X
تبلیغات
حاجي محمد شادكام
                  

 واژه سازی сөзжасам               

           توضيحی درباره واژه سازی                                          

 همراه با تكامل حيات اجتماعی ، واژه های نوينی پديد می آيند كه رساننده مفاهيم تازه اند. پيدايی و ساخته شدن اين واژه ها واجد قانونمندی معيّنی است. مثلاً واژگان

Оқушы , оқулық , аялдама , тоқсан , жеті , өнеркәсіп , аяқ – табақ , ...

با روشهای گوناكون ساخته شده اند :

Оқу – шы , оқу – лық , аялда – ма ,

با افزودن پسوندهای

-         шы , - лық , - ма

به ريشه واژه ، اعداد :

Тоқсан , жеті

با تغيير معنا ، به معنای فصل و هفته ،

өнеркәсіп = өнер + кәсіп , бүгін = бұл + күн

وعبارت :

Аяқ – табақ

با پيوستن دو واژه ساخته شده است.

تكامل و پيدايش ساختار واژه های زبان را واژه سازی می نامند.


                                       *   *   *

                                راه های واژه سازی

  برای واژه سازی چندين راه هست :

ا ) افزودن پسوند به ريشه. مثلاً :

Бала – лық , біл – ім , айт – ыс , жас – ар ,...

ب ) ادغام واژه ها . مثلاً :

Түрегелді ( тұра + келді ) , ашудас ( ашу + тас ) , белбеу ( бел + бау ) , сексен ( сегіз + он ) ...

ج ) ترتّب واژه ها . مثلاً :

Құлақ сал , ала жаздай , күні бүгін , ақ көйлекті , бүкіл әлем , ...         

                                    

+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در یکشنبه بیست و هشتم اسفند 1390 و ساعت 12:19 |
Қазақтың Наурыз мерекесі басталды! Иә, Григориан күнтізбесіне дейін көшпелі қазақ халқы «Амал» – бүгінгі «Наурыз» мерекесін наурыздың 14-і күні атап өткен. Себебі дәл осы күні Амал жұлдызы Күнмен бір сызықтың бойына шығады. Ұлы Даланы мекендеген көшпелі түркі халықтары бұл астрологиялық құбылысты «Амал мен Күннің көрісуі» деп білген. Осыдан көктем шығысымен «Көрісу» деген жақсы дәстүр дүниеге келген.

«Амал туды жыл келді!» деп қуанған ата-бабаларымыз ағайын-жұрттың аман­дығын біліп, бір-бірімен көрісуге асыққан. Осы кезде малын түгендеп, қалың қардан босаған жайылымға шығарады. Жалпы, наурыздың 21-і күн мен түн теңеліп, жыл жа­ңарса, наурыздың 14-і жаңа ай туады. Сон­дықтан бұл күн – Амал мерекесі Наурыз мейрамының беташары іспетті. Өкінішке қарай, бүгінде көктемнің алғашқы күні – Амал мерекесін, көбінесе Қазақ­стан­ның батыс аймақтарында жиі атап өтеді. Түркітанушы ғалым Серік Ерға­лидың мәліметі бойынша, бұған дейін бұл ме­ре­кені Маңғыстаудан бастап, Сыр өңірі, Қос­танай және Торғай аймағымен қоса, ресейлік Ажтархан (Астрахан), Сарытау, Са­мара және Орынбор облыстарының қазақ­тары ұлттық мейрам ретінде той­лаған. Бүгінде Амал мерекесін тойлау үшін батыс аймақтарына Талдықорған, Ал­маты, тіпті көрші Өзбекстан елінен жұрт ағылып жатады. Дегенмен Амалды бір аймақ емес, ел болып бүкіл республика бойынша атап өткен жөн. Бұл бастаманы кеше астаналық жастар да көтерді. Сәкен Сей­фул­лин атындағы Қазақ агро­тех­ни­калық уни­верситетінің студенттері қазақ­тың Амал мейрамын Арқа жерінде атап өтіп, «Кө­рісу» салтын тағы бір мәрте жаң­ғырт­ты.

Фариза ОҢҒАРСЫНОВА, қоғам қайраткері, ақын:

– Астанаға келгенімізге он жылдан асып кетті. Содан бері жастардың Амал мерекесін ұлықтап жатқандарына алғаш рет куә болып, қатты қуанып отырмын. Негізі, адамзат тарихында үш күнтізбе болған. Соның екінші күнтізбесінде осы жылдың, біздіңше, Наурыз мерекесі наурыздың 14-і күні басталады. Ал үшінші күнтізбе енгізілгеннен кейін, ол мейрам наурыздың 22-сіне ауысқан. Осы кезде «Көрісу» деген жақсы дәстүр болған. Енді бұрын үлкен қалалар болмаған ғой. Бірнеше шаңырақ болып түрған қазақ халқы жер аяғы жібіп, көк шыға бастаған кезде, «Қыстан аман-есен шықтық!», – деп бір-бірін құшақтап, қуанып амандасқан. Мінеки, осы бастаманы Астананың жастары көтеріп отыр. Бұл – аса қуантарлық жағдай. Ата-бабамыздың салт-дәстүрі жалғаса берсе, қазаққа өлім жоқ деп білемін! Жастарға рақмет! Амал мерекесі құтты болсын!

Серік ЕРҒАЛИ, түркітанушы ғалым:

– Негізі, Наурыз бен Амал бірін-бірі толықтырмаса, қайшы емес. Сол себепті осы мерекелерді бейресми түрде 14-22 наурыз аралығында мей­рам­дағанымыз жөн. Өкінішке қарай, бүгінде оны көбінесе еліміздің батыс аймақтары жиі тойлап жүр. Біз «ана аймақ, мына өңір» демей, біртұтас қазақ халқы болып, Амалды да, Нау­рыз­ды да тойлауымыз қажет. Бүгін Аста­нада наурыздың ақша қары түсті. Қазақ «қардың басын қар алар», – дейді, бұл – көктемнің белгісі! Соны­мен, құрметті ағайын, наурыздың 14-і қазақтың Жаңа жылы Ұлу жылына кірді. Ескі жыл есіркеп, Жаңа жыл жарыл­қасын! Жаратушымыз тілегімізді қабыл етіп, еліміз аман, халқымыз тыныш болсын!

Арман АСҚАР, «Алаш айнасы».



ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در جمعه بیست و ششم اسفند 1390 و ساعت 8:7 |

Серік Ерғали. 14 Наурыз – «Амал»: қазақша жаңа жыл



Бүгінгі Наурыз мейрамында екі мерекенің мазмұны қосарланып жүр: оның бірі қазақша Жаңа жыл және Күн-Түн теңесімі.

Наурыз мерекесін 1988 жылғы ресми мейрамдауды бастағалы бұрынғы 14 наурызда «Амал» атауымен жаңа жыл мерекесі Наурызбен беттестірілді, біріктірілді. Бір қызығы, қазақ наурызы 21-22 наурызда емес, 14 наурызда аталып келген және ол бейресми түрде батыс пен оңтүстік өңірде тоқтаған емес.

Көктемнің алғашқы әрі Жаңа жылдың енетін күні саналатын «Амалды» елдің батыс аймағында біршама өңір ғана атап өтеді. Ал, бұған дейін оны Қазақстанның Маңғыстау аймағынан бастап Сыр өңірінің барлығы,Қостанай, Торғай аймағына қоса, ресейлік Ажтархан (Астрахан), Сарытау, Самара, Орынбор облыстарының қазақтары атап өтетін. Бүгінде барлығы да Наурызға әрі жаңа жыл, әрі Күн-Түн теңесімі ретінде мазмұн беріліп, 21-22 наурызда мерекелеу қолға алынып келеді.

Мәселе неде? Мәселе қазақтың Жаңа жыл ұғымы мен ежелгі дейтүркілік Күнге табыну дәстүрінен бастау алатын, бүгінде парсылық (кейбір журналистер мұны «шығыстық» атап айдан аспаннан шығарып жүр) мазмұн беріліп жүрген Күн-Түн теңесімі мерекесінің шатасып кетіп отырғандығында. Түркілер көктемгі «теңесіммен» шектелмеген, күзгі теңесім қарсаңында Чук (шұбаш), Сабантой (қазақ, башқұрт, татар, шұбаш), Ақ ай (маңғол, қалмақ) мерекелерімен келсе, оған қоса қысқы және жазғы Күн тоқырауы да «Нартуған» (қазақ, башқұрт, татар, шұбаш), «Корачун» («Түнек құрысын» мағынасында - мажар-қыпшақтар, кейбір Сібір, Саян түркілері), сондай-ақ Ысыах (саха) атап жүр. Қысқасы, Күн-Түн арақатысына байланысты мерекелердің барлығы Күнге табыныс көріністері және аса ұлы мерекелер болып табылады. Парсылар соның тек қана ортаңғыазиялық түркілерден ауысқан көктемгі нұсқасын мерекелеп келеді.

«Амал» мәселесіне келсек,  мазмұны аса ежелгі жұлдызшылардың, астрологтардың іліміне қатысты жайттан бастау алады. Аспандық үдерістер бойынша бұл күндері Амал жұлдызы мен Күн бір түзудің бойына шығып, Жерден қарағанда беттесіп тұрғандай әсер етсе керек. Және де осы жайт қыстың кетіп, көктемгі үдеріске келтіретін ғарыштық түрткі болып табылмақ. Сол себептен де қысы аса қатал далалық көшпелі түркілер үшін бұл үдеріс қыспен бірге ескі жылмен де қоштасу болып табылған. Яғни, Амал мен Күннің «көрісуі» далалықтардың да ежелгі көкірек түйістіру (көк+ірек, адамдағы Көк қақпасы) дәстүрінің туындауына түрткі болған.

 

Амалды мұсылман ақын Рабғұзи (Насреддин) «Көктем» өлеңінде былайша суреттейді:

Күн енді де Тоқтыға,

Амалменен беттесіп,

Мұз бен қарды ерітті.

Қайран қалған жұрт десті:

Осы қыс болып па еді?

 

Бүгінгі Наурызға телініп жүрген Наурызкөже асы шын мәнінде көктемгі аласапыранды, қардың еріп, қызыл судың жүріп, жер бетіндегі болып өткен топан су мифінің жұрнағы ретінде Жаратушыға мойынсұну ишарасын білдіреді.

 

Сонымен, біз бір емес екі бірдей көктемгі мерекенің біріккен мазмұнын қысқаша қарастырдық. Алайда Наурыз бен Амал бір бірін толықтырмаса, қайшы емес. Сол себепті де, аталмыш мерекелерді бейресми түрде 14-22 наурыз аралығында мейрамдағанымыздың жөні бар. Оның үстіне халқымыздың бір бөлігі әлі күнге солай етіп келеді, ал ресми түрде төл танымнан бас тартқандай болмай, оны кеңіте түскеніміз абзал, мерекелер жыймасын «ана аймақ, мына өңір» демей,біртұтастандырған жөн.

Бүгін Астанада наурыздың ақша қары түсті. Қазақ «Қардың басын қар алар.» дейді, бұл қыстың емес, оның қоштасу қары, Көктемнің нағыз белгісі!

Сонымен, құрметті ағайын, бүгін 14 наурыз қазақша Жаңа жыл, Ұлу (улитка емес, айдаһар) жылы кірді. Ескі жыл есіркеп, Жаңа жыл жарылқасын! Жаратушымыз тілегімізді қабыл етіп, еліміз аман, жеріміз жайнай түссін!

 

Серік Ерғали, түркітанушы

«Абай-ақпарат»

 

Анықтама

Амал - Хамәл (Гамәл, Хамал, El Nath, Arietis, Al Ħamal rās al-ħamal), кейбір ұқтырмаларға қарағанда  «тоқты» немесе «тоқтының басы» болмаса қой басының «қасқасы» дегенді білдіретін, Тоқты шоқжұлдызындағы ең жарық жұлдыз болып табылады.  Арапша «хамәл» - қозы дегенді білдіреді. Десек те, бұл сөзге ежелгі түркі сөзінің араласып жүргенін аңдаймыз: ха+мал, «мал» сөзі ұсақ, уақ дегенді білдіреді, яғни арапша «қозы» дегенмен бүгінде қазақша «мал» аталып жүрген сөздің семантикалық мағынасы бірігіп, «ұсақ мал» дегенді ұқтырып тұр. Және арапша «ха» компоненті ежелгі «қасқа» сөзінің  бастапқы түбірі болуы ықтимал.  (С.Е.)

Птолемейдің «Альмагест» еңбегінде бұл жұлдыз шоқжұлдызға енбегендердің қатарынан аталады.  Амал -  сонымен бірге жылжымайтын жұлдыздардың бірі. Гиппарх «тұмсықтағы жұлдыз» атаған оны жұрт «тас төбедегі жұлдыз» деген. Тағы бір дереккөзде Тоқты шоқжұлдызының маңдайындағы сары жұлдыз кейде «Тоқтының екінші мүйізі» аталған.


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در پنجشنبه بیست و پنجم اسفند 1390 و ساعت 21:59 |

                 گزيری هست ؟

 

ساعت 8 صبح كه مشغول صبحانه بودم ، حاج سرسنباي زنگ زد كه برای نماز جنازه مرحوم جانگگبر با سواری عازم بندرتركمن است. نامبرده در 93 سالگی اجلش فرارسيده است. زن اولش سالها پيش فوت كرده است. زن دومش را هم كه پيرزنی بيوه از مهاجرين افغانی بود ، به علّت ناسازگاری از دست داد. اجاقش نيز كور مانده هيچ خويشاوند نزديك نداشت. برادرانش در قزاقستان مانده بودند كه دو نفر از اقوامش اخيراً به عيادتش آمده اند و برادرزاده اش قرار است با اوّلين پرواز از آلماتی ظرف يكی دو روز ديگر خود را به مراسم ختمش يرساند. يادم هست در ايّام جوانی از شنوندگان آن مرحوم بودم كه منظومه های قزاقی را در شب نشينی های عروسی می خواند. امّا مدّتی است چنين ترانه هايی طرفدار ندارد. نامبرده هم دست از ترانه خوانی برداشته و به سلك صوفيها وارد شده است. همين سرسنبای كه هم طايفه ايشان است با اشاره به اين كه ريش سفيدان قزاق در جوانی خواننده و در پيری پرهيزگار می شوند مورد خشم آن مرحوم واقع شده بود. اين را هم بايد گفت كه مرحوم مذكور در اغلب مراسم عروسی و ختم حضور يافته و فاتحه خوانی را بعهده می گرفت. هرگاه برنامه ای از سوی سفارت يا كنسولگری قزاقستان برگزار می شود ايشان دعاگوی مجلس بود. با فوت وی ريش سفيدان مهاجر قزاق ايران رو به اضمحلال می روند.

چون امروز جشن دامادی پسر ديار شادكام است نمی توانم همراهش شوم. اصولاً عروسی را به عزا ترجيح می دهم. وانگهی با خدا بيامرز ديار شادكام، علاوه بر رابطه نسبی ، حساب و كتاب خاصّی دارم كه نمی شود خاطر او و بيوه اش را رعايت ننمايم. به صمد قزاق هم قول داده بودم جهت دريافت فرم تقاضای خريد خدمت سربازی خود ، به اداره تأمين اجتماعی مراجعه و با مشورت او آن را پر كنم . سپس ديدم ممكن است فرصت اين كار هم پيش نيايد. پس به « قوُدابالا » زنگ زدم و پرسيدم می شود فردا سراغش بيايم. جواب داد البتّه فردا هم وقت هست. خيالم راحت شد. سرگرم اينترنت شدم تا حوالی ساعت 10 صبح. مادرم كه از خانه سرسنبای و نزد خواهرم فاطميما برگشته بود با ناراحتی گفت بهتر بود با پرداخت شيرينی داماد با ماشين آماده به نماز جنازه می رفتم. ممكن است بعداً چنين وسيله راحتی پيدا نشود. بهر حال دير شده بود.

از آقايان در خانه محمّد بايبوز پذيرايی می شد كه همسايه ديار  است. خانمها در خانه صاحب عروسی پذيرايی می شدند. جوانان كدي ، كما ينبغی ، مشغول خدمت بودند. ساير دوستان شاه داماد هم مضايقه نداشتند. شكر خدا در ميان قزاقها حس تعاون پابرجا است .

به صرف چای ، شيرينی ، ميوه و تنقّلات مشغول شدم. از بادام زمينی خوشم می آيد. پرتقال و سيب هم ميل كردم. ساعت از 11 می گذشت كه آخوند محمّدی گوشزد كرد هر چه زودتر ناهار را بدهند تا اقامه نماز ظهر اوّل وقت ممكن شود.البتّه سر دستارخوان ساكت نمی شود نشست؛ خاصّه اگر حاج ستّاربای بلی هم ، طبق معمول ، لاف بزند. وقتی او ضمن صحبت با آخوند و تعريف از خود در مورد خريد ملك به من و بقيه كديها اشاره كرد كه پولمان را در بانكها خوابانده ايم ، جواب دادم كه اين هم از انبار يا سيلوی «ساته كه» است وگرنه من از چنين دارايی ها ندارم تا از بانكها نزولخوری كنم. ايضاً بعيد نيست چنين راپورتی را همين خالیبند به ستاد يارانه ها داده باشد كه ديروز به موبايلم پيامك فرستاده اند: فلانی ، نظر به تمكّن مالی لطفاً جهت اعلام انصراف از يارانه با سايت رفاه تماس بگيريد ! گرچه خطاب به ستاربای شوخی می كردم ، ستاد يارانه خيلی هم جدی به نظر می آيد. در خبر ها آمده است كه از اين sms ها برای خيلی موبايل ها ارسال شده است. كاربران بسياری قسم خورده و اعتراض داشتند كه مگر با ماهی 300 – 400 هزار تومان درآمد ماهانه می توان در عداد متمكّنين بود. ظاهراً حضرات حسابها را پاك قاطی كرده اند. بقيّه را چه دانم ، بنده كه به عنوان بازنشسته كانون وكلای دادگستری ماهانه 800 و اندی هزار تومان مستمری می گيرم ، دو پسر عيالوارم _ هر يك با 2 فرزند _ بيكارند كه تأمين معيشت آنها برعهده من و مادرشان است. اعلام شده كه سطح فقر در شهرستانها ماهی 800 هزار تومان است. حساب كنيد از هشتصد و خورده ای تومان ، پس از تقسيم بر 12 نفر چه می ماند. اتفاقاً چشمم افتاد به خبر تعيين ديه سال آتی به مبلغ 90 ميليون و اندی تومان كه طبق محاسبه در طول 12 سال اخير 1400 و خورده ای در صدد افزايش داشته است. به عبارت ديگر اولياء قوه قضاييه كم وبيش می دانند ميزان تورّم از چه قرار است. حالا كی به داد مردم می رسد كه از گرانی روزافزون كمرشان روز بروز خمتر می شود؟ آدم نمی داند بخندد يا گريه كند كه دولت براحتی مدّعی بسامان بودن اوضاع و احوال است. انگار وضع عاليجنابان مصداق ضرب المثل « سير از گرسنه خبر ندارد » است.

حاج ستاربای از محمّد ازبك - يكی ديگر از مهمانها - پرسيد چرا به قزاقستان نمی كوچد. توضيح هم می داد چون در آنجا قوم و خويش دارد می تواند ، با دعوتنامه به فوريّت ويزا بگيرد. از قرار معلوم بيچاره چندان تمايلی به اين كار ندارد. نمی دانم چند سالش است. از بس در حين چاهكنی خود را خم كرده مثل پيرمردها قوز شده است. تنهای تنهاست. سالها قبل يك دختر را بزنی گرفته بود كه از دستش فرار كرد. در ايران هيچ قوم و خويشی ندارد. مهاجر افغان است. از افغانستان به ايران پناه آورده و ازبكستان هم او را به تابعيت نمی پذيرد. « يهودی سرگردان » عنوان كتابی است كه بيشتر به اين بنده خدا می خورد تا صهيونيست های غاصب اسراييل. سؤال ديگرم از« ساته كه » درباره نام واقعی مرحوم جانگگبر بود. جواب داد نامش يانگبور بود. گفتم به نظرم بايد اسم حقيقیش جانگگئر بوده باشد كه تلفّظ قزاقی جهانگير است . يكی از خوانين اين قوم هم همين اسم را داشت. كسی نظرم را تأييد يا رد ننمود. ستّاربای تعريف می كند يكبار به اداره ای رفته و معاون مدير كل نام او را بجای « بلی » بالی می نويسد. او هم لجش گرفته و گفته اگر آنقدر بيسوادی كه نمی توانی چنين اسم ساده ای را درست بنويسی از پشت اين ميز در مقامی مناسب خود بنشين ! من هم ياد جوكی افتادم كه خدابيامرز ساری ( جمشيد شادكام ) می گفت به اين شرح : يكبار كه وبای التور شيوع يافته بود مسؤول فارس زبان واكسيناسيون به يك ارباب رجوع ترك افاده تركدانی كرده از او می پرسد : آدينگ ندر ؟ طرف جواب می دهد : آديم ندر ! مسؤول كذايی دوباره می پرسد : آدينگ ندر ؟ جواب عيناً تكرار می شود. مأمور موصوف به گمان اينكه مورد تمسخر واقع شده كشيده ای بيخ گوش ترك بدبخت خوابانده و می پرسد : مرتيكه ، اسمت چيه ؟ طرف با بغضی در گلو پاسخ می دهد : اسمم نادره. تازه سكه يارو می افتد كه در تركی كلمه « ندر » هم از ادات سؤال است و هم تلفّظ « نادر ». با معلومات ناقص نمی توان از عهده هر كاری بر آمد. ايكاش اولياء امور مملكت در هر كار و منصبی از افراد كارشناس استفاده می كردند تا اين قدر كار مملكت قاراشميش نمی شد. همه فن حريفان دولتی در واقع صلاحيت فنّی امور اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و سياسی را ندارند كه كار اين چنين بيخ پيدا كرده است. خدا عاقبت ما را بخير كند! بقول معروف زليخا گفتی و كردي كبابم ! لابد خبر داريد كه فيلم « جدايی نادر از سيمين » اولين فيلم ايرانی می باشد كه برنده جايزه اسكار شده است. موضوغ اين فيلم عدم تفاهم افراد با يكديگر است. تا يادم نرفته اين را هم گفته باشم می گويند ستارباي موقعی كه عضو شورای اسلامی قزاق محله بندرتركمن بوده پس از بحث با يكی از مقامات اداری بالأخره به سوء تفاهم می رسد. سيمين قصد رفتن به امريكا را دارد ولی نادر نمی تواند پدر آلزايمريش را به امان خدا ول كند ولو اينكه پدر پسرش را نشناسد. اين سوء تفاهم بين زن خدمتكار و صاحب خانه منجر به درگيری و شكايت كشی می شود كه با هزار زحمت حل می گردد. 

لبّ كلام اين كه بنی آدم هميشه گرفتار اختلافات گوناگون است. از قرار مغلوم اين وضع تا قيامت برقرار خواهد بود. امثال جانگگئر از جور حكومت كمونيست ترك وطن كرده دور از برادر و پدر به ايران می گريزد. محمد ازبك هم به همين سبب پس از افغانستان به ايران فرار كرده است. نادر ترك نمی تواند متصدّی ازخودراضی واكسيناسيون را تفهيم كند كه « ندر » همانا نام اوست. ستاد يارانه هم حاليش نيست كه مردم از گرانی و تورم چه می كشند. نادر و سيمين مجبورند جدايی اختيار كنند و در عين حال نمی دانند فرزندشان كدام يك از آن دو را ترجيح می دهد. النهايه نمی دانيم در اين ميانه حق با كيست. قضا و قدر را فقط خدا می داند. گزيری نيست مگر پرهيز از افتادن در مهلكه خودمحوری.               

+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در چهارشنبه بیست و چهارم اسفند 1390 و ساعت 16:35 |

گفتمان سی و چهارم

مردم همه می دانند كه می ميرند و اجل هميشه در پيری فرا نمی رسد ، يكی را كه گرفت ديگر رها نمی كند . قزاق اين واقعيت را لابد باور می كند ؛ اما آن را از راه عقل و فكر باور ندارد . ايضاً می گويد باور داريم خدائی هست كه همگان را آفريده ، در آخرت بازخواست می كند ، بدی را مجازات و خوبي را مكافات می دهد ، نه جزايش ، نه پاداشش به جز او پاداش بندگان نمی ماند . عذابش بسيار بيشتر و عطايش بسی زيادتر است . خير ، من به اين حرفشان اعتماد ندارم . آنان هر چند ابراز باور كنند ، باورشان خالی از يقين واضح و دقّت و اطمينان است . آنكه به اين دو حقيقت ايمان دارد چرا بايد انديشناك باشد ؟     زيرا مي تواند خود خوبيهای در خور آن دو باور را كسب كند . چنانچه باورشان به اين دو مبهم باشد ، به چه چيزي مي توانيم ايشان را معتقد سازيم و چگونه بگوئيم كه آنان مسلمان با ايمانند ؟

هركس نخواهد كه در دنيا و آخرت خوار شود ، بايد بداند : در دل هيچ آدمي دو خوشي با هم نخواهد بود ، دو شوق و اشتياق توأم نخواهد شد ، دو ترس و واهمه نيز يكجا نخواهد بود . اينگونه اشياء متفاوت را نمی توان يكی ناميد . بنابراين ، هر آدمي كه در دلش غم و شادی دنيا از اندوه و خوشی آخرت برتر باشد ، مسلمان نيست . حال فكورانه نظر كن ، قزاقهای ما هم مسلمانند . چنانچه دو چيز در ميان باشد ، يكی براي آخرت و ديگری در اين دنيا لازم باشد و اگر يكي را بگيرد ديگری را از دست بدهد ؛ آنگاه كسی آن را كه در آخرت بكار خواهد آمد برنداشته ، به اين اميد كه در فرصتی ديگر خواهد گرفت ، خير ، اگر ممكن نشد ، خدای كريم به بزرگواری خود خواهد بخشيد ، نمی توان اين امكان پيش آمده را از دست داد ، آنچه را كه بكار اين دنيا می آيد بردارد و چنان شخصي جان بدهد ، آيا می توان باور كرد كه آخرت را به دنيا نفروخته است ؟

بنی آدم همگی يار آدميزادگانند . چرا كه در دنيا تولّدت ، باليدنت ، سيريت ، گرسنگيت ، غمت ، فوتت ، پيكرت ، منشأت و مقصدت با همه شبيه است . مرگت ، ورودت به قبر ، پوسيدنت و بازخواست شدنت در محشر مثل بقيه است . خوف غم و ابتلاي دو عالم ، راحتي نعمات دو جهان همگی مانند يكديگرند . پنج روزي عمر خواهی داشت يا خير ؟ مهمان همديگريد . خود نيز مهمان دنيائيد . پس آيا سزاوار است كه جهل يكي را به جان علم ديگری انداخته ، به مال و دولت ديگری حسادت ورزيده تابع هوس های نفس شده و به ديده خصومت نگريست ؟

التجاء به خدا ننموده از بنده تمنّا كرده ، نتيجه زحمت خود را طلب نكردن و سهم ديگري را خواستن ، مگر مطلبی است قابل عرض به خدا ؟ مگر شايسته خداوند است كه به خاطر يكي بر ديگري ستم نمايد ؟ اين چه حرفی است كه بدون هيچ عقل و منطقي ، « خدايا ، خداوندا » گويان به جدل بپردازيد ؟ كجاي اين آدميت است ؟

 

+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در چهارشنبه بیست و چهارم اسفند 1390 و ساعت 9:54 |

حکمت ( 47 )

 

بر خالقش هر مخلوق اندر طاعت گر باشد

دوست بدارند آن بنده خلق عالم ای دوستان

یادش اگر نماید ، جگر پخته ، دل سوزد ،

از دم او بی شمار اخگر پاشد ، ای دوستان

ذاکر شده جملگی دل و سرّ و زبانش

پر خون شده همگی سیصد و شصت رگانش

واله شده تیر و دی ، بلبل خوش نوایش

بر هر شاخه نشسته نغمه خواند ، ای دوستان

شگفت آور بستان است این بستان دل ما

در بیانش می خواند هزار دستان نغمه ها

دیده شوند بسی رنگ بر هر یک از شاخه ها

نعمت ها را رسیده باری یابد ، ای دوستان

شکر ظاهر نعمت را نمی داند ناسپاس

کوه باطن همچنین دیده  ناید با قیاس

چشم سر هم نبیند کار نزده خود حواس

باری بیند چنانچه بصر یابد ، ای دوستان

از چشم دل چنانچه کنار رود پرده ها

باز شده و نماند حجابی بر خفیه ها

حیران ماند چشم جان بر آنچنان نکته ها

در پرتو ایمانش نظر یابد ، ای دوستان

بنده خدا ، خواجه احمد ، باری همین کلامش

عجب نباشد اگر  از سرّ بود پیامش

چون او بود خودبخود در مقام فنایش

پس از فنا بی گمان خبر دارد ، ای دوستان

+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در دوشنبه بیست و دوم اسفند 1390 و ساعت 7:21 |

- Сопылық, сопылық дейсіз, осы сопылық мәдениеттің қазақ топырағында қандай іздері мен ескерткіштері бар соны талдап беріңізші?

- Сопылық туралы зерттеулерім бар. Дегенмен қысқаша айтсам, сопылықтың ең басты ескерткіші - Қожа Ахмет Иасауидің кесенесі. Осы кесене кешегі атеистік құдайсыздандыру кезінде бұл жер «диар ул ислам» деп жар салды. Жалпы мұсылмандарды дінін есіне салып тұрды. Сол сияқты Сайрамдағы сансыз бап, Түркістандағы түмен бап, Сыр мен Үстірттегі үш жүз алпыс әулие, қазақ даласының ислам топырағы екендігінің айғағы еді. Сонау жер атаулары Сайрам рабат, Яссы, Ленгер, Текке, бүгінгі Астана барлығы сол сопылық танымның ұғымдары болатын. Бұл жерде рабат сопылардың рухани орталығы, ленгер рухты арылтатын дүкен, текке зікір салатын жер, Астана адамды Аллаға қауыштыратын қақпа деген мағынаға келеді, сопылық терминологияда. Ал, енді санадағы іздеріне қысқаша тоқталсақ, «Мәдинада Мұхаммед, Түркістанда Құл Қожа Ахмет, Маңқыстауда Пір Бекет» тіркесі қазақ мұсылмандық түсінігі мен санасының келбетіндей сайрап жатыр. Сонау Хз. Алиден бастап Мұхаммад ал Ханафия сосын Халлаж ал Мансұр, Баба Түкті Шашты әзиз  Ысхақ бап пен Арыстан Бап, Қара бура мен Қауғани, Сығнақи мен Бақырғани, Иүгнеки мен Хазини яғни, Асан Қайғы, Мөңкелер, Бұхар мен Үш арыс би, Бекет ата, Мәшһүр мен Шәкәрім, Абай мен Майлықожалар, Ғұмарлар болып кете береді. Оның арасында жыраулар мен зар заман ақындарын қосыңыз, сопылық болып жырлап, зарлап жатыр, құлақ түрер ұрпақтары болса. Тағы ма, онда « Атибат ул Хақаиқ», «Құт адғу Біліг», «Диуани Хикмет», «Мират ул қулуб», «Ах нихая», «Қара сөздер мен анықтар», «жауахирлер» болып шіркеуіште хат болып, мәдени мұра ретінде қорларда шаң басып жатыр, оқитын ұрпақтары болса, «қазақты Алаштан тараған» дейді сол атаңыз Халлаж болатын ол да сопылықтың құрбаны еді. Бұл да жетпесе Елбасының бастамасымен жаһандануға жұтылып кетпейік деген ниетпен атқарылған «Мәдени мұра бағдарламасы» ішіндегі аудармаларды қарап, иелік жасап көріңіз. Ал енді бұл да болмаса, сізді тыңдауға дайынмын қазақтың жәдігер ұрпағы!

- Досай аға, Елбасыға осы сопылық туралы айттыңыз ба? Айтсаңыз қандай пікірде болды ол кісі?

- Ең негізгі тұсын айтып шектелейін: Елбасыға Иассауидің төрт ұстанымын айтып бердім. Заман, мекан, ихуан және рабти сұлтан. Осы төрт ұстаным қазақ мұсылмандық түсінігінің айнасы. Иассауи Алла, әлем және адам арасындағы үйлесімділікті Құран негізінде түсіндіріп кеткен. Сонда адамның отаны, яғни, кеңістігі, кемелдікке жетуі үшін заман тыныштық, сосын қазақтар арасында бауырластық, және мемлекет ұстанымына адалдық болғанда Қазақ елі баяндылығын сақтайды дедім. Онда «Иассауи біздің Конфуцииіміз» деді. «Оны әрбір қазақ жастары біліп, танып, сүюі керек» деді.

- Қазаққа ислам дінінің таралуын 12 ғасырдан бастауға тырысушылықта бар. Ал, негізінде қазаққа дін ислам пайғамбар ғалайссалам тұсында жеткені туралы деректер де бар. Ал Ханафи мазхабы тарихыда тым арыда. Ал Қараханилер заманында 8-9 ғасырларда мемлекеттік дін болып бекіген. Тіпті Араб жазуы қолданыла бастаған. Ал әл-Фараби заманында мұсылман түркі мәдениетінің бір шырқау биігі деуге болады. Ол - 9- ғасыр. Сонда 12-нші ғасырдан кейінгі сопылықты ислам бастауы ету қаншалық орынды? 12-нші ғасырдан бұрын қазақтар қандай ислам жолын ұстанған осыған дәлелді жауап бере аласыз ба ?

- Шырағым, ғылымда «тырысушылық» емес, дәлел мен дәйек негізінде түсіндіру бар. Егер мен тырыссам, қазақтарды «ал мисақ», яғни, Адам Ата жаратылмай тұрғанда-ақ, мұсылман болға етіп көрсетер едім. Бірақ тарих бар, себеп-салдар қатынасы бар. Тырысқаныңмен болмайды. Ал, ханафи мазхабының қалыптасу ғасыры  8-9-ншы ғасыр, ал Қарахан мемлекеті - 10 ғасыр, ислам бұл ғасырларда белгілі болғанмен, сопылық танымның әйгілі басымдық дәуірі  «тариқат» дәуірінен кейін түркілер исламға жылына бастаған. Ислам дінінің жайылуы процесі Хз. Мұхаммед пайғамбардың кезінен бастап, кейіннен Хз. Әбубакр (632-634), Хз.Омар (634-644), Хз.Осман (644-656) халифатының алғашқы алты жылында қарқынды жүрді. Нәтижеде Араб түбегі толық, Византия империясының қол астындағы Сирия, Палестина, Мысыр және сол кезеңнің қуатты империясы Сасанилер де мұсылмандардың қол астына өтті. Міне, осы Сасани империясының ыдырауы түріктердің исламмен танысуына жол ашты. 642 ж. Нихавент соғысынан кейін ислам әскері Аһнаф бин Қайс басшылығында Жейхунды (Әмудария) кешіп өткен болатын. Міне, Маварауннаһр деп аталатын аймаққа арабтар алғаш аяқ басқаннан үш жүз жыл өткен соң түріктердің мұсылмандыққа бой ұру процесі нәтиже бере бастады.

Қожа Ахмет Иассауидің өмір сүрген кеңістігі мен уақыты түріктердің төрт ғасыр бойы исламмен танысып, кей тұстарда қауым-қауым болып ислам дініне кіре бастаған кезең екендігі тарихтан мәлім. Иассауиге дейінгі төрт ғасырдың нәтижесі ретінде алғашқыда Аббаси халифаты билігіне қарасты Тұлын (868-905), Саж (890-929), Ихшидилер (935-969) сияқты жартылай тәуелсіз түрік саяси биліктерінің артынан Еділ-Бұлғар хандығы (922ж. ислам дініне кірген), Қарахан (Исламды 944/945 ж. қабылдаған) (840-1212) билігі, Ғазнауи (963-1186), Селжұқтар (1038-1194) және Хорезмшах (1092-1221) мемлекеттері алғашқы және өте маңызды түрік-ислам мемлекеттерінің пайда болуларымен бірге тамыры тарихтың тереңінен келе жатқан дәстүрлі түркілік дүниетанымдық мәдениет құндылықтарының исламдық мәдениет және өркениет қабаттарымен танысуы нәтижесінде жаңа түрік-ислам мәдениеті мен өркениеті қалыптаса бастаған болатын.

Түріктердің мұсылмандықты халық болып қабылдауында Саманилер билігі кезеңі өте маңызды. Саманилер кезінде пайда болған "түрікмен" сөзі-мұсылман түріктерді көшпенді кафир (мұсылман емес) түркілерден айыру үшін қолданылған. Түріктер мұсылман болған соң тарихын, аңыздарын, дәстүр-салттарын, қысқасы мәдениеттерін исламдық рухпен қайтадан қалыптастырды. Осылайша, түріктер шығу тегін семидтердің дүниетанымына негіздеп, өздерін Нұх пайғамбардың ұлы Йафестің (Жаппас) тұқымына тірейді. Көптеген түрік отбасы, Хз. Али, кейде пайғамбардың сахабалары (серіктері) арқылы өздерін Хз.Пайғамбарға "генетикалық" тұрғыдан байланады. Бұл түсініктен де ескі түркілік дүниетанымдағы ұстындарды, категорияларды көруге болады. Әйтпесе, мұсылман болу, қан, тек, генге емес, рухқа байланысты екендігін о баста Құран мәлімдеген болатын. Көк-Тәңірдің өмірдегі көрінісі болып табылатын "құт" Алланың сыйы болды. Тәңірдің бұйрығы - жарлық болса, Алланың шапағатпен кешірімділігіне айналды. Исламды қабылдауда, ақырет сенімінің, әсіресе тамұқтың (тозақ) қорқыныш психологиясының өте үлкен ықпалы болғандығын айта кеткен жөн. Дәруіштер көшпелілер арасында исламды жаюда, жиһадтың сауабы, жұмақтың сыйынан көрі, адамның күнәсі мен оның нәтижесінде тозақта көретін азабы мәселесін баса көрсеткен.

Исламның алғашқы таралу дәуірінде рибаттар шекаралық қалқан яғни, "кіші жихад (соғыс)" қызметін атқарса, кейіннен шекарадан ішкі аймаққа айналғанда "ұлы жихад" яғни, адам нәпсісін  тәрбиеленумен айналысқан суфилердің теккесі ретінде діни сопылық тәлім-тәрбие орталығына айналған. XІ-шы ғасырларда рибат ескі мағынасын жоғалтып, медресе, мектеп, теккені білдіретін суфилік діни ұғымда қолданыла бастады. Өйткені, осы ғасырларда дінді "кіші жихад" арқылы емес, "ұлы жихад" яғни, адамның көңілін, рухани әлемін жаулауды мақсат еткен сопылық дүниетанымдық ағымның тариқаттар кезеңі басталған болатын. Осы ғасырда Мавераннахрда он мыңнан астам рибаттар мен зауиялардың болғандығын Ибн Халлиқанның рисаласы да қуаттайды. Түріктер арасында сопылық дүниетанымның тариқаттар дәуірінің "алғаш есігін ашу" құбылысы тарихымызда Қожа Ахмет Иассауи атымен таңбаланғандығы мәлім. Иассауи тариқаты оның ілімінің қалыптасу процесін айқындайтын негізгі көрсеткіш болып табылады.

Исфиджаб қаласы Иассауи дүниеге келмей тұрып, 100-150 жыл бұрын исламды қабылдаған болатын. Бұл топырақтар халифа Муғтасим (833-842) дәуірінде исламмен таныс болып, Саманилер (819-1005) кезінде мұсылман болды. 960 жылдары Шаш пен Фараб (Отырар) арасындағы 200-ге жуық ауыл исламды қабылдаса, Х- ғасырдың бірінші жартысына қарай Қашғар мен Баласағұн аймағы Ислам дінін қабылдаған болатын. Исфиджаб пен Йасы (қазақтар Аса, Жаса да деген) қалалары да осы кезеңдерде ислам халифаты құрамына кірді.

Иассауи дүниеге келген кезең, Аббаси халифатының саяси билігі ыдырағанымен, рухани ықпалынан ажырамаған дәуірі болатын. Ислам халифатының билігі нәтижесінде Сирия, Мысыр, Солтүстік Африка, Испания, Еділ бойы, Шығыс Түркістан, Шығыс Азия, Үндістан, Иран-Сасани топырақтарына ислам діні кеңінен танылған болатын. Ислам дінінің осы аймақтардағы жергілікті әртүрлі рухани-заттық құндылықтарға ие халықтардың дүниетанымдық- мәдени қабаттарымен  біте қайнасып таралғанын айтуымыз керек. Құран мен Хадис негізінде қалыптасқан Ислам мәдениеті өзінің жайылуы кезінде әртүрлі дүниетанымдық мәдени қабаттардағы халықтардың құндылықтары арқылы біртұтас ислам өркениеті ретінде қуатты даму, жаңғыру сатысына жетті. Осылайша, ислам тек  бір ұлттың ғана емес, исламды қабылдаған ұлттардың мәдени-дүниетанымдық үлесімен ортақ дін хәліне келсе, ислам өркениеті де универсалдық өркениет сатысына көтерілді. Міне, дәстүрлі түркілік дүниетанымның өзіндік ерекшеліктері де универсалдық ислам өркениетінің қалыптасуындағы жабдық ретінде қалып қоймай, жаңа ислам діні негізінде сомдалып, рухани бірлік деңгейінде өзіндік түрік-ислам мәдениеті мен өркениет көкжиегін аша білді.

XІ-XІІ ғасырлардағы Түркістан, Сыр бойы Иасауидің білім алуы аясы,  өскен ортасының сол кездегі тарихи-әлеуметтік жағдайына келер болсақ, бұл мәселеде де нақты деректерге қарағанда, жарым жартылай айтылған жорамалдар мен болжамдар үйіндісіне тап боласыз. Әрине, сол кездегі түріктер орналасқан жерлерде яғни, Отырар, Исфиджаб, Баласағұн, Йасы, Сабран (Сауран), Сығанақ, Шаш, Сүткент, Женд, Весиж, Кудур, Шилжи, Отлук, Өзкент т.б. Мавераннаһр қалаларындағы араб  жаулаушылары мен миссионерлерінің (даиндерінің) әрекеттері ІХ ғасырларда саяси сипат алған болса, Х ғасырдан бастап түбегейлі исламдық ілімдердің дамуы бағытында тәлім-тәрбиелік ордалардың-медресе, теккелердің орнығуымен бірге қоғамдық, исламдық, руханияттық, ахлақи принциптері мен бірге экономика мен сауданың дамуына негізделген жаңа мемлекеттік сипаттағы жүйелер қалыптаса бастады. Әрбір мемлекеттерде, қала, қорғандарда, елді мекендерде мешіттер, медреселер мен теккелер бой көтерді. Қоғам исламдық шариғат (заңдық қағидалар жүйесі) негізінде реттеліп, әлеуметтік, этико-психологиялық, экономикалық қарым-қатынас орныға бастады. Қарахан әулетінің билігіне қараған сол кездегі Мавераннаһр қалалары-мұсылмандар және мұсылман еместерге (ғайри муслимин) бөлінді. Мұсылман еместер жизя (мұсылман еместердің салығы)  төлейтін болса, мұсылмандар зекет беру арқылы қоғамдағы адамдардың әлеуметтік әл-ауқаты жағынан тепе-теңдік пен өзара демеуді, бейбіт өмір мен діни бауырластықты қалыптастырды. Жер, егін салығы-вакуфтық (фонд-қорлар) жүйелермен реттеліп отырды.

Қарахан мемлекеті тұсында мәдениет пен ой-сананың толқынданып, білім мен ғылымның исламдық рухта өрлеп тұрған ренессеанс дәуірі. Қашғар, Баласағун, Өзкент қалаларындағы медреселер исламдық ғылымдарды түріктердің арасына жайып, муфассирлер (дінді түсіндірушілер), мухаддистер (хадисшілер), факихтер (исламдық правотанушылар), муаррихтер (тарихшылар), мантиқ(ин)шылар (тілшілер) мен адибтердің (әдебиетшілердің) өсіп жетілуіне ықпал етті. Қарахан мемлекеті тұсында алғаш Құран (аудармалары) тәржімелері мен түсіндірмелері жасалып, әсіресе фиқх (құқықтану) саласында ханафи фиқхының Сарахси, Баздауи, Дабуси мен Маргинани сияқты өкілдері арқасында түріктердің ханафи мазхабынан орын алуына әсер етті. Х ғасыр ортасында Құран түрікшеге аударылған. Алғаш құран аудармалары дәстүрлі түркілік діні мен нанымы тұрғысынан өте маңызды. Өйткені, құрандағы діни арабша ұғымдар түрікше берілген. Мысалы: Алла-Тәңірі, сәжде-жүгіну, ғибадат-табыну, ақыретте есеп беру күніне-көне күн, Шайтан-Жек (йак)-"жек-сұрын", жалму-жалбағай-сиқыр, күнә-жазық, өкіну-тәубе рух-төз, тін, пайғамбар-йалваш, женнет-ұжмақ-(жұмақ), жәһаннәм-тамуқ, құт-бақыт, ырыс, бақыт беруші рух және т.с.с. .

Біз бүгінге дейін жоғарыда аты аталған түрік даналарын ғана біліп, зерттеу объектісі ретінде қанағат қылып жүрміз. Ал, "Қарахан билігі кезіндегі ислам ғылымы" бойынша зерттеу жүргізген Юсуф Зия Кабакчы Қарахан кезіңінде тек қана ислам фиқхы(құқы) бойынша үш жүзге жуық түрік ғұламаларының болғандығын және олардың үш жүз елуден астам еңбек қалдырғанын, аты жөндерін, кітаптарының тізімін жүйелеп жазып, оған қоса түрлі елдердегі архивтерден өзінің тек қана ислам фиқхына қатысты қолжазбаларды ғана теріп алғандығын айтады. Бұдан түркілік дүниетанымның алғашқы исламдық кезеңі өзінің зерттеушілерін күтіп отыр деген қорытынды шығаруға болады.

Ал бауырлар! Мен өз тарапымнан келіп түскен сауалдарға, зерттеп, қолымдағы деректер негізінде жауаптарымды айттым. Кезек сіздердікі, қазақ қалай мұсылман болды деген тақырыпта ізденіп көріңіздер. Алдарыңнан жарылқасын! Жалпы сұрақтардың дені, диалектикалық тартыстан көрі, танымдық,  жамағаттық психологияға бой алдырған жастарымыздың діни санасы мен танымынан хабар береді. Бұл туралы кейін сараптама жасап өздеріңізбен бөлісермін, Құдай қаласа. Ғылым шексіз, жаңа деректер табылған сайын оның қабаттары мен тұжырымдары да соған сай өзгеріп отырады. Діни тарихымызды, діни тәжірибемізді діни догмамен шатастыруға болмайды. Себебі, дін мен дәстүр екеуі ажырағысыз біте қайнасып, ұлттық болмысқа айналған. Ал, дәстүрді дінмен шатастырып, біріншісін жоққа шығарып, діни танымнан ажырап қалмаңыздар. Онда қазақы болмыстан ажырап қалған, жаһандық үдерісте тамырсыз қаңбақ сияқты болуымыз мүмкін, осыдан сақтанайық, ағайын!

Уақыт болып жатса, алдағы уақытта, білімім жеткенше, әрбір сұрақтарыңызға ерінбей жауап беруге тырысамын. dosaykz&mail.ru

(Соңы)

«Абай-ақпарат»


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در پنجشنبه یازدهم اسفند 1390 و ساعت 21:47 |

416-  آقل آوٌسادی ، ارس جوُعادی.

417- جاتا – جاتا جامباسقا ، جاتا كه له قوينعا.

418- قرسعا بارعان قز جوٌقپايدی.

419-  ؤتئرئك بالدان شندقتكٌ وٌی آرتق.

420- آشوٌ آلدندا ، آقل صوكٌندا.

421- سوٌ باسنان لايلانادی.

422- قاسقردكٌ كوُشئگی تاوٌعا قاراي وُليدی.

423- آوٌر جوُكتی بؤلئسوٌ – آق آتانكٌ پارزی.

424- وله جه گه نشه ، آعاينمه ن بوله جه.

425- باوٌر شرن ، باس تأتتی ،

        آعاينمه ن ئشكه ن آس تأتتی.

426- توٌُسی بئردكٌ قونسی بئر ،

        توٌسی بئردكٌ ارسی بئر.

427- آعاين جاقسی بولسا – قاتاتكٌ ،

         آعاين جاقسی بولسا – ساناتكٌ.

428- بئر آوٌلدا مكٌ توٌسكٌ بولعانشا ، أر آوٌلدا بئر توٌسكٌ بولسن.

429- مال قونسن ئزده يدی ،

        ه ر توٌسن ئزده يدی.

430- آرالاسپاسا ، آعاين جات.

431- آعايننان شه ت جوُرسه كٌ ، كوكٌئلئكٌ بئر كوُن تارعار.

432- آعاينمه ن جاوٌلاسپا – باسكٌ آزايادی ،

         كورشئكٌمه ن داولاسپا – آسكٌ آزايادی.

433- ؤُت كئردی – قوُت كئردی.

434- أر پئرعاوٌننكٌ ؤز موُساسی.

435- قرققا كه لمه ي حرقا آسپايسكٌ.

436- قوُدايدان قورقپاعاننان قورق.

437- قوناق – قوُدايدكٌ ه ركه سی.

438- آز سؤز آلتن.

439- آز سويله گه ن دانالق ،

        كوپ سويله كه ن ناداندق.

440- جاقنكٌدی جاتتاي صيلا ، جات جانكٌنان تئوُكٌلسئن.

441- وُروسی كوُشتی بولسا يه سی ؤله دی ،

        توقپاعی مقتی بولسا كيئز قازق جه رگه كئره دی.

442- آسپانعا تاس آتپا ، تؤبه كٌه توُسه دی.

443- جاقسدان وُيره ن ،

        جاماننان جيره ن.     

 

+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در پنجشنبه یازدهم اسفند 1390 و ساعت 11:53 |

 

                    عبارت ثابت (фразеологизм )

انسانها در هنگام مراودات شفاهی از عبارات استفاده می كند. عبارتها بر دو گونه اند :

1-       عباراتی كه جای كلمات موجود در آن قابل تغيير بوده يا می توان واژه های ديگری را بجايشان نهاد عبارت آزاد نام دارند.عبارت آزاد رديف كلمه ناميده می شود.

2-       عباراتی را كه واژه های موجود در آنها دارای محل كاملاً معيّن بوده همگی يك معنی را رسانده و به مثابه اعضای يك جمله بكار می روند عبارت ثابت фразеологизм می نامند. مثلاً :

        Жүрек жұтқан ( батыр ) , қоян жүрек ( қорқақ ) , таяқ тастам ( жақын ) , көзді ашып – жұмғанша ( лезде ) т.б.                                 

  عبارات ثابت دارای 3 نشانه اند كه وجه مشخصشان از عبارات آزاد است : 1) استفاده از شكل آماده ، 2) معنای فی المجموع ، 3) متعيّن بودن عبارت.

*   *   *                            

                             مثل و متل

مثل و متل ها شجره نامه اعصارند. آنها آينه حكمت و بصيرت مردم و گنجينه زرّين غنای يك زبانند. بسياری از آنها ثمره واقعيت زندگی بوده پس دارای ارزش تربيتی هستند.موضوع ضرب المثل ها و متل ها گوناگون است. گرچه اين دو بهمراه يكديگر گفته می شوند ، از همديگر متفاوتند. در ضرب المثل انديشه بنحو جمع بسته بيان شده از راه قياس معانی متضاد يك فكر ابراز و به صورت استعار بيان می شود. مثلاً :

Жақсыдан үйрен , жаманнан жирен .               Ынтымақ бар жерде ырыс бірге жүреді .

در متل ها انديشه اصلی در قالب ايماء و اشاره عرضه می شود. مثلاً :

Әлін білмеген әлек .

Көппен көрген ұлы той .

Түсі игіден түгілме .

 

                                    *   *   *

                       فرهنگ لغت و انواع آن

فرهنگ لغت مجموعه ايست از واژه های يك زبان يا شاخه ای از آن كه به ترتيب الفباء تنظيم و ارائه شده باشد. فرهنگ دارای انواع بسيار است كه هركدام دارای مقصد و كاربرد خاصّند. مثلاً :

1)        فرهنگ اورفوگرافيايی ( املايی ) كه جهت تثبيت درست نويسی بكار می رود.

2)        فرهنگ اورفوپيايی كه تلفظ درست واژه ها ياد می دهد.

3)        فرهنگ لغت مخصوص بيان معانی واژه ها و دليل غنای يك زبان است.

4)        فرهنگ چند زبانه معنا و صياق واژه های يك زبان را با كلمات معادل زبان ديگر ارائه می نمايد.

5)        فرهنگ لهجه به تفهيم معنا و ريشه واژه های محلّی اختصاص داده می شود.

  افزون بر فرهنگ لغات مزبور فرهنگ های اتيمولوژيك ، عبارات تلميحی ، دائرة المعارفی ( دانشنامه ای ) ، اصطلاحاتی ، لهجه ای ، دستوری ، كلمات دخيل ، مترادفات ، جغرافيايی و غيره وجود دارد.

                        *    *    *   

                      پرسش های تمرينی

1-       لكسيكا چيست و دارای چه شاخه هايی است ؟

2-       واژه يعنی چه ؟

3-       آيا واژه و معنی بهمديگر مرتبط اند ؟

4-       از لحاظ معنا تقسيم واژه ها به اصلی و مجازی چه اهمّيتی دارد ؟

5-       معنای اصلی و مجازی واژه يعنی چه ؟

6-       مترادف ، هم معنا و متضاد يعنی چه ؟

7-       آيا مترادف و هم معنی فرقی با هم دارند ؟

8-       كلمه عام و اصطلاح يعنی چه ؟

9-       در زبان قزاقی چند گونه كلمات دخيل هست ؟

10-     كلمات محجور بر چند گون اند ؟

11-     كلمات محجور و نو چه فرقی دارند ؟

12-     لهجه و اصطلاحات حرفه ای چيستند ؟

13-     ضزب لمثل ها و متل ها چه اهميتی دارند ؟ فرق اين دو با همديگر از چه قرار است ؟

+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در چهارشنبه دهم اسفند 1390 و ساعت 23:13 |
15 желтоқсан 2011
Мемлекеттiк идеологиясы жоқ қоғам тоқырауға ұшырайды

Талғат Мамырайымов, Қазақстанның гуманитарлық-саяси конъюнктура орталығының вице-президентi

Тарихи өлшемге салсақ, жас мемлекет үшiн жиырма жыл деген көп уақыт емес. Дегенмен де, Қазақстанның жиырма жылдағы даму жолына қарап отырып, мемлекеттiң болашағына болжам жасауға болады. Ендеше, Тәуелсiз мемлекетiмiздiң даму жолын ой елегiнен өткiзiп көрейiк.
16 желтоқсанның iргесiне жақындағанда бiздiң билiк жиырма жылда орасан жетiстiктерге жетке­нiмiзге қоғамды сендiруге тырысып бағады. Белгiлi бiр жетiс­тiк­терге жеткенiмiз рас. Бiрiн­шiден, экономикамыз тұрақты дамып келедi, мұны әлемдiк қауымдастық мойындаған. Екiн­шi­ден, бiздiң елiмiзде мемле­кеттi басқарудың тиiмдi институттары қалыптасты. Үшiншiден, ұлтаралық саясатта бiршама нәрседен ұттық.
Мемлекет құрудағы жиырма жыл мерзiмде Қазақстанның қоғамдық-саяси жүйесiнде керi процестер де жүргенiн айтуға тиiспiз. Мұны неге сүйенiп айтып отырмыз? Тарқатайық.
Мемлекет басқарып отырғандар Қазақстанның жетiстiгiн “алдымен экономика, саясат одан кейiн” формуласымен байланыстырады. Бұл формула қоғамдық танымның марксистiк түбiрi. Қоғамды танудың марксистiк түсiндiрмесi материалдық фактордың негiзi болатын. Сол себептi де мемлекеттiң бiрiншi басшылары кеңестiк-партиялық номенклатураны үлгi етiп, жаңа тәуелсiз мемлекеттi құрғанда марксистiк таным-түсiнiктi майшам еттi.
Мемлекеттiлiк пен қоғамды құру процесi жүргiзiлгенде нақты мемлекеттiк идеология негiз болған жоқ. Қоғам идеологияға арқа сүйей алмады. Тек мемлекеттiк және қоғамдық дамудың белгiлi бiр басымдықтары болды. Мәселен, қоғамдық-саяси тұрақтылық, “алдымен экономика, саясат одан кейiн” формуласы, тағы басқалары дегендей. Бiрақ бұлар жалпы мемлекеттiк идеологияның жүгiн көтере алмайды.
Қоғам және оның әрбiр мүшесi жалпы мемлекеттiк бiртұтас идеологиясыз өмiр сүре алмайды. Және де қоғамдық-саяси идеология – бүтiндей мемлекеттiк құрылымның iргетасы. Осындай негiзгi идеологияның жоқтығынан бiздiң қоғам жеке тұлғалар­ға, кландық және отбасылық мүдделерге негiзделiп құрылған. Нақты идеологиялық бағыт-бағдарсыз қалған қоғам өз күнiн өзi көрдi.
Адам баласы фундаменталды мақсат-мүддесiз өмiр сүре ала ма? Сүре алмайды. Сондықтан да жуық арада жалпы мемлекеттiк бiртұтас идеологияның негiзi қаланбаса, қоғам тоқырауға ұшырап, жалпы­адамзаттық құндылықтарымыздан айырылуымыз мүмкiн. Бұл Қазақстанның бұдан әргi мемлекеттiк құрылысына зиянын тигiзедi. Мұндай жағдайда 20 жылда жеткен жетiстiктердiң бәрi адыра қалмақ.

 

« алдыңғы бетке  |  келесі бетке »
ПІКІРІН БІЛДІРГЕНДЕР (3)
Сәбит | 27 желтоқсан 2011 14:37
Біздің басты проблемамыз дұрыс саясат ұстануымызда. Дұрыс саясат дегеніміз не? Ең алдымен орындалмай , айтылмай келе жатқан Ұлттық Саясат! Ұлттық саясатсыз ұлтымыз пост колониялдық боғаудан шығалмайды, екіншіден тіл мәселесіде шешілмейді. ҰЛТТЫҚ САЯСАТ деген сөзден қорқатын сорлы халықпыз, біздің мемлекетте тек Ұлт аралық пен Экономикалық саясат қана бар.
қажы мұқамбет қаракедей | 28 ақпан 2012 13:06
Құранға , тек қана қасиетті бір кітап деп бақпай , бір елеулі өлшем деп қарасақ , Одан жарамды мемлекет құруға пайданалар едік. Ондағы мақсат - үмбет деген құрылым. Құдай тағала бұл оқымалы жазбасында барша адамзат бір ата - анадан тарады дейді. Оларда шаңырақ , түтін , ру , ұлыс бар. Әр қайсысы өзінше бағыт - бағдары болса да әйтеуір түбі бір болған соң ортақ мүдделері де болып келісім табардай жағдайяты бар.
Ең соңғы райғамбар с.ғ.с нағыз қырсыққан , бір - бірімен өш арабтартары біріктіріп
қажы мұқамбет қаракедей | 28 ақпан 2012 13:20
Басқа ұлттар мен де қосып бір керемет үмбет жасағаны тарихтан мәлім. Қазақстан да әлгі анайы қауымнан осал емес қой. Сонда неге бұл елдегі ру , ұлыс пен ұлттар бастары қосылмасқа? Қазақ , орыс , неміс , кәріс , ұйғыр , қырғыз т.б.түп тұқияны бір екенін ескеріп Алланың бергенін бөліссе Оның сүйген үмбеті болары айдан анық.
+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در سه شنبه نهم اسفند 1390 و ساعت 21:55 |

28 ақпан 2012
Халықтың қалауына қарсы келу – билiктiң өзiне сор

Ақпанның 25-i күнi Алматыда кезектi наразылық шарасы өттi. Әдеттегiдей бұл жиынға да алматылық әкiмдiк рұқсат бермедi. Алайда жергiлiктi билiктiң шабармандары митингiге қарқынды дайындалыпты. Абай ескерткiшiнiң маңына жақындағанда, митингiнi “погондылар” өткiзгелi жатқандай көрiндi. Себебi, полицейдiң қарасы халықтан көп болды.

ПРОКУРОР ЕНТIГIП, ПОЛИЦЕЙ ЖАНТАЛАСҚАН КҮН
Наразылық шарасына екi мыңнан астам адам жиналды. Азаматтар белсендiлiгiн, ашын­ған жанайқайын прокурордың ескертуi тоқтата алмады. Шендiнiң сөзiне пыс­қырмаған жұртшылық талап қойып, табан тiреп тұрып ал­ды. Наразылық шеруiне дейiн-ақ қамауға алынған азаматтарға сұрау салған халықтың ызасы ернеуiнен асты. Митинг өтерден бiрне­ше сағат бұрын “Азат” ЖСДП-ның тең төрағасы Болат Әбiлев пен партияның бас хатшысы Әмiржан Қосановты, “Дат” газетiнiң бас оқырманы Ермұрат Бапи мен газеттiң бас редакторы Бақыткүл Мәкiмбайды Медеу аудандық тәртiп сақшылары қамауға алған.
Митинг басталған сәттен-ақ, билiктiң қысым көрсету ма­шинасы iске қосылды.       Ә дегеннен, полицейлер бел­сендiлiк танытқан бiрнеше азаматты сүйрелеп, жауап алуға әкеттi. Осыдан кейiн қоршауын қыса түскен погондылар жиналғандарды бiр шеңберге топтастыра бастады. Ортадан ешкiмдi шығармай, сырттан басқаларды кiргiзбеген полицейлер халықты бөлшектеп, азайтуға кiрiстi. Жымысқы пиғылдары iске асты деуге де болады. Соңыра көлiктерiне тиеген адам саны жиырмадан асқан погондылар бұл күнi осылай “олжамен” қайтты. Митингiде өз пiкiрiн айтушыларды бiр­тiндеп сүйреп, тергеуге әкеткен тәртiп сақшыларының қарқыны әрең басылды. Тiптi жол жиегiнде тұрған журналистерге де шүйлiгiп, қарапайым азаматтарға “кет!” деп едiреңдеген прокурордың ентiгi көпке дейiн басылмады.
 
“ЖАСТАР БИЛIКТIҢ ҚОЛЫНДА ЕМЕС, БИЛIК – ЖАСТАРДЫҢ, БОЛАШАҚТЫҢ ҚОЛЫНДА!”
Екi сағаттан астам уақыт­қа созылған жиында азаматтар қазiргi саяси жүйемен келiспейтiнiн ашық бiлдiрдi. Сонымен қатар митингiде “Назарбаев, кет!” деген ұрандар жиi қайталанып жатты. Жиналған қауымның жүздерi­нен ашыну мен ызаланудың табы анық байқалады. Алғаш “масқара!” деп шендi-шек­пен­дi­лердiң бұл күнгi әрекет­терiн сынаған халық әрмен қарай “өзгерiс!” деп ұрандатты. Қамаудағы оппози­цио­нер азаматтарды бостауды талап еттi. Осыған орай наразы топ Алматы қаласы, Медеу аудандық IIБ-ге бармаққа бекiндi. Алайда қолтықтасқан полицейлер шең­берiн тарылтып, азаматтарға артық қа­дам жасатпады. Өзара ақылдасқан мыңдаған халық екi сағат бойы осы жерде қамалған азаматтарды күтетiн болып келiстi. Жиында қарапайым азаматтар, зейнеткерлер мен жастар сөз сөйлеп, билiктiң саяси бел­сен­дiлердi қамауға алғанын және Жаңа­өзен оқиға­сында елге оқ атыл­ғанын айыптады. Сондай-ақ, келесi митингiнi Жаңаөзен оқиғасына жүз күн толатын күнi, яғни наурыздың 24-iнде өткiзу белгiлендi.
 
Рысбек СӘРСЕНБАЙҰЛЫ,
“Жас Алаш” газетiнiң бас редакторы:
– Бiз бұл райымыздан қайтпаймыз, қоғамның жақсарғанын қалаймыз! Бiз төңкерiс жасауды мақсат етпеймiз! Бiзге жандармериялық мемлекеттiң қажетi жоқ. Жақында ғана Жаңаөзенде болып қайттық. Ол жақта қайтыс болған адамдардың, қамауда отырғандардың туыс­тарымен жолықтық. Сонда түйгенiмiз, Жаңаөзен оқиғасының шындығы әлi ашылмаған. Мiне, осыған орай қоғам ақиқаттың ашылуын талап етуге құқы бар. Бұл талапты барлық қазақстандықтар қолдайды деп ойлаймын. Ол қылмыс толық ашылмаса, алдағы уақытта тағы қайталанатыны даусыз. Ал бұған бiз жол бермеймiз! Бүгiнгi митингiнiң мақсаты да осы болатын. Алайда бұл жиынға билiк рұқсат бермедi. Демек, билiк қылмысының ашылып қалуынан қорқады. Жаңаөзенде күйеуi, баласы жазықсыз қамауда отырған әйелдерге митинг өткiзуге де рұқсат берiлмедi. Әйелдердiң мұң-зарын айтуға мүмкiндiк бермеген мемлекет қандай мемлекет? Әйел затын митинг өткiзбек болды деп қуғындаған мемлекет қандай мемлекет? Бұл мемлекеттi басқарып отырған басшылардың кiм болғаны? Халық шындықты ашсын дейдi. Әйтпесе, бұл жерге бұзақылық жасауға келген ешкiм жоқ. Конституцияда көрсетiлген құқығымыз бойынша талап қойсақ, билiк сонымен санассын деп келдiк. Ал ендi осыдан қорыққан, рұқсат бермеген Н.Назарбаев қандай “ұлт лидерi”? Ол ұлт көшбасшысы болса, бұлай етпес едi.
 
Саламат ОМАШ, журналист:
– Жаңаөзен оқиғасынан кейiн халықты үрей биледi. Конституция­мызда “мемлекеттiң қазынасы– азаматтардың өмiрi мен құқығы” деп көрсетiлген. Ал қазiргi билiк бiздiң құқығымыз бен өмiрiмiзге түкiрiп, адамның өмiрiн қиюда. Бұл – әдiлетсiздiк! Жаңаөзендегi оққа ұшқандар адайлар емес, өзiмiздiң қазақтар, осы елдiң азаматтары. Билiк әдiлдiк iздеп, шындықты айтушыларды қудалап, қысымға алуда. Болат Атабаевты соттау – өнердi соттау! Жанболат Мамайды соттау– жастарды соттау! Бiрге болып, осы қиянатқа жол бермеуге тиiспiз! Бiз, жастар,  “Нұр Отаннан” шаршадық, жалықтық. Бiзге өз халқына оқ ататын билiк керек пе? Жастар билiктiң қолында емес, билiк жастардың қолында!
 
Айбар ЕРМЕКҚАЛИЕВ, жас ақын:
– Жалындаған жiгерлi жастар бар! Қазақ елiнiң болашағы үшiн жаны ауыратындар өте көп. Билiкке сұрау салынатын күн алыс емес. Адамда Отан бiрау ғана. Өмiр де пендеге бiр-ақ рет берiледi. Олай болса, қазiргi режиммен күресуде не жеңiлемiз, не жеңемiз. Жеңiп жатсақ, келе­шектiң алдында арымыз таза болады. Ал жеңiлiп жатсақ, өлермiз. Бiрақ күрес­тен бас тарпаймыз!
Тiлдi алға жылжыта алмай келемiз,
Жоғарғы жақ не айтса да көнемiз.
Жетер ендi! Бiздi қорқақ демеңiз.
Бұл шайқаста жеңiлемiз, не жеңемiз
Жеңiп шықсақ, әрi қарай көрермiз.
Ал жеңiлсек, көп болса бiз өлемiз! 
 
Наталья ПОНАМАРЕНКО, зейнеткер:
Жаңаөзенде оққа ұшқандар үшiн Назарбаев қана емес, барлығымыз бiрдей кiнәлiмiз. Себебi, ол кезде де бас көтермей, үнсiздiк таныттық. Оған дейiн де азаматтарымыз Заманбектi, Алтынбек Сәрсенбайұлын көмекшiлерiмен қандықол қарақшылар өлтiргенде де үндемедiк. Сол үнсiздiктен арылмасақ, билiктiң қылмыс машинасы тоқтамайды. Саяси жүйе де өзгермейдi. Бүгiнгi күресiмiз болашақтың iргетасын бекiтедi деп сенемiн.
 
Оқап МҰҚАЖАН, зейнеткер:
– Мен оппозицияның да, билiктiң де қатарында емеспiн. Бiрақ қазiргi жағдайға бейжай қарай алмаймын. Сол себептi митин­гiге келдiм. Тоналған қазақтың келе­шегi алаңдатады. Иен байлықтан қазаққа бұйырғаны – кедей­шiлiк, жұмыссыздық қана. Осыны көрiп тұрып, қалай наразылық танытпайсың? Қайда барсаң да қаңғыған, жоқшылықтан қажыған қазақты көресiң. Өз елiңде пұшайман болып отырып, үнсiз қалуға болмайды. Бүгiнгi үнсiздiгiң – ертең­гi ұрпағыңа қиянат. Қайыршылықтың қамытын киген қазақтың бiрi – мен. Ауылдағы үйiмдi сатып, күн­көрiс үшiн қаланың шетiне көшiп келдiм. Жер алу үшiн бар ақшамды жұмсадым. Алайда үй салуға қар­жы таппадым. Ақырында үйдi бөтелке шыныдан салдым! Қоқыстан бөтелке жинап, қалдық, лас ыдыстан үй салам деп кiм ойлаған!? Жағдайым келiсiп тұрса, қоқыстағы заттан баспана салам ба? Дәл осылай сандалып миллиондаған қазақ жүр. Осыдан кейiн қайтiп ел басшысы мен билiкке наразылық танытпайсың? 
 
СОТ СОРАҚЫЛЫҒЫ ШЕГIНЕН ШЫҚТЫ
Кешке жақын арнайы автобустармен Алматы қаласы ауданаралық әкiмшiлiк сотына Б.Әбiлев, Ә.Қосанов, Е.Бапи және Б.Мәкiм­байды алып келдi. Бұл күнгi митинг арнайы ұйымдастырылмаса да, аталған азаматтар жауапқа тартылды. Сот Б.Әбiлев пен Ә.Қосановты ҚР Әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы кодекстiң 373-бабының 3-тармағы бойынша он бес тәулiкке қамауға үкiм шығарды. Ал Е.Бапи, Б.Мәкiмбай және Б.Төреғожинаға 50 АЕК айыппұл салынды. Бұл азаматтар митингiнi ұйымдастыру былай тұрсын, сол наразылық шеруiне қатыспаған. Олар осы жылдың 28 қаңтарында өткен митингiнi ұйымдастырып, оған белсене қатысып, сөз сөйлегендерi үшiн жазаға тартылған болатын. Сол үшiн де 15-18 тәулiкке қамауда жатты. Бiрақ азаматтық қоғамның қалауымен өткен митингiнi назарға алмаған ауданаралық әкiм­шiлiк соты шешiм шығарумен ғана шектелдi. Дә­лелсiз тағылған айыппен келiспеген Б.Әбiлев пен Ә.Қосанов аштық жариялайтынын сол жерде-ақ мәлiм­дедi.
Меруерт ХУСАИНОВА,
Асылхан Әбдiрайым (фото)
« алдыңғы бетке  |  келесі бетке »
ПІКІРІН БІЛДІРГЕНДЕР (10)
Мен | 28 ақпан 2012 12:07
Мәскеуде, Петербургте Путинге қарсы шеру ұйымдастырылып жатыр. Полиция оларға оқ атпай, тарпа бас салмай қарап жүр. Бізде неге осындай әдет жоқ. Құқық қорғаушыларымыз шынжыры ағытылған қабаған иттей тарпа бас салады. Және аяусыз, тас жүрек шетінен. Олардың да бала шағасы, қарындас, інілері бар емес пе? Сонша шектен шығудың қажеті қанша?! Қорқытып-үркіту, сабау халықты ашындыра беретінін бұл қасқалар әлі білмейді.
қажы мұқамбет қаракедей | 28 ақпан 2012 12:25
Адам тұрсын Құдай да ,
Табынуға жарай ма ?
Аштық және қауіптен
Қорғамаса қалай да .

Қырып салған өз елін ,
Жоғалтты де беделін .
Сондай болған жарамсыз
Өзі ақ білсін қайтерін .

Берсе егер , қолынан ,
Бермесе де , жолынан ;
Қуу керек зұлымды ,
Билікті алып қолынан

منبع : جاس آلاش                                                                                                                                       .
+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در سه شنبه نهم اسفند 1390 و ساعت 21:38 |
Аватар пользователя қажы мұқамбет қаракедей

Бір ана мен атадан

Барша халық тараған

рулар менен жүздер де

Өз құбыласын қалаған

Айтқанменен атасын

Болып қалмас аламан

Бір - бірімен танысса

Ұлтқа болар жараған

Орыс , қытай, АҚШтар

Әзәзілге бәрі ұсаған

Болып жүрмең шайтандай

Озбырлықты ұнаған

Санаспасаң өзгемен

Болмас жолың тым аман

Шайтанға қарсы күресте

Жолына әсте жоламаң


Кенесарының орыспен соғысы қырғығызға басынуы хақында


ادامه مطلب
+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در یکشنبه هفتم اسفند 1390 و ساعت 21:19 |

                                                      واژه های متضاد

واژه هايی كه دارای معانی ضد يكديگرند متضاد ناميده می شوند.مثلاً :

Жақсы – жаман                                                                                                                                                                               

Жоғары – төмен                                                                                                                                                                               

Ақ – қара                                                                                                                                                                                           

Үлкен – кіші                                                                                                                                                                                       

*    *    *                                                                      

                                                                   واژه های دخيل

واژه های وارد شده از زبان های بيگانه واژه های دخيل ناميده می شوند.

در زبان قزاقی واژه هايی مانند мәдениет , әдебиет , кітап , ғалым , мектеп , аспап , дәріс , емтихан

از زبان عربی و كلماتی همچون аспан , дұшпан , намаз از زبان فارسی و واژه هايی چون журнал , газет , почта , касса , телефон , телеграф ,вогзал , кабинет , формула از راه زبان روسی وارد شده اند.

*    *     *                                                                       

                                                           لهجه ها و اصطلاحات فنّی

واژگانی كه عموماً بكار نمی روند و تنها در سطح يك منطقه استعمال دارند لهجه ناميده می شوند. مثلاً :

Шайнек – шаугім                                                                                                                                                                             

Шалбар – сым                                                                                                                                                                                   

Қасық – қалақ                                                                                                                                                                                    

واژه های مورد استعمال تخصصّی و حرفه ای فنّی ناميده می شوند. مثلاً :төс , көрік , балға , кескіш  در آهنگری و ау , қармақ , қайық , ескек در ماهيگيری بكار می روند.

*    *    *                                                                  

                                                       واژه های مهجور و نوين

واژه هايی كه امروزه چندان بكار نمی رود بلكه فقط به مثابه نمونه ای از ادبيات يك دوره تاريخی استعمال می شود واژگان محجور است. مثلاً болыс , аға сұлтан , хан , би , амбы , үкірдай , ақалақшы , жасақ , қол ,ғұн

واژه های محجور بر دو گونه اند : تاريخی историзм و باستانی архаизм . واژگانی كه در زندگی روزمره بكار نمی رود وليكن مفهوم اين لغات محجور را می رساند историзм ناميده می شود. مثلاً болыс , ояз , аға сұлтан , үкірдай , барымта

عناوين قبلی اشياء و پديده ها كه كهنه شده و عناوين نوينی يافته اند архаизм ( باستانی ) نام دارند. مثلاً :

Жатақ – отырықшы                                                                                                                                                                         

Желек – орамал                                                                                                                                                                                

Жасақ - әскер                                                                                                                                                                                    

Қолбасы - әскербасы                                                                                                                                                                      

            Қосын –ұйым                                                                                                                                                                                                              

 واژگانی كه مفاهيم تازه ای را می رسانند неологизм نوين نام دارند. مانند аялдама , іскер , жасанды жер серігі , ғарыш , ұшақ , тәлімгер ,кампьютер , нарық зкономикасы .

+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در پنجشنبه چهارم اسفند 1390 و ساعت 11:30 |

اين ايّام جوانی دوری بود چند روزه ،

پيری آيد ناگزير ، بايد كنيم انديشه .

بهنگام جوانی دل قوی و بی غم است ،

زما مگر ز چيزی پرواكند كس پيشه ! ؟

 

فكرش همه اين بود : نغمه خوانده شعر گويد ،

دست گرفته يكی را ، راه شوخی بپويد .

عادت كند به رفتن به روستای پر دختر ،

باكمال تفاخر از آن لذت بجويد .

 

مگو خرسند بگرديم ماز كار عاطله ،

بلكه خشنود بگرديم ز عقل و مال حاصله .

گر دوست داری تو دختر ، دوستدار يكی گزيده ،

ديوانگی است عاشقی با هوس باطله .

 

هر خنده در جوانيت برآيد از جهالت ،

پرخنده هم عاقبت ماند اندر فلاكت .

اول هنر بجوئيم اگر از دست برآيد ،

يا دست كم دست آريم مالی با هر مرارت .

 

 به هر جشنی با خلعت رفته حضور بيابيم ،

هر يكيمان يكي را پشتش بخاك بماليم .

اسب و خلعت فرسايد ، قدر وقيمت نماند ،

باخنده و هياهو چنبن مشغول نمانيم .

 

انديشه و فراست برای مرد قلعه ای است ،

تنگی دست در دنيا عجب مشكل تنگه ای است .

مست مشويد ، جوانان ، از به به اين و آن ،

اين دنيای سپنجی آزمون را عرصه ای است .

 

گر چه كردی بی هوس ، به آن مكن تو عادت ،

غمها ترا در پيش است پر خطر و مهابت ؛

تنگدستی و مظلومی با چشم پر استرحام ،

كج خلقی با مردمان ، نداشتن نزاكت .

 

عيّاشی تا حد مرگ چه كس مگر بتواند ؟

بر آن بود موعدی كز آن بيشتر نتواند .

طعام خود بيابد با دزدی او يا پرسه ،

چونكه هرگز مالی را با كاركردن نيابد .

 

 از ابتدا امر و نهی گر پدرش ننمايد ،

يا قوم و خويش نيايد كه بر حذر بنمايد .

اين دوران پر دريغ شده صرف لودگی ،

روزی مگر لاجرم دربدرش ننمايد ؟

 

نيست جوانی در اين قوم كه دريابد يك سخن ،

افسرده ام چون نكرد اميد پوچ ترك من .

تا نگويند نگفتند ريش سفيدان مطلبی ،

برآوردم اندكی ز آنچه هست حرف من .

 

+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در پنجشنبه چهارم اسفند 1390 و ساعت 10:25 |

ӘЛЕУМЕТ

Прокуратура мен дін істері агенттігі хиджаб жайлы

Ақпанның 3-і күні жарияланған «Ауыл мектебіндегі «хиджаб дауы» атты мақалада баяндалған оқиғаға орай бас прокуратура мен дін істері агенттігінен келген хатты өзгертпей жариялап отырмыз.

Хиджаб киген оқушылардың ата-аналары. Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Қазақстан ауылы, 3 ақпан 2012 жыл.
Мәтін көлемі

Алматы облысы Еңбекшіқазақ ауданы Қазақстан ауылында жергілікті мектеп әкімшілігі мен бірнеше ата-ана арасында дау туған еді. Мектеп басшылығы сабаққа орамал тағып келген үш қыздан «хиджабтарын шешуді» талап еткен, ал ата-аналар «бұл талап заңсыз» деген.

Азаттық радиосы осы мәселеге орай бас прокуратура мен дін істері агенттігіне хат жазып, «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» заңына түсінік беруді сұраған.

БАС ПРОКУРАТУРАНЫҢ ЖАУАБЫ

Бас прокуратура мен Сіздің мектеп оқушылары сабаққа бастарына орамал тағып келуіне тыйым салу мәселесі бөлігінде Қазақстан Республикасының «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Заңына түсінік беру туралы өтінішіңіз қаралды.

Аталған заңмен мектептерде немесе арнайы оқу орындарында арнайы нысандағы киім кию тәртібі белгіленбеуіне байланысты заңды түсіндіру мүмкіндігі жоқ екенін назарыңызға беремін.

Бұл ретте, өтінішіңізді мәселе бойынша уәкілетті органдарға, яғни Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігіне және Қазақстан Республикасының Діни істер агенттігіне жүгіне алатыныңызды хабарлаймыз.

ДІН ІСТЕРІ АГЕНТТІГІНІҢ ЖАУАБЫ

ҚР Конституциясына сәйкес Қазақстан зайырлы мемлекет болып табылады. Қазақстан Республикасындағы білім беру жүйесі де зайырлы сипатқа ие.

2011 жылғы 11 қазандағы Қазақстан Республикасының «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Заңында (бұдан әрі – Заң) білім беру ұйымдарында хиджаб кию мәселесі тікелей қарастырылмаған. Дегенмен Заңның 3-бабының 4-тармағына сәйкес діни білім беру ұйымдарын қоспағанда, Қазақстан Республикасында бiлiм беру мен тәрбиелеу жүйесі дін мен діни бірлестіктерден бөлiнген және зайырлы сипатта болады.

ҚР Білім туралы заңының 3-бабының 1-тармақ, 4-тармақшасына сәйкес білім беру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі принциптерінің бірі білім берудің зайырлы сипаты болып табылады.

Осыған орай, жалпыға бірдей және міндетті орта білім беретін мектептердің үлгілік жарғысында: «Мектеп зайырлы және діни білімнің бөлінгендігі жөніндегі қағиданы сақтауға міндетті. Мектепте кез келген нысандағы діни тәрбие беруге жол берілмейді» деп көрсетілген.

Сонымен қатар Қазақстан Республикасы аумағындағы барлық мектептерде мектеп формасын сақтау қадағаланады. Мектеп формасының үлгісін әр мектептің әкімшілігі Жарғы талаптары мен ішкі тәртіпке сәйкес айқындап, белгілейді.

Келтірілген мәліметтерге сәйкес Қазақстан Республикасы аумағындағы жалпыға бірдей және міндетті орта білім беретін мектептерде хиджаб кию мәселесі ҚР заңнамалық нормаларымен үйлеспейтіндігін хабарлаймыз.



CАЙТЫМЫЗҒА ТІРКЕЛІҢІЗ!

Құрметті оқырман!

Комментіңізді неғұрлым жылдам шығарып, Азаттық журналистеріне тікелей сын-ескертпе немесе ұсыныс айтып, өзге оқырмандармен ашық пікір алмасқыңыз келсе, сайтымызға тіркеліңіз.

Тіркелу үшін мына жерді басыңыз

Тіркелген соң сайттың оң жақ шекесіндегі «Кіріңіз» деген терезе арқылы еніп, пікір жаза аласыз.

Құрметпен,
Азаттығыңыз
Пікірлерді іріктеу
Пікір қосыңыз (27)
Пікір
     
Кімнен: қажы мұқамбет қаракедей Қайдан: иранбақ
21.02.2012 23:53
Осымен неше рет құранда хиджаб деген сөз тіпті жоқ дегенмін. Бұл әңгіме беріден шыққан деп қайталауға тура келіп тұрмын. Аудару керек болса арабтар хиджаб дегенде екі затты бір-бірінен айыратын шымылдықты меңзейді: мысалы еркек пен әйелдерді араластырғысы келмейтіндер хиджабты өзбасынша жасап дінге жамаған болса керек. Құрандағы нәрсе - خمر қазақшасы- бүркеншік ,
иманды әйелдерге , сұқ көздерден аман қалу үшін , берілген ұрықсат екені ап айқын. Ал егер әлгі бүркеншексіз жолы сұйық саналмай емін еркін жүре алатын болса ондай бүркену парыз емес сыңайлы. Сонымен , прокуратура , дін істері агенттігі , қала берді біо талай пікір қосқандар мұтына даурығып жүрген сияқты. Алда жалда қыз бен әйелдер көшелерде аман жүруден қалса ел қалаулылары құрандағы шараны қолдданса дайын үлгілері анау.

+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در چهارشنبه سوم اسفند 1390 و ساعت 6:9 |
  • گفت‌وگوي اختصاصي «شرق» با يوسف اسلام (كت استيونس) ستاره پاپ راك موسيقي به بهانه اولين اجرايش در خاورميانه
  • قطار صلح توقف ندارد
  • پرويز براتي

  • نام يوسف اسلام (كت استيونس) تداعي‌گر موسيقي براي صلح است. 35 سال پيش كه در يكي از مسجدهاي لندن به اسلام گرويد، براي پاسداشت صلح از راه موسيقي جنگيد. نه ديپورت شدنش از خاك آمريكا در سال 2004 او را خسته كرد و نه انواع و اقسام اهانت‌ها و تحريم‌هايي كه طي بيش از سه دهه متوجه او بوده است. او به گفته خود، تاوان مسلمان بودن را در دنياي قبل و بعد از 11 سپتامبر به طور كامل پرداخته و همچنان عقيده دارد اسلام، دين ترور و وحشت نيست؛ از همين‌روست كه آلبومش را آغشته به رايحه معطر گل‌محمدي مي‌كند تا مخاطب، بوي راستين اسلام را استشمام كند. اين خواننده پاپ راك كه از اواخر دهه 70 ميلادي، مسلمان شده و نامش را از كت استيونس به يوسف اسلام تغيير داده، از اواخر دهه 60 تاكنون نزديك به 60 ميليون آلبوم در سراسر دنيا به فروش رسانده. اين خواننده 64 ساله در تاريخ 16 فوريه (27 بهمن) براي اولين‌بار در خاورميانه روي صحنه رفت. اين كنسرت در موزه هنرهاي اسلامي دوحه برپا شد. دو روز بعد از آن در 18 فوريه (29 بهمن) هم در بيروت روي صحنه رفت. گفت‌وگو با او كه بعد از چند بار تماس اينترنتي و رد و بدل شدن سوال و جواب‌ها انجام شده را مي‌خوانيد. جا دارد از همكاري Rahim kane مدير ارتباط با رسانه‌هاي او، براي برقراري اين ارتباط، تقدير كنيم.

    ‌‌بيش از سه دهه است كه شما به دين اسلام گرويده‌ايد، چرا اينقدر دير به فكر افتاديد براي مسلمانان خاورميانه كنسرت برپا كنيد؟
    داستانش مفصل و دلايلش مختلف است. هرچند من چند سال در دوبي اقامت داشته‌ام، با اين حال روز پنجشنبه 16 فوريه هم در قطر از من پرسيدند: «يوسف، چرا اينقدر دير به ميان ما آمدي؟» پيش خود فكر كردم هرچه بگويم، توجيه است. بله، حق با شماست. من در دسامبر 1977 به دين اسلام مشرف شده‌ام و حالا، بعد از گذشت 35 سال، در خاورميانه كه مهد اديان آسماني و خصوصا اسلام است، روي صحنه رفته‌ام. هرچند طي اين 35 سال به خاورميانه آمدوشد داشته‌ام، اما خود را بابت اينكه چرا زودتر روي صحنه نرفتم، سرزنش مي‌كنم. به هر حال خوشحالم كه اين اتفاق- هرچند دير- رخ داد و من به ميان هواداراني آمدم كه سال‌هاست با آنها هم‌كيش و هم‌مسلك هستم. اما در مورد انگيزه‌ام براي اين كنسرت، بايد بگويم منطقه خاورميانه در يك سال گذشته تحولات زيادي را به خود ديده و حقيقتش اين است كه اتفاقات بهار عربي و وقايع مصر، تونس و يمن من را به خاورميانه كشاند.
    ‌‌چه شد دوحه و بيروت را براي اولين حضور در خاورميانه انتخاب كرديد؟
    به دنبال دعوتي كه خاندان آل‌ثاني در قطر از من براي اجراي زنده در موزه هنرهاي اسلامي دوحه به عمل آوردند، من با كمال ميل اين دعوت را پذيرفتم، چرا كه به ارتباط مجدد با دوستداران و دوستان مسلمانم نياز داشتم. حس مي‌كنم از اواخر دهه 70 كه مسلمان شدم، آن‌طور كه بايد و شايد براي مسلمانان كنسرت نگذاشته‌ام. به هر حال دوحه، امكانات مناسبي براي يك كنسرت زنده دارد. بيروت هم از اين امكانات بي‌نصيب نيست.
    ‌‌آيا در مقايسه با آن سال‌ها، تغييري درون خود احساس مي‌كنيد؟
    من هنوز حامل همان پيام هميشگي براي تمام انسان‌هاي عالم هستم؛ پيام صلح و عشق. چه زماني كه با نام «كت استيونس» براي مردم مي‌خواندم و گيتار مي‌زدم و چه زماني كه نام «يوسف اسلام» را براي خود برگزيدم.
    ‌‌در كنسرت قطر و نيز بيروت چه قطعاتي را اجرا كرديد؟
    بخشي از آنها، آهنگ‌هاي جديدم بودند؛ خصوصا ترانه‌هاي آلبوم اخيرم با عنوان «آوازه‌خوان جاده». يكي ديگر از آهنگ‌هايي كه خواندم، ترانه «مردم من» بود كه در يك سال اخير تحت تاثير اتفاقات مصر، تونس و يمن خوانده‌ام.
    ‌‌با اين اوصاف، «بهار عربي» مهم‌ترين مشوق و محرك شما براي بازگشت دوباره ميان مسلمانان خاورميانه بود. درست است؟
    اين واكنش طبيعي من بود به آنچه در مصر، تونس و ليبي گذشت. من هم همچون هر مسلمان ديگري به شدت تحت تاثير اتفاقات منطقه بوده‌ام. همين حال و هوا باعث شد ترانه «مردم من» را بنويسم و بخوانم.
    ‌‌نحوه شكل‌گيري اين قطعه جالب است. شنيده‌ام گويا براي ساخت آن فراخواني داده بوديد؟
    زماني كه تلاش و مجاهدت مردم مصر را در پايان بخشيدن به حكومت حسني مبارك ديدم، پيش خود فكر كردم بايد ترانه‌اي براي مردم مصر و البته كشورهاي تونس و ليبي تهيه كنم و بخوانم، اما در فكر ايده تازه‌اي بودم. نمي‌خواستم فقط يك آهنگ را بنويسم و بخوانم. ناگهان به اين فكر افتادم كه قطعه را با همخواني مردم جهان منتشر كنم! از اين‌رو فراخوان دادم كه هر فرد، با خواندن عبارت «مردم من» (my people) به زبان خود و فرستادن آن به من، در واقع صداي خود را به گوش مردم ديگر كشورها برساند. باورتان نمي‌شود كه ده‌ها هزار نفر در اين حركت جمعي شركت كردند و من با ميكس آن صداها و آواها، ترانه «مردم من» را ساختم كه در اينترنت منتشر شد و همان‌طور كه مي‌دانيد، امكان دانلود رايگان آن هم هست.
    ‌‌از كدام كشورها در اين حركت همكاري كردند؟
    تقريبا از تمام دنيا. از برزيل و آمريكا گرفته تا مالزي و اندونزي و آلمان. نكته جالب برايم اين بود كه مردمان اغلب كشورها دوست داشتند در انتقال پيام آزادي مردم مصر و تونس سهيم باشند.
    ‌‌تاكيد شما روي پيام صلح جالب است، اما مساله شگفت‌آور اين است كه غرب، گويا پيام صلح شما را به‌گونه ديگري تفسير كرده. فكر مي‌كنم «تروريست خواندن»تان از سوي دولت آمريكا و دستگيري‌تان در سال 2004 اوج برخوردها با شما بود. دليل دستگيري‌تان چه بود؟
    بي‌عدالتي! همان زمان گفتم كه شرم‌آور است كسي را كه در تمام دنيا به عنوان «پيام‌آور صلح» معروف است، «تروريست» بخوانند.
    ‌‌ماجرا چه بود؟
    سپتامبر 2004 سوار بر هواپيماي خطوط يونايتد ايرلاينز، از لندن رهسپار واشنگتن بودم. مي‌خواستم در واشنگتن با دالي پارتون ديدار كنم. مي‌دانيد كه «قطار صلح»ام را چند سال قبل از آن آهنگسازي كرده بود. مي‌خواستيم براي ساخت آلبومي ديگر با هم كار كنيم. هواپيما 280 نفر خدمه و سرنشين داشت و ما تازه وارد آسمان آمريكا شده بوديم كه از فرودگاه شهر «بانگور» تماس گرفتند و دستور دادند هواپيما بر زمين بنشيند. به محض فرود هواپيما، ماموران پليس وارد هواپيما شدند و من را دستگير كردند. مدعي بودند اسمم در فهرست «پرواز ممنوع (No Fly list) است. آنها به من گفتند در فهرست تروريست‌ها قرار دارم! در نهايت، يك روز تحت بازجويي بودم و بعد از آن هم من را به لندن برگرداندند.
    ‌‌گويا شما از دولت آمريكا شكايت كرديد؟
    بله، به محض بازگشت به لندن، يك تيم حقوقي را مامور اين كار كردم. جالب است كه اول مي‌گفتند اسمم در فهرست سياه قرار دارد، اما بعد اعلام كردند من يك تروريست نيستم، اما به سازمان‌هاي تروريستي كمك مالي كرده‌ام! جالب است كه تمام دنيا مي‌دانند كه من از اولين مسلماناني هستم كه پس از 11 سپتامبر اين حركت تروريستي را محكوم كردم. از قرآن آموخته‌ايم كه اگر يك نفر كشته شود، انگار تمام مردم كره‌زمين كشته شده‌اند. چطور مي‌توانم با چنين آموزه‌هايي، حامي تروريست باشم؟
    ‌‌موضع‌گيري‌هاي جك استراو و كالين پاول در اين رابطه چگونه بود؟
    بعد از اعتراض من و خشم جامعه مسلمانان آمريكا و انگليس، دولت آمريكا مجبور شد نام من را از فهرست كذايي تروريست‌ها خارج كند و در فهرست جعلي watch list (فهرست تحت پيگرد) قرار دهد. مدتي بعد جك استراو، وزير خارجه انگليس با كالين پاول در مقر سازمان ملل ديدار كرد و پاول به استراو گفت كه فعلا اسم من در فهرست watch list خواهد ماند. البته من به اين حركت اعتراض كردم.
    ‌‌اين ماجرا، عاقبت به كجا ختم شد؟
    آنها متوجه اشتباه خود شدند و من دو سال بعد، در دسامبر 2006 اجازه ورود به خاك آمريكا را پيدا و چند كنسرت در اين كشور برپا كردم. در مصاحبه‌هايم هم گفتم كه اين اتفاق با اينكه يك تصادف اعلام شد، اما برنامه‌ريزي شده بود.
    ‌‌پس گويا مسلمان شدن، برايتان حركت در مسير دشواري را به دنبال داشته است؟
    ‌‌دستگيري‌ام در فرودگاه بانگور، تنها يكي از برخوردهاي زشت دولتمردان غرب با من بوده است. من تاوان گرويدن به دين مبين اسلام را بارها و بارها پرداخته‌ام و از اين بابت ناراحت نيستم؛ چراكه معتقدم اسلام، دين صلح، آرامش و عشق است. من قدم در جاده‌اي گذاشته‌ام كه پاياني ندارد. در واگني از قطار صلح، راهم را به مقصد صلح و آزادي ادامه خواهم داد. يادتان باشد قطار صلح توقف ندارد.
    ‌‌سال 1989 به دنبال صدور فتواي امام خميني (ره) در مورد سلمان رشدي، شما صراحتا حمايت خود را از اين فتوا اعلام كرديد. بر چه اساسي به اين ذهنيت رسيديد و آيا ريشه برخي برخوردهاي غرب با شما از همين‌جا ناشي نمي‌شود؟
    ممكن است. بله، من همچنان به نحوه مواجهه رشدي با دين اسلام معترض‌ام. پيامبر اسلام (ص)، براي من چهره بزرگ و مقدسي است. هركس در هر مقام كه بخواهد به ساحت ايشان توهين كند، با اعتراض من روبه‌رو مي‌شود...
    ‌‌آلبوم «در ستايش آخرين پيامبر» هم كه با اين ديد منتشر شد، در خود ابتكار جالبي داشت. در مورد اين ابتكار بگوييد...
    من سي‌دي اين آلبوم را به بوي گل سرخ آغشته كردم؛ طوري كه به محض باز كردن قاب آن، رايحه‌اي خوش به مشام مخاطب مي‌خورد. دليل آغشته كردن آلبوم به رايحه گل سرخ آن بود كه گل سرخ، نماد وجود مبارك حضرت محمد (ص) است و من خواستم مخاطب وقتي قطعات را مي‌شنود، عطر نمادين حضور آن بزرگوار را هم استنشاق كند اما شما به مخاطرات فراروي من در اين 35 سال اشاره كرديد. غير از تحريم آلبوم‌هايم در آمريكا به علت حمايت از فتواي امام خميني (ره) حرف‌ها و اتهامات نامربوطي به من نسبت دادند. يادم مي‌آيد يك زمان مطبوعات غرب مي‌نوشتند، يوسف اسلام در خيابان‌هاي تهران نوازندگي و گدايي مي‌كرده! يا به من مي‌گفتند چرا يك همسر بيشتر نداري؟ در اسلام كه تعدد زوجات باب است!
    ‌‌يك سوال مهم؛ چگونه اسلام آورديد؟
    سال 1976 من در مراكش بودم. قبل از آن يك دوره سخت بيماري را پشت سر گذاشته بودم. بيماري‌ام البته مربوط به سال 1969 بود، با اين حال پزشكان به علت بيماري سل، تقريبا از من قطع اميد كردند. يك سال در بيمارستان بودم تا اينكه شفا پيدا كردم. در واقع جرقه تحول دروني‌ام بعد از آن بيماري سخت زده شد. سال 1973 برادرم ديويد نسخه‌اي از قرآن مجيد را به انگليسي نشانم داد و من آن را مطالعه كردم. چهار سال گذشت تا اينكه سال 1976 گذرم به مراكش افتاد. يك روز ظهر هنگام پخش اذان از بلندگو، حس عجيبي به من دست داد. اذان، «موسيقي خدايي» بود. من قبل از آن اين‌طور تحت تاثير اذان قرار نگرفته بودم. انواع موسيقي را شنيده بودم؛ از موسيقي براي كسب شهرت گرفته تا موسيقي براي رسيدن به قدرت، اما موسيقي براي نزديك شدن به خدا، برايم چيز نو و جالبي بود.
    خلاصه، گوش فرا سپردن به آن اذان رويايي، من را شيفته اسلام كرد. بعد از آن كارم قرائت قرآن بود. در دسامبر 1977 رسما در يكي از مساجد شهر لندن به اسلام گرويدم و يك سال بعد نام «يوسف» را براي خود انتخاب كردم.
    ‌‌چرا يوسف؟
    من هميشه عاشق اسم Joseph بودم و مي‌دانيد كه اين اسم به عربي مترادف با يوسف است. از طرف ديگر از همان زمان كه با قرآن مجيد آشنا شدم، شيفته داستان يوسف پيامبر شدم.
    ‌‌گرويدن به دين اسلام، چه تغييري در روند فعاليت موسيقي‌تان گذاشت؟
    وقتي سال 1977 مسلمان شدم، براي مدتي كوتاه موسيقي را كنار گذاشتم. شنيده بودم موسيقي در اسلام حرام است اما جالب است كه امام جماعت مسجدي كه به آن رفت‌وآمد داشتم از علاقه‌اش به موسيقي پاپ برايم گفت. او تشويقم كرد كه به عنوان يك موسيقيدان فعاليتم را ادامه دهم.
    ‌‌ با اين حال فعاليت‌هايتان در عرصه موسيقي تا سال 2000 چندان چشمگير نبود. اين امر چه دليل يا دلايلي داشت؟
    نمي‌دانم منظورتان از اينكه مي‌گوييد فعاليت موسيقي‌ام چندان چشمگير نبود، چيست؟ من آلبوم «زندگاني آخرين پيامبر» را در همين فاصله زماني يعني سال 1995 منتشر كردم. آلبوم «توپي ندارم كه غرش كند» هم در سال 1997 توليد و پخش شد.
    ‌‌ به طور مشخص، آلبوم يا اجراي خارق‌العاده‌اي در دهه 80 ميلادي نداشتيد. شما يك سال پس از مسلمان شدن، آلبوم «بازگشت به زمين» را روانه بازار كرديد و تا سال 2006 عملا آلبوم‌ چندان مهمي نداشتيد...
    شايد «كم‌كاري»ام- به تعبير شما- در دهه 80، مربوط به تحريم‌هايي باشد كه عليه من صورت گرفت. با اينكه قبل از آن آلبوم‌هايي چون «دنياي وحشي» يا «پدر و پسر» فروش‌هاي چندين ميليوني داشت اما گرويدن به دين اسلام – همان‌طور كه در صحبت‌هاي قبل به آن اشاره كردم- برايم موج زيادي از تحريم‌ها و اهانت‌ها را در پي داشت. البته من در دهه 80 با اينكه فعاليت موسيقي را ادامه مي‌دادم، يك حركت ديگر هم عهده‌دار شدم؛ تاسيس مدرسه آموزش اسلام در شمال لندن در سال 1981. در واقع در دهه 80، بخش قابل توجهي از انرژي و توانم را صرف آموزش كودكان و فعاليت‌هاي خيريه كردم.
    ‌‌ سال 2006، آلبوم پرسروصداي «يك فنجان ديگر» را منتشر كرديد. در واقع انتشار اين آلبوم، بازگشت قدرتمند شما به عرصه موسيقي راك محسوب مي‌شود...
    اما قبل از اين تاريخ هم آلبوم‌هاي زيادي منتشر كرده بودم.
    ‌‌ بله، ولي «يك فنجان ديگر» يادآور درخشش شما در دهه 60 و 70 بود...
    به هر حال تمام ترانه‌ها برايم خاطره‌انگيز و مهم هستند. «يك فنجان ديگر» هم چنين جايگاهي دارد.
    ‌‌ منتقدان عقيده دارند صداي «يوسف اسلام» در اين آلبوم بهتر از صداي «كت استيونس» در دهه 60 و 70 است!
    منتقدان لطف دارند و البته شخصا حس شرقي اين آلبوم را بالا مي‌دانم. اين آلبوم برايم از اين جهت مهم است كه با آن، ايده‌هاي تازه‌اي به ذهنم سرازير شد. ترانه‌هاي اين آلبوم زماني شكل گرفت كه همسرم گيتاري براي فرزندم خريد. گيتار را برداشتم و شروع به نواختن كردم. گيتار را كه در دست گرفتم، فكرهاي تازه‌اي به مغزم هجوم آورد. پسرم، من را تشويق كرد تا بار ديگر دست به تجربه بزنم. قبل از آن در يك دوره زماني پنج، شش ساله سياست شديدا من را درگير خود كرده بود. آماده‌سازي و انتشار اين آلبوم مرا از فضاي سياسي‌اي كه بر زندگي‌ام سايه انداخته بود، دور كرد. بنابراين شايد اهميت اين آلبوم برايم از اين لحاظ باشد. تمايل ندارم وقتي روي سن مي‌روم و گيتار در دست مي‌گيرم، مرا به عنوان يك فعال سياسي قلمداد كنند، آرزو دارم يك خواننده و نوازنده صلح‌طلب قلمداد شوم.
    ‌‌ اخيرا آهنگ «قطار صلح» در حالي براي بار ديگر در فضاي اينترنت پخش شد كه گروهي از طرفداران صلح در جهان با راه انداختن تجمع‌هايي در چند كشور، شعار «به ايران حمله نكنيد» را سر دادند. نگاهتان به اين حركت صلح‌طلبانه چيست؟
    فكر مي‌كنم من حرف‌هايم را در اين آهنگ زده‌ام. ولي در پاسخ به اين سوال بايد بگويم حمله غرب به ايران اشتباهي بزرگ و تاريخي است. فكر مي‌كنم مي‌توان با مذاكره همه چيز را حل كرد. جنگ، نتيجه‌اي جز ويراني و كشتار مردمان بي‌گناه ندارد. به عراق و افغانستان نگاه كنيد. چند هزار انسان بي‌گناه كشته شد؟ آيا آمريكا مي‌خواهد باتلاقي ديگر چون ويتنام در خاورميانه بسازد؟ ايران، كشور كوچكي نيست. من جوانان ايراني را خوب مي‌شناسم. مي‌دانم به ترانه‌هاي من و بسياري ديگر از خوانندگان و نوازندگان سبك پاپ راك علاقه‌مند هستند. اميدوارم خاورميانه و خصوصا ايران، هميشه در صلح و دوستي باشد.




+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در سه شنبه دوم اسفند 1390 و ساعت 15:59 |

رها ببين الشّيطان !


رها ببين الشّيطان

خطا مبين ليك در آن

ابليس كند گر تبليس

تدبير انديش تو بر آن

گر نباشد گير و دار

عمرت باشد پر بحران

چون نباشد غيرت فرد

از خود ماني بس حيران

خواه نشوی عين غير

تو بجايش پس بنشان

با شناخت هر چه غير

خودشناسی هم بتوان

شيطان خواهد جمله را

مانند خويش پر عدوان

رحمان خواهد وليكن

بندگان را با ايمان

تقدير كنيم چون باور

از آن بينيم كی خسران ؟

آفريده است خداوند

اجنّه را هم انسان ؛

تا پرستند خالق را

از ته دل هم از جان

جذب و دفع است همانا

چاره كار در كيهان

با دوست نما مروّت

تاب بياور با خصمان

مسأله را پاك مكن

حلّش بكن ای انسان

حذف هر چه مخالف

ضدّيت را نی درمان

گر براندازی ضدّت را

از تو زايد بس ضدّان

بباش اهل صلح و سلم

تا رشد يابی خود از آن

 

+ نوشته شده توسط حاجي محمد شادكام ، وكيل پايه يك دادگستري در دوشنبه یکم اسفند 1390 و ساعت 11:53 |