شیعه

برخي تصور كرده اند كه مراد از بداء آن است كه چيزي بر خدواند متعال مخفي و پنهان بوده و سپس آشكار و معلوم مي شود و با توجه به آيات قرآني و روايات معصومين عليهم السلام و گفتار علماي شيعه و سني - كه متعاقبا ذكر خواهد شد - اين تصور باطل و بلكه كفر است. چون خداوند قادر مطلق است، بنابر مصالح کونیه، هرگاه بخواهد می‌تواند امری را باطل سازد و به جای آن امر دیگری را برقرار کند که در این صورت بداء به معنی نسخ است. در ترجمه فرق الشیعه از حسین بن روح نوبختی آمده‌است که: «  بداء عبارت از این اعتقاد بود که خداوند عالم، مشیتش را بر حسب مصالحی تغییر می‌دهد. بداء به معنی پشیمانی خداوند از امری در شیعه جایز نیست بلکه به اعتقاد شیعه چون خداوند قادر مطلق است و به نص آیه ۳۹ سوره الرعد، خداوند هر چه خواهد محو و هر چه را خواهد اثبات می‌کند و اصل کتاب مشیت اوست.  »

معناي صحيح بداء نزد شيعه به استناد آيات و روايات ، عبارت است از اظهار مصالح تشريع ، ملاكات احكام و... كه نزد مردم مخفي بوده است ، نه به معناي آشكار شدن آن‌چه از ديد خداوند مخفي بوده است ؛ زيرا تمام آن‌چه در عالم و ماوراء آن وجود دارد ، براي خداوند آشكار است و بلكه خداوند خود خالق تمامي آن‌ها است ؛ همان گونه كه در آيه ذيل به همين مطلب اشاره كرده و فرموده است :

يَمْحُوا اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ . الرعد / 39

خداوند آنچه را بخواهد محو يا اثبات مي کند و اصل کتاب نزد اوست .

معني اين سخن اين است که گاهي اوقات خداوند بر زبان پيامبرش چيزي را جاري مي‌کند که تا آن زمان بر عموم مردم مخفي بوده است . بداء در روايات اهل بيت (عليهم السلام)

آنچه که براي بداء ذکر شد ، در روايات اهل بيت عليهم السلام آمده است كه به چند مورد اشاره مي شود:

امام صادق عليه السلام مي فرمايد :

« ما بدا لله في شيء إلا كان في علمه قبل أن يبدو له »

چنان‌که خداوند امامت اسماعیل را بنا بر مصالحی نسخ کرد و درباره او بداء حاصل شد.^[۱] از قول ابی الحسن روایت می‌شود که: «در مورد ابی جعفر برای خداوند چیزی آشکار گردید که آن را نمی‌دانست».^[۲] هر چند شیعیان بداء به این معنا که برای خدا علم جدیدی حاصل شود که خدا پیشتر به آن جاهل بوده را نمی‌پذیرند و خود آن‌را کفر می‌دانند.^[۳]

همچنین از امام حسین نقل می‌شود که گفته‌است :«اگر مردم می‌دانستند عقیده بداء چه پاداشی دارد در گفتن آن کوتاهی نمی‌کردند».^[۴]

بداء در لغت نزد شیخ مجلسی دو معنی دارد: اول ظهور و روشن شدن، دوم پدید آمدن نظریه و دیدگاه جدید.^[۵]

کافی در کتاب خویش شانزده حدیث در مورد بداء نقل کرده و به امامان شیعه نسبت داده‌است. از جمله:"«خداوند با هیچ عبادتی چون بداء پرستش نشده‌است».^[۶]

علامه مجلسی از فقهای بزرگ شیعه هفتاد حدیث در این مورد ذکر کرده‌است.^[۷]

منابع