عید قربان و قزاق های ایران
از وجوه مشترك قزاقها با ساير هموطنان مسلمانشان جشن گرفتن عيد قربان همراه با ساير اهل قبله است. اهميّت اين مناسك از آداب و رسوم ديگر اگر بيشتر نباشد البتّه كمتر نيست. شايد علّت اين امر مهاجرت قزاقهای ستمديده از رژيم كمونيستی روسيه شوروی بوده باشد كه استبداد و تمامتخواهی سران آن با تحميل ساختار نامربوط سوسياليستی بر يك جماعت عشيرتی مبتنی بر دامداری واجد روابط خاصّ قبيله ای و مهمتر از همه فرهنگ ويژه اش شيرازه امورش را از هم پاشيده بود ؛ تا جايی كه علاوه بر ايمان نان وجان مردم نيز در معرض تهديد قرار می گيرد. بعضی از بازماندگان آن ايّام مصيبت بار اقرار می نمايند كه آوارگی قربانيان سوسياليسم كذايی نه بخاطر دين بلكه برای نانی بود كه استالين و اعوان و انصارش از عهده تأمين آن هم بر نمی آمدند. طبيعی است كه آن بيچارگان ، منباب توبه و انابت به مكاتب دينی موجود در تركمن صحرا روی آورند و عبادات و مناسك مربوطه در اولويّت خاص قرار گيرد. از همين رو است كه قزاقهای ايرانی مثل تركمنها ، برادران دينی و مذهبی و فرقه ای خود ، يكی دو روز جلوتر به استقبال عيد قربان رفته ضمن نظافت منزل با مراسمی بنام « شِكتك » - احتمالاً به معنای مرزی – اقوام و آشنايان و خصوصاً آخوند محل را جهت صرف ناهار و دعای خير نثار آن به ارواح رفتگان خانواده و خاندان به خانه دعوت می كنند.
عيد قربان با حضور در نماز آن در مساجد جامع يا عيدگاه ها آغاز گرديده پس از مصافحه و روبوسی با ساير نمازگزاران مبادرت به ذبح قربانی می گردد كه بسته به تعداد افراد قربانی كننده می تواند يك رأس گوسفند ، گاو يا يك نفر شتر باشد. رسم است كه غذای اين روز فرخنده را با گوشت ذبيحه شروع شود. قزاقها نيز همچون باقی مسلمين گوشت قربانی را به بخش تقسيم كرده يك سومش را به پذيرايی از مهمانان اختصاص می دهند كه همه درها برويشان باز است. ثلث دوم به فقرا و سائلين تعلّق خواهد داشت و الباقی چهت تغذيه خانواده در نظر گرفته می شود. بالأخره كله پاچه و سيرابی نيز صبحانه لذيذی برای دوستان و همسايگان خواهد بود تا چند روزی مهمان همديگر باشند.مضافاٌ به اينكه بين اقوام نسبی و سببی به همين مناسبت سهمی از اين رزق پرميمنت رد و بدل می شود تا مراتب صله رحم و روابط سببی مراعات شده باشد. زيارت قبور نيز از ياد نمی رود تا ارواح رفتگان عزيز شادتر شود.
كمی باعث تأسف است كه جمهوری اسلامی ايران از بسياری ممالك اسلامی ، حتّی كشورهای تازه رهايی يافته آسيای مركزی ، در اهتمام به اين ايّام مبارك با تعطيل رسمی اعلام كردن سه روز به مناسبتش عقب مانده است. علی ايّحال قزاقها برای عيد قربان سه روز متوالی چشن می گيرند. باز جای شكرش باقی است كه مدارس و ادرات به دانش آموزان و كارمندان مرخصی داده می شود. اين چند روز به نوجوانان و جوانان بسيار خوش می گذرد كه با لباسهای نو به ديدار بزرگسالان می روند كه بنوبه خود با جامه های عيدی تازه و روی خوش از ايشان استقبال كرده از اعطای هديه و عيدی مضايقه ندارند.
از ديگر رسوم جالب اين ايّام نامگذاری نوزادان به حاجی بردی و حاجی بيبی ، قربان بردی و امثال آن است. گاهی ممكن است كلمه « حاجی » به عنوان پيشوند نام مولود اين ماه يا به ميمنت بازگشت حجاج خانواده بكار رود ؛ چنانكه نام نگارنده نيز دارای چنين پيشوندی بوده برخی خيال می كنند كه طبق عادت فعلی آن را به مثابه تعارف بكار برده ام و لاجرم بايد توضيح دهم كه نام شناسنامه ايم حاجی محمّد است.