерден қателестік?» деген сұрақ – бұдан да маңызды. «Жағдайды қалай қалпына келтіруге болады?» деген сұрауға әкеледі. Және болашаққа деген жақсы үміт осы сұрақтың, оған берілетін түрлі жауаптардың астарында жатыр.
Егер, Таяу Шығыстың халқы осы жолмен кете беретін болса, онда «жанкешті камикадзе» деген атақ тұтастай аймаққа метафора болып, ерте ме, кеш пе тағы да көне айла-амалға сүйенген Еуропаның, болмаса, Шығыста өсіп келе жатқан жаңа бір державаның үстемдігіне кез болады. Егер Таяу Шығыс – дұшпандық пыйғыл мен құрбандықтан бас тартып, алауыздығын іреттеп, барлық талантын, күш-қуаты мен әлеуетін жалпыға ортақ мүддеге біріктіре алса, қазір де антикалық дәуір мен Орта ғасырдағыдай басты өркениет ошағына айнала алады. Әзірге кеш болмай тұрғанда мұсылман әлемі осы шешімнің бірін таңдағаны жөн.

Бернард Льюис – Принстон университетіндегі Таяу Шығысты зерттеу кафедрасының құрметті профессоры, ислам тарихы мен әлемдік саясаттағы мұсылман факторы жөніндегі көптеген кітаптың авторы. Бұл еңбектердің алғашқысы 1940 жылы жарық көрген. Жоғарыдағы мақала – автордың Ирвинг Кристол атындағы сыйлықты табыс ету кезінде сөйлеген сөзінің қысқартылған нұсқасы. Бұл сыйлықты Американ кәсіпкерлік институты (American Enterprise Institute) тағайындаған болатын.

Ықшамдап аударған:
Нұраддин САДЫҚ

Пікір жазу

тамаша оте салмакты п3к3р еен оркен3н осс3н бауырым.

#1

Авторы: Оразбек уақыты: қараша 2nd, 2010 @ 00:41

Қазіргі дүниенің оқуы, кәпірлердің оқуы керек емес, балаларды тек медіреселерде ғана оқыту керек деп балаларын, соның ішінде қыздарын мектепке жіберуге қарсы болып жүрген мұсылмандарды көргенде мұсылмандардың артта қалу себебін түсінуге болады. Иманды басшылыққа ала отырып дін ілімі мен дүние білімін қатар игермейінше біз батыстан ешқашанда оза алмаймыз. Оза алмасақ оларға тәуелділіктен ешқашанда құтыла алмаймыз. Тек иманды да білімді ұрпақ тәрбиелеп өсіру арқылы ғана біз ұлтымызды да, елімізді де, жалпы мұсылман қауымын алдыңғы қатарға шығара аламыз. Бізге біржақты кетуге болмайды. Онда сөзсіз тоқырауға ұшыраймыз.

#2

Авторы: Ғалым уақыты: қараша 4th, 2010 @ 14:14

” Соқыр тауыққа бәрі бидай ” демекщі , Бернард Льюис сияқтылар дін мүсілманды жыға тани алмайды . Мұсылмандар арасында Кемал Мұстапа ғана оңғарды дегені , арамзаның бір тұтам құйрығы болса керек . Иран Ислам Респупликасына ұласқан төңкерісті фундаменталистік қозғалыстар санатына қойғаны білімсіздіктен туындап тұр емес пе ? Зайырлы демокртиялы мемлекет деп Кемал паша құрған ел бүгін оның бағыт бағдарынан бас тартып абырой - беделі баған сайын артып жатырғаны бұлжытпас шындық қой . Түркияның қазіргі билігі Түріктер Мұқамбет пайғамбар ( с.ғ.с. ) үмбеті екенін ескеріп басқа мұсылмандарға қосыла бастап жүр . Сондықтан олар енді әлгі азғын Мұстапаны ата санамайды . Оспан империясы бүкіл мұсылмандардың басын қоса алған кезге шейін таяу шығыс , Африқа мен орта еуропаны билей берді . Бірақ Құдай берген берекесін сақтай алмай , тіпті керек десеңіз оны игеріп дамыта алмай одан айрылып қалып еді . Бүлінген биліктен албастылар бүлдіргі алып мұсылмандарды қанап жүрген алпауыттар өздері бағып - қаққан содырларынан запы болып жүргені айдай анық . Ислам болса негізінде ғылым , өнеркәсіп пен сенім еркіндігіне жол ашып берген болады . Бұл жағынан көре басқа ілімдерді артта қалдырады . Қылаяғы Еуропа мен басқа батыстағы не шығыстағы ілгері кеткен елдер өз діндерінен ( християн мен жөйттік буддисм тт.) бас тартқан соң бостандық пен теңдікке қол жеткізіп оркендей алса , керісінше Мүсылмандар Ислам жолынан тайған соң әлсіреп бүгіңгі сорға батып қалды емес пе ?

#3

Авторы: қажы мұқамбет қаракедей уақыты: қараша 6th, 2010 @ 00:34

Қазақстан

Қазақстан халқы халал тағамның дәмін ала бастады

Алматы тұрғындары "AgroWorld Kazakhstan 2010" көрмесінде бал сатып алып жатыр. Алматы, 2 қараша 2010 жыл

03.11.2010

Дильбегим МАВЛОНИЙ

Қазақстанда «мұсылман еместер» де құрамында зиянды заттардың жоғын алға тартып, халал өнімдерін көптеп тұтына бастады. Қазіргі уақытта «халал» белгісінің сертификатын алуға әлемдік ірі компаниялар да ұмтылып отыр.

Алматы қаласының тұрғыны Леонид Демьянов бірнеше жыл бұрын Ислам дінін қабылдаған. Осыдан екі жыл бұрын мұсылмандарға арналған бал шығаратын компания құрмақ болған ол көп кешікпей халал бал шығаратын компания жетекшісіне айналады.

- Ислам, бұл адамдар үшін тек игілік қана емес, сонымен қатар үлкен жауапкершілік. Осы міндетті алып жүрген адам одан да жақсы нәрселерге ие болуы керек. Маркетингте «үздіктердің үздігі» принципі бар. Әрбір мұсылман өте сапалы азық алуы қажет деп есептеймін. Бұған қоса, бұл азықтың көмегімен «дауат» жасалады (Исламға шақыру мен оны тарату – ред.) – деді Леонид Демьянов.

«ХАЛАЛ БАЛ»
Леонид Демьяновты сейсенбі күні Алматыда басталған AgroWorld Kazakhstan 2010 арнайы көрмесіне келген кезде жолықтырған едік. Бұл көрмеге ол сонау Оңтүстік Қазақстаннан балдың жаңа сортын таныстыру үшін жетіпті.

Сұхбаттасымыздың әңгімесіне қарағанда, оның балы табиғи таза заттардан дайындалады және онда ағзаға зиянды заттар болмайтын көрінеді. Сол себепті де халал-өнім болып есептеледі. Дегенмен Демьяновтың пікірінше, балдың өзі әу бастан-ақ халал өнім. «Неге десеңіз, «ол туралы Құранда айтылған, «Ара» атты сүре бар». Балға аралардың табанды да ауыр еңбегі сіңген. Бал тұтынушысына береке сыйлап, Жаратушының алғысын әкеледі» дейді ол.

Түрлі халал өнеркәсібін дамытып, орындар ашсын. Мұндай орындарда өзім де жұмыс істеуге әзірмін. Қазақстандағы халал-өнімдердің болашағы зор деп ойлаймын.

- Мемлекеттік органдар арнайы лабораторияларда балымыздың сапасын тексереді. Құрамында генетикалық өзгеріске ұшыраған заттар бар-жоғын саралайды. Қазіргі таңда адамдар шынында да, сапасыз еттерден, қант т.б (тағы да не қосатынын бір құдай біледі – Л.Д) қосылған балдардан әбден шаршады. Цехымызда мұсылмандар жұмыс істейді. Қызметкерлеріміздің ешқайсысы да темекі тартпайды, ішімдік ішпейді, бал тұрғанда балағаттамайды. Балды «Бісміллә» деп құямыз, - деді Леонид Демьянов.

ҚОЛАЙЛЫ БАҒА
Сұхбаттасымызбен әңгіме арасында бал қойылған орынға шамамен 55 жастағы әйел жақындады. Есімін Нағима деп таныстырған бейтаныс әйел Азаттық тілшісіне азықтың құрамына түрлі заттар қосатындықтан дүкендерден тауар алуды ұнатпайтынын әңгіме арасында айта кетті.

Бал құйылған ыдыстардағы жазуды қарай бастаған әйел ондағы «халал-өнім» деген жазуға көзі түсіп, мұқият зерделей бастады. Бұдан соң екі кило бал сатып алмақ болды. «Неге балды бірден көп мөлшерде сатып аласыз?» деп сұрағымызға ол «тауардың қолайлы бағасы мен халал-өнім болғаны» деп жауап берді.

Көрмеде халал балдың бір килограмы 1200 теңгеден сатылып жатты. Салыстыру үшін Алматыдағы бірқатар дүкендерді де аралап көрген едік. Онда халал емес өнімдердің килограмы орташа есеппен алғанда 1600-1700 теңге болып шықты.

- Халалдың аты халал. Ол денсаулыққа өте пайдалы. Халал-өнімдердің өзімізде көп болғанын қалаймыз. Түрлі халал өнеркәсібін дамытып, орындар ашсын. Мұндай орындарда өзім де жұмыс істеуге әзірмін. Қазақстандағы халал-өнімдердің болашағы зор деп ойлаймын, - деді Нағима.

«ТЕК МҰСЫЛМАНДАР ҮШІН ЕМЕС»
Көрмеде халал балды тек мұсылмандар ғана емес, сонымен қатар өзге дін өкілдерінің де сатып алып жатқанына көз жеткіздік. Солардың бірі православие дінінің өкілі Алматы қаласының тұрғыны Наталья Георгиевна халал-өнімінің тұрақты тұтынушысы болып шықты. .

- Халалдың таза өнім екені анық қой. Енді адамдардың бәрі бұған қызығып отыр деп ойлаймын. Себебі, құрамында қоспалар жоқ. Бұл экологиялық таза өнім. Бұдан бөлек, дінге сенген адамдар алдамайды. Халалды сол үшін де таңдадым, - деді Наталья Георгиевна.

AgroWorld Kazakhstan 2010 көрмесіне қойылған халал шұжықтар. Алматы, 2 қараша 2010 жыл

«AgroWorld Kazakhstan 2010» ауыл шаруашылығы өнемдерінің көрмесінде әлемнің түкпір-түкпірінен келген елуге тарта компания көрме қонақтары мен мамандарға өздерінің өнімдерін таныстыруды көздеген. Сондай кейбір компания өкілдерінің айтуынша, соңғы уақытта халал белгісі бар азық-түліктерге көптің назары ауа бастаған. Себебі, Қазақстанда бұл өнімдерге барған сайын сұраныс еселеп артып келеді.

Көрмеге қатысқан компаниялардың бірінде бас технолог болып істейтін Наталья Дубовая шұжық және сосиска өнімдерін таныстырмақшы екен. Олардың арасында халал-өнімдердің бірнеше түрін көзіміз шалды. Сұхбаттасымыздың сөзіне қарағанда бүгінгі таңда Қазақстанның оңтүстігінде ғана емес, сонымен қатар солтүстігінде де халал-өнімнің тұтынушылары көбейіп отыр.

- Дилерлік өнімдеріміз арқылы екі түрлі халал шұжық шығардық. Қазір халал-өндірісі дамып келеді. Себебі, адамдар барған сайын тек халал-өнім тұтынуға тырысып жатыр. Және олардың арасында өзге діннің өкілдері де бар. Олар мұны денсаулыққа пайдалы, таза өнім деп есептейді. Әзірге, бұл өнімдер қымбатырақ. Неге десеңіз, өнімдердің сапасына, мал соятын орындар мен өндіріс ошақтарына тым жоғары талаптар қойылып жатыр. Қазіргі уақытта Ақтөбе, Павлодар, Астанада тұтынушыларымыз өте көп. Яғни, солтүстік те бұл тауарларға қызыға бастады, - деді Наталья Дубовая.

Қазақстандағы халал-индустрия қауымдастығының дерегі бойынша, бүгінгі таңда елде 500-ден астам кәсіпорын «халал» белгісімен өнім шығарып, «халал» стандартына сәйкес қызмет көрсетеді. «Олардың отыздан астамы – Қазақстанның «халал» белгісімен сертификатталған халықаралық кәсіпорындар», - деді Азаттық радиосына қауымдастықтың президенті Марат Сәрсенбаев.

ХАЛАЛ ИНДУСТРИЯНЫҢ ДАМУЫ
- Бұл компаниялар тамақ өнеркәсібі бағыты бойынша жұмыс жасайды. Яғни, ет өңдеу, нан, сүт және кондитерлік өнімдер, түрлі сусын, шырын шығаратын зауыттар. Сонымен бірге бұлардың арасында қоғамдық орындарда халал қызмет көрсететін компаниялар да бар. Мұсылмандық дизайн, киім шығаратын компаниялар. Сонымен бірге халал-дәрі-дәрмек, косметика шығаратын компаниялар да бар. Халал банкинг, логистика, туризм, спорт, білім саласы. Қазір халал әртүрлі бағыт бойынша дамып келеді, - деді Марат Сәрсенбаев.

Оның сөзіне қарағанда, «халал» сертификатына ие болған кәсіпорындар жыл сайын мұқият тексерістен өтеді. "Өнімдеріне жасанды қоспа немесе доңыз етін қосатын ешбір кәсіпорын бізді алдай алмайды", - дейді ол.

Бұл микроағзалар егер ағзада қалса, онда миллиондап көбейе бастайды. Мұндай етті тіпті қайнатсаң да, микробтардың тек аз бөлігі ғана жойылады.

- Біздің қолымызда кез келген өнімнің құрамында доңыз еті бар ма, жоқ па, соны тексеретін құрылғы (тестер) бар. Биотехнологиялық ұлттық орталығы да бізге көмектеседі. Сонымен қатар өнімге қосылған қоспалардың арам нәрселермен уланбағанын де анықтай аламыз. Себебі, бұл адам денсаулығына өте зиянды. Мысалы, егеуқұйрықтарды генетикалық өзгеріске ұшыраған және ұшырамаған азық түрлерімен қоректендірдік. Генетикалық өзгеріске ұшыраған картопты жеген егеуқұйрық екінші және үшінші буында тұқымсыз болып қалды. Енді гендердің арам екенін анықтайтын тестер кәсіпорындарды тексеруді оңайлатады, - деді сөзін жалғаған Марат Сәрсенбаев.

Әңгіме арасында Марат Сәрсенбаев елде халал болып есептелетін ет өнімдерінің не себепті қымбат екенін де түсіндіре кетті. Оның айтуынша, халал өнімдері көбіне, қол еңбекті талап етеді. Әсіресе, мал соятын кезде. Себебі, малдың етінде артық қан сияқты өзге де артық заттар қалмауы тиіс.

«ХАЛАЛ ОРБИТ»
Сұхбаттасымыздың айтуынша, жануарлардың ағзасында өзіне тән инфекциялар болады. Өлген кезде бұл инфекциялар қанға араласады. Себебі, микробтарға көбею үшін қолайлы орта керек дейді ол.

- Егер малды тоқпен өлтірсе, онда жүрегі бірден тоқтап, ағзадан қан шығып үлгермейді. Ал оны қолмен бауыздаған кезде ағзадағы қан, артық заттардың барлығы қозғалыспен бірге шығып кетеді. Бұл микроағзалар егер ағзада қалса, онда миллиондап көбейе бастайды. Мұндай етті тіпті қайнатсаң да, микробтардың тек аз бөлігі ғана жойылады. Ал қалғандары бұл кезде айналасына ұлпа құрып та үлгереді. Қолайлы жағдай туған уақытта ұлпаны ерітіп, өмір сүруін жалғастыра береді, - дейді Марат Сәрсенбаев.

Оның айтуынша, елдегі халал-кәсіпорындардың басым бөлігін еуропалықтар басқарады. Ол Азаттық тілшісіне жуық арада Қазақстанның халал-индустрия қауымдастығының әлемге әйгілі Wrigley’s брендімен сағыз, кәмпит шығаратын «Ригли» (Wrigley) компаниясын сертификаттағанын мақтанышпен жеткізді. Бұл компанияның айналымы қазіргі таңда миллиардтаған долларға жеткен.

- «Орбит» сағызын сатып алыңызшы, онда «халал» деген белгіні көресіз. Компания сағыздың құрамына кіретін барлық өсімдік-мал майларын алып тастап, оны халал-өнімге айналдырды. Қазір әлемде қаржылық айналымы жағынан бірінші орынды Coca-Cola компаниясы иемденсе, екінші орында осы Wrigley, ал үшінші орында Microsoft компаниясы тұр. Бұдан бөлек, шамамен 20 компанияға Қырғызстанда, бірнеше компанияға Өзбекстанда, төрт компанияға Малайзияда халал сертификатын алуға көмектестік. Қазір Оңтүстік Кореяның компаниясы бізден өзінің косметикалық өнімдеріне сертификат алғысы келеді. Өзге елдердің «халал» сертификатын мойындағанымызбен, неге екені белгісіз, көптеген компаниялар сертификатты бізден алуға құмар, - деп өз сөзін тәмамдады Марат Сәрсенбаев.

Қазақстанда халал-өндірісінің дамып келе жатқанына қарамастан елдегі сауда сөрелері әлі де болса халал емес өнімдерге сықып тұр. Елде халал-өнім тұтынушыларының саны жөнінде арнайы статистика да жүргізілмеген. Дегенмен халал-индустриясы қарқынмен дамып келеді. Бұған дәлел ретінде мұсылман киімдері мен халал азық түрлерін сататын сауда орындарының көбейіп келе жатқанын дәйек ретінде келтіруге болады. Бұған қоса, клиенттеріне тек халал тағам ұсынатын халал кафелер мен мейрамханалар да пайда болып жатыр.

- Қазір халал көптеген Қазақстан азаматтарының ойында тек таза өнім дегенді ғана білдірмейді, бұл сонымен қатар ойлау жүйесі мен өмір салтына айналып келеді, - дейді Леонид Демьянов Азаттық тілшісіне.

Пікірлерді іріктеу

Пікір қосыңыз (6)

Пікір

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

04.11.2010 23:55

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Халал дейді адалды ,
Адалемес обал - ды .
Адалы болар сіңімді ,
Арам жеме тағамды .
Адам басқа аң басқа ,
Сақтай білгей араңды .
Тезегі басқа айуаннан .
Айыру керек адамды .
Тйыпты ғой ежелден ,
Алда Ата - Анамды .
Адал болғың келсе сен .
тек қана же адалды .
Егер олай етпесең ,
Жоқ деп білгін санаңды .

شعر سخن را پادشاه سره بود كلامي ،

مرد دانا آرايد آن را زهر گراني .

روان شده بر زبان بايد باشد دلنشين ،

جمع و جور و مرتب از هر طرف تمامي .

اگر شود آلوده كلام او با زائد ،

بي علم بود شاعري با بازار بس كاسد .

گوينده و مستمع اغلبشان نادانند ،

برخي از اين مردمان در سخنند ناوارد .

امّ الكلام از اوّل هم حديث و هم آيات ،

مسجّعند اجزايش با همديگر چون ابيات .

دلكش نبود گر سخن بخاطر توازن ،

پس چه بود انگيزه در حديث و در آيات .

عالم كه مساجد خوش بخواند خطبه اي ،

عارف كه در مناجات زار بكند ندبه اي ؛

هردو كوشند تا آنجا كز دستشان برآيد ،

عرضه كنند در بيان متوازن گفته اي .

هركس دارد ادعا در عرصه شاعري ،

ليكن باشد بينشان گزيده ماهري .

درونش زر ، برون سيم يكي كلام خوبرا

بپردازد زقزاق كدام فرد لايقي ؟

گر بكنم بررسي سخنور كهن را ،

ضرب المثل آميزد چون پردازد سخن را .

شاعرانش بوده اند بي خرد و بس نادان ،

پرت و پلا ساخته شعر بيالايند دهن را .

با قپوز[1] و دومبرا[2] در بين جمع ناليدند ،

بر سر اين يا آن كس شعری بمدح باريدند .

توسّط شعرشان طلب كرده صدقه ،

پرسه زنان در هر جا قدر سخن كاهيدند .

زبان بازند بهر مال ، سوگند خورند خود بجان ،

فريب دهند پي مال ، افسون كنند اين و آن .

در ديار بيگانه هر چند كنند گدائي ،

لعنتيها بنازند به ثروت ايلشان .

گرچه كرده اختيار قرب فخور دارا ،

خود نگشته بي نياز از آن همه خلعتها .

از براي قزاقها بي ارزش است بسي شعر ،

كه مي آيد به نظر چيزي لزج سراپا .

ضرب المثل نگويم همچون كهن خطيبان ،

ز بهر مال ننالم چون شاعر آن زمان .

اصلاح بشد چون سخن ، اصلاح پذير مستمع !

اندك اندك پردازم به شما نيز هم الان .

از بهادر چو گويم كه ايلغار كرده بغارت .

يا بگفته ز دختر ، از عيش كنم حكايت ؛

از براي وقت كشي با قصص بيهوده ،

گوش سپاري بهر حرف با كمال سفاهت .

بي علاقه به حكمت ، مردم شده بس كاهل ،

تنها داده تن بدان لج نموده چون جاهل .

غرّه هاي طفيلي چه بسيارند بي دانش ،

گله مكن گر شدم چنين به قدح من مايل .

بافته آسمان بريسمان با هراز ويك ترفند ،

اندر پي سود جوئي چاره جوئي بس كردند .

فخر گرائي مالپرست چه را تواند دريافت ،

يكي مگر از هزار فراز آيد ارزشمند .

مال حرام جمع كرده با دزدي و مفسده ،

چون بخوانيش پر حيله خوش نمايد طنطنه .

با طمع كسب سود از هر گونه زد و كوب ،

تراشيده دشمني ارباب كند وسوسه .

انصاف و شرم ، عار و ننگ ، شكيبائي با همّت ،

كس نكند از اينها به هيچكدام هيچ رغبت .

ژرف انديشي نجويد يا دانش راسخی

تا كه هستند سرگرم دروغگوئي با غيبت .

[1] كمانچه قزاقي

[2] تنبوره قزاقي

: فلسفه اخلاق در تفکر اسلامی
توسط بی نام روز ...

اخلاق زايد از خَلَق
كه خود آيد با عَلَق
از فضل خود آن باری
كرده مارا بس ياری
گرچه مائيم پرخطا
گشته خدا رهنما
بل بشويم مثل او
اين ندارد گفتگو
از هيچ همه كآفريد
ما بشديم پس پديد
از آنهمه مخلوقات
بر ما افتاد تكليفات
جانشينيش اندر ارض
پذيرفتيم بر خود فرض
اين زمين و فلك ها
هم حيوان و ملك ها
فضل و نعم را خدا
از بهر شكر داد بما
خلقت دارد اين حكمت
خُلقت گردد چون ربّت
رو گرداني گر ز شكر
چون بكردي فعل كفر
دوزخ شود فرجامت
جمله خوانند ناكامت
بايد بكرد اين گزين
بر ما كنند آفرين
نه كه مثل آن رجيم
ما را راند هم رحيم
دتيا را هست آخرت
اوليتر است عاقبت
شادكام با اين چكامه
هيجگاه نجست بهانه

در تاریخ سه شنبه، ۱۱ آبان ۱۳۸۹ - ۰۶:۲۴:۲۱ توسط Admin

Назарбаевпен қатар Брюссельге барған Құрманов Еуропарламент алдында пикет өткізді

Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев (сол жақта) Еуропалық кеңес президенті Херман Ван Ромпуймен кездесті. Брюссель, 25 қазан 2010 жыл.

26.10.2010

Үкілі-ай БЕСТАЙ

Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев Брюсселде Еуропалық кеңес пен НАТО жетекшілерімен кездесті. Бұл тұста Еуропарламентте қазақстандық құқық қорғаушы Айнұр Құрманов елде адам құқықтары бұзылып жатқаны жайлы баяндады.

Дүйсенбі күні Брюссельде Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев алдымен Еуропалық кеңестің президенті Херман Ван Ромпуймен кездесті. Саясаткерлер Қазақстан мен Еуропа Одағының өзара байланыстарын, аймақтық мәселелерді және ЕҚЫҰ-ның алдағы саммиті туралы мәселелерді талқылаған.

БРЮССЕЛЬДЕГІ РЕСМИ КЕЛІССӨЗДЕР
Қазақстан президентімен кездесе салып баспасөз мәслихатын өткізген Ван Ромпуй журналистерге:

«Демократия, құқықтық норма және адам құқықтарын сыйлау тәжірибеде жүзеге асырылуы тиіс басты құндылықтар. Мен біздің кездесуімізде, өзара жақын, әрі мықты байланыстар осы құндылықтарды бірлесе сақтап қалуға сеп болатынына тоқталдым», – деді.

Нұрсұлтан Назарбаев: «Бүгін біз өте нәтижелі келіссөздер өткіздік. Еуропалық кеңес пен Қазақстанның арасындағы ынтымақтастыққа қатысты

Қазақстан президенті Нұрсұлтан Назарбаев (сол жақта) пен НАТО бас хатшысы Андерс Фог Расмуссен. Брюссель, 25 қазан 2010 жыл.

барлық мәселелерді талқыладық» деді. Ол сонымен қатар аймақтағы мәселелер мен ғаламдық проблемалар, Ауғанстан мен Қырғызстандағы жағдайлар, Иранның ядролық мәселесі туралы сөйлескендерін айтты.

Сол күні Нұрсұлтан Назарбаев Брюссельде НАТО ұйымының бас хатшысы Андерс Фог Расмуссенмен де кездесіп, Қазақстан мен НАТО арасындағы ынтымақтастықтың жағдайы мен болашағы, халықаралық және аймақтағы қауіпсіздік мәселелері жайлы пікір алмасты.

Сейсенбі күні Қазақстан президентінің Брюссельде Еуропалық комиссия президенті Жозе Мануэль Баррозумен және Бельгияның премьер-министрі міндетін атқарушы Ив Летерммен кездесті.

ЕКІЖАҚТЫ САУДА КӨЛЕМІ АРТЫП КЕЛЕДІ
Қазақстан мен Еуропа Одағы арасындағы әріптестік пен ынтымақтастық келісімі 1999 жылдан күшіне енген. 2006 жылы Қазақстан мен Еуропа Одағы арасында энергетикалық саладағы ынтымақтастық бойынша өзара түсіністік келісім жасалған. 2009 жылы көлік қатынасы саласындағы ынтымақтастық бойынша түсіністік меморандумына қол қойылды.

Еуропа Одағының Қазақстанмен қарым-қатынасының басым бағыттары елде саяси реформаларды ынталандыру, экономикалық, сот жүйесі, әлеуметтік, инфрақұрылым мен энергетикалық саладағы ынтымақтастық мәселелеріне негізделеді.

Қазақстан мен Еуропа Одағының екіжақты сауда және экономикалық байланысы 2002 жылдан жаңа қарқын алды. Еуропа Одағы Қазақстанның бірінші сауда әріптесіне айналып, жалпы сыртқы сауда айналымы 40 пайызды құрады.

Қазақстан Еуропаға мұнай мен газ экспорттап, 2007 жылғы жалпы экспорт көлемі 80 пайыздан асты. Мұнай мен газдың мол қоры бар Қазақстанға Еуропа Одағы маңызды әріптес деп қарайды. Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына қосылуын Еуропа Одағы қолдап отыр делінген еуропалық комиссияның таратқан хабарламасында.

СӨЗ БЕН ІСТІҢ АЛШАҚТЫҒЫ
Дәл осы күндері Брюссельде жүрген қазақстандық қоғам белсендісі Айнұр Құрманов қазанның 25-і күні Еуропарламент жанындағы адам құқықтары комитетінде Қазақстандағы адам құқығының бұзылып отырғаны туралы баяндады.

«Талмас» қоғамдық ұйымының жетекшісі Айнұр Құрманов, дүйсенбі күні Азаттыққа берген сұқбатында, елдегі ахуал туралы еуропалық парламент жанындағы комиссияда жасайтын баяндамасында қамтылатын мәселелерді атап өткен еді:

«Талмас» қоғамдық ұйымының жетекшісі Айнұр Құрманов. Алматы, 13 қыркүйек 2010 жыл.

«Баяндаманың бірінші бөлігінде Қазақстанның 2007 жылы Мадридте берген уәделері туралы, олардың орындалмағаны жайлы айтылады. Елде еркін жиындар өткізу, сөз бостандығы мен саяси іс-шараларға қатысты демократияландыру уәделерінің іс жүзінде ешқайсысы орындалмады».

Сонымен қоса жақында ғана түрмедегілердің құқығын қорғау мақсатында құрылған «Озбырлықпен күрес» қоғамдық ұйым құрылтайшыларының бірі болған Айнұр Құрманов, еуропалық парламенттегі баяндамасында, Қазақстан түрмелеріндегі адам құқықтарының бұзылғаны жайлы әңгімелеп, нақты деректер келтіреді.

«Атап айтқанда, Вадим Курамшин мен оның үзеңгілестерінің белсенді жұмыстарының арқасында анықталған қамау орындарындағы жазасын өтеушілерді өлтіру, азаптап-қинау мен қорлау фактілері айтылады. Баршамызға мәлім, осы жылы көптеген түрмелерде бірнеше наразылық шаралары болды. Оның ішінде өздерінің қарнын тіліп тастаған оқиғалар, өзіне қол жұмсаған жайттар болды. Түрмелер мен колониялардағы адам төзгісіз жағдай мен түрме әкімшілігінің қамаудағыларды азаптауларына қарсылықтар туды», – деді Айнұр Құрманов.

Ол Қазақстан түрмелеріндегі азаптаулар мен адам өліміне қатысты айыпталған Қылмыстық түзету жүйесі комитетінен бірде-бір адам жауапқа тартылмағанын да атап өтті.

Сонымен бірге Айнұр Құрманов өз баяндамасында соңғы кезде Қазақстанда жүйелі түрде қоғам белсенділеріне қатысты арандатушылықтар болып жатқанын айтып, олардың бірқатары түрмеге тоғытылғанын атап көрсеткен.

«Дәлірек айтқанда, оларды бірінші ұрып-соғып, кейін бұзақылық жасады деген айып тағады. Не полицияға қарсы шабуылдар жасады немесе ұйымдастырды деген желеумен қамауға алады» деген Айнұр Құрманов мұнда әңгіме түрмеге жабылған Айдос Садықов, Ермек Нарымбаев, алғашында әкімшілік жазаға тартылып кейін қамауда соққыға жығылған Игорь Колов, 10 тәулік абақтыда отырып шыққан Вадим Курамшиндер турасында болып отыр дейді.

Айнұр Құрманов елдегі арандатушылық әрекеттердің соңғысы ретінде жаңаөзендік жұмысшылардың жұмысын тоқтатып, ереуілге шығуына түрткі болған Таған Қощановқа қатысты оқиғадан да хабардар етеді.

«Мұнда кәсіподақ белсендісі Таған Қощановқа қатысты арандатушылық туралы айтылады. Онда полиция оған есірткі салып жіберіп, қолдан жасалған айыппен іс қозғады. Соның салдарынан жаңаөзендік 8 мыңдай жұмысшы наразылық танытып, жұмысқа шықпады», – деді Айнұр Құрманов.

Айнұр Құрманов «қазіргі кезде бірқатар еуропалық депутаттар Қазақстандағы жағдайдың ресми Астана келтіріп отырған мәліметтермен сәйкес емес екендігіне көз жеткізіп отырғанын» айтады.

Жақында ғана Қазақстанда болып, елдегі жағдайды өз көзімен көріп қайтқан Еуропарламент депутаты Джо Хиггинстің Брюссельдегі кеңсесінен Азаттыққа хабарласқан «Талмас» қоғамдық ұйымының жетекшісі Айнұр Құрманов Еуропалық парламентте Қазақстандағы адам құқықтарының бұзылып отырғанына шынымен алаңдап отырғандар бар деп сенеді.

– Олардың (Еуропарламент депуттарының - ред.) бұл айтылғандарға реакциясы өте қызық болды. Менің ойымша түрлі деңгейдегі және түрлі бағыттағы саясаткерлер Қазақстанның өз ішіндегі жағдайларға сыни көзқараспен қарай бастады деп санаймын. Осы жиналысты жүргізіп отырған Финляндия жасылдар партиясының төрайымы бізге қажетті уақыт беріп, Қазақстан билігі үкіметтік емес ұйымдардың балама саммитін өткізуге кедергі жасағысы келіп отырғаны турасында хабардар екенін қосып қойды. Бұған қоса осы талқылауға қатысып отырған Қазақстан сыртқы істер министрлігінің өкілі Бекетаев мырзаға сұрақ қойғанда, ол жарытып жауап бере алмады.

Сонымен қатар Еурокомиссияның Орталық Азия бойынша өкілі де сөз сөйлеп, «2007 жылы сыртқы істер министрі Марат Тәжин берген уәделердің ешқайсысы орындалмады, Қазақстаннан көңіліміз қалды» деген сыңайда пікірін айтты, – деді Айнұр Құрманов Азаттық радиосына.

СЕЙСЕНБІ КҮНГІ ПИКЕТТЕ ЕУРОПАРЛАМЕНТ ДЕПУТАТЫ СӨЙЛЕДІ
Қазанның 26-ы күні Брюсселдегі Еуропарламент ғимараты алдында ондаған адам Қазақстандағы адам құқықтарының бұзылуына қатысты наразылық пикетін өткізді. Таңғы сағат онда басталған пикетте оппозиция белсендісі Айнұр Құрманов Айдос Садықовтың босатылуын және оппозиция белсенділерін қудалауды тоқтатуды талап етті. Бостандықты мұнай мен газға айырбастауға болмайды деген ұрандар айтылды.

Пикетке қатысқандар – негізінен жергілікті солшыл ұйымдардың өкілдері. Олардың арасында Бельгияның солшыл социалистік партиясының, кәсіподақтардың және жастар ұйымдарының өкілдері, басқа да елдерден келген жұмысшылар интернационалы комитетінің өкілдері болды.

«Пикетке жиналғандар алдында Еуропарламент депутаты Джо Хиггинс сөз сөйлеп, Қазақстан билігінің саясатын және Еуропа жетекшілерінің Қазақстандағы қазіргі жүйенің жетегінде кетіп отырғанын сынады», – дейді Айнұр Құрманов.

Пікірлерді іріктеу

Пікір қосыңыз (16)

Пікір

Кімнен: Ызалы, шарасыз қазақ

28.10.2010 23:55

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Айналайын нежелаю, орысша білмесең орысша жазып не керек, сізді қалайда орысша сөйле деп ешкім зорлап жатқан жоқ қой бұл жерде.

Кімнен: нежелаю Қайдан: ниоткуда

28.10.2010 22:26

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

все же.фальшивостью мы впереди всех.запад продался с потрахами за наши народные ресурсы.куда всем нам до демократии.смешно из нас лепять недоносливых.все слушаем лепедь от акординцев терпим.теперь довели до западных как у нас хорошо.демократия. и что ждали изменении за время председательствование в ОБСЕ где.вместе с европарламентскими депутатами начехали на нас на всех к а з а х с т а н ц ев.ждите верьте.дождетесь. вот яицами закидали.это что ж е л т о к с а н то в цы.это были посыльные.продажные.уят 000000000000.а акординцы радуються.радуите. ждите ЭТОт день настанет из газет *собобода слова*

Кімнен: Жарайсың, Айнұр!

28.10.2010 18:23

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Жарайсың, Айнұр!
Еуропалық құқыққорғаушылардың алдында Қазақстанның жасырған өтіріктерін ашып берді. солай ету керек. Сол үшін оған қазіргі билік кеткеннен кейін халық қаһарманы атағын беруге де болады. Себебі, елдегі халық к..терін қысып, биліктен қорқып отырған Еуропа төріне барып олай баяндама жасау кез-келген азаматтың қолынан келе бермейді. Құласаң нардан құла деген атам қазақ.

Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ

28.10.2010 11:15

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

Адам атты мақұлық ,
Іс қылады көп қызық .
Әр қырынан байқасаң
Көрінеді бір қылық .
Отырса егер ол таққа
Болар ісі тым былық .
Асаулықтан сақтайды
Мойнындағы қыл құрық .
НӘН де боллар кішірек ,
Елің түйсе жұдырық .
Еуропа мен АҚШ та
Болыпты ғой екі ұлық .
Бірақ бұны аңдалық ,
Оларда да бар бүлік .
Ауыздары бір болмай
Айқай болат көп қызық .
НӘНді сұймес ҚАЗАҚтай
ДӘУді етеді кей қытық .
Ел басқа да МЕМ басқа ,
Елдер болғай жұмылық !

Кімнен: Аты-жөні көрсетілмеген

27.10.2010 03:35

+0 / -0

Сіздің бұған қосарыңыз

аты кыздыки болганымен ози еркек секилди...

Кімнен: a Қайдан: d

26.10

در تاریخ سه شنبه، ۰۴ آبان ۱۳۸۹ - ۰۹:۴۹:۰۰ توسط Admin

گفتمان هجدهم

براي آدم درست اينست كه لباسي غير پاره ، بي چرك و محترمانه به تن كند و همچنين آن لباسش را بدون آلودگي و كثافت ، بصورت پاكيزه بپوشد . لكن اضافه بر وسع خود پوشيدن يا اگر حتي لباسش اضافه نباشد ، بخاطر دلخوش ، پشت و رو كردن آن ، عملي خود نمايانه است .

خودنما دو گونه رفتار دارد : يكي بزحمت افتادن در تغيير صورت و قيافه اش ، ريش و سبيلش ، اندامش ، حركات و سكناتش چنانكه آرنجش را بلند كرده و چنگ در هوا زند . يكي ديگر اينكه اسب و جامه اش را « پلوخوري » ناميده ، در فكر اين باشد كه به پشتوانه آنها جوانمردي محترم و پسنديده ناميده شده و براي كسان پيش از خودش قابل اعتنا شده ، دل همگنانش را بسوزاند و افراد پس مانده از خود را وادار كند كه بگويند : « دريغ ، اي دنيا ! آنكه بر اسبي چون مركب وي نشسته و جامه اي چون لباس او پوشيده است ، چه آرماني دارد ! ؟ » .

اينهمه مسخرگي و حماقت است . به اينها آدم هيچ نينديشد كه اگر باري به اين فكر افتد ، دوباره آدم شدنش كاري سخت است . تعبير خودنما را بلحاظ بيزاري از چنين ناكس مغرور و متكبّر بكار مي برم . در اصل ، آدميزاد از آدميزاد با چيزهائي كه خرد با دانش ، ننگ و منش نام دارند ، پيشي مي گيرد . گفتن اينكه با چيزهاي ديگري پيشي گرفته ام ، تماماً حماقت است .

*******

ادامه نوشته

نا خاطرات

بخش 4

ديروز حاج عبدالكريم ايستگلدي ، پسر عموي خانم ، برحمت ايزدي پيوست . خبرش غيرمنتظره بود . مدتّها در بستر بيماري افتاده بود وليكن اين بار هم اجل همه را غافلگير كرد . با هولزدگي به نماز جنازه اش رسيديم . جماعت قابل توجه اي حضور يافتند . شايد بعضي ها بي خبر مانده بودند ؛ وگرنه آشنايان بسياري داشت و قوم و خويشها هم كه كم نيستند . امّا يكي مي گفت گرايش هاي وهّابي در برگزاري مراسم تشييع جنازه كم وبيش كارشكني كرده اند . اين فرقه عامل تفرقه در بين اهل سنّت و جماعت هم هست . از نظر اينها مرگ پايان اثر وجودي انسان است و خواندن فاتحه و صلوات بر مرده ، مخصوصاً به اميد ديدن خير از ميّت ، عملي شرك آميز است . انتظار شفاعت بيهوده بوده پس نبايد بزيارت مقابر رفت . البتّه شرك گناهي نابخشودني است كه از بي ايماني به خداي واحد و احد شايد بدتر باشد . مسأله آن است كه چه كاري واقعاً شرك بشمار مي رود . يگانگي خداي متعال مگر به اين معناست كه هيچ عاملي در عالم وجود دخالت ندارد ؟ فرشتگان ، انبياء و اولياء ، پريان و شياطين فلسفه وجوديشان چيست ؟ آيا پروردگار قادر نبوده همه كائنات – اعم از مادّه و معنا - را بلاواسطه خلق كند تا اينهمه مقابله خير وشرّ بلامورد گردد ؟ چرا بهشت و جهنم پديدار شده و قرار است بسياري به آن يكي بروند و خيلي هم مقيم اين يكي شوند ؟ آيا دنيا و مافيها سوت و كور است و هيچكدام از موجوداتش نمي توانند به داد همديگر برسند ؟ پس ثواب تعاون براي چيست ؟ از ديد وهّابيون جهان يك شير بي يال و دم و اشكم است كه بايد از خير آن گذشت . هر چه كه هست همان است كه خواست خداي جبّار مي باشد . امّا خدا اوستائي كريم است . همه امكانات را در زمين و آسمانها فراهم ساخته تا يكي از افسد و سفاكترين مخلوقاتش با استفاده از امداد هاي غيبي و آشكار الهي به مرحله خلاقيت رسيده و در اصلاح كار دنيا ناصرش باشد . چنين امر خطيري از عهده هيچ آفريده خداوند جهان بر نمي آيد . البتّه لازمه اين توفيق اذعان به نيازمندي آدميزاد به ولايت خداي رحمان و استفاده از وسايل مقرره ( ملائك ، انبياء و اولياء ) و تشكّل در امّت مؤمنه است . امّت كه شامل ملتها ، شعوب و قبايل گوناگون با شرايع خاص و آداب و رسوم متنوّع است بايد بر اساس روابط مسالمت آميز در راستاي برّ و احسان و پرهيز از شرّ و عدوان بنا شده باشد كه مستلزم باور به يكديگر بوده موجب اطمينان خاطر مي باشد . تا رسيدن به چنين آرمان شهري خيلي راه مانده كه بايد طي شود . تاريخ صدر اسلام گواه است كه مدينة النّبي مبني بر اولين قانون اساسي مكتوب دنيا بوده كه روابط شهروندانش را تنظيم مي كرد و هيچكس به علت عقايدش از حقوق انساني خود محروم نبود . يعني امّت محمّدي شامل مسلمان ( انصار و مهاجر ) ، مسيحي و يهود بود . اينك در قرن 15 هجري اوضاع قمر در عقرب است . يهوديان عوامل بني اسرائيل صهيوني اند و نصارا شريك جرم آنان تلقّي مي شوند و بدتر ازهمه اينكه برخي مسلمين نيز ايادي جنايتكاران مذكورند ! اين مخمصه ناشي از وسوسه شيطان به نظر مي رسد كه آدمي را به خود مغرور ساخته و ديگران را نسبت به خويش دشمني غدار جلوه مي دهد تا فقط خويشتن را مصلح و اغيار را مفسد بپندارد . پس مدام حرص مي زند كه چرا نمي تواند همه را آدم كند . و امّا بعد . مرحوم حاج عبدالكريم ايستگلدي با هيكل تنومندش هميشه با خواهرزادگانش بسيار مهربان بوده هيچوقت از ابراز لطفش به آنان مضايقه نداشت . باري يكي از باجناقهايم ، اسلام جمني ، با مشاهده همراهي آن روانشاد با يكي از بچه هاي كوچولويم آندو را به فيل و فنجان تشبيه كرد . واقعاً تضاد چشمگيري بين اندام درشت دائي و طفلكي خواهرزاده اش وجود داشت كه ضمناً حاكي از وجود يك قلب بسيار لطيف در پيكري جسيم بود . وانگهي حاج آقا از مشكلاتي كه براي همكاران معلمش پيش مي آمد يا از رفتار نامقبول آنان چنان به جوش و خروش مي آمد كه رفقاي تركمنش به شوخي حضور وي را به وقوع ( غاي = گردباد ) تشبيه مي نمودند . همين حساسيت بيش از حدّ بود كه جان آن مرد دلسوز مفرط را به لب مي رساند . اين را هم اضافه كنم كه اين اخلاق مخصوص آقاي ايستگلدي نبوده و نيست . برادرانش نيز كم وبيش همانندند . امثال ايشان در صدر و ذيل جامعه ما فراوانند . خود بنده نيز از اين خصوصيت مبرّي نيست . چاره اي هم نيست مگر اينكه صبر به خرج داده در ظرف زمان با ايمان به مشيّت الهي از طريق سفارش به بردباري به اصلاح خودهامان مشاركت ورزيم . نه درگذشتگان بي اثرند و نه ما زندگان در مقابل آيندگان از مسؤوليت فارغيم . گذشته چراغ راه آينده است . از رفتگان نوميدانه قطع رابطه نكنيم و به عاقبت كارهايمان بيانديشيم . تاريخ همانا قصه دنباله دار حيات ابناي بشر است كه آن را بدست خود رقم مي زند . نسلهاي متوالي به نوبت در اين دنيا حضور مي يابند كه اگر به اهميّت نقش همديگر پي ببرند از تعاون غافل نمانده و به صله رحم بيشتر اهتمام مي نمودند . خاصه قزاقها كه به سبب روابط استثنايي سببي و نسبي هيچكدامشان فاقد پيوند خويشاوندي با يكديگر نيستند . اين امكان و فرصت را غنيمت بايد شمرد . مي ماند اينكه بايستي شاكله نسبتها با مقتضيات زمانه مطابقت يابد . بهر حال قزاقها يك قوم استثنائيند كه ازدواجشان با خويشاوندان نزديكتر از هفت پشت ممنوع است . همين تابو موجب برقراري رابطه سببي و نسبي ( خواهر و برادري يا دائي و خواهرزادگي ) بين اغلب قزاقها با همديگر و لزوماً وجود موجبات حمايت قومي شده است . در عين حال قزاقها از تعصبات نژادي بدور بوده و گويا در ميان اغلب ملل جهان مي توان پي برد پايشان برد . مثلاٌ داي ها ، از اسلاف طايفه آداي قزاق ، همان اشكانيان بودند كه سلوكيان دست نشانده اسكندر مقدوني را از ايران رانده و اولين و تنها حكومت نسبةً مردمسالار اين سامان را برپا كردند . حاتم طائي نيز با آدايها همتبار است . رستم دستان هم به عنوان سكائي ( سگزي ) با قزاقها بيگانه نيست . يعني ما قزاقها آشنايان ديرينه ايرانيانيم كه بعد صد ها سده بهم رسيده ايم . خدا را هزار بار شكر بايد !

Авторы: admin уақыты: 14-қазан, 2010bul makala 32 ret okyldy, 2 ret bugin Бөлімі: Рух

форум

.

Әнес САРАЙ,
жазушы:

– Қазіргі әдебиет ұлттық идеологияның рөлін атқара алмай отыр. Себебі, оған «атқар», «сендер жаңа идеямен көзге түсіңдерші» деп отырған ешкім жоқ. Әдебиетке қамқорлық жасап отырған адам жоқ, содан барлық нәрсе ұйымдастырушылық арқылы жүзеге асады. Ал, әрқайсысы әр бұрышта отырып, «ұлттық идеология жаса» дегеннен ештеңе шықпайды. Оған жетекшілік, басшылық керек. Қазіргі ұлттық әдебиетте поэзия жақсы келе жатыр. Поэзия Құдайдың адамға берген сыйы ғой. Поэзия мен музыканы үйренуге болмайды, ол екеуі Тәңірінен келетін нәрсе. Ал басқасын жолшыбай үйреніп кетуге болады. Ақындарымыз сыршыл және сөздің жаңа орамдарын таба бастады, поэзияда бұрын айтылмаған жаңа мотивтер пайда болды. Прозада ондай жоқ. Бұл – ауыр жанр. Жиырма жылдай ойланып, толғанып қорытатын дүние. Прозаны қолға алып жатқан адам жоқ. Әй, қайдам, қолға алынбайтын да шығар?!

.

Темірхан МЕДЕТБЕК,
ақын:

– Түгел атқара алып отырған жоқ. Әдебиет деген – үлкен ұғым. Қолға су құйып кеткен әдебиет те бар. Сонымен бірге сын көзбен қарайтын да әдебиет бар. Ал ниеті түзу болса да, бірақ көркемдік талаптары бойынша жауап бере алмайтын әдебиет те бар. Сондықтан әдебиетті тұтас қарай салуға болмайды. Жақсы жағы да, орташасы да, әдебиетті бүлдіріп жатқан әдебиетшілер де бар. Ал, шын әдебиет үшін еңбек етіп жүрген өте аз және қай уақытта да аз болған, әлі де солай болады. Ал поэзия жанрында қуатты ақындар бар. Бірақ олардың, әсіресе аймақтардағы ақындардың насихаты аз. Мәселен, Маңғыстаудағы Светқалидің, Қарағандыдағы Серіктің және т.б. Осы поэзияға белсенді қатысып жүргендердің жазғандары көп жарияланып жатқан жоқ және насихаты аз.

.

Жұмабай ҚҰЛИЕВ, ақын, «Жұлдыз» журналының бөлім меңгерушісі:

– Қазіргі әдебиетті саралау қиындап кетті. Образды түрде айтқанда қазіргі әдебиет жер астындағы көртышқан сияқты. Қандай деңгейде екенін шамалауды білмей кеттік. Өйтені баспа көп, тасқындап кітап басылып жатыр. Кейде дүкеннен көріп, «мына кітап қашан шыққан?» деп таңғалып жатасың. Бүгінде прозадан поэзия өсіп кетті. Публицистика да алда келеді.
Ал идеологияға көркем әдебиет ықпал етіп отырған жоқ. Ықпал етсе, хәлі мүшкіл болмас еді. Қазіргі жазушылардың қоржынында жақсы дүниелер жатқан болуы керек, бірақ қаламақы жоқ. Қаламақысынан көнкөрісін айырар еді. Осы мәселе шешіліп келе жатыр еді, экономикалық дағдарыс басталды. Оған қаламақының қандай қатысы барын білмедім?! Ал, коммунизм кезінде жазушылар одағының бірінші хатшысы міндетті түрде депутат болатын, басшылықтың үлкен жиындарына қатысып отыратын. Ол кезде жазушылардың қоғамға ықпалы күшті болды. Қазақстанның бірінші хатшысы болған Беляев мінбеде тұрған Сәбит Мұқановқа «сөзіңізді тоқтатыңыз» дегенде ол: «Беляев жолдас, мен коммунистік партияға өткен кезде, сен үстелдің астында еңбектеп жүрген сәби едің, сенің маған сөз айтуға қандай құқың бар, сөзіңді өзің доғар», – деп айтуы Сәбеңнің ерлігі ғой.

Бетті дайындаған:
Дәурен СЕЙІТЖАНҰЛЫ

Пікір жазу

Қазқстанда қазіргі әдебиет ұлттық идеологияның рөлін атқарып отыр деп ешкім айта алмаған сыңайлы . Бұл жанрьдың тек прозасы ғана белсенді екен деп жасқана айтылып жатыр . Дей тұрғанмен өлең де елеусіз қалған ау . ” Өлең де өнер , өнер де өнер ” деп баяғыда ән салушы еді қазакең . Сонда ,” … өрге салса өршеленер ” деуші емес пе еді ? Айпақшы , жыр көнілдің шері ғой ; ділдің тілі . Ал қарасөз - ақылдан туындаған хикмет болып адамзатты бір тоқтамға келтіреді . Қазір Қазақ ұлты туды ма жоқ па дудәмал гәп . Оны жөргекте жатқан сәби десек те болар . Балағатқа толмаған бала жауапқа тартылмас . Оған ақыл айтар ата - анасы 70 жылдай меңіреу біреулердей , бәрін өзім ғана білем деген әзәзіл биліктің жетегінде жүріп , ол құрығыр құрдымға кеткен соң өзі мең - зең болғалы кімге тұтқа бола алады десеңшізші . Идеология әлеумет көпшілікке бағыт - бағдар берер болса , оны өнерпаздар шығара алмас та шығаруға міндетті де емес . Бұл зілді елдің көсемдері көтеруге тура келеді . Бүгіндері , ” өткелде түйенің үлкені таяқ жейді ” дегендей елағалары өздерін , осы жұрттың бір түлегі ретінде санап , туғандарымен санаса келіп , елді жөнге салуы керек . Сонымен көңілшектенбей мәселерді ақылмен безбендеп барып жол табу - көсемдердің еншісі . Қылаяғы , ақын - жыршылар түгіл жазармандар да идеология жасай алмайды ; ұйғарындысын елдің көңіліне қондыра алса екі пай . Әлгі көсемдер де елдің қалаулысы болмаса , не өзімшіл озбыр не қожайындарының қолшоқпары болып кешегі сұмдықтарды тағы бастар болар .

#1

Авторы: қажы мұқамбет қаракедей уақыты: қазан 27th, 2010 @ 11:23

در تاریخ سه شنبه، ۲۷ مهر ۱۳۸۹ - ۰۸:۱۹:۵۲ توسط Admin

ناخاطرات

بخش 3

فتوای مقام معظّم رهبری مبني بر حرام بودن اهانت به نهاد هاي اهل سنّت ، همچون همسران پيامبر اعظم ( ص ) ، منجمله عايشه ( رض ) ام ّ المؤمنين و ساير ازواج رسول اكرم (ص ) خاطرات تلخي از گذشته دور را بيادم انداخت . حوالي نيم قرن پيش بود كه با مادر و ناپدريم در سيرجان به حالت تبعيد زندگي مي كردم . براي يك بچه سرخ و سفيد قزاق جماعت سيه چرده آنجا بسيار نامأنوس بود و خانواده به جايي افتاده بود كه ناظم دبستانش مي پرسيد آيا گرگان از بلاد ايران است يا روسيه . زن همسايه سختش بود باور كند كه همين آفتاب بالاي سرش بر مردم گرگان هم بتابد . شاگردان كلاس درس دو دسته مي شديم : لشكر شوروي كه من سردسته اش بودم و سپاه ايران كه رقيب شيرازي من فرمانده اش مي شد . هر روز جنگ و ستيز برقرار بود . يعني تفرقه بين آحاد ملّت چنان بود كه كه ما اطفال معصوم در بازيهاي مان غرق در نقش آنان با يكديگر زد و خورد داشتيم . در خال و هواي كذايي تعصبات مذهبي غوغا مي نمود . من به اصطلاح عمري بودم و مابقي شيعه هاي علي ضد سنّي كه از ساده دلي قضيه بيخ پيدا نمي كرد . در اين هير و وير – با شرمندگي بسيار يادم مي آيد – يكبار بقدري از سماجت يك پسربچه كوچكتر از خودم در لعن عمر ( رض ) به ستوه آمدم كه از دهانم پريد : بيش باد ! طفلك از تعجب هاج و واج ماند . شايد در دل گفته بودم كه اگر آن حضرت اينقدر لايق دشنام است من چرا بايد چوبش را بخورم ؟ شستشوي مغزي كه مي گويند مگر چيست غير از بمب باران همه جانبه تا جاييكه فرد در باور هايش دچار تزلزل شود يا از بيان آن منصرف گردد . از يادم نمي رود كه دوران دبستان در سيرجان يا گرگان كلاس شرعيات هم بود كه مرا نيز با ساير بچه ها به مسجد برده به اداي نماز طبق فقه شيعه وامي داشتند . همچنين وقتي با قزاق تبعيدي ديگر به روضه خواني برگذار شده در گاراژ محل كفاشي او جمت تماشا مي رفتم ( جدي يا شوخي ) سفارشم مي كرد ، ولو با پف نم تظاهر به اشك ريختن كنم وگرنه ممكن است كتك بخورم . حالت گريان جماعت عزادار مويّد ادعاي يارو بود . به هر حال نمي توانم ادّعا نمايم از تأثير آن فضا در امان مانده ام . كمابيش حالت اعتراض شيعي در روحم عجين شده است . شايد حسن كار اين بوده كه به اعماق اين مذهب پي برده ام تا آنجا برخي از شيعيان از ميزان اطلاعاتم درباره ويژگي هاي اعتقاديشان شگفتزده مي شوند . بهر حال ميوه ممنوعه بقدري شيرين است كه تحميل خوش مزه ترين تنقلات هم از ميل به آن نمي تواند باز دارد . از همين روي در پي شناخت اصول تسنّن و خدمات عمر فاروق به دين اسلام بوده ام . مستنداتم از اقوال ورد زبان عوام تا تحقيقات معتبر علماي فن را شامل مي شود . فكر مي كنم چنانچه گفتگويي دور از جدل بين فرقه هاي اسلامي صورت گيرد بسياري از سوء تفاهمات رفع شده و با استحكام مباني اتحاد مسلمين فرصت خراب كاري به دشمنان غدار اسلام داده نخواهد شد . ديگر موجبي براي اين باور خرافي باقي نمي ماند كه برخي محض ثواب شيعه كشي كنند و عدّه اي نادان هر سال مراسم عمرسوزان بپا كنند . در سايت تحليلي – خبري « عصر ايران » تصويري از بقعه مباركه بابا شجاع ارائه شده كه همان ابو لؤلؤ ، قاتل حضرت عمر ( رض ) باشد . توضيح هم داده شده بود كه شرير نامبرده در همان محل جنايتش به هلاكت رسيده پس نمي تواند در اينجا مدفون شده باشد . مضافاً به اينكه يكي از شيوخ الأزهر تجديد روابط مصر با ايران را مشروط به از بين بردن اين بنا اعلام كرده و گويا ميراث فرهنگي حاضر نيست از خير اين اثر باستاني بگذرد ! آوازه آن روحاني نماي شيعه كويتي هم به مدد بلنگو هاي استعماردر همه جا پيچيده كه مرتكب افك در حق امّ المؤمنين عايشه ( رض ) گرديده و محروميت از تابعيت كويتي به بريتانيا رفته است . آه از نهاد هر مؤمنيني برآمده است . از لحاظ حقوقي به نظر مي آيد حدّ اقل كيفر اين ملعون هشتاد تازيانه باشد ( ماده 139قانون مجارات اسلامي ايران ، بخش حدود ) . مي رفت اين حماقت خائنانه سر به بحران كشد كه فتواي فوق الذّكر همچون آبي بر آتش دل عموم را تسكين بخشيد . اين جمله معترضه را در اين بين بياورم كه اهل سنّت و جماعت هرگز به مقام انبياء و اولياء كمترين جسارتي مرتكب نمي شوند ؛ زيرا هم حضرت علي كرّم الله وجهه را جهارمين خليفه راشدين دانسته مقدّس مي شمارند و هم خاندان نبوت را مثل تخم چشم خود عزيز مي دارند . مثلاً يكي از دوستانم كه اينك در قزاقستان استاد شرق شناسي است حكايت مي كند كه يك بار از لج يك شيعه متعصب كه به عمر فاروق توهين كرده بود او هم به حضرت علي زبان درازي كرده و ماجرا به پدرش گفته ولي عوض تشويق يك كشيده جانانه خورده بود كه چنين خطاي فاحشي در حق آن وجود مقدس ، ولو به قصد جواب يك عمل مشابه ، مرتكب گشته بود .

نكته ظريف در فتواي فوق الاشعار استفاده از اصطلاح خاص « نهاد » است . نهاد ( تأسيس ، سازمان و مجعوله يا مؤسسه ) يك موجود اعتباري است كه در راستاي تأمين و صيانت يك يا چند ارزش مادي يا ديني جعل گرديده است . به عنوان مثال مي توان خانواده را نام برد كه در اجتماع انساني وسيله تأمين آسايش ، لذايذ جنسي و ادامه نسل مي باشد . كدام عقل سليم اجازه مي دهد اين بنياد خطير در معرض خطر قرار گيرد ؟ تحمل كمترين اهانتي به اضاي اين واحد برخلاف شرف آدمي به شمار مي رود . آگر فردي در مقابل دشنام به پدر ، مادر ، خواهر و برادر بي تفاوت ماند بي ناموس محسوب مي شود . رخنه در اركان يك قوم ، قبيله و ملت از اختلال در شالوده خانواده آغاز مي شود . وانگهي در اسلام صحبت از امّت محمّدي است كه ازواج مطهّره اش بايد از هرگونه زبان درازي مصون باشند . اينجا ديگر سنّي و شيعه نمي توانند مطرح باشند . در قضيه ما نحن فيه حضرت عايشه ( رض ) مادر همه مؤمنين و ناموس جمله مسلمين است .

مقالات و اطلاعات كتابهاي تاليفي حاجي محمد شادكام

«Ең ықпалды әйел – біздің үйдегі жеңгелерің...»

Пікір

Карл Дженкинс Шәкерімге симфония арнады

Пікір

Пікір жазу

Қазақстан халқы халал тағамның дәмін ала бастады

Пікір

Назарбаевпен қатар Брюссельге барған Құрманов Еуропарламент алдында пикет өткізді

Пікір

Пікір жазу

پیوندهای روزانه

نوشته‌های پیشین

آرشیو موضوعی

برچسب‌ها

پیوندها